Chciał się na mnie zemścić…

Danucie śmierć Darka wyszła na dobre – zdobyła duże zasoby pieniędzy, rozkręca właśnie swoje centrum terapeutyczne, pewnie niedługo założy swoją rodzinę, tak jak to planowała, a nieświadomi pacjenci będą prowadzeni przez zaburzoną osobę, która igra z ich psychiką.

Danuta jest psychologiem, psychoterapeutą dzieci, młodzieży i dorosłych. Prowadzi swoją praktykę, pracuje z osobami cierpiącymi z powodu zaburzeń odżywiania, zaburzeń emocjonalnych, problemów z radzeniem sobie w sytuacjach kryzysowych, trudności adaptacyjnych, trudności w budowaniu i utrzymaniu satysfakcjonujących relacji.

Pół roku temu, jej partner i nasz przyjaciel popełnił samobójstwo. Byli razem od 5 lat, rok temu wzięli ślub. W ostatnim roku u naszego przyjaciela zauważyliśmy zmiany – stał się bardziej skryty, przytył, mniej o siebie dbał. Widzieliśmy, że ma problemy, ale nie chciał o nich mówić, zbywał nas, bagatelizował. Myśleliśmy, że ma na to wpływ 5-letnie staranie się o dziecko z Danutą, może jest to chwilowe pogorszenie nastroju w związku z izolacją. Jednak informacja o jego samobójstwie zdruzgotała nas doszczętnie.

Czy psycholog, psychoterapeuta, osoba, która żyje z doradzania i pomagania osobom w kryzysie psychicznym może nie zauważyć, że najbliższa osoba, z którą mieszka, żyje, podróżuje, rozmawia, ma depresję?

W toku różnych spraw okazało się, że Danuta prowadziła domową psychoterapię z Darkiem. Wyciągała z niego traumy z dzieciństwa, rozkładała na czynniki pierwsze relacje z jego rodzicami. Podzieliła się z nami różnymi faktami o Darku, o jego dzieciństwie, o których my nie wiedzieliśmy, nie wiedziała tego również mama Darka. Swymi działaniami doprowadziła do odsunięcia Darka od najbliższych przyjaciół, rodziny. Podważyła jego relacje z najważniejszymi osobami – mamą i ojcem. Danuta miała świadomość złego stanu psychicznego Darka.

Danuta pochodzi z niezwykle katolickiej rodziny, uczęszczała do katolickich szkół, rodzice są niezwykle bogobojni. Kościół co niedziela, przyjaźnie z miejscowym proboszczem. Na psychologię poszła, ponieważ, jak to sama przyznawała „chciała rozwiązać swoje własne problemy”. Nie jest to w sumie nic dziwnego, wiele osób po to wybiera psychologię.

Danuta poznała Darka poprzez portal randkowy. Na pierwszym spotkaniu, po krótkim spotkaniu na kawę zaprosiła go do swojego domu, gdzie zaproponowała mu seks połączony z biciem i duszeniem. Darek miał ją drapać paznokciami, dusić, uderzać. Było to dla niego dość szokujące i krępujące, ale jednocześnie nie odmówił. Tak zaczął się ten związek według relacji naszego przyjaciela Darka.

Z tej relacji dość szybko przeszli do etapu starań o dziecko, które było marzeniem Danuty. Darek na to przystał, może pragnął stabilizacji? Na pierwszy rzut oka wyglądali na dobraną parę – Danuta miała podobne zainteresowania, obiecywała, że dziecko nie wpłynie na życie Darka. W toku starań okazało się, że Darek ma duże problemy z płodnością. Jako, że Darek pochodzi z dość majętnej rodziny, to pokrywał koszty zabiegów in vitro i innych związanych z leczeniem. Co ciekawe, na samym początku starań Danuta trzykrotnie mówiła Darkowi, że jest w ciąży, że zrobiła test, po czym po 2 miesiącach urządzała scenę płaczu, że właśnie poroniła. Nie było to jednak możliwe – Darek był praktycznie całkowicie bezpłodny. Nie mógł począć dziecka naturalnie, in vitro było robione z plemników pobranych operacyjnie z jądra. Darek się tym bardzo przejmował, przeżywał. Zabiegi in vitro, inseminacje trwały nieprzerwanie przez cały okres związku. Danuta nie była w stanie pogodzić się z brakiem możliwości posiadania dziecka, jednocześnie nie chciała zakończyć związku z Darkiem. Wielokrotnie deklarowała, że odpuszcza już temat. Obiecywała Darkowi, że jeśli kolejna próba in vitro się nie powiedzie, to zakończą starania, zaczną podróżować, otworzą pensjonat, Darek będzie przewodnikiem górskim, a Danuta otworzy małe centrum terapeutyczne w górach. Brzmi to jak bajka wymyślona przez 10-letnie dziecko, ale Darek w nią głęboko wierzył. Ta wizja pięknej sielankowej przyszłości przysłoniła mu racjonalne myślenie. Danuta wszczepiła w psychikę Darka tę wizję bardzo głęboko.

Ślub cywilny był bardzo skromny, została zaproszona jedynie garstka najbliższych osób. Na ślubie było widać, że Darek nie czuje się komfortowo, że ma problemy, jednak nadal o nich nie mówił. Na pytanie, dlaczego teraz ten ślub odpowiadał, że tylko ze względów formalnych, bo starają się o kolejne dofinansowanie do in vitro.

Dzień przed samobójstwem Darek próbował się skontaktować z moim mężem, około 3 w nocy. Rano wyszedł do pracy. Z nagrania z miejsca pracy wynikało, że wszedł do sklepu, w którym pracował, przez godzinę pisał smsy z telefonu, łapał się za głowę, załamywał ręce, szlochał. Odkładał telefon, podnosił się, znowu siadał. Wykonał połączenie trwające około 5 minut. Po godzinie wyszedł. Podjął kolejną próbę skontaktowania się z moim mężem, niestety mąż miał wyciszony telefon. Zadzwonił więc do naszego przyjaciela i powiedział, żeby do niego przyjechał, bo zaraz popełni samobójstwo. Przyjaciel ruszył w drogę, niestety nie zdążył – znalazł Darka powieszonego. Mój mąż dojechał na miejsce ok. godz. 10:00. O tej samej godzinie dotarła Danuta i pierwsze słowa, jakie wypowiedziała, to było „chciał się na mnie zemścić”.

Mąż zadzwonił do miejsca pracy Darka i poprosiło o przejrzenie monitoringu. Stąd też się dowiedzieliśmy, że Darek przez godzinę siedział z telefonem, pisał wiadomości i dzwonił. Po pierwszym szoku mąż wziął do ręki telefon Darka i przejrzał ostatnią korespondencję. Okazało się, że od rana wymienił kilkadziesiąt wiadomości z Danutą. Pisał, że chce rozwodu, że ten związek nie ma sensu, że się wyprowadza. 5-minutowe połączenie również było do Danuty. Mąż stojąc z telefonem Darka w ręku wprost zapytał Danuty, czy ma pomysł, z kim Darek pisał przez cały poranek – Danuta powiedziała, że nie wie, że nie miała z nim rano kontaktu, po czym wyrwała mężowi z ręki telefon.

Tego samego dnia Danuta nie znalazła czasu na spotkanie z mamą Darka, która na wieść o śmierci syna przyjechała z drugiego końca Polski. Według jej słów: „poszła na dwa spotkania ze swoim terapeutą”. Dodatkowo w dniu śmierci Darka zachowywała się dość nietypowo, jak na osobę, której zmarł kochany mąż. Nie weszła do domu, siedziała na ganku, nie płakała, nie rozpaczała, jedynie patrzyła beznamiętnym spojrzeniem jakby zastanawiając się co się stało. Podczas rozmowy ze mną powiedziała, że „najbardziej boi się teraz wejść do domu i że nie będzie mogła tu spać”. Wydało mi się to nietypowe, ale pomyślałam, że jest w traumie.

Trauma Danuty nie trwała długo, tego samego dnia zajęła się wyciąganiem pieniędzy z konta Darka. Nie uczestniczyła również w sprawach związanych z pogrzebem, jak mówiła – „ma spotkania u swojego terapeuty”. Warta uwagi jest też postawa Danuty na pogrzebie, drobne gesty jakie wykonywała, zakładanie nogi na nogę, podpieranie brody ręką nad trumną, krzyżowanie rąk i przestępowanie z nogi na nogę. Wyglądała na głęboko zamyśloną, a nawet zirytowaną. Ze stypy wyszła po godzinie, razem z całą swoją rodziną oznajmiając tylko, że odda telefon Darka jak się skończy sprawa spadkowa.

Na żadnym etapie nie zgodziła się na pokazanie telefonu Darka, pomimo, że numer i urządzenie było własnością mamy Darka. Rozpoczęła walkę o spadek po mężu, wyprzedawanie jego rzeczy. Wynajęła adwokata.

W ciągu 6 miesięcy od śmierci Darka przeszła metamorfozę, zajęła się promocją swojego centrum terapeutycznego, gdzie nadal pracuje się jako specjalista od leczenia depresji i zaburzeń. Aktywnie prowadzi centrum terapeutyczne dla dzieci.

Danuta jest osobą głęboko zaburzoną, bez uczyć wyższych. Taka osoba zajmuje się pomaganiem innym po tym, jak doprowadziła swoimi czynami i zaniechaniem do samobójstwa męża. W toku rozmów ze znajomymi Darka okazało się, że skutecznie izolowała go od wielu osób. Izolowała go od znajomych, którym urodziło się dziecko oraz od osób, które sugerowały Darkowi, że te starania o dziecko zaszły za daleko. Odcinała go od kontaktów z rodziną. W ostatnim roku Darek bardzo niechętnie odwiedzał swoją mamę, mimo, że miał z nią zawsze dobry kontakt. W rozmowie z przyjacielem z dzieciństwa Darek przyznał, że nie chce mieć dziecka ze spermy dawcy, ale Danuta naciskała. Pomimo jego niechęci i sprzeciwu w klinice leczenia niepłodności rozpoczęła proces inseminacji spermą dawcy. Po drugiej próbie Darek postawił ultimatum – albo on, albo dalsze próby. Był w złym stanie psychicznym. Danuta obiecała, że kolejnej próby nie będzie. Na podstawie korespondencji SMS z telefonu Darka podejrzewamy, że złamała tę obietnicę, a Darek się o tym dowiedział i to był trigger do samobójstwa.

Cała historia nadal nie daje nam spokoju. O tym przypadku rozmawialiśmy nawet ze znanym psychiatrą, który na podstawie opisu sytuacji ocenił, że Danuta ma duże problemy psychiczne. Oglądał również jej zdjęcia, poprosił o dokładne opisanie gestów podczas pogrzebu. Jego opinia tylko potwierdziła nasze obawy, że Danuta jest osobą głęboko zaburzoną. Nieobecne, zimne spojrzenie, wyuczone zachowania nieadekwatne do sytuacji (choćby reakcja na śmierć męża, chłód emocjonalny), zlekceważenie stanu psychicznego Darka, a nawet pogłębianie jego depresji nieudanymi sesjami psychoterapeutycznymi.

Danucie śmierć Darka wyszła na dobre – zdobyła duże zasoby pieniędzy, rozkręca właśnie swoje centrum terapeutyczne, pewnie niedługo założy swoją rodzinę, tak jak to planowała, a nieświadomi pacjenci będą prowadzeni przez zaburzoną osobę, która igra z ich psychiką. Z prawnego punktu sytuacja jest bez wyjścia. Dwóch prawników oceniło, że nic nie możemy zrobić. Czy są jakiekolwiek narzędzia, żeby odebrać terapeucie prawo do wykonywania zawodu?

Artykuł jest bezpośrednią relacją znajomych ofiary opisywanych wydarzeń. Szczegóły i dane osobowe zostały zmienione. Wszelka zbieżność z konkretnymi wydarzeniami i osobami mogą być wyłącznie przypadkowe.

Jeśli masz myśli samobójcze, uzyskasz pomoc dzwoniąc na jeden z podanych numerów.

Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji – tel. 22 594 91 00 (obowiązuje opłata jak za standardowe połączenie),

Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym – tel. tel. 116 123 (połączenie bezpłatne),

Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – tel. 116 111 (bezpłatnie, całodobowo, 7 dni w tygodniu).

ITAKA – Antydepresyjny Telefon Zaufania – tel. 22 484 88 01 (opłata jak za standardowe połączenie),

Linia wsparcia dla osób po stracie bliskich – tel. 800 108 108 (połączenie bezpłatne),

Infolinia dla dzieci, młodzieży, rodziców i nauczycieli – tel. 800 080 222 (całodobowo, połączenie bezpłatne).

POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:

Psychoterapia z M.

Nigdy nie pójdę na terapię

Podróż w jedną stronę

Gadał dziad do obrazu, a obraz ani razu

Nie oceniam źle swojej terapeutki…

Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Psychoterapia w Sądzie Najwyższym. Gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości a zaczyna kompromitacja?

Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4

Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kto wyznaczy standardy w psychoterapii?

W XII wieku wytwórcy piw zaczęli organizować się w gildie – organizacje cechowe mające na celu strzeżenie ich interesów. Dlaczego? Dlatego, że na rynku zaczęło się pojawiać bardzo dużo produktów złej jakości. Gildie określały zasady otrzymania tytułu mistrza-piwowara, nauki sztuki piwowarskiej i przede wszystkim dbały o wysoką jakość piwa, a co za tym idzie, także o swoje własne interesy. Podobnych przykładów dbania o wysoki poziom produktów i usług poprzez tworzenie cechów czy izb można przytoczyć kilkadziesiąt. Z drugiej strony można również podać wiele przykładów, dotyczących takich obszarów gdzie ludziom uprawiającym jakiś zawód nie zależy na regulacjach prawnych, bo to spowodowałoby konieczność zastosowania się do standardów jakości i przede wszystkim wiązałoby się z ponoszeniem odpowiedzialności za swoje działania. Wróżbiarstwo, jasnowidzenie, prostytucja, astrologia, tzw. medycyna alternatywna, chiromancja to przykłady takich usług, gdzie brak regulacji i dbałości o jakość sprzyja ludziom czerpiącym korzyści ze świadczenia tych usług.

Psychoterapia jest również zawodem, którego przedstawiciele nie zdołali dokonać tego, co zrobili w XII wieku piwowarzy, choć liczba ludzi parających się psychoterapią cały czas rośnie. Jednak sytuacja, w której jakości wykonywanych usług nie strzegą solidarnie przedstawiciele tego zawodu, a ustawodawca również nie jest zainteresowany wprowadzeniem własnych regulacji, musi prowadzić do wielu sytuacji spornych pomiędzy usługodawcą i usługobiorcą. Rozstrzygnięcia tych sporów będą w przyszłości wyznaczały standardy prowadzenia psychoterapii. Dzisiaj jesteśmy świadkami ciekawej sytuacji, w której terapeuci mogą włączyć się w proces rozstrzygania, a co za tym idzie mieć wpływ na owe standardy. Czy wykorzystają tę szansę?

Mam powody zarówno do optymizmu, jak i pesymizmu. Kiedy na początku lutego opublikowałem apel Pacjenci czekają na pomoc i rozpowszechniłem go w mediach społecznościowych, nie zgłosił się do mnie ŻADEN terapeuta. Jedynie jeden prawnik i jeden etyk zadeklarowali swoją pomoc, za co serdecznie im w tym miejscu dziękuję. To fakt, który nie napawa optymizmem, podobnie jak to, że jakiekolwiek opinie przedstawiane sądowi przez psychoterapeutów i psychologów są przez zaangażowanych w spór terapeutów i ich przedstawicieli prawnych deprecjonowane, a argumentacja rozmywana w kierunku przekonania sądów, że kodeksy etyczne do niczego nie zobowiązują, a standardy są płynne i zależne wyłącznie od prowadzącego terapię i jego osądu sytuacji.

Optymizmem napawa fakt, że mimo wszystko znajdują się psychologowie i psychoterapeuci, którym zależy na zachowaniu szacunku do ich zawodu i aktywnie uczestniczą w procesach, które kształtują standardy uprawiania tego zawodu. W jawnych procesach, które śledzę, i o których piszę od dawna na blogu, swoje opinie sformułowali dotychczas:

Dr hab. Agnieszka Popiel,psychiatra, psychoterapeuta, wykładowca akademicki, autorka wielu podręczników terapeutycznych,

Tomasz Cyrkot, psycholog, terapeuta, wykładowca akademicki,

Konrad Gorzelak, psycholog, terapeuta,

Sławomir Mniedło, psycholog,

Tomasz Garstka, psycholog, terapeuta, autor książek demaskujących psychopedagogiczne mity.

Dr Piotr Rosół – etyk pracujący w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie

Bardzo serdecznie im wszystkim dziękuję!

Warto zwrócić uwagę, że każdy taki głos staje się przyczynkiem do stanowienia standardów w pracy psychoterapeutów. Agnieszka Popiel po skonfrontowaniu się z przypadkiem, z którym miała do czynienia i przestudiowaniu literatury poszła o krok dalej publikując recenzowany artykuł w „Psychiatrii i Psychologii Klinicznej” zatytułowany Zaburzenie osobowości z pogranicza – współczesne standardy psychoterapii, który mam nadzieję będzie w przyszłości stanowił podstawę, do której będzie można odwoływać się w podobnych przypadkach. To ważny krok w kierunku wyznaczania standardów, choć fakt, że jej opinia poza sądem została oceniona przez dwóch anonimowych recenzentów i redakcję czasopisma naukowego nie przeszkodził stronie sporu zdeprecjonować jej pracę stwierdzając „przedstawiane przez powódkę opinie są sporządzane na jej wniosek przez osoby nieznające całości sprawy, przyjmujące bezrefleksyjnie stanowisko powódki (na jej zlecenie).”

Wygląda na to, że psychoterapia powoli wyczerpała kredyt zaufania pacjentów, jaki zdobyła sobie przez lata jednostronnie formułowanego marketingu. Spory sądowe są coraz częstsze, a sądy wymagają jednoznaczności, której wielu przedstawicieli tego zawodu unika. Mam nadzieję, że mimo wszystko znajdą się wśród nich ludzie tak odważni, jak ci wymienieni powyżej, dla których budowanie szacunku do ich zawodu nie jest równoznaczne z zamykaniem ust pacjentom.


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nigdy nie pójdę na terapię

Cóż, nigdy nie pójdę na terapię. Mam depresję, to trwa już całymi latami, miewałam myśli samobójcze, generalnie czuję się do dupy. Mimo to nigdy nie będę się leczyć.

Pierwszy powód jest prosty – nikt nie przeżyje za nas życia. Nie powinniśmy oczekiwać, że ktokolwiek nam pomoże. Oczekiwania nasze jako pacjentów są nierealne, a możliwości pomocy terapeutów – niewielkie.

Drugi powód jest bardziej skomplikowany – psychologiem jest moja siostra. Była też w wielu różnych terapiach w ciągu ostatnich 10 lat. Ponadto, studiowała na znanej krakowskiej szkole psychoterapii. Opowiadała mi co nieco zarówno o wykładowcach, uczestnikach kursu, innych psychologach, a w szczególności warsztatach letnich. Wreszcie, za jej sprawą, dane mi było poznać środowisko psychologów i psychiatrów w naszym mieście (w szczególności biegłych sądowych, ale i innych, terapeutów i specjalistów). Powiem tak: wolę już żyć beznadziejnie niż dać choćby złotówkę tym ludziom.

Gabinet psychologiczny, w którym pracowała moja siostra przez kilka lat, jest najbardziej toksycznym środowiskiem pracy, jakie dane było mi poznać (a to wiele powiedziane – mieszkamy w tzw. Mieście Archipelagu czyli prowincjonalnym byłym mieście wojewódzkim). Jej szefowa odniosła olbrzymi sukces. Jest najbardziej znaną psycholożką i biegłą w mieście. Pomaga ludziom od dziesięcioleci. Jednocześnie mogłaby posłużyć za żeńską wersję słynnego Janusza Alfa z memów. Moja siostra była gnojona, zastraszana i mobbowana np. poprzez okresowe zmniejszanie pensji (w istocie, jej pensja zależna była od widzimisię szefowej), zmuszanie do nadgodzin, opieki nad wnukami szefowej etc. Szykany wcale się nie skończyły z chwilą, gdy wreszcie odeszła z pracy – była szefowa wciąż jej szkodzi, i grozi. Być może siostra będzie musiała zrezygnować z pracy w zawodzie lub/i po prostu wyjechać z miasta (nie, nie ma możliwości zgłoszenia tego gdziekolwiek, elita miasta jest zbyt zblatowana, w szczególności jeśli chodzi o wymiar sprawiedliwości).

Znam rozliczne anegdoty z terapii różnych ludzi (w tym mojej siostry), obejmujące: terapię grupową polegającą na rozmowie z pacjentkami o butach i kosmetykach, terapeutę rozmawiających z pacjentami o awarii turbosprężarki (to nie żart, pan terapeuta ma dobrą intuicję odnośnie naprawy samochodów, btw: pacjent w terapii: 12 lat, leczył się z nerwicy, rozwinął sobie alkoholizm, pacjent jest uzależniony od terapeuty), specjalistów wydających żółte papiery dla lokalnych bandytów, przepraszam, biznesmenów, psychiatrów organizujących konsultacje z lokalnym egzorcystą (liczba mnoga to nie żart). Wspomniana już szkoła psychoterapii też była „specyficzna”: przyjęli na kurs schizofrenika, pozwolili mu studiować przez rok, po czym wyrzucili go za niedostateczny wgląd.

Znam też oddanych psychologów i psychiatrów – w szczególności zajmujących się osobami starszymi i z demencją. Oddział psychiatryczny pomaga nie tylko im, ale też schizofrenikom, CHAD-owcom, ludziom w ciężkiej depresji.

Ligeja

Powyższy tekst jest komentarzem, który umieściła jedna z czytelniczego mojego bloga pod postem Psychoterapia z M. Uznałem, ze warto, aby podobne wypowiedzi dotarły do szerszej publiczności, dlatego umieszczam go w postaci osobnego postu. Niestety, nie udało mi się skontaktować z jego autorką i przeprowadzić dłuższej rozmowy.

POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:

Podróż w jedną stronę

Gadał dziad do obrazu, a obraz ani razu

Nie oceniam źle swojej terapeutki…

Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4

Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”

WIĘCEJ TAKŻE W KSIĄŻCE:


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia z M.

Terapia trwała prawie 4 lata, w tym czasie odeszłam z toksycznej pracy, skończyłam chujowe studia oraz próbowałam bezskutecznie nawiązywać relacje z ludźmi. Obecnie nie pracuję i nie uczę się, nie utrzymuję z nikim kontaktów, wróciłam do leków, nie wiem kim jestem. Potrzebuję pomocy, ale nie zaufam już nikomu.

T.W.: Co spowodowało, że rozpoczęła pani psychoterapię?

S.R.: Na terapię zgłosiłam się w fatalnym momencie życia, pozbawiona jakichkolwiek nadziei – zawaliłam maturę, nie wyjechałam na studia, zmarnowałam jedyną szansę na inne, lepsze życie. Przeleżałam rok w domu z silnymi objawami lękowymi i poczuciem przegranego życia, a potem pracowałam przez 1,5 roku na produkcji będąc na lekach psychotropowych, codziennie myśląc o samobójstwie. Za namową psychiatry rozpoczęłam jedyną wtedy dostępną, półdarmową psychoterapię w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych działających w MOPS.

T.W.: Czy rozpoczynając terapię miała pani postawioną diagnozę?

S.R.: Tak. Terapię rozpoczęłam z rozpoznaniem zaburzeń lękowo-depresyjnych i adaptacyjnych, skończyłam z rozpoznaniem zaburzeń osobowości mieszanych – niesprecyzowanych.

T.W.: Czy te diagnozy sformułował terapeuta?

S.R.: Nie, to były diagnozy postawione przez psychiatrę.

T.W.: Czy terapeuta, który rozpoczynał terapię był świadomy tych diagnoz?

S.R.: By móc skorzystać z terapii trzeba było przedłożyć skierowanie od lekarza specjalisty – więc tak, terapeutka wiedziała jakie mam rozpoznanie, miała także wgląd do innych informacji które w skierowaniu zawarł lekarz tj. brak hospitalizacji, przyjmowane leki, rokowanie (wtedy pozytywne) etc.

T.W.: W jakiej modalności była prowadzona psychoterapia?

S.R.: W podejściu psychodynamicznym z elementami systemowymi. Spotkania miały odbywać się raz w tygodniu.

T.W.: W jaki sposób rozpoczęła się terapia?

S.R.: Pierwsza sesja dodała mi nadziei, ustaliliśmy cel terapii – poznanie siebie, poprawa funkcjonowania (niesprecyzowana) co w konsekwencji miało prowadzić do zmiany, odstawienia leków. Dziś już wiem że cel był zupełnie niemierzalny i niedookreślony.

T.W.: A jest pani w stanie dzisiaj powiedzieć jak ten cel powinien zostać sprecyzowany?

S.R.: Nie mam pojęcia jak formułuje się cele, wiem jedynie że musi być mierzalny, dobrze byłoby określić go w czasie oraz ustalić co w sytuacji, gdy do realizacji tego celu nie dojdzie? Jeśli idę do fryzjera czy mechanika i nie wykona on usługi lub zrobi ją nienależycie to po prostu mu nie zapłacę lub zapłacę mniej lub złożę reklamację. Dlaczego usługa psychoterapii ma być traktowana inaczej? Celem i ideą psychoterapii jest zmiana, tyle tylko że jest to dość subiektywne. Moja terapeutka wmawiała mi, że widzi w moim zachowaniu duże zmiany i postępy, a ja oraz psychiatra ich nie widzieliśmy, obiektywnie jestem w tym samym lub gorszym momencie życia, więc o jakiej my mierzalności mówimy? Czy ktoś bada losy osób po przejściu procesu psychoterapeutycznego? Po czym możemy stwierdzić, że psychoterapia się udała? Poprawa funkcjonowania to bardzo subiektywne poczucie, najpierw trzeba byłoby się dowiedzieć co to znaczy – dla mnie wtedy byłoby to nawiązanie satysfakcjonującej relacji damsko-męskiej, określenie swojej drogi zawodowej. Generalnie realne działania które wpłynęłyby realnie na moje życie. Wtedy można byłoby łatwo to zweryfikować. Psychoterapeuci zaraz zaczną się bronić, że głównym celem jest zmiana myślenia, a ją już nie tak łatwo zweryfikować. Poza tym nawet jak nie czujemy zmiany to coś tam się zmienia (zasada ciasta drożdżowego – słyszałam to wiele razy, bzdura!). Myślę, że klient sam powinien czuć czy psychoterapia mu pomogła, a należałoby zweryfikować to w określonych odstępach czasowych (np. tuż po zakończeniu, rok po zakończeniu, kilka lat po zakończeniu terapii). Z tego co wiem wiele osób wraca na terapię, czy w takim razie oznacza to, że poprzednie procesy nie zrealizowały swoich celów ? Psychoterapia jest tak niesprecyzowana, że żeby bardziej się nie kompromitowała musi mieć mierzalne efekty, potwierdzone niezależnymi badaniami których aktualnie brak. Uważam ze każdy proces terapeutyczny powinien być badany pod takim właśnie kątem.

T.W.: Wróćmy do początków psychoterapii. Jak wyglądała pani relacja z terapeutką?

S.R.: Psychoterapeutka zainteresowała mnie już od samego początku – była ciepła, spokojna, przyciągała mnie swoją „energią”, charyzmą, ciekawymi uwagami. Tak jak wspomniałam byłam w kiepskiej sytuacji, nie miałam wokół siebie nikogo, a tutaj pojawiła się „taka” osoba – idealna pomyślałam. Była namiastką kontaktów z ludźmi o których zawsze marzyłam – ludzi ambitnych, którzy gdzieś w życiu idą, tak jak ja jeszcze niedawno chciałam iść. Dziś wiem, że od początku zagrało bardzo silne przeniesienie, wiem, że Iluzja jakiej doświadcza się w kontakcie z terapeutą jest zaplanowana.

T.W.: Może pani powiedzieć coś więcej na temat tej zaplanowanej iluzji? Jak pani to rozumie?

S.R.: Trzeba wziąć pod uwagę fakt, że na terapię zazwyczaj zgłaszają się ludzie w kiepskiej sytuacji życiowej – jeśli wasze życie niekoniecznie wygląda tak jakbyście chcieli to prawdopodobnie usiądzie przed wami osoba, która ma te wszystkie rzeczy. Będzie to magnetyczne i może być uzależniające. To trochę jak patrzenie na czyjeś fajne życie w nadziei, że od obcowania z tą osobą i moje życie się polepszy. Psychoterapeuci na tej podstawie budują autorytet – są na swoich zasadach, uchodzą za omnipotentnych, zazwyczaj są dobrze sytuowani (wykształcenie psychoterapeutyczne jest kosztowne). Autorytet jest wpisany w zawód psychoterapeuty. Oprócz wykreowania na wszechwiedzącego guru, w większości nurtów terapeuta wychodzi z pozycji „czystej karty” – nie wiemy z jakiej rodziny pochodzi, z iloma osobami sypia, czy jest zdrowy psychicznie, ani nawet czy jest miły. Przez 50 minut widzimy wyidealizowany obraz, który odpowiada na nasze potrzeby – jest empatyczny i słucha jak nikt inny. Wydaje mi się, że każdy nawet najbardziej autentyczny terapeuta tworzy obraz, taka jest jego rola. To co przyciąga w terapii to poczucie wyjątkowości, jakie kreuje terapeuta, a którego nie mają zwykli ludzie. Obraz jest wspaniały, interesujący, wyjątkowy. Ta wyjątkowość jest potrzebna w terapii, zwykłym ludziom nie płaci się 100zł za godzinę rozmowy. Poczucie to minie dopiero po zakończeniu terapii (albo i nigdy). Dzisiaj wiem że to ta iluzja mnie przyciągnęła, a potem na wiele lat zatrzymała. Dzisiaj wiem że nie potrzebowałam terapii – potrzebowałam wsparcia, ludzi, wysłuchania, życzliwości, nie terapii.

T.W.: Czym zajmowałyście się panie podczas psychoterapii?

S.R.: Rozmawialiśmy o rodzinie, rozkładaliśmy na czynniki pierwsze sytuację, która doprowadziła mnie do kryzysu. Dowiedziałam się, że moje myślenie jest czarno-białe, a świat zazwyczaj jest szary. Wierzyłam w te słowa, miałam przed sobą zadowoloną, tryskającą energią kobietę i wychodziłam z podziwu pytając w myślach –  jak można być zadowolonym pracując w mopsie ? Psychoterapeuci kojarzyli mi się górnolotnie, a Pani M. robiła na mnie wrażenie skromnej, autentycznej, to było bardzo magnetyczne. Coraz bardziej wierzyłam, ze można zacząć od nowa, że skoro ona jest zadowolona z pracy w miejscu, które zawsze uważałam za okropne to może faktycznie wszystko zależy od mojego przeżywania ? To był bardzo dobry czas. Chodziłam na spotkania i obserwowałam to miejsce – czułam tam zupełny spokój, byłam zdziwiona, że ludzie w pracy zwracają się do siebie życzliwie, że nikt nie wydaje poleceń, nie krzyczy.

T.W.: I mimo to coś zazgrzytało?

S.R.: Wtedy nie, to pojawiło się dopiero potem, a wiąże się z tym, że podczas terapii podjęłam kilka decyzji, których byłam zupełnie nieświadoma i choć teraz jestem w stanie to jakoś wytłumaczyć to wtedy zupełnie nie zdawałam sobie z tego sprawy. Jedną z tych decyzji było podjęcie studiów na kierunku praca socjalna, co zbiegło się z miejscem moich terapeutycznych sesji. Ważny jest kontekst tej sytuacji – miałam wtedy problemy z pracą, stresowała mnie niemiłosiernie. Ciągłe pretensje, niepewność zatrudnienia, kamery, odbijanie dyskietki przy wejściu –  niewolniczy rynek pracy. Wiedziałam, że nie zniosę takiej kontroli, że chce mieć więcej swobody, chce mieć taką pracę jak terapeutka! To co wtedy mnie w tym pociągało to fakt dużej dowolności którą miała – sama ustalała datę i czas spotkań, nikt jej nie kontrolował, piła w czasie sesji i bez żadnych konsekwencji notorycznie odwoływała sesje z powodu nieobecności w pracy.

T.W.: Mówiąc „piła w czasie sesji” ma pani na myśli alkohol?

S.R.: Nie, mam na myśli napój – piła wodę herbatę, kawę, sok pomarańczowy, sok marchwiowy, sok pomidorowy, czy co tam akurat miała, trochę jak w kawiarni. Kiedyś zwróciłam jej na to uwagę – oczywiście rozpoczęła się analiza moich nieświadomych motywów, koniec końców okazało się, że po prostu boję się gdy tracę kontrolę, a że na pewne rzeczy nie mam wpływu to mnie to złości. Koniec końców dalej w trakcie sesji obecny był jej kubek. Ciekawa jestem czy teraz, pracując na rynku prywatnym również zachowuje się w ten sposób, ciekawa jestem również jaki jest poziom aktualnej absencji w pracy – jak się domyślam zgoła inny, rynek prywatny szybko by ją zweryfikował.

Odnosząc się do notorycznych zwolnień lekarskich to byłam tym zdziwiona i wkurzona jednocześnie – w mojej poprzedniej korporacyjnej pracy nie było l4, nawet chora musiałam przychodzić na zmianę, a Pani M. ustawiała sobie pracę pod siebie. W myśl za tym poszła decyzja o studiach. Wiedziałam, że satysfakcjonował by mnie zawód  gdzie mogłabym mieć swoją działalność i być na swoich zasadach, ale o tym mogłam tylko pomarzyć – nie dostanę się na żadne dobre studia, zawaliłam maturę. Szybko pokojarzyłam miejsce pracy terapeutki i zapadła decyzja – studia na kierunku pracy socjalnej by potem móc pracować w mopsie na takich samych warunkach jak M. Dzisiaj wiem, ze było to przeniesienie, którego terapeutka nie rozpoznała. Studia zupełnie mnie nie interesowały, unikałam praktyk, i tak naprawdę nie chciałam być pracownikiem socjalnym. Patrzałam na wygodną prace psychoterapeuty, a pracownik socjalny zajmuje się zupełnie czymś innym – stosy dokumentów, brak możliwości rozwoju, kiepskie zarobki i bycie od wszystkiego, i nie jest – tak jak psychoterapeuta na swoich warunkach, nie ma rynku prywatnego. Nie tego chciałam, fascynowała mnie swoboda i omnipotencja psychoterapeuty, a wybrałam zupełnie inny zawód i to kierując się wyłącznie miejscem pracy. Wielokrotnie siedząc naprzeciw terapeutki złościłam się wewnętrznie: Dlaczego ta kobieta może się spóźniać?! Dlaczego ta kobieta może pić herbatę w trakcie sesji?! Dlaczego ta kobieta może chodzić na niekończący się ciąg zwolnień lekarskich?! Dlaczego ta kobieta może milczeć przez godzinę?! Dlaczego tej kobiety nikt nie kontroluje?! Dlaczego ta kobieta nie bierze odpowiedzialności za swoją pracę?! Czy zawód psychoterapeuty jest półboski?! Z tego co wiem terapeuta ma obowiązek nadzorować przebieg procesu. Uczciwym byłoby gdyby interweniował w momentach, kiedy terapia zaczyna przeradzać się w pogawędki dnia codziennego.

T.W.: Czy kiedykolwiek mówiła pani terapeutce otwarcie o swoich zastrzeżeniach?

S.R.: Tak. Pamiętam, że kiedyś oburzyłam się że w terapii nic się nie dzieje, że to takie „pogawędki przy kawie”. Usłyszałam wtedy od terapeutki, że to że nic się nie dzieje leży w mojej gestii, że to ja nadaję tempo terapii. Szybko to podłapałam i zaczęłam przygotowywać się do tych sesji już kilka dni wcześniej, wiedziałam co chce omówić i gdzie jest jeszcze problem. I wtedy dla odmiany słyszałam że w terapii nie wszystko może iść tak jakbym tego chciała, jak sobie zaplanuje, że ona nie będzie spełniać moich warunków, że nie mogę tak kontrolować … I wtedy miałam jeden wielki pierdolnik w głowie. Powoli nie wiedziałam na czym stoję i kim jestem, miałam wrażenie ze zupełnie się rozpadam, że cokolwiek zrobię będzie źle. Czasami miałam wrażenie ze jeśli spełniam oczekiwania terapeuty to jestem dobrym pacjentem. Jeśli miałam jakiekolwiek zastrzeżenia (np. co do tego że terapeutka bierze notoryczne zwolnienia albo spóźnia się na sesje) to słyszałam że ona pracuje w taki a nie inny sposób i jeśli mi to nie odpowiada to mogę zmienić terapeutę.

T.W.: Myślała pani o tym?

Nie chciałam, bo zainwestowałam mnóstwo czasu, zaufałam, nie chciałam odrzucenia od tak ważnej dla mnie wtedy osoby. Trzymałam się tego, chociaż wiedziałam że to nie jest takie jak powinno być. Wtedy znowu słyszałam że to przez moje zaburzenie” Pani X, Pani sobie życie wyobrażała inaczej to nic dziwnego, ze terapia nie jest taka jak ja sobie Pani w myślach stworzyła” I myślałam że to normalne i szłam w to dalej i dalej. Będąc w potrzasku (ciężko o terapię) godziłam się także na liczne nieobecności psychoterapeutki. L4 co drugi miesiąc plus urlopy wakacyjne i bezpłatne na potrzeby szkoleń i wyjazdów. Dzieląc to na dni w roku wychodzi niezła szachownica. Tak wyglądała moja terapia – wieczne odwoływanie sesji, ciągłe przerwy i zastępstwa z innymi terapeutami. Musiałam się na to godzić. Gdy miałam jakiekolwiek zastrzeżenia nie było dyskusji –wprost słyszałam że jak coś mi nie pasuje to mogę zmienić terapeutę.

T.W.: Jak się pani wtedy czuła?

S.R.: Strasznie mnie to wtedy dotykało, czułam się jak szmata, która musi się dostosować by brać ochłapy czyli terminy, które mi wygospodarowała pomiędzy tymi licznymi przerwami. Nienawidzę nie mieć wyjścia. Zawsze (czy to w życiu czy w pracy) z racji swojej niskiej pozycji musiałam godzić się na rzeczy które mi nie pasują i tutaj na terapii ta sytuacja się powtórzyła. Byłam wkurwiona, że nie mam tyle hajsu by zostać terapeutką i wieść tak wygodne życie na swoich zasadach!

T.W.: Czy kiedykolwiek rozmawiała pani o swojej terapii z kimś trzecim?

S.R.: Nie, ale kilka razy słyszałam od psychiatry, żebym zmieniła terapeutę, bo nie widać w ogóle efektów.

T.W.: Jak pani na to reagowała?

S.R.: Odbierałam takie uwagi agresywnie. Tłumaczyłam sobie, że przecież ona się nie zna, przepisuje tylko leki – musze o tym rozmawiać z terapeutką z która jestem w „procesie”. W takich momentach i momentach jakiejś stagnacji, braku sensu reflektowałam się, że to co się dzieje w terapii nie do końca jest takie jak powinno, ale zaraz znajdowałam wiele powodów by w niej pozostać – bo ciągle „dostaje się” – bezpieczną, wyjątkową, jednostronną relacje bez żadnego wysiłku. Poza tym wtedy działał pewien rodzaj haju, to chyba odpowiednik zakochania. Widziałam terapeutę idealnego pod każdym względem. Nieomylny, wspaniały, wyrocznia – uwierzę w wszystko co powie, wybaczę wszystko co złe. To jest z mojego punktu widzenia najgorszy moment. Moment w którym może dość do największych nadużyć. Osoby które udają się na terapię często są samotne i nie są w stanie zreflektować czy to co się dzieje jest w porządku czy już powinno niepokoić. Zawsze myślałam „ to ja jestem zaburzona, więc zdaję się na terapeutkę, ona jest zdrowa, ma fajne życie, chce być taka jak ona”.

T.W.: Co stanowiło treść poszczególnych sesji terapeutycznych?

SR.: Sesje, po przeanalizowania po stokroć losów mojej rodziny ograniczały się do rozmów na tematy dnia codziennego. Żyłam od sesji do sesji, dużo analizowałam, w przypadku dylematów często pytałam się w myślach – Co by na to wszystko powiedziała M.? Jak by zareagowała? Często też miałam potrzebę by ją zainteresować celowo wnosząc na sesję tematy inne niż zwykle. Teraz widzę jak bardzo tamta sytuacja mnie zatrzymała, ile czasu straciłam. Wtedy paradoksalnie miałam poczucie postępu, rozwoju, tego że to wszystko gdzieś zmierza, nawet jeśli sesja ogranicza się do obgadywania jakiś błahych, nic nieznaczących sytuacji.

T.W.: Czy rzeczywiście coś się zmieniało, rozwijało?

S.R.: Realnie nie zmieniało się nic. Podczas terapii często dostawałam informacje, że przyczyną problemów jest mój brak kontaktu z ludźmi. Próbowałam nawiązywać jakieś kontakty (również z mężczyznami), ale po pierwsze miałam w sobie bardzo dużo wstydu, po drugie to nie było „to” – ludzie którzy mnie otaczali byli nudni i toksyczni. Terapeutka była pierwszym człowiekiem, (w całym moim życiu!) który wydał mi się interesujący. Można by powiedzieć, że po raz pierwszy się zakochałam (w kobiecie!) Mówię tutaj oczywiście o osobie, osobowości, sposobie radzenia sobie w życiu, sposobie patrzenia na świat. Terapeutka pokazywała mi zupełnie inny obraz świata, a ja próbowałam spijać tą perspektywę. Krótko mówiąc, żyłam trochę jej życiem, a nic nie robiłam ze swoim. W procesie wszystko jest inaczej, nadszarpuje się schematy, walczy z myślami, próbuje zmieniać podejście a potem idzie się w świat i nic się nie sprawdza. Nie wiem czy takie okłamywanie pomaga – mi nie pomogło. Funkcjonuję w normalnym życiu i tu nie ma nic co mnie tak w tych opowieściach terapeutki porywało. Co ciekawe, wielokrotnie będąc w terapii szukałam ludzi podobnych do mojej terapeutki, chciałam mieć taką koleżankę. Szukałam jakiejkolwiek osoby do niej podobnej i jak się można domyśleć nie znalazłam. Ludzie na co dzień nie odpowiadają na nasze potrzeby, na tym polega „magia” psychoterapii. To właśnie dlatego po przerwaniu terapii zastanawiałam się wielokrotnie dlaczego pomimo tego, że obiektywnie nic nie zmieniło się w moim życiu, uczęszczając na terapię czułam się lepiej niż bez niej.

T.W.: Ale mimo całego zafascynowania osobą terapeutki przerwała pani terapię. Co było tego powodem?

S.R.: Przełomowym momentem był dzień w którym przez przypadek dowiedziałam się o kilku faktach z życia M. Stało się to w trakcie praktyk które miałam w tej samej instytucji, choć w innej jednostce, Wtedy czar prysł. M. zawsze jawiła mi się jako osoba silna psychicznie, taka co sobie w życiu radzi, potrafi zadbać o swój interes i dostaje od życia to co chce. Bezczelna w pozytywnym tego słowa znaczeniu, silna i delikatna zarazem. Była taka jak ja zawsze chciałam być i jak się później okazało, miała takie życie o którym i ja zawsze marzyłam. Podczas tamtej sytuacji dowiedziałam się, że ma wysoko postawionego męża, bardzo wygodne życie. Wszystko zaczęło mi się układać. Obraz jaki widziałam nie wynikał z odpowiedniego przeżywania życia ale realnie dobrej sytuacji. Wiele razy twierdziłam że życie jest kurewsko niesprawiedliwe, ale ona zapewniała ze ludzie osiągają wszystko ciężka pracą, latami dochodząc do pewnych rzeczy, że wszystko zależy od naszego przeżywania. W wierzyłam jej. Wtedy też karmiona tymi frazesami o wiele lepiej postrzegałam obecna sytuację –  „mam beznadziejne studia, ale to początek, potem zrobię kolejne, otworzę swoja działalność, poznam kogoś, wyprowadzę z tego beznadziejnego domu i wszystko się ułoży”. Żyłam tym. Tamten czas był momentem zmiany moich przekonań. W życiu wiele razy czułam się zagubiona, jednak w temacie związków z mężczyznami zawsze dokładnie wiedziałam czego chcę. Pociągali mnie zaradni i inteligentni mężczyźni, w liceum miałam spore powodzenie. Potem gdy nie poszłam w życiu tam gdzie chciałam nie było też i takich ludzi, wielokrotnie narzekałam, że zwracają na mnie uwagę jedynie faceci, którzy absolutnie mnie nie interesują, faceci z jakimi nigdy w życiu nie chciałabym być.

T.W.: Rozmawiała pani o tym ze swoją terapeutką?

S.R.: Tak. W ramach zmiany moich przekonań terapeutka sugerowała, że może powinnam obniżyć wymagania, że kategoryzuję ludzi, że „facet z produkcji nie jest wcale zły i mogę mieć fajne życie i być z nim szczęśliwa”. Ruszałam sztywne mury moich wymagań, bo jeśli terapeutka tak twierdziła, to wtedy było to dla mnie święte. Robiłam to pomimo, że gdzieś wewnętrznie czułam że to nie jest to, że spotykanie się z takimi ludźmi nie ma sensu, że nie wmówię sobie tego, że ktoś mnie pociąga. Co ciekawe próbowała mi to wmówić osoba, która z jakiegoś powodu związała się z dość konkretnym mężczyzną o wyraźnie wyższej od siebie pozycji społecznej – hipokrytka! – myślałam. Informacje o prywatnym życiu terapeutki obnażyły wszystko i sprawiły, że mój zachwyt jej osobą diametralnie się zmniejszył, choć nie minął. Te wydarzenia potwierdziły moje przypuszczenia dotyczące ciekawej pracy, ludzi, pracy mającej sens i tego że nie wszystko zależy od naszego przeżywania. M. podczas terapii powtarzała mi że pieniądze to nie wszystko, a ja się zastanawiam czy myślała tak samo spędzając wakacje w USA, czy wybierając się na kolejne szkolenie. Najbardziej wkurwiało mnie jak próbowała mi wmówić, że wszystko zależy od mojego przeżywania, że mogę być szczęśliwa w takim życiu jakie wybiorę. Kiedyś narzekając na kapitalistyczny świat, prace w korpo i mój brak perspektyw powiedziała mi że zawsze mogę zostać bezdomną… Tak, to był taki poziom dyskusji , pomocy. Mówiła mi to osoba która, żyła na zupełnie innym poziomie, na poziomie który był dla mnie tak upragniony, a tak nieosiągalny. Wiedziałam, że nie potrzeba mi zmiany przeżywania siebie a realnej zmiany życia, która wtedy była już bardzo trudna, w moim odbiorze nieosiągalna bez pomocy z zewnątrz. Wiedziałam, że dobre życie M. nie jest kompilacją ciężkiej pracy, chęci i rozwoju jak zawsze mi sugerowała, a rodzajem mezaliansu który ją spotkał. Potem do mnie dotarło, że to co mnie w niej zafascynowało to nie ona sama ale postawa wynikająca z życia na własnych zasadach, które może wieść dzięki dobrej sytuacji finansowej. Wiedziałam też że to ustawiony mąż przydaje jej wartości, że pewnie bez niego byłaby taką samą zwykła i nudną osoba jakie spotykam przez całe życie. Terapia była zderzeniem z tym światem.

T.W.: O tym wszystkim dowiedziała się pani przypadkiem?

S.R.: Tak. Terapeutka nigdy nie mówiła mi nic o sobie, to taki rodzaj terapii gdzie terapeuta ma być „czystą kartą”, więc kiedy dowiedziałam się o jej prywatnym życiu, a rodzaj zachwytu jej osobą się zmniejszył upłynęło trochę czasu zanim się do tego przyznałam. Bałam się stracić jedyną relację jaką miałam. Tak jak mówiłam, moje życie realnie się nie zmieniało, te spotkania to była jedyna pozytywna rzecz, jedyny element w tygodniu który nadawał namiastkę sensu. W terapię zaabsorbowałam się tak mocno, że zaczęłam po kryjomu nagrywać sesje na dyktafon. Chciałam jeszcze bardziej analizować, odczytywać ton wypowiedzi, niuanse na które normalna osoba nie zwraca żadnej uwagi. Poza tym chciałam „ją” mieć przy sobie, by w chwilach samotności odtworzyć ten ciepły głos dodający nadziei. Wspominam to teraz jako obłęd. Od sesji do sesji, nic innego się nie liczyło. Nic dziwnego, że wizja zakończenia terapii przerażała mnie wtedy tak bardzo. Znowu spotkałabym się z tą beznadzieją i pustką która w sobie miałam, a którą spotkania z terapeutką skutecznie zagłuszały. Okłamywanie terapeutki i „podwójne” życie jakie wtedy prowadziłam wiele mnie kosztowało. Myślałam, że wariuję – ciągła obawa, że wszystko wyjdzie na jaw, że zostanę usunięta z terapii, że mnie wywalą . Z drugiej strony gdzieś tam z tyłu głowy dochodziło do mnie ”co Ty do cholery wyprawiasz ?!”, ciągły stres, lęk przed odrzuceniem, nie rozumiałam siebie i tego co się ze mną działo.

T.W.: I nigdy pani nie przyznała się terapeutce, że dowiedziała się pani pewnych szczegółów dotyczących jej życia?

S.R.: Po około pół roku nie wytrzymałam i płacząc przyznałam się M. do tego co wiem o jej prywatnym życiu. Sytuacja podobno została poddana superwizji po czym dostałam informację , że nie przeszkadza to w procesie. Ucieszyłam się, czułam że ktoś dał mi szansę, ale z drugiej strony nie wiem czy nie przeszkadzało, bo ja czułam się jak gówno. Przede mną siedziały wszystkie niespełnione aspiracje. W tamtym czasie również, ze względu na zwielokrotnienie się nieobecności terapeutki (myślę, że już wtedy szykowała się do przejścia na grunt prywatny) złożyłam skargę do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, którą umotywowałam brakiem realizacji decyzji (na te usługi psychoterapii wydawana była decyzja, która zawierała wymiar – cotygodniowe, godzinne spotkania ), a która w efekcie nigdy nie była realizowana. Otrzymałam odpowiedź, że terapeuta ma prawo chodzić na zwolnienia, a ja zawsze mam możliwość zastępstwa z innym terapeutą. W tej sprawie rozmawiałam również z kierownikiem placówki, zgłaszałam jak wyglądają te spotkania i jaka jest ich jakość – bezskutecznie, choć kierowniczka zdawała się mieć świadomość, że moje pretensje są słuszne. Nawet sekretarce która notorycznie odwoływała te spotkania było po prostu głupio do mnie dzwonić, próbowała się tłumaczyć, ale czułam, że niezręcznie jej znowu powiadamiać mnie o kolejnej odwołanej wizycie. Dowiedziałam się wtedy również, że nie jest prowadzona żadna dokumentacja. Tak wyglądało leczenie mnie i innych osób. Dodam, że ludzie którzy uczęszczali do tego Ośrodka mieli krótko mówiąc przejebane życie. Tam nie chodziło o żadną zmianę, bo nie była w ich przypadku możliwa, chodziło o to żeby ci ludzie przychodzili, gadali i tak bez końca. Nikt nie mierzył efektów, nie było celu albo był on zupełnie niemierzalny. Ja chciałam zmiany, konkretu, wyjścia z toksycznej rodziny, podniesienia się a nie przegadywania spotkań. Byłam niewygodna, zadawałam niezręczne pytania, a przy tym nie byłam zaburzona tak mocno jak pozostali i nie było mnie tak łatwo zbyć.

T.W.: Jak wyglądało zakończenie terapii?

S.R.: Na ostatniej sesji wygarnęłam terapeutce wszystko, nie odzywała się. Opowiedziałam co czułam będąc w terapii i dlaczego ją przerywam. Opowiedziałam czego żałuję, co było nie tak, co trzymało mnie w tej relacji oraz wszystko to co przyszło mi w tamtej chwili do głowy. Było dziwnie, nieswojo, nie tak jak zawsze. Wydaje mi się, że terapeutkę, pomimo, że nie dała po sobie tego poznać ucieszył fakt, że kończę spotkania. Usłyszałam ze potrzebuję stabilniejszej konstrukcji (?) poczucia własnej wartości, że to nie jest tak że marnowałyśmy czas. Próbowała mi to wmówić [!] a ja myślałam Boże! Jak można wychodzić z 4 letniej terapii czując się jak gówno?! Trzeźwiałam; jak mogło się nic nie zmienić? Jak ktoś po tak długiej terapii może dalej źle się czuć ? Przecież się starałam, zmieniłam kilka rzeczy, próbowałam. Nigdy nie rozmawialiśmy o moim poczuciu własnej wartości, o kompleksach itp. Nie kontrolowała tego że zawiesiłam się w terapii, że to poszło za daleko, że nic się w moim życiu nie zmienia, że uzależniłam się od terapii. Na koniec usłyszałam że nie rozwinęłam się jako dorosła osoba, że do tego potrzeba czasu i że zawsze mogę wrócić. Pomyślałam kurwa, to jakieś nieporozumienie! Ale wewnętrznie czułam radość, że zawsze w razie czego mogę wrócić – tak właśnie działa psychoterapia.

T.W.: Jak nałóg, który się odrzuciło, ale o którym wiadomo, ze można w każdej chwili do niego wrócić?

S.R.: Tak. Mam jednak żal do terapeutki za tyle zmarnowanych lat, o to że nie zauważyła przeniesienia i że tak to wszystko wyglądało – i do siebie, że dałam się na to wszystko nabrać. Po przerwaniu przez dwa dni odchorowywałam tą sytuację, następne dwa tygodnie przepłakałam. Mimo upływu czasu czuje pustkę, nie wiem kim jestem i co robić dalej. Byłam tylko jednym z wielu nic nie znaczącym pacjentem, królikiem na którym zdobywała doświadczenie przygotowujące się do dalszej pracy na prywatnym gruncie. Chciałabym żeby chociaż w pewnych kwestiach przyznała że zawaliła, że wykorzystywała mnie do swoich celów, że mi nie pomogła, że zrobiła wodę z mózgu. Nawet teraz mówiąc to, czuję dziwną powinność, że to niewłaściwe, że mówię źle o terapii…

T.W.: Skąd to poczucie winy?

S.R.: Chyba dlatego, że gdzieś w głowie dalej kołaczą mi słowa, że to pacjent bierze całą odpowiedzialność za przebieg terapii i to, że terapia się nie udała świadczy o tym że pacjent ciężki/beznadziejny/oporny, nie wiem sama.

T.W.: Jak pani podsumowałaby swoją terapię?

S.R.: Terapia trwała prawie 4 lata, w tym czasie odeszłam z toksycznej pracy, skończyłam chujowe studia oraz próbowałam bezskutecznie nawiązywać relacje z ludźmi. Obecnie nie pracuję i nie uczę się, nie utrzymuję z nikim kontaktów, wróciłam do leków, nie wiem kim jestem. Potrzebuję pomocy, ale nie zaufam już nikomu. Wszystko co teraz czuję przytłacza mnie tak bardzo, że jedynym ukojeniem jest szukanie informacji na temat osób, które tak jak ja zostały pokrzywdzone przez psychoterapię. Uspokaja mnie jedynie fakt, że nie jestem sama, że to nie zdarzyło się tylko mi, ale nikt o tym nie mówi. Chciałabym, żeby powstała jakaś organizacja, wsparcie lub coś na ten wzór, ponieważ terapia obecnie nie jest uregulowana prawnie ani kontrolowana w żaden sposób, występuje w niej wiele nadużyć. Dziękuję, że są ludzie, którzy stoją w opozycji do silnego lobby psychoterapeutycznego, które promuje tego typu usługi podszywając się pod przykrywką leczenia. Wierzę, choć pewnie naiwnie, że jako pacjent będę traktowana poważnie, będę mogła dochodzić swoich praw, żądać jawności procesu psychoterapeutycznego, mieć wgląd w dokumentację, złożyć skargę która faktycznie coś zmieni, a terapeuci zaczną ponosić konsekwencje swojej pracy. Dla uściślenia – nie jestem przeciwko terapii, prostu nie godzę się na to by nazywać ją leczeniem.

T.W.: Niektórzy czytelnicy tej rozmowy być może rozważają uczestnictwo w psychoterapii. Co by pani im poradziła z perspektywy swoich doświadczeń?

S.R.: Poradziłabym im przemyślenie kilku kwestii wynikających z moich doświadczeń, a mianowicie: 

  1. Terapia nie leczy, nie powoduje trwałych zmian w funkcjonowaniu, nie poprawi jakości Twojego życia, ani niczego co dobry PR próbuje Ci wcisnąć. Często złudne poczucie zmian wynika z upływu czasu po prostu. Komuś bardzo zależy by psychoterapia stała tuż obok medycyny, obok leczenia, ale jest wsparciem tylko i wyłącznie i trzeba to powiedzieć uczciwie. Szczególnie wspierająca rozmowa – i być może wtedy ludzie świadomie zadecydują czy chcą płacić tak wysokie stawki jakich życzą sobie psychoterapeuci. Trzeba mieć świadomość, że psychoterapia nie zmieni naszego życia, nie sprawi ,że przepracujemy traumy i nagle przyciągniemy faceta marzeń, znajdziemy sens życia czy coś innego, NIE! To co działa w terapii i przynosi chwilową ulgę i „poprawę” to zainteresowanie, uwaga i poczucie bycia zrozumianym w tym poplątanym świecie.
  2. Psychoterapii nikt nie kontroluje, nie ma ustawy a wszystko dzieje się za zamkniętymi drzwiami. Jedno jest pewne – jeśli coś pójdzie nie tak to nikt Ci nie pomoże, nie zwróci pieniędzy, ani nawet nie wysłucha. Psychoterapeuta w Polsce jest bezkarny. Te wszystkie certyfikaty i superwizje to fikcja. Za te szkoły płaci się grube pieniądze. Osobiście nie znam nikogo kto podjąłby się studiowania psychoterapii i jej nie skończył. Superwizja służy psychoterapeucie nie wam – nie jest to spotkanie w którym do głosu dochodzą dwie strony, a sprawa jest badana przez obiektywnego i niezależnego superwizora. Za superwizję płaci terapeuta i jestem przekonana, że nawet gdyby coś było bardzo nie tak, to wszystko dzieje się za zamkniętymi drzwiami. To samo teoretyczne sądy towarzystw psychoterapeutycznych – w tych komisjach zasiadają często koledzy lub nauczyciele, którym chwilę wcześniej płaciliśmy za ukończenie szkoły. Wszystko jest skrajnie szemrane.
  3. Psychoterapia jest pewnym rodzajem rozwoju – przyglądasz się sobie, możesz zobaczyć się w innej perspektywie, dowiedzieć czegoś na swój temat. Niekoniecznie te informacje przydadzą Ci się w życiu i musisz mieć tego świadomość, bo jeśli przychodzisz do terapeuty z konkretnym problemem to niekoniecznie jakieś niuansowe kwestie przydadzą Ci się w realnym życiu.
  4. Nie masz żadnej gwarancji – za psychoterapię odpowiada pacjent. Jeśli nie będziesz zadowolony z efektów to szybko usłyszysz ze to tylko i wyłącznie twoja wina, bo nie wykorzystałeś informacji zwrotnych dostarczanych przez psychoterapię albo nie współpracowałeś tak jak należało. Chciałbyś iść do dentysty i usłyszeć ze może wyleczy Ci zęba, a może nie i jedyne co pewne to że poszerzysz swoje doświadczenia życiowe i to że skasuje za to odpowiednią sumkę?
  5. Terapia trwa długo. Szykuj się na to, że na pierwszej konsultacji usłyszysz „Panie X, tyle pracy przed nami, czeka nas długa droga” lub coś w stylu , że czasu nie da się dookreślić i terapeuta nic nie obiecuje. Uprzedzam, że jeśli przyjdziesz np. z problemami z partnerką to zaraz wyjdzie, że problemem tak naprawdę jest relacja twojej matki z prawnukiem stryja, a w ogóle to masz trochę rysu narcystycznego, który tłumaczy destrukcyjne zachowania z przeszłości i tak w kółko.
  6. W wielu nurtach psychoterapii elementem leczącym jest tzw. relacja terapeutyczna (tak przynajmniej to uzasadniają). Czy myślisz ze warto jest płacić za uzdrawiającą relację, która nic nie gwarantuje za tak wysoką stawkę? Nie, po prostu nie masz wyjścia. Jeśli to relacja byłaby elementem leczącym to mogłaby to być jakakolwiek relacja, a jej nie masz. A więc tak naprawdę twoim problemem jest samotność… psychoterapia zarabia na ludziach samotnych. Powszechnie używa się w kontekście psychoterapii pojęcia „przyjaźni za pieniądze” – nie lubię tego określenia, ale brzmi ono o wiele bardziej uczciwie niż porównywanie psychoterapii do leczenia. Dla mnie psychoterapia to dobrze wypromowana usługa pod przykrywką leczenia, a w mojej opinii bliżej jej do prostytucji niż medycyny, choć przyznam, że i prostytucja wydaje się bardziej uczciwa niż psychoterapia. W kontakcie z prostytutką od razu wiemy, za co płacimy, ile to będzie trwało i kosztowało i to jest okej. Jeśli natomiast prostytutka zapewniałaby nas, że życie seksualne po kontakcie z nią się polepszy to wtedy bym już bardzo się niepokoiła. Mogłaby np. twierdzić ze wyuzdane pozycje seksualne spowodują chęć dalszych doznań co spowoduje ich poszukiwanie w życiu, a poza tym pozwoli nakierować na to co jest dla nas dobre. Psychoterapeuci w tym tonie często mówią o relacji terapeutycznej– o tym, że jest to wzór zdrowej, bezpiecznej relacji w której możemy się przyglądać sobie. Dobry PR zadbał o wszystko.
  7. Jesteś tylko klientem i choć wydaje się inaczej to tak nie jest. Psychoterapia to rodzaj pracy, zarobku. Trzeba mieć świadomość, że jeśli terapia się skończy to skończą się też i korzyści z niej płynące, to nie jest nic trwałego. Poza tym należy zdawać sobie sprawę z niebezpieczeństw jakie niesie za sobą bycie w terapii – możliwość uzależnienia, rozchwianie emocjonalne, pogorszenie stanu zdrowia czy nieświadome decyzje, które i mnie zdarzyło się podjąć w czasie terapii. Pod koniec terapii miałam beznadziejne uczucie bycia nic niewartym. W terapii było fajnie, bo ktoś poświęcał mi czas ( a mówiąc bardziej dosadnie po prostu go sobie wykupiłam), w realnym życiu tego dalej nie ma.

Powtórzę raz jeszcze – psychoterapia jest odpowiedzią na potrzeby rynku i przeżywa właśnie swój rozkwit w myśl zasady „spełnij oczekiwania rynku a staniesz się bogaty”. To dobrze wypromowane wsparcie, rozmowa okraszona kilkoma psychotechnikami, przyprawiona nutą tajemnicy, unikatowości oraz ogromnej ilości uwagi, której wielu ludzi jest dziś tak bardzo spragnionych. Co ciekawe na studiach, gdy narzekaliśmy na przyszłe zarobki często alternatywnie powtarzano nam, że zawsze możemy zrobić studium psychoterapii i leczyć korpoludzi, że będzie to bardzo dochodowy sektor -ludzie są dziś tak samotni, że zapłacą każdą cenę, nawet ze złudne poczucie ze komuś na nas zależy (słowa dr pedagogiki na jednym w Uniwersytetów w Polsce), myślę ze dają dużo do myślenia.

T.W.: Czy podczas terapii wydarzyło się jeszcze coś, czego moje pytania nie ujawniły, a o czym chciałaby pani jeszcze opowiedzieć?

S.R.: Chyba tylko tyle, że psychoterapeutka która przyczyniła się do powstania tej historii dalej prowadzi terapię (teraz już na rynku prywatnym) – jest certyfikowanym psychologiem i psychoterapeutą stale pracującym pod superwizją, z dobrymi opiniami na portalach typu znanylekarz. Nikt nie domyśliłby się, jak wyglądały wcześniejsze procesy które prowadziła. Nikomu nie przyszłoby do głowy, że za takimi kwalifikacjami i doświadczeniem stoi tyle błędów, które popełniła na pacjentach (jestem przekonana, że nie jestem jednym takim przypadkiem na którym zdobywała doświadczenie pracując w Ośrodku Pomocy).

T.W.: Jeśli czytała pani „Psychoterapię bez makijażu”, to zna pani moją metaforę beczki pełnej jabłek. Gdzie, pani zdaniem, tkwi źródło problemów – w nadpsutym jabłku, do którego można porównać opisany przez panią przypadek terapii, czy też w samej beczce, jaką jest psychoterapia?

Przede wszystkim w założeniu samej psychoterapii i porównywaniu jej do leczenia. Osobiście uważam, że zawiera zbyt dużo dowolności, sprzeczności, tajemniczości i jak już wspomniałam braku namacalnych, potwierdzonych naukowo dowodów. Moglibyśmy przyjąć, że w każdym zawodzie znajdą się „zgniłe jabłka”, tyle tylko, że w każdym innym zawodzie możemy dokładnie zweryfikować co poszło nie tak, gdzie dana osoba popełniła błąd i te błędy wyeliminować z pewnością, że osoba która się tego dopuściła poniesie tego konsekwencje – krótko mówiąc weźmie odpowiedzialność, której z jakiegoś powodu psychoterapia unieść nie potrafi. W terapii nic nie jest jasne, nie ma konkretnych wskazań, a właściwie na miejscu możemy zbudować sobie hipotezę wszystkiego, to jest ta omnipotencja terapeuty o której także już wspominałam. Biorąc pod uwagę ilość wzajemnie wykluczających się nurtów zdecydowanie przychylam się do stwierdzenia, że psychoterapia wraz z wszystkimi jej założeniami (którymi możemy żonglować dowolnie w zależności od potrzeb) sama w sobie jest beczką problemów.

T.W.: Dziękuję pani za rozmowę.

POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:

Podróż w jedną stronę

Gadał dziad do obrazu, a obraz ani razu

Nie oceniam źle swojej terapeutki…

Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4

Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”

WIĘCEJ TAKŻE W KSIĄŻCE:


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia w Sądzie Najwyższym. Gdzie kończy się szukanie sprawiedliwości a zaczyna kompromitacja?

Jest taki stary wyświechtany dowcip, w którym stawia się pytanie: „Ilu terapeutów potrzeba aby wkręcić żarówkę?”. Odpowiedź brzmi: „Jeden, tylko żarówka musi chcieć”. Śledząc opisywaną tutaj historię narzucało mi się pytanie „Ilu potrzeba sędziów, psychologów i terapeutów aby przekonać innego terapeutę, że nie ma racji?” Cóż, wygląda na to, że w tym przypadku, podobnie, jak w przypadku żarówki, siła oddziaływania zewnętrznego nie ma specjalnego znaczenia jeśli terapeuta nie zamierza zmienić zdania.

W demokratycznym praworządnym państwie każdemu przysługuje niezbywalne prawo do szukania sprawiedliwości jeśli czuje się pokrzywdzony a instytucje zajmujące się wymierzaniem sprawiedliwości powinny z uwagą przyglądać się sytuacjom, w których łamanie prawa szkodzi komuś. Kiedy jednak ktoś, kogo poczucia krzywdy nie uznano, nadal szuka sprawiedliwości wytrwale odwołując się do kolejnych instancji nasuwają się dwa podejrzenia – albo prawo jest tak niedoskonałe, że nie chroni przed ewidentną krzywdą, albo mamy do czynienia z, kimś, kto nie jest zdolny przyjąć innych racji niż swoje własne.

Kiedy niecały rok temu w artykule O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej szczegółowo pisałem o uniewinniającym wyroku w trwającej ponad trzy lata sprawie, w której terapeuta oskarżył swoją byłą pacjentkę o pomówienie z art. 212 § 1 i 2 k.k., do głowy mi nie przyszło, że to dopiero początek historii, która będzie miała tak wiele odsłon. Kolejna nastąpiła zaledwie kilka miesięcy później, bo terapeuta odwołał się od wyroku do kolejnej instancji, o czym pisałem w poście zatytułowanym O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta. I tym razem sąd okazał się nieczuły na krzywdę terapeuty, który postanowił zwrócić się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o kasację wyroku.

Z kolei, na potrzeby Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym ten sam terapeuta w procesie jawnym (jeszcze w pierwszej instancji – za to razem z wieloosobowym stowarzyszeniem, do którego należy i ośrodkiem psychoterapeutycznym) przekonuje za pomocą prawnika o tym, że kodeksy etyki nie mają wiążącej mocy prawnej, a psychoterapia była dobra (szczegóły tej sprawy opisywałem tutaj: Dziesięć przykazań i psychoterapia i Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach). Opinie do procesów jawnych sporządziło pięciu psychologów, trzech terapeutów(w tym współautor uznanego podręcznika psychoterapii), jedna komisja naukowo dydaktyczna, jedno towarzystwo terapeutyczne, a nawet profesor etyki. W odpowiedzi na te wszystkie głosy z drugiej strony pada jednak stanowcze stwierdzenie: „przedstawiane przez powódkę opinie są sporządzane na jej wniosek przez osoby nieznające całości sprawy, przyjmujące bezrefleksyjnie stanowisko powódki (na jej zlecenie).”

Tak jest kwitowany trud i nieodpłatne poświęcenie osób, m.in. uznanych autorytetów polskiej psychoterapii, które w trosce o jej dobro postanowiły podzielić się swoją wiedzą. Czy nie należą im się raczej podziękowanie za to, że wyjaśniają co w psychoterapii jest dobrą praktyką, a co nie? W sytuacji, w której zawód psychologa i psychoterapeuty nie opiera się na normach prawnych, ale wyłącznie na dobrych praktykach, zasadach etycznych i przede wszystkim na dążeniu do posługiwania się rzetelną wiedzą naukową, ich zaangażowanie wydaje się bezcenne.

Wygląda na to, że wśród terapeutów można spotkać osoby,którym głęboko leży na sercu szacunek i prestiż uprawianego przez nich zawodu. Piszą rzetelne książki popularyzujące podejścia oparte na dowodach, przestrzegają przed niebezpieczeństwami psychoterapii i zwracają uwagę na kwestie etyczne związane z praktyką terapeutyczną. Inni egzekwują swój autorytet pozwami sądowymi, nie wahając się nawet przed publicznymi zapowiedziami odwetu na pacjentach oraz wyrażając się publicznie o autorytetach innych niż oni sami w sposób skrajnie lekceważący. Czytelnikom pozostawiam ocenę, która droga będzie bardziej efektywna i pożyteczna dla psychoterapii, a także to, czy w opisywanej sytuacji mamy do czynienia z jawną niesprawiedliwością, której ofiarą padł terapeuta, czy też z kompromitującym ten zawód pieniactwem?

Psychoterapia jest zawodem szczególnym, bo jej marketing opiera się na zapewnieniach o poufności i wyjątkowości relacji terapeutycznej. W przekazach mających zachęcić do udziału w niej podkreśla się dobro pacjenta i wyjątkową empatię terapeutów. Ich przygotowanie do zawodu zakłada najczęściej terapię własną i długotrwały trening w rozumieniu zachowań innych ludzi. Zachęcony tymi obietnicami pacjent najpewniej czuje się bezpiecznie w takiej relacji. Tylko czy ma świadomość tego, że żadna z tych obietnic nie daje mu jakiejkolwiek gwarancji? Wszak kodeksy etyki nie są wiążące, opinie autorytetów bezrefleksyjne, a decyzje kolejnych instancji sądowych bezwartościowe. Czy zawód zaufania społecznego, a przecież do takiego miana pretenduje psychoterapia, może pozwolić sobie na to, aby jej przedstawiciele walczyli o prestiż dla zawodu w sposób, jaki tutaj opisałem?

Czytając tę historię warto jeszcze przez moment przyjąć perspektywę pacjenta, który najczęściej trafia do gabinetu terapeutycznego w nienajlepszym stanie. Jeśli coś idzie w terapii nie tak i przerywa ją, często bywa w gorszym stanie, niż wówczas kiedy na nią trafił. Czy terapeuta pozywający swojego pacjenta nie ma takiej świadomości? Czy traktuje go jak przeciętny usługodawca swojego klienta, którego zachowanie mu się nie spodobało? A może wprost przeciwnie, może doskonale sobie zdaje sprawę z tego, jak łatwo zniszczyć człowieka kruchego i nie waha się tego zrobić przygotowując obławę i kontynuując ją przez wiele lat? Czy pozywając pacjenta uznaje, że został zwolniony z tych wszystkich postulatów psychoterapii, które na plan pierwszy wysuwają dobro pacjenta i głoszą to na swoich sztandarach?

Kiedy pisałem o pierwszym wyroku w tej sprawie, nie spodziewałem się wieloodcinkowego serialu. Dzisiaj stawiam dolary przeciwko orzechom, że Sąd Najwyższy odrzuci kasację, a terapeuta będzie kompromitował swój zawód przed organami międzynarodowymi, bo odpowiedź na pytanie „Ilu potrzeba sędziów, psychologów i terapeutów aby przekonać innego terapeutę, że nie ma racji?” prawdopodobnie brzmi: „Nie ma ich tylu, żeby tego dokonać, jeśli terapeuta uważa, że ma rację”.

Ciekaw jestem, czy kiedy terapeuta zakończy już pisanie scenariuszy kolejnych odcinków, następny sezon otworzy odcinek napisany przez pacjentkę? Czyż bowiem człowiek skrzywdzony w wyniku wieloletnich bezpodstawnych oskarżeń nie zasługuje na takie samo prawo do szukania sprawiedliwości z jakiego korzysta obecnie terapeuta?

Posty o podobnej tematyce: 

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Niekoniecznie! – zaprotestował terapeuta

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

O nadstawianiu drugiego policzka

Dziesięć przykazań i psychoterapia

Postprzyzwoitość w ponowoczesnych czasach

Lekcja psychoterapii na sali sądowej

Więcej w mojej książce: 

Zamów książkę



Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Podróż w jedną stronę

List pożegnalny zaczynał się słowami: „Wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa bo dziś postawiłam odebrać sobie życie”. Wzięła leki nasenne i założyła torebkę foliową na głowę.

Tomasz Witkowski: Była pani świadkiem podróży swojej siostry od pierwszej wizyty u terapeuty, aż po samobójczą śmierć. Dlaczego siostra rozpoczęła psychoterapię?

Magda A.: Cierpiała na zaburzenia odżywiania z którymi żyła wiele lat. Być może była to nawet anoreksja. Jednak z tą anoreksja skończyła studia, pracowała na uczelni, osiągała sukcesy, pisała doktorat. Od kiedy skończyła 13 rok życia bardzo pilnowała diety.

T.W.: Co ją zatem skłoniło do udziału w psychoterapii, jeśli radziła sobie z anoreksją?

M.A.: Poszła tam pod wpływem partnera, który kazał jej się z niej leczyć i postawił taki warunek. Bała się, że on odejdzie i chciała zwalczyć w sobie tę chęć pilnowania wagi. Wtedy pozytywnie się na to zaopatrywałam, myślałam że może zacznie jeść normalnie, a anoreksję trzeba w końcu leczyć.

T.W.: Jakie były pierwsze efekty psychoterapii?

M.A.: Od razu gdy zaczęła psychoterapię pojawiły się stany depresyjne. W okresie gdy zaczęła uczęszczać na terapię jej nastrój był gorszy niż wtedy gdy żyła sobie z tą swoją anoreksją. W końcu terapię przerwała.

T.W.: Ale na tym nie skończyła się przecież jej przygoda z psychoterapią?

M.A.: Nie, Parę miesięcy temu znów zaczęła szukać pomocy psychologów z powodu depresji. Koleżance jednak mówiła, że jej problemem była toksyczna miłość z której nie mogła wyjść, że była w związku z kimś dla kogo jest to związek bez zobowiązań i bardzo chciała się odkochać. Z jej pamiętników i zapisków wynika, że głównymi problem jakie trapiły ją od paru lat to ta miłość. Zazdrość, strach, że skoro to związek niezobowiązujący, to w każdej chwili może się skończyć. Przeżywała każdą kłótnię, każdą wymianę zdań. W jej mieszkaniu na kartkach porozrzucane były różne dziwne zaklęcia odczarowujące to uczucie, rozpaczliwie chciała przestać kochać. Mocno przeżywała każdą najmniejszą krytykę jaka padła z ust tego mężczyzny.

T.W.: Czy udało jej się osiągnąć ten cel?

M.A.: Nie. Natomiast po wizytach u psychologów zaczęło się jej bardzo pogarszać. Siostra poszła na terapię z jednym problemem a wyszła z tysiącami. Mieliśmy wrażenie że po każdej wizycie bardziej się nakręca. Małe jak dotąd problemy z dzieciństwa zaczęły urastać do ogromnych rozmiarów. Każdemu możemy przypiąć jakieś mniejsze czy większe traumy z dzieciństwa. W konsekwencji nie dość ze musiała mierzyć się z problemami w teraźniejszości to zaczęła analizować jeszcze te z przeszłości.

T.W.: Jakiego rodzaju to były problemy?

M.A.: Po każdej wizycie u psychologa dzwoniła do mamy i doszukiwała się źródeł wszystkich swoich obecnych problemów w dzieciństwie. Właściwie zaczęła przeżywać je wszystkie od nowa. Mam wrażenie, że rzeczy jakie były odkopywane podczas tej terapii zostały przerysowane. Na przykład zaczęła wypominać, że spędziła dwa lata u babci, że to odbiło się na jej psychice, że mama ją „porzuciła” zostawiając płaczącą pod drzwiami z babcią choleryczką. Tylko, że to były bardzo przeinaczone fakty. Mama nigdy jej nie porzuciła, tylko Karolina bardzo źle znosiła przedszkole i nie chciała do niego chodzić. Przedszkolanki rozkładały ręce. Rodzice pracowali, wiec trzy lata była faktycznie u babci. Do nas wracała w piątek na weekendy. Pamiętam jak dziś, że Karolina chciała być u babci, a nie w przedszkolu i to mama jej uległa, a nigdy nie porzuciła. Liczne próby posłania jej do przedszkola zakończyły się niepowodzeniem, bo to było dosłownie wyrywanie dziecka na siłę z rąk matki przez przedszkolanki i mama nie mogła na to patrzeć. Babcia faktycznie miała choleryczne usposobienie ale nie było tam przemocy. Opiekowała się również kuzynką, która żyje i nie ma traum. Ja również tam przebywałam, dość często i nie mam takich wspomnień. Może Karolina była bardziej wrażliwa? Dziadkowie bardzo ją kochali. Kiedyś po przyjściu z terapii zadzwoniła do mamy i powiedziała jej też o innej traumie z dzieciństwa. Jako dziecko była w sanatorium i miała być tam molestowana. Miała wtedy 6 lat. Dowiedzieliśmy się o tym pierwszy raz. Po każdej wizycie u terapeuty dzwoniła do mamy i wspominała. Po każdej wizycie były nowe traumy i nowe wspomnienia. Oczywiście same złe wspomnienia, utwierdzające w przekonaniu, że całe jej życie było cierpieniem. Według mnie, bo w końcu ja też byłam w tej rodzinie, te wspomnienia były mocno przerysowane. Z Karoliną zawsze cała rodzina obchodziła się bardzo delikatnie, nawet delikatniej niż ze mną czy kuzynami, bo każdy wiedział że jest wrażliwsza i silniej wszystko odczuwa.

T.W.: Czy pani siostra nie dostrzegała destrukcyjnego wpływu terapii na jej życie i relacje z bliskimi?

M.A.: Nie, Karolina sama chyba nie widziała destrukcyjności tych wizyt. To my, członkowie rodziny zaobserwowaliśmy, że od kiedy uczęszcza na terapię jej stan się pogarsza i dzwoni w coraz gorszej kondycji psychicznej, ciągle opowiadając o nowych traumach z dzieciństwa. Ten temat molestowania gdy miała 6 lat wszystkich nas dotknął. Przez tyle lat, dopóki nie poszła na terapię nigdy o tym nie mówiła. Nie jestem ekspertem, ale zastanawiam się jak takie terapie powinny wyglądać żeby pomóc się uporać z taką traumą? Bo w jej przypadku efekt był taki, że ona zaczęła to przeżywać od nowa wiec coś na pewno poszło tam nie tak.

T.W.: Czy wie pani w jakiej modalności była prowadzona terapia, na którą siostra uczęszczała?

M.A.: Niestety nie wiem.

T.W.: Jak zakończyła się ta psychoterapia?

M.A.: Karolina mówiła koleżance z pracy, że po terapii czuła się źle i w końcu zmieniła terapeutę. Z jej telefonu widzę, że tych terapeutów było kilku. W Google wpisywała frazy i zapytania „kiedy zacznie działać terapia, jak długo się czeka”. A terapia nie dość, że nie działała to jeszcze pogarszała jej stan.

T.W.: Jest pani przekonana, że jej samobójcza śmierć była bezpośrednim wynikiem psychoterapii?

M.A.: Tak, bo list pożegnalny zaczynał się słowami: „wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa bo dziś postawiłam odebrać sobie życie”. Wzięła leki nasenne i założyła torebkę foliowa na głowę. Nie wiem który z tych psychologów zawinił, bo na temat tego ostatniego w liście pożegnalnym Karolina wypowiadała się pozytywnie. Podobno terapeuta powiedział, że ją rozumie i pierwszy raz usłyszała te słowa od kogoś. Może ostatniej terapeutce nie udało się naprawić błędów poprzedników? Ale fakty są takie, że próbowało paru specjalistów, a jej już nie ma. Wiec utwierdziłam się tylko w przekonaniu, że w przypadku ciężkich depresji powinno się skupić na leczeniu psychiatrycznym i farmakologii, a nie dokładać rozgrzebywaniem ran z dzieciństwa. Myślę, że zabiła ja wiara w te terapie. Nie brała regularnie antydepresantów, bo obawiała się przytycia i mity na temat skuteczności terapii były jej bardzo na rękę. Uważam ze mając pacjentkę w tak silnej depresji (bo siostra miesiąc wcześniej miała już próbę samobójczą, do tego skłonności samobójcze widoczne gołym okiem) psycholog powinien przyznać się że nie da rady, zalecić szpital i leki. Według mnie tu chodzi o zarobek 180 zł za wizytę, a to nie jest mała kwota. A im więcej problemów do przepracowania tym większa wartość biznesowa takiego klienta.

T.W.: Czy pani siostra nigdy nie była u psychiatry?

M.A.: Była chyba dwa razy, ale całą swoją energię poświęciła na szukanie idealnego psychoterapeuty. To mnie najbardziej przeraża, bo świadczy o tym, że ona chciała żyć!

T.W.: Myśli pani, że decyzję o śmierci pomógł jej podjąć terapeuta?

M.A.: Nie wiem, ale to, co się stało na pewno świadczy o braku skuteczności terapii i ryzyku, gdy pacjent w ciężkiej depresji zamiast iść do szpitala próbuje leczyć się w ten sposób. To była walka o życie. Pacjentkę powinno się przekazać pod opiekę psychiatrów, a nawet do leczenia szpitalnego. Karolina miała też bardzo monotematyczną dietę, pewnie również zaburzenia hormonalne i niedobry witamin z uwagi na niedowagę, które też mogły przyczynić się do depresji. Nie mówiła nigdy żeby któryś z terapeutów zwrócił na to uwagę. Wtedy też nie wiedziałam, że to wszystko jest takie powiązane ze sobą. Dopiero po jej śmieci zaczęłam czytać i łączyć te fakty. Pewnie znajdą się tacy którzy za jej śmierć będą winić partnera albo rodzinę ale w mojej ocenie psychoterapia odegrała tu duża rolę. A już na pewno, nie mam wątpliwości, że powyższa historia pokazuje brak skuteczności psychoterapii dlatego, że śledząc telefon mojej siostry widzę, że w ostatnich tygodniach psychoterapeuci otaczali ją z każdej strony. Jeżeli po wizycie u psychoterapeuty pisze list pożegnalny ”wróciłam z terapii i jestem szczęśliwa, bo dziś odbiorę sobie życie” i ostatecznie bierze leki nasenne, zakłada torebkę foliowa ma głowę przelogowując do innej rzeczywistości, to chyba jednak coś poszło tam nie tak. Nawet jeśli w liście pożegnalnym pisze, że psychoterapeutka to jedyna osoba która ja rozumiała, to znaczy, że oceniła ją pozytywnie. Właśnie dlatego jest to tak niebezpieczne, bo czasem sam pacjent nie ma świadomości braku skuteczności czy błędów w terapii. Chociaż ciężko mi dojść kto tu popełnił błąd. Może ta ostatnia psycholog dostała pacjentkę poharataną przez wcześniejszych terapeutów i miała najtrudniejsze zadanie i po prostu nie starczyło jej czasu? Tego już nigdy się nie dowiemy. Jeśli chirurg wytnie zdrową nerkę zamiast chorej, bo się pomyli, to łatwo ustalić i udowodnić błąd. W przypadku terapii nie jest to tak namacalne. Ale jestem pewna, że ktoś zawinił. Grzebanie w człowieku w depresji, rozkładanie jego psychiki i wspomnień na czynniki pierwsze… Przecież cała idea tego jest przerażająca!

T.W.: Czy po tych wydarzeniach miała pani jeszcze jakikolwiek kontakt z psychoterapią lub psychoterapeutami?

M.A.: Po tych wszystkich wydarzeniach poszłam do kardiologa, bo miałam problemy z szybko bijącym sercem. Podczas badania stwierdzono tachykardię i badająca mnie lekarka słusznie zwróciła uwagę, że to może być nerwica. Całą wizytę zachęcała i usilnie namawiała na psychoterapię. W końcu nie wytrzymałam i powiedziałam, że moja siostra była otoczona psychoterapeutami i nie żyje. Zachęcając do psychoterapii nie mówi się pacjentowi jaka to ma być psychoterapia, jaki terapeuta jest dobry, tylko zachęca do szukania na własna rękę a samą psychoterapię zaczyna się traktować jako receptę dosłownie na wszystko. Psychiatra to ten zły, bo wpędza w nałóg, traktuje się go jak dilera. Psychoterapeuta to ten dobry, bo on wyleczy bez prochów. Ja poszłam do psychiatry dostałam leki wyciszające, mam świadomość ze nie mogę brać ich długo ale moje serce się uspokoiło. Zastanawiam się co miałabym analizować podczas takiej terapii? I jak długo musiałabym na nią chodzić żeby wyleczyć ten silny rzut nerwicy której pojawił się na skutek tego co się stało?

T.W.: Prawdopodobnie wielu ludzi jest w podobnej sytuacji, w której była pani jeszcze niedawno – obserwują swoich bliskich uczestniczących w terapii, którym niekoniecznie ona służy, a którzy sami tego nie dostrzegają. Co by im pani poradziła, aby nie doszło do tak tragicznego zakończenia, jakie miało miejsce w przypadku pani siostry?

M.A.: Poradziłabym żeby w przypadku silnej depresji, czy głębokiej nerwicy szukać przede wszystkim pomocy u psychiatry. Nie wstydzić się i nie demonizować tych wizyt. Moda na psychoterapię przyszła do nas ze stanów. Większość Amerykanów ma swojego psychoterapeutę, to nawet się zrobiło się takie „trendy”, nie to co wizyty u psychiatry, bo to cały czas jest temat tabu i wstyd… Jeśli u kogoś pojawią się myśli, czy próby samobójcze, szkoda każdej minuty życia na „zabawy” w psychoterapię. W takich przypadkach potrzebne jest pilne wdrożenie leczenie farmakologicznego, a nie grzebanie w przeszłości i doszukiwanie się problemów dzieciństwie. Sytuacje w której pacjent w silnej depresji, mający silne, trudne do opanowania myśli samobójcze, udaje się na terapie, zamiast do psychiatry, można porównać do sytuacji w której pacjent onkologiczny leczy się stosując zdrową dietę. Wierzę, że są terapeuci z prawdziwego zdarzenia i być może krzywdząco uogólniam. Jednak biorąc pod uwagę, że moja siostra zaliczyła ich na prawdę wielu, to według mnie ci naprawdę dobrzy należą niestety do mniejszości. Jest ich wiec niebezpiecznie mało dlatego ryzyko trafienia na kogoś, kto zamiast nam pomoc zaszkodzi jest tu ogromne.

T.W.: Czy jest jeszcze coś, na co nie zwróciliśmy uwagi podczas naszej rozmowy, a co chciałaby pani przekazać innym?

M.A.: Uważam, że za mało się mówi o ryzyku związanym z terapią. Jest pan chyba jedyną osobą która poruszyła ten temat w swoich publikacjach. Ludzie ciągle są za mało świadomi. Mówi się dużo o ryzyku uzależnienia od leków psychotropowych, tu ludzie są z każdej strony uświadomieni, dlatego boją się psychiatrów, a o ryzyku źle przeprowadzonej terapii ciężko usłyszeć. Zaryzykuję stwierdzenie, że możliwa jest sytuacja w której zdrowa osoba przychodzi na wizytę do psychologa i na skutek źle przeprowadzonej terapii i analizowania każdej mniejszej traumy z dzieciństwa, po paru tygodniach wychodzi z ciężką depresją. Najbardziej martwi fakt, że są to historie praktycznie niemożliwe do udowodnienia, dlatego terapeuta za popełnione błędy nie odpowiada.

T.W.: Dziękuję pani za rozmowę.

POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:

Gadał dziad do obrazu, a obraz ani razu

Nie oceniam źle swojej terapeutki…

Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4

Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”

WIĘCEJ TAKŻE W KSIĄŻCE:

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

A Rocking Chair with a Fan? Parallels with Psychotherapy

To tytuł mojego artykułu, który ukazał się w Merion West. Ciekaw jestem, czy spotka się z podobnie emocjonalną reakcją terapeutów jak moje polskojęzyczne publikacje na ten temat? Stawiam 10 do 1, że nie. Niewielka jest szansa, że pacjenci lub kandydaci na pacjentów to przeczytają, a przecież we wszystkich tych zadymach nie chodzi o prawdę o psychoterapii, tylko o to, żeby przypadkiem pacjenci nie zwątpili w moc terapeutów. Zapraszam do lektury!

“This modest and inconspicuous doctor published a 2018 guide for lay people, describing simple methods for helping people with mental health problems, entitled Where There Is No Psychiatrist.”

In 1847, the United States Patent Office registered patent No. 5231: the invention of a rocking chair with a fan. The inventor, Charles Horst, placed a traditional rocking chair on a solid base, equipped it with a massive arm and, using a complicated mechanism of levers and gears, transferred the energy of the chair to a fan placed above the head of the person using it. People, however, did not regard this impressive invention as particularly useful. Perhaps it did not seem that the work of fanning oneself was excessively burdensome; maybe would-be customers concluded that the level of complexity of the invention in relation to its benefits was absurd. As such, rocking chairs with fans never became a fixture in our homes. Common sense protects us quite effectively from being surrounded by similar gadgets. However, this does not always extend to other realms of life.

Common Sense and a Healthy Psyche? 

An area where common sense is particularly difficult to harness is when it comes to our mental well-being. The emotions that seem to dominate our reason (the incomprehensible impulses to which we succumb) and the amazing qualities of the mind still make our own psyche seem mysterious and impenetrable. In trying to understand ourselves, we fall prey particularly easily to suggestive narratives, and we are often persuaded to perform actions that differ little from rocking in an armchair in order to cool our faces with a fan. Today, there are well over 600 different psychotherapeutic modalities available on the market, often offering completely different ways of understanding the psyche and treating mental illnesses and disorders. Many are extremely complex and are akin to washing one’s hair with a 24-finger robot controlled by a microprocessor.

The absurdities which have become established in the sphere of mental health and traditional psychotherapy can be seen through the prism of simple but unconventional actions which are taken and the effects that they have. An interesting example of this is the work of Vikram Patel, an Indian psychiatrist who is revolutionizing the treatment of mental illness. Patel spent two years in Zimbabwe, a country where only ten psychiatrists at the time were working to treat a handful of wealthy patients. During this same period, only one or two psychiatrists were working in Afghanistan, Rwanda, Chad, Eritrea, and Liberia. It is estimated that even in Western European countries, only half of the population has access to professional mental health services. Meanwhile, the number of patients with mental health problems in the poorest areas of the globe was (and still is) overwhelming, even though some once mistakenly believed that depression and some other mental illnesses only existed in wealthy communities.

Patel, like a veritable David bravely facing the power of Goliath, decided to change this state of affairs. His logic was totally different from the reasoning of the inventor of the rocking chair with a fan; Patel recognized that if there were uncomplicated, effective, and inexpensive methods of psychiatric help which could be provided by less highly-trained people, then they should be identified and taught to primary healthcare and social workers. This modest and inconspicuous doctor published a 2018 guide for lay people, describing simple methods for helping people with mental health problems, entitled Where There Is No Psychiatrist. Initially used in the poorest regions of the world and then translated into several languages, it is now available free of charge in over 70 countries.

Patel did not stop at the textbook. He created a system and methods of training ordinary people to help the mentally ill, and, crucial for our consideration, he conducted systematic research on the effectiveness of such assistance. His work, published in the most renowned medical journals such as The Lancet, has led to several unambiguous findings. First, less-specialized professionals, such as social workers and counsellors, can be equipped with the essential skills to help people with mental health problems. Second, the content of such interventions should be relatively simple, short, and manageable in a routine healthcare setting. And, finally, these methods of assistance are universally applicable and are not culturally-specific.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Posty o podobnej tematyce:

Bujany fotel z wachlarzem. Skąd wiemy, czy psychoterapia w ogóle działa?

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O obrazie uczuć terapeutycznych

O słoniu, ślepcach i psychoterapii

Zasada primum non nocere w psychoterapii. Podejście oparte na nauce

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 1 Złoty standard

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 2 Przemilczenie

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 3 Konflikt interesów

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 4 Wizerunek bez cieni

Zapobieganie samobójstwom a nauka kultu cargo


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy da się zapobiegać samobójstwom

Jak podaje WHO, od lat 60. XX w. do 2012 r. wskaźnik liczby samobójstw w przeliczeniu na 100 tys. osób wzrósł o 60 proc.

Skuteczność terapii mających zapobiegać samobójstwom jest niestety bardzo niska. Lepsze okazują się metody proste, wręcz oczywiste.

W grudniu 2020 r. opublikowano metaanalizę obejmującą 50 lat badań nad skutecznością różnych form interwencji mających zapobiegać samobójstwom i samookaleczeniom. Zespół badaczy pod kierownictwem Kathryn Fox z University of Denver i Xieyininga Huanga z Florida State University przeanalizował 1125 najbardziej poprawnych metodologicznie badań, jakie przeprowadzono na ten temat w ostatnim półwieczu, uwzględniając m.in. interwencję kryzysową, psychoterapię psychodynamiczną, wsparcie rówieśnicze, opiekę w ramach społeczności, farmakoterapię, hospitalizację, metody kontroli zewnętrznej, podejścia behawioralne i poznawcze, psychoterapię dialektyczno-behawioralną i inne eklektyczne metody psychoterapeutyczne.

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Polityka 20.2021 (3312) z dnia 11.05.2021; Nauka i cywilizacja; s. 58

Posty o podobnej tematyce:

Porozmawiajmy o prawie do samobójstwa

Komputer zrozumie samobójcę

Samobójstwo – kolejna ogromna porażka psychologii

Zapobieganie samobójstwom a nauka kultu cargo


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Gadał dziad do obrazu, a obraz ani razu

Podjęta 12 lat temu decyzja o apostazji ze środowiska psycho-biznesu, to jest… tfu! przepraszam, rezygnacja ze wsparcia i pomocy, okazała się najlepszą decyzją w moim życiu.

Mam 39 lat. Zajmuję się obsługą klienta. Nie jest to może praca moich marzeń, za to tzw. ciepła posadka, która pozwala mi spokojnie żyć i rozwijać się na miarę moich możliwości i potrzeb. Rodziny nie założyłam, ale to był mój własny wybór. Mieszkam z dwoma kotami w jednej z podwarszawskich miejscowości. Zainteresowania mam typowo mieszczańskie: ćwiczę jogę, czytam książki, chodzę do teatru. Może nie żyję tak, jak to sobie wymarzyłam w dzieciństwie, ale na szczęście nie mam większych powodów do zmartwień.

Prowadzę zdrowy tryb życia. Nie piję, nie palę, nie jem mięsa. Nigdy nie brałam narkotyków, nawet nigdy nie paliłam marihuany, upiłam się może ze dwa razy w życiu, gdy byłam młodą dziewczyną. Nigdy nie złamałam prawa, nie licząc mandatu za przejście na czerwonym świetle przez pustą ulicę. Nawet nigdy nie ściągałam na klasówce :-). Nie jestem towarzyska, ale myślę, że w jakiś sposób jestem lubiana przez osoby z mojego otoczenia.

Nigdy – proszę mi wybaczyć ekshibicjonizm, ale tylko podążam za kryteriami diagnostycznymi ICD i DSM – nie podejmowałam przypadkowych, a tym bardziej niebezpiecznych zachowań seksualnych, nigdy nikogo nie pobiłam, nie licząc bójek z bratem w dzieciństwie, nie samookaleczałam się, poza nieudolnymi epizodami z czasów nastoletnich. Mieliśmy okazję spotkać się osobiście przy okazji promocji Pana książki. Miał Pan możliwość zobaczyć mnie i przekonać się (taką mam przynajmniej nadzieję ;-)), że nie sprawiam wrażenia osoby nienormalnej.

Zdarza się, że spotykam się z tzw. informacją zwrotną, o którą nigdy nie proszę. Słyszę wówczas o sobie, że jestem cicha i spokojna, aż za spokojna, ot taka „grzeczna dziewczynka”, która pewnie nic w życiu nie przeżyła.

Dlaczego o tym piszę? Otóż dlatego, że osoby, które odbierają mnie w podobny sposób, nie zdają sobie sprawy, że tak naprawdę jestem psychopatką i socjopatką, w dodatku gwałconą przez własnego ojca!

Uspokajam, że nikt mnie nie gwałcił, ani w żaden inny sposób nie molestował. Ale ktoś mi to zasugerował 20 lat temu, a ja niestety uwierzyłam. I obawiam się, że konsekwencje tego faktu będę ponosić do końca życia.

Uprzedzam, że moja historia może wydawać się niewiarygodna, miejscami przypominać tani serial, niestety wydarzyła się naprawdę.

Trudno jest mi to wszystko wyznać nawet Panu, który już zapewne niejedno widział i słyszał.

Zwyczajnie wstydzę się, że pozwoliłam tak bardzo zrujnować sobie życie, mimo całej mojej obecnej wiedzy i świadomości, że to nie ja powinnam się wstydzić. Nie dysponuję żadnymi dowodami, ufam, że uwierzy mi Pan na słowo.

Myślę, że to, co odegrało jedną z głównych ról w tej historii, było moje pochodzenie społeczne. Rzadko mówi się w Polsce o kwestiach klasowych w kontekście psychoterapii, a szkoda, bo fakt, że byłam dziewczyną z niewykształconej wiejskiej rodziny odegrał w tej historii znaczącą rolę.

Zdaję sobie sprawę, że mój wygląd i język, którym się posługuję, mogą wprowadzać w błąd, natomiast zapewniam Pana, że to jedynie pozory.

Przedstawiciele psycho-biznesu kompletnie nie rozumieli świata, w którym żyłam, niektórzy jawnie kpili lub twierdzili, ze opisuję sceny z „Konopielki”. Tymczasem to nie była żadna „Konopielka”, myślę, że wiele domów w Polsce wyglądało podobnie jak mój, ale to nie mieściło się w głowach warszawskich terapeutek

Rodzice nie mieli wykształcenia, przyjechali do Warszawy za chlebem, znaleźli pracę w nieistniejących już fabrykach-molochach. Hotel robotniczy, dużo alkoholu, szybki seks, szybka ciąża, szybki ślub, potem pogarda, nienawiść i wyładowywanie frustracji na dzieciach.

W wyniku jakiejś dziwacznej kompilacji genów, urodziłam się dzieckiem inteligentnym, uzdolnionym literacko i plastycznie. Może dlatego nauczyciele nie reagowali, gdy przychodziłam do szkoły głodna, brudna czy chora. Inna sprawa, że w tej szkole było sporo takich dzieci, a nauczyciele w latach dziewięćdziesiątych chyba jeszcze nie byli nauczeni uważać czy reagować na ewidentne przejawy przemocy stosowanej wobec dziecka (czy coś się zmieniło pod tym względem?). Pamiętam bilans dziesięciolatka, gdy lekarka przy całej klasie zwyzywała mnie od brudasów, bo miałam czarne od próchnicy zęby. Nie wdając się w szczegóły, szkoła podstawowa już na zawsze pozostanie dla mnie synonimem piekła.

Bardzo się ucieszyłam, gdy dzięki piątkom na świadectwie zostałam przyjęta do najlepszego liceum w powiecie dla dzieci miejscowych prominentów. Myślałam, że rozpocznę życie od nowa. Tymczasem stanęłam obok moich koleżanek z inteligenckich rodzin i nie wiedziałam, o czym one mówią. Byłam jak sparaliżowana, nie umiałam nawiązać żadnej relacji. Przerwy spędzałam siedząc sama w ławce i czekając na kolejną lekcję. Czułam się jak ostatnie dziwadło i już nie byłam prymusem. Kładłam się co wieczór z naiwną nadzieją, że ranek nie nadejdzie. Rano z trudem wstawałam z łóżka. Drałowałam cztery kilometry do szkoły, rozmyślając o samobójstwie. Uczyłam się coraz gorzej, bolały mnie złośliwe uwagi nauczycieli, świat rówieśników oglądałam jak przez szybę, bałam się do kogokolwiek odezwać. W ten sposób minęły dwa lata.

Już od paru lat mówiło się o czymś takim jak depresja. W czasopismach ukazywały się artykuły w stylu: Drogi nastolatku, jeśli źle się czujesz, masz myśli samobójcze, niezwłocznie skontaktuj się ze specjalistą. Czułam, że to o mnie, uznałam, że to choroba. W telewizji tak mówili. Depresja to choroba, lecz chorobę. Zaznaczam, że mówimy o czasach, gdy internet pozostawał jeszcze drogą i ekskluzywną zabawką wykształconych ludzi z dużych miast. Ja nie miałam do Internetu żadnego dostępu. W szkole na informatyce zgłębiałam tajniki programu DOS. Zadzwoniłam pod znaleziony w książce telefonicznej telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, zapytałam, gdzie i w jaki sposób mogę wyleczyć się z depresji. Niesympatyczna kobieta po drugiej stronie linii wyśmiała moją autodiagnozę, tłumacząc, że to żadna depresja, tyko typowe problemy okresu dojrzewania. Dała mi jednak namiary na ośrodek w Warszawie, świadczący bezpłatne usługi psychoterapeutyczne dla młodzieży. Pojechałam tam w tajemnicy przed rodzicami i tak zaczęła się moja przygoda z psycho-biznesem.

Dziewczyna, która mnie przyjęła miała dwadzieścia parę lat, kazała mówić do siebie po imieniu, możliwe że była jeszcze studentką. Nie wzbudziło to moich podejrzeń, bo nie wiedziałam wtedy jeszcze, że istnieje taki zawód jak psychoterapeuta i że trzeba do niego w jakiś sposób się przygotować. Myślałam, że wystarczy skończyć psychologię, aby leczyć pacjentów. Zaczęłam nieskładnie opowiadać o sobie, tłumaczyć, że czuję się inna. „Nie jesteś inna! Jesteś taka sama! – usłyszałam od pani psycholog – Masz dwie ręce, dwie nogi i świetną figurę. Ja tam nie widzę, żebyś się różniła od swoich rówieśników!”

W podobny sposób zbiła wszystkie moje argumenty, rozwiązując każdy problem. W dodatku dziwnie się uśmiechała i traktowała mnie jak małe dziecko, mimo że wkrótce miałam skończyć osiemnaście lat.

Bardziej zależało mi na lekach, w końcu byłam chora. Depresja to choroba. Lecz chorobę. Tak mówili w telewizji. Byłam pewna, że pod wpływem leków wyzdrowieję. Psycholożka była innego zdania, ale zgodziła się umówić mnie na konsultację z psychiatrą. Lekarka nie zdiagnozowała u mnie żadnej choroby, ale przepisała Bioxetin i Xanax (do dziś zastanawiam się czemu, skoro nie miałam stanów lękowych). Arbitralnie orzekła, że uzdrowić mnie może jedynie bliska relacja z rodzicami, w ramach tej „terapii”, ojciec miał być obecny podczas każdej wizyty i miałam o wszystkim mówić w jego obecności. Było to dla mnie bardzo krępujące, ale nie przyszło mi do głowy, że mogę nie wyrazić na to zgody, zwłaszcza, że to on miał płacić za leki. Powiedziałam mu o tej wizycie. Zareagował agresją, jakbym zrobiła coś bardzo złego, ale pojechał ze mną do poradni.

Ze względu na splot nieprzyjemnych wydarzeń w domu i w szkole, podjęłam próbę samobójczą, w wyniku czego trafiłam do szpitala psychiatrycznego na oddział dla dzieci i młodzieży. Ordynator nie stwierdził u mnie żadnych zmian świadczących o chorobie czy zburzeniach osobowości, nawet nie przepisał leków. Miałam pobyć miesiąc na oddziale i odpocząć. Pozostali pacjenci bardzo zdziwili się, że to mój pierwszy pobyt, dla większości to był któryś z rzędu, wytłumaczyli mi zatem, bym nie oczekiwała jakiejkolwiek pomocy ze strony personelu. Oni tu olewają, a nie pomagają, usłyszałam. Mimo to, podobało mi się tam bardzo, samo odseparowanie od rodziców zadziałało uzdrawiająco. Codziennie mogłam się myć pod prysznicem, a jedzenie szpitalne było o niebo lepsze niż to w rodzinnym domu. No i po raz pierwszy w życiu poczułam się całkiem dobrze wśród swoich rówieśników. Sama pseudoterapia polegała głównie na interpretowaniu rysunków, relaksacji i słuchaniu muzyki poważnej.

Podczas jednej z takich relaksacyjnych sesji rozpłakałam się, pierwszy raz od bardzo dawna. Terapeutka spytała, co się stało. Ja użyłam niefortunnej metafory, która w konsekwencji wywróciła moje życie do góry nogami. Powiedziałam, szlochając: „Czuję się tak, jakby mnie zgwałcił własny ojciec”. Dla mnie to było oczywiste, że użyłam metafory. Byłam nastolatką, egzaltowaną, skorą do przesady, jak to nastolatka! Tymczasem pracujące w duecie terapeutki wpadły w jakiś – nie wiem jak to nazwać – trans, natchnienie, wizję i zasypały mnie gradem dodatkowych pytań. Po 5 minutach dla wszystkich (to była sesja grupowa) stało się jasne, że w dzieciństwie gwałcił mnie ojciec. To było jakieś zbiorowe szaleństwo, któremu i ja w jakiś sposób uległam. Z początku zaprzeczałam, ale wszyscy zaczęli mnie przekonywać, że ta historia to brakujący element układanki, praprzyczyna moich problemów. Moja współlokatorka powiedziała, że czasem krzyczę przez sen. – Kto tak krzyczy? – perorowała w uniesieniu terapeutka – Małe dziecko krzywdzone przez bliską osobę! „Ale ja dla mojego ojca jestem małą dziewczynką”. „ A do czego jest mu potrzebna ta mała dziewczynka?”. Każdy mój argument na „nie” okazywał się argumentem na „tak”. Doprowadziła mnie tym do spazm. Nie płakałam, ja ryczałam jak małe dziecko.

Bardzo chciałam z kimś o tym porozmawiać, ale polityka oddziału była taka, że terapeuci nie rozmawiali z pacjentami na osobności. O kazirodczych gwałtach został poinformowany ordynator.

Dowiedziałam się, że w sytuacji nadużycia seksualnego (słowo stało się ciałem), będę jeździć na terapię do swojej terapeutki (tej młodej dziewczyny, którą widziałam raptem parę razy). Najbliższy wolny termin miała za 7-10 dni. Dłużej miałam czekać na konsultację ginekologiczną, mającą na celu ustalenie, czy do owych gwałtów rzeczywiście dochodziło. Dla nastolatki, która właśnie „dowiedziała się”, że w dzieciństwie gwałcił ją ojciec, to była cała wieczność. Nikt z personelu nie chciał ze mną na ten temat rozmawiać. „Nie prowadzimy terapii indywidualnej,” powtarzano jak mantrę.

Teraz myślę sobie, że gdyby jakaś dorosła osoba usiadła ze mną na godzinę lub dwie i pozwoliła mi się wyciszyć, albo gdybym chociaż mogła wyjść i obejść szpital kilka razy dookoła (oddział był zamknięty), obudziłabym się z tego amoku (wiem, że to gdybanie). Tymczasem przeżyłam spore załamanie nerwowe, zamiast rozmową leczone zastrzykami. Pozostali pacjenci odseparowali się ode mnie i wcale im się nie dziwię, bo otumaniona cierpieniem i lekami kompletnie traciłam panowanie nad sobą. Dla nastolatki tak samotnej jak ja to był koniec świata. W akcie desperacji zadzwoniłam do wychowawczyni ze szkoły i o wszystkim jej opowiedziałam (poważy błąd). Czując, że wariuję poprosiłam o wypis. Odmówiono mi. Ponieważ bardzo chciałam się stamtąd wydostać, podjęłam desperacki krok i złamałam regulamin, by zostać usuniętą dyscyplinarnie. Otóż pocięłam sobie rękę, co wcześniej było dla mnie taką abstrakcją jak lot na księżyc. „Pocięłam” to za dużo powiedziane, nie miałam czym. Zbiłam fajansowy kubek i podrapałam sobie nim przedramię. Cel osiągnęłam. Wyrzucili mnie.

Uprzedzałam, że moja historia może się wydawać niewiarygodna, wspominałam też o kwestiach klasowych. Teraz o tym. Okazało się, że mój ojciec wpadł na genialny pomysł, że skoro jestem chora na głowę (wstyd na całą wieś), nie będę na razie chodzić do szkoły. Zawiadomił dalszą rodzinę, że jestem chora psychicznie. Podsłuchałam, jak moja matka tłumaczyła swojej siostrze, że ze mnie nic nie będzie, bo (cytat dokładny) „To już jest czub”. Tytuł Pana artykułu (cytuję z pamięci, może niedokładnie)  Czy jest coś, czego rodzice nie zrobią dla swojego dziecka? traktuję w tym kontekście jak upiorny żart.

Szkoła z entuzjazmem przystała na pomysł mojego ojca, właśnie skończyłam osiemnaście lat i spokojnie mogli się mnie pozbyć. Nie z powodu absencji czy wyników w nauce – semestr zaliczyłam. Zrobili to „dla mojego dobra”. Pamiętam słowa dyrektorki: ”Tatuś pozwala ci nie chodzić do szkoły. Cieszysz się?”.

Co potem? Dwa i pół roku jałowej walki o normalne życie i godność. Wydzwanianie do rozmaitych instytucji. Pukanie do wszelkich możliwych drzwi. Nieudane próby powrotu do szkoły. Słuchanie, że jestem chora (jeden „specjalista” z telefonu zaufania zdiagnozował psychozę), niedowierzanie, dobre rady w stylu: Porozmawiaj z rodzicami, wyjedź w góry. Trzy kolejne bezsensowne hospitalizacje na przełomie jednego roku, tym razem na oddziałach dla dorosłych (opisywać chyba nie muszę). Faszerowanie mnie najróżniejszymi lekami, które nie działały. Zaczęłam wykradać matce papierosy (wcześniej nie paliłam), ciąć sobie ręce ( na szczęście dosyć szybko z tego zrezygnowałam). Kolejne diagnozy: osobowość dyssocjalna, osobowość chwiejna emocjonalnie, problem rozwoju osobowości. Fakty były niezaprzeczalne: Nie uczyłam się, nie pracowałam, oskarżałam ojca o gwałty, nie nawiązywałam relacji z rówieśnikami, mówiłam źle o własnej matce (a przecież rodzina jest najważniejsza), do tego chwiejny obraz samej siebie i inne kryteria diagnostyczne o wartości zdecydowanie (moja opinia) horoskopowej. Przez cały ten czas spotykałam się ze swoją studentką/absolwentką psychologii, która mnie „leczyła” udzielając rad typu: zmień dietę, zapisz się na aerobik, weź aromatyczną kąpiel przy świecach. Nie przyjmowała do wiadomości, że w domu mogę umyć się co najwyżej w misce, zjeść kanapkę z salcesonem i zastanawiać się nad tym, czy będę miała w tym miesiącu na podpaski, czy znów włożę sobie w majtki toaletowy papier.

Nikt mi nie wierzył. Moja opowieść najwidoczniej (wiem, że to spore uproszczenie) nie wpisywała się w gazetowe narracje o nastolatku, który „zachorował”, a następnie dzięki psychoterapii, lekom i wsparciu najbliższych „wyzdrowiał”.

Oczywiście spotkałam w międzyczasie całe armie najróżniejszych „pomagaczy”, zwolenników i przeciwników leków, zwolenników i przeciwników diagnoz, ludzi powołujących się na Boga i diabła, takich, co znali odpowiedzi na wszystkie pytania i udzielali rad rozwiązujących wszystkie moje problemy (Bądź sobą, uwierz w siebie, znajdź sobie chłopaka). Każdy mówił co innego. Większość była zdania, że najodpowiedniejszym dla mnie miejscem jest szpital psychiatryczny. Słysząc, że tam byłam, załamywali ręce, pytając: Ale dlaczego tak krótko?

Maturę zdałam w tajemnicy przed ojcem i matką, załatwiając sobie indywidualne nauczanie w szkole przy ośrodku socjoterapii. Mogłam przyjeżdżać tylko wtedy, kiedy chciałam, więc najczęściej nie przyjeżdżałam wcale. Nie miałam zeszytów i książek. Na szczęście zostały mi te, z których uczyłam się w pierwszym liceum o całkiem przyzwoitym poziomie. Ojciec zlitował się i pozwolił mi studiować. Niestety na studia nie miałam szansy się dostać. I nie przemawia przeze mnie brak wiary w siebie czy fałszywa skromność. Po trzech latach niechodzenia do szkoły nie umiałam nic. Maturę zdałam fuksem. To było jak wygrana w totolotka, trafił się jedyny temat, który umiałam całkiem dobrze. Zapisałam się na studia pedagogiczne na podrzędnej uczelni. Z pocałowaniem ręki przyjmowali tam wszystkich.

Po trzech latach opisanej wyżej szarpaniny moje osiemnastoletnie koleżanki z uczelni wydawały mi się małymi dziewczynkami, z którymi nie bardzo miałam o czym rozmawiać. Ojciec nadal sprawował kontrolę. Matka na każdym kroku udowadniała mi, ze uważa mnie za „czuba”.

Na czwartym roku przeżyłam kolejne załamanie, ujawniła się u mnie padaczka skroniowa. Zapisałam się na dzienny oddział leczenia depresji (oczywiście w tajemnicy przed rodzicami, którzy nie przyjmowali do wiadomości, że znów mogę zostać „czubem”). Na takich oddziałach czyta się swój życiorys. Cieszyłam się, że wreszcie będę mogła ujawnić swoje tajemnice, naiwnie wierzyłam, że mnie to wyzwoli.

Gdy kończyłam czytać swoją historię, terapeutka wpadła w histerię krzycząc coś w stylu, że takie osoby jak ja nie powinny w ogóle być przyjmowane na takie oddziały. Nawet nie pozwoliła mi przeczytać życiorysu do końca. Uczestnicy terapii za aprobatą pani psycholog (certyfikat Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego) bardzo agresywnie zareagowali, twierdząc, że napisałam to tylko po to, żeby zrobić na nich wrażenie. Kobieta bojkotowała każdą moją wypowiedź, robiła jakieś aluzje, wbijała szpile. Wyjaśniła w grupie, że zgłosiłam się na oddział, bo jest mi to potrzebne do pracy (pojęcia nie mam, do jakiej pracy). Na szczęście ja już byłam wtedy inną osobą, pewną siebie (przynajmniej pozornie) i jasno wyrażającą swoje zdanie.

Terapeutka obrała sobie zatem za cel inną osobę, kobietę w ciężkiej depresji. Grupa jak stado cieląt zwróciła się przeciwko niej. Pamiętam, że było takie zadanie, każdy od każdego miał otrzymać na piśmie informację zwrotną. Ta kobieta otrzymała kartkę z samymi wyzwiskami. Kogo i z czego to miało wyleczyć, do dziś mnie to zastanawia. Nie wiem, dlaczego tam zostałam. Chyba po tych wszystkich życiowych doświadczeniach, nie umiałam odróżnić dobra od zła. Poza tym nie miałam dokąd pójść i chciałam udowodnić tym ludziom, że nie jestem taka zła i wykolejona, za jaką uważała mnie terapeutka. W dużej mierze mi się to udało, ale to była skórka niewarta wyprawki, pyrrusowe zwycięstwo.

 Opuściłam oddział okaleczona psychicznie, ze smutną konkluzją, że w oczach ludzi już na zawsze pozostanę „czubem”, dlatego jedyne, co mogę zrobić, to udawać kogoś innego albo żyć samotnie.

Pracę magisterską obroniłam jako pierwsza na roku. Chciałam jak najszybciej wyprowadzić się z

rodzinnego domu. Cel zrealizowałam. Pierwsze, co zrobiłam, to zapisałam się na prywatną psychoterapię. Nie dlatego, że czułam taką potrzebę. Uległam medialnemu przekazowi, zgodnie z którym nie da się żyć normalnie (cokolwiek to znaczy), jeśli nie przepracuje się traum z dzieciństwa. Po tym, jak wreszcie wyrwałam się z rodzinnego domu, czułam się fantastycznie i uznałam, że to najlepszy moment, by zająć się sobą. Planowałam w trakcie tej psychoterapii ostatecznie pożegnać się z przeszłością i rozpocząć nowe życie.

Uznałam, że poprzednie próby leczenia zawiodły, ponieważ terapią zajmowały się osoby nieodpowiednie. Jeśli coś jest za darmo, nie może być dobre, przekonywałam samą siebie. Media wciąż bombardowały narracjami o uzdrawiającym działaniu psychoterapii. W każdym kolorowym magazynie dla kobiet jest dział „Psychologia”, a tam wywiady z psychoterapeutami, felietony pisane przez nich, nie mówiąc już o licznych historiach „ z życia wziętych”, w których Kasia lat 26 czy inna Mariola W. doświadczyły strasznych traum, ale ich życie niewiarygodnie zmieniło się, gdy przepracowały swoje problemy w toku psychoterapii. Też tak chciałam!

Nie pamiętam nazwiska terapeuty, pamiętam, ze miał certyfikaty dwóch modalności i jak twierdził, korzystał z ich narzędzi wymiennie. Niestety nie dane mi było dowiedzieć się, jakie to były narzędzia. Terapię mogę streścić tak: Gadał dziad do obrazu, a obraz ani razu. Ja byłam dziadem. Ponieważ nadal nie miałam pojęcia, jak powinna wyglądać prawdziwa terapia pomyślałam, że najlepiej, jeśli opowiem mu w szczegółach całe swoje życie. Poprzednie terapeutki skupiały się na tu i teraz, uparcie widząc we mnie panienkę z dobrego, warszawskiego domu i nie rozumiały tego, co do nich mówię („Ale po co ci praca w wakacje, nie lepiej gdzieś wyjechać, fajnych ludzi poznać”?)

Z każdym miesiącem takiego opowiadania czułam się coraz gorzej. Przeżyłam całe swoje życie od nowa. Rozdrapałam wszystkie zabliźnione rany. Po roku byłam w tak fatalnym stanie, że wróciły myśli samobójcze i napady padaczkowe. Od rana do wieczora rozmyślałam o swoim życiu i przeżywałam na nowo wszystkie złe chwile. Ale z uporem maniaka twierdziłam, że tak powinno być. Latami wbijano mi do głowy, że im gorzej pacjent czuje się po sesji terapeutycznej, tym leczenie jest skuteczniejsze. Terapia, w trakcie której cierpisz, to fantastyczna terapia. Żeby było śmieszniej, koleżanka z pracy, z którą zdążyłam się zaprzyjaźnić, zwracała mi uwagę, że od kiedy spotykam się „z tym kimś”, jak się wyrażała o psychoterapeucie, dzieją się ze mną bardzo złe rzeczy. Pamiętam, że ostro się z nią o to kłóciłam, uważałam ją za wieśniarę, która nie rozumie, że uczestniczę w procesie uzdrawiania! Wierzyłam w to nawet wtedy, gdy pracodawca wręczył mi wypowiedzenie.

Zostałam bez pracy, bez pieniędzy (wszystkie uciułane podczas studiów pieniądze oddałam terapeucie), bez wykształcenia (na mojej dziadowskiej uczelni niczego mnie nie nauczono, nawet praktyk nie miałam), z CV, z którego wynikało, że z jedynej stałej pracy, jaką miałam, zostałam zwolniona. No i szalał kryzys. Firmy zwalniały, a nie zatrudniały nowych pracowników.

Ponieważ mój stan był fatalny, terapeuta zaproponował dalszą terapię „na zeszyt”. Słysząc, że nie mam pracy i że od miesięcy nie mogę znaleźć, w dobrej wierze doradził, żebym założyła własną firmę (tu muszę zrobić przerwę, żeby się wyśmiać). Podziękowałam za współpracę. Do rodzinnego domu nie chciałam wrócić. Brałam, co było: głównie telemarketing, dziwne fuchy w firmach-krzakach i prace fizyczne. Umowy śmieciowe, groszowe zarobki, walka o przetrwanie. W końcu udało mi się zaczepić w obsłudze klienta, gdzie pracuję do dziś.

Minęło dwanaście lat. Poza nieistotnymi epizodami nie mam już kontaktu ani z psychiatrią, ani z psychoterapią. Wylizałam się z kryzysu sama i żyje mi się całkiem dobrze. Niczego nie musiałam przepracowywać ani wykonywać żadnej „pracy nad sobą”. Jak mówi stare porzekadło „Czas leczy rany”. Stare życie jawi mi się jak obejrzany przed laty film. Co nie znaczy, że opisana historia nie tkwi we mnie cierniem. Ale nauczyłam się żyć z tym cierniem i nie wierzę już w to, że jakiś psycho-specjalista” mnie od niego uwolni.

Czyli co się właściwie stało?

1. Samoczynnie „wyzdrowiałam” – czyli jednak da się bez psychoterapii, czemu gros psychoterapeutów zaprzecza?

2. Tak naprawdę nie byłam chora? Ile są zatem warte te wszystkie „ diagnozy” i po cholerę ktoś je stawia?

3. A może jestem „czubem”, psychopatką i socjopatką, tylko fantastycznie się kamufluję? (mam nadzieję, że wyczuł Pan sarkazm)

Uprzedzałam, że historia brzmi niewiarygodnie. Oczywiście opowiedziałam ją w ogromnym skrócie, mimowolnie posługując się uproszczeniami. Może to „świadectwo” na coś się komuś przyda. Natomiast wcześniej chętnie odpowiem na Pana pytania, jeśli oczywiście chciałby Pan jakieś zadać.

Tomasz Witkowski: Ile lat w sumie trwał pani kontakt z psychiatrią, psychologią i psychoterapią do momentu, kiedy dokonała pani swojej „apostazji?

XY: Mniej więcej dziesięć lat.

T.W.: Czy dobrze rozumiem, że ta apostazja nastąpiła w momencie przerwania trwającej rok terapii prywatnej?

XY.: Tak, dodam, że apostazję tę wymusiły okoliczności. Obawiam się, ze gdybym nadal pracowała i miała pieniądze, kontynuowałabym „leczenie”. Nie było to zerwanie radykalne, przez lata musiałam mierzyć się z różnymi problemami ( dom rodzinny, bezrobocie, utrata złudzeń), ale na szczęście miałam już inne podejście: Jeśli czuję, ze mi to nie pomaga, natychmiast rezygnuję. I natychmiast rezygnowałam.

T.W.: Czy w całym tym czasie nie wydarzyło się nic, co by pani pomogło, co przyniosło pani zauważalną korzyść?

XY. Opisałam co drastyczniejsze kawałki z mojego życia. Ale było oczywiście parę łyżek miodu w mojej beczce dziegciu. Od czasu do czasu pojawiał się ktoś sensowny, ale nie mógł mi niestety nic sensownego zaproponować. Polska to kraj systemowej prowizorki, z pustego i Salomon nie naleje. Myślę, że dzięki tym epizodom nadal żyję.

T.W.: Może pani podać przykład takich „interwencji”, które okazały się takimi kołami ratunkowymi?

XY.: Interwencja to za dużo powiedziane. Zwykłe ludzkie gesty. Raz pamiętam, że rozczarowana Warszawą zadzwoniłam pod numer telefonu zaufania w Olsztynie. Długa rozmowa z jakąś kobietą na dyżurze – która nie miała nawet wykształcenia psychologicznego, za to rozum i empatię – bardzo mi pomogła. Tylko i aż tyle. Innym razem pracownik jakiegoś ośrodka – starszy pan, przedwojenna szkoła – widząc, że jestem zielona z głodu, mimo moich protestów zabrał mnie do baru na obiad. Nauczyciel historii oddał mi swój podręcznik, bo nie miałam. Takie drobne sytuacje bardziej mi pomogły niż jałowe rozmowy z terapeutkami.

T.W.: Krytyczni czytelnicy, zwolennicy psychoterapii słysząc historię podobną do tej, którą pani opowiedziała, często sugerują, że być może to właśnie psychoterapia pomogła pacjentowi poradzić sobie z problemami, a oni błędnie przypisują to decyzji o jej zakończeniu. Sugerują też, że być może bez tych wszystkich oddziaływań stan pacjenta byłby dziś dużo gorszy. Co by pani im odpowiedziała?

XY.:Nie wiem, życia niestety nie da się przewinąć do tyłu jak taśmy filmowej. Te doświadczenia zmieniły mnie radykalnie. Na podobnej zasadzie wojna radykalnie zmienia psychikę młodych chłopców wcielonych do armii. Mówią, że na wojnę idzie chłopiec, a wraca mężczyzna, ale czy to znaczy, że wojna jest dobra? Być może, gdybym nie zdecydowała się na „leczenie” już dawno bym nie żyła, pamiętam, jak intensywnie rozmyślałam o samobójstwie, gdy miałam 16-17 lat. Wolałabym jednak, by ten proces przemiany przebiegł w zupełnie innych okolicznościach.

T.W.: Wspomniała pani, że zamierza przeczytać moją Psychoterapię bez makijażu. Udało się to?

XY.: Tak, po dwóch latach sięgnęłam wreszcie po tę książkę. Przeczytałam, chociaż nie była to łatwa lektura.

T.W.: Co sprawiało trudności?

XY.: Szlak mnie trafia, gdy czytam takie historie i wiem, że zdarzały się, zdarzają i zdarzać się będą, bo nikt temu nie przeciwdziała. Dodam w ramach ciekawostki, iż wydawało mi się, że byłam już w pełni uświadomiona odnośnie popełnionych wobec mnie nadużyć, a tu proszę, w książce pewien terapeuta stwierdza : „Kontakt cielesny jest wtedy, gdy podajemy pacjentowi dłoń na przywitanie i pożegnanie. Żadna inna forma dotyku, a tym bardziej przytulania, jest niedopuszczalna w terapii.”

T.W.: Czy w pani przypadku miał miejsce inny rodzaj kontaktu cielesnego z terapeutami?

XY.: Dziewczyna, do której trafiłam za pierwszym razem, jak się po latach dowiedziałam, kształciła się w modalności Gestalt, a ten nurt dopuszcza przytulanie pacjenta. Sama po jakiś dwóch latach zauważyła, że psychoterapia mi nie pomaga. Oczywiście mnie obarczała odpowiedzialnością, bo jak twierdziła, bałam się doświadczyć z nią prawdziwej bliskości. Często próbowała mnie głaskać, raz spontanicznie przytuliła. Zauważyła, że sztywnieję pod wpływem jej dotyku. By mnie z tego wyleczyć, zaproponowała, że przez całą sesję będziemy pozostawać w bliskim kontakcie fizycznym. Nie wiem, co miała na myśli, bo nie zgodziłam się na ten eksperyment. Chyba chodziło jej o to, że będziemy siedzieć przytulone do siebie, ale głowy nie dam. Zresztą to nie ma znaczenia, nawet jeśli miała na myśli to, że będziemy stykać się kolanami albo trzymać za ręce, czułabym się niezręcznie. Za to przed Bożym Narodzeniem zaproponowała, że mnie świątecznie uściska. Zgodziłam się, bo wiedziałam, że brak zgody skutkować będzie długim jęczeniem (to nie metafora) układającym się w zawstydzające mnie pytania o lęk przed bliskością i dotykiem. Myślałam, że to będzie 3-sekundowy „miś”, ale nie, to trwało chyba z 10 minut, stałam sztywna w kleszczach jej uścisku i stałam … myślałam, że jajko zniosę.

T.W.: Czy podobne zachowania się powtarzały?

XY.: Na szczęście uszanowała, że „na razie” się na to nie zgadzam. Inna sprawa, że ona podchodziła do tego tak naturalnie, że nie przyszło mi do głowy, że przekracza moje granice.

Znacznie gorzej wspominam lekarza z Drewnicy, który w sposób jednoznaczny seksualizował naszą relację, wciąż zadawał mi pytania w stylu: czy nie pragnę mężczyzny, czy chłopcy nie wyciągali mnie pod namiot itp. Zadawał je w dziwnych okolicznościach, na przykład gdy oglądałam telewizję w świetlicy. Raz wezwał mnie do gabinetu tylko po to, by poinformować mnie, ze wpisał do mojej karty informację, że odmówiłam badania brzucha. Nic takiego nie miało miejsca, nie wiedziałam, o co mu chodzi. Wyjaśnił, że jestem taka ładna, że wstydziłby się mnie zbadać. Kilka dni później obudził mnie wczesnym rankiem, zdjął ze mnie kołdrę i bardzo szczegółowo mi ten brzuch zbadał. Uspokajam, że to było zwykłe badanie lekarskie, natomiast cała otoczka była bardzo niesmaczna. Raz wezwał sanitariuszy i kazał w celach „wychowawczych” założyć mi kaftan i przywiązać na kilka godzin do łóżka.

Ale nie to jest najgorsze. Znacznie trudniejsze było wysłuchiwanie potem od wystrojonych paniuś z warszawskich NGO-ów pretensji, że za krótko w tym szpitalu byłam. Ale dlaczego tak krótko, dlaczego tak krótko? – biadoliły. Chyba amerykańskich seriali się naoglądały, w których szpital nie przypomina polskich psychuszek. Wiele razy spotkałam się z przekonaniem, że szpital psychiatryczny to takie magiczne pudełko, do którego pacjent trafia uszkodzony, a wychodzi naprawiony i żyje odtąd długo i szczęśliwie. Na podobnej zasadzie wciąż spotykam się z opinią, że wysoki wskaźnik samobójstw wśród dzieci i młodzieży to wynik braku dostępu do lekarzy. Przecież to oczywiste, że młodzi ludzie odbierają sobie życie, bo zachorowali na jakąś tajemniczą chorobę, pójdą do lekarza, a on ich z tego wyleczy. Czary mary. Kolejny problem to apoteoza polskiej rodziny. Te wszystkie artykuły w gazetach o biednych rodzicach, którym nagle „zachorowało” dziecko. Pora odbrązowić pomnik polskiej rodziny i „biednych rodziców”.

T.W.: Czy ta dziewczyna, do której trafiła Pani jako nastolatka nadal prowadzi psychoterapię?

XY.: O tak! Zrobiła wielką karierę w Gestalt, przez jakiś czas była dyrektorką ośrodka, w którym odbywała staż, a teraz jest nie tylko superwizorem, ale i wykładowcą w szkole Gestalt, prowadzi też własną szkołę terapii grupowej. Jeszcze niedawno pisała na swojej stronie internetowej, że zajmuje się terapią indywidualną i par, natomiast najbliższa jej sercu jest terapia grupowa. Czy gdyby księgowa napisała na stronie swojej firmy, że zajmuje się księgowością małych firm, a najbliższe jej sercu są rozliczenia roczne, ktoś potraktowałby ją poważnie? Proszę mnie źle nie zrozumieć, nie chodzi mi o atak personalny na tę konkretnie osobę, ale o infantylny, para-religijny język, którym posługuje się psycho-biznes. W tej chwili moja psychoterapeutka pisze na swojej stronie o prawdziwym kontakcie, który ma moc uzdrawiania. Cóż, widocznie nasz kontakt nie był prawdziwy, skoro nie miał takiej mocy. Za mało przytulania?

T.W.: Tak dokładnie zainteresowała się pani jej losem?

XY.: Tak, choć zaznaczam, że nie żyję obsesją na punkcie tej kobiety. Po latach, gdy już nabyłam jako-taki aparat krytyczny po prostu byłam ciekawa, jak potoczyły się jej losy. Dodam, że wieluspecjalistów, z którymi zetknęłam się wtedy, zrobiło później karierę. Na studiach spotykałam się z terapeutką, która zwracała się do mnie per „dziewczynko” i urządzała mi po swojemu życie, krytykując moje własne marzenia i plany. Teraz pojawia się w kolorowych magazynach dla kobiet. Maluje mandale, ćwiczy jogę kundalini, prowadzi warsztaty w stylu new-age, mnóstwo jest takich psycholożek w Warszawie. Nie ma w tym nic złego, jeśli prowadzą zajęcia w stylu „narysuj swoją waginę” dla egzaltowanych pań z klasy średniej, gorzej gdy pracują z ofiarami przemocy. Inna, obecnie superwizor w Laboratorium Psychoedukacji, wciąż opowiadała mi bajki o jakimś mężczyźnie, którego spotkam i z którym połączy mnie romantyczny związek. A ja z nią w ogóle nie poruszałam takich tematów, miałam poważniejsze problemy. Często w kontakcie z psychologami i innymi „pomagaczami” czułam się nie jak człowiek, tylko jak lalka, którą oni ubierali w swoje własne pomysły i historie, ja nie miałam nic do powiedzenia. Np. często słyszałam o jakimś mężu i dzieciach, mimo że tłumaczyłam metodą zdartej płyty, że nie nie chcę zakładać rodziny.

Zapewne pamięta Pan słynny list otwarty psychiatrów w sprawie wypowiedzi prof. Święcickiego, których oburzyło „używanie autorytetu profesora medycyny do prezentowania postawy całkowicie niezgodnej z etyką lekarską”.

Nie mnie oceniać casus prof. Święcickiego. Natomiast co najmniej dwie osoby podpisane na liście (słynna pani profesor i jeden z najbardziej medialnych w tej chwili psychiatrów w Polsce) 20 lat temu były ze mną na malutkim oddziale młodzieżowym, na którym wmówiono mi, że w dzieciństwie byłam gwałcona przez własnego ojca. Proszę sobie wyobrazić makabryczność tej sytuacji!!! Nie udzielono mi wtedy żadnego wsparcia, nikt ze mną nawet pięciu minut nie porozmawiał. Pozostawiono mnie samą z niewiarygodnym cierpieniem, co w konsekwencji doprowadziło mnie na skraj psychozy (to nie przesada), a następnie oddano w ręce ojca-gwałciciela (tak wtedy o nim myślałam). Może się mylę, ale wydaje mi się, że wmówienie gwałtów wrażliwej nastolatce z dysfunkcyjnej rodziny, która nie miała NIKOGO, kompletne rozwalenie jej psychiki, po czym asekuranckie wydalenie jej ze szpitala, było o wiele bardziej niezgodne z etyką lekarską niż wywiad, jakiego udzielił prof. Święcicki. Nie przypominam sobie, by ktokolwiek z personelu zainteresował się, jak potoczyły się moje dalsze losy. Nikt nie opublikował w mojej sprawie „listu otwartego”. Być może uznano, że skoro znajduję się „pod opieką psychoterapeuty”, wszystko jest w jak najlepszym porządku. A ta „opieka psychoterapeutyczna” polegała na spotkaniach raz w tygodniu z 24-letnią Pollyanną leczącą przytulaniem.

T.W.: Wiele osób rozważa dzisiaj uczestnictwo w psychoterapii i stoi przed wyborem terapeuty. Są też tacy, którzy planują wizytę u psychiatry. Co by pani poradziła takim ludziom? Czego powinni się wystrzegać, unikać, na co zwracać uwagę?

XY.: Jestem daleka od tego, komukolwiek cokolwiek doradzać. Marzy mi się sytuacja, gdy o psychoterapii i psychiatrii zacznie się rozmawiać poważnie, rezygnując z sekciarskiej, infantylnej narracji, która obecnie jest tak powszechna. Marzy mi się, by do tej dyskusji zostali włączeni pacjenci. Na razie wywiady przeprowadza się prawie wyłącznie z lekarzami. Ci skarżą się na tragiczny stan polskiej psychiatrii, przyczyn upatrując w braku jej dofinansowania. Nie wspominają o aroganckich salowych, chamskich pielęgniarkach czy pozamykanych w swoich gabinecikach konowałach, którzy nawet nie udają, że interesują się pacjentami. To tak, jakby o problemach pedofilii w Kościele rozmawiać wyłącznie z zamieszanymi w ten proceder biskupami.

Marzą mi się skutecznie działające instytucje kontroli. Marzą mi się odszkodowania dla pacjentów, którzy zostali przez ten system skrzywdzeni. I to, by nadużycia były nazywane nadużyciami, a nie „brakiem zadowolenia z terapii”.

Mnie nikt nie powiedział, że leki mogą nie pomóc. Przez lata byłam faszerowana niewiarygodną ilością chemii, która miała zerowy wpływ na moje samopoczucie, za to zniszczyła mój układ nerwowy. Proszę mnie źle nie zrozumieć, nie jestem przeciwniczką leków, wielu ludziom przynoszą wyraźną poprawę, innym nie przynoszą, jeszcze inni biorą je latami, nie potrafiąc już bez nich funkcjonować. Medykalizacja najróżniejszych problemów i bajkowe narracje towarzyszące procesom terapeutycznym, przy braku sensownych programów walki z bezrobociem, przemocą domową czy wykluczeniem społecznym to polski patent na rozwiązywanie problemów. Kiedyś był jeszcze kościół, ale powoli przestaje być modny.

T.W.: Pani w ręce psychiatrów, psychologów i terapeutów trafiła jako nastolatka. Czy ludzie w tym wieku mogą cokolwiek zrobić, aby się uchronić przed losem, jakiego pani doświadczyła?

XY.: Dwadzieścia dwa lata minęły od tamtych wydarzeń. Świat wygląda inaczej. Przede wszystkim pojawił się internet, który stanowi spore źródło informacji. Usługi medyczne w znaczniej mierze uległy komercjalizacji, poddawane są publicznej ocenie. Lekarz zastanowi się, zanim obrazi pacjenta, bo wie, że ten może to opisać na jakimś forum. No i pojawiły się nowe rozwiązania, np. indywidualny tryb nauczania w szkołach.

Natomiast obawiam się, że nadal jedyną instytucją w Polsce, która pomoże, gdy pojawi się problem, pozostaje rodzina. Jeśli to rodzina stanowi problem, nie pomoże nikt. Pamiętam, że gdy jeszcze wierzyłam w to, że gwałcił mnie ojciec i szukałam w związku z tym pomocy, paniusie z NGO-sów i telefonów zaufania pytały tylko, czy wie o tym mama. (to przecież oczywiste, że każda matka pomoże swojemu dziecku) A gdyby mój ojciec zabił mojego brata i zakopał jego zwłoki w ogródku, też odsyłałyby mnie do mamy? Widocznie gwałt na dziecku to nie przestępstwo ścigane z urzędu, tylko problem, który rozwiązuje się w rodzinie. Bo rodzina jest najważniejsza. Gdy pytałam mądre panie z telefonu zaufania dla dzieci i młodzieńży, jak ja mam po czymś takim żyć, odpowiadały: „Przecież nie masz tego napisanego na czole”. Czyli co, najważniejsze, żeby nikt się nie dowiedział? Wtedy nie będzie problemu? Zgroza. Gdyby ojciec faktycznie mnie gwałcił, nie otrzymałabym znikąd pomocy. To najsmutniejsza wiedza, jaką wyniosłam z całego procesu terapeutycznego.

Obawiam się, że samotny nastolatek nadal jest bezbronny w kontakcie z instytucjami, zwłaszcza jeśli pochodzi z takiej rodziny jak moja. Mnie nikt nie zwróci młodości. Nie dostanę się na dobre studia, po których będę miała szanse znaleźć fajną pracę. Mimo samych piątek na świadectwie, pracuję na infolinii i mogę tylko płakać nad straconymi szansami.

Problem nie dotyczy jedynie nastolatków. Po studiach udało mi się znaleźć pracę w biurze doradztwa personalnego. Co prawda była to jedynie obsługa klienta i executive search, który więcej ma wspólnego z telemarketingiem niż z rekrutacją, ale miałam umowę na czas nieokreślony i szansę na rozwój. Wszystkie moje koleżanki z biura poszły na studia podyplomowe HR i zrobiły potem kariery. Ja wolałam „zainwestować” w psychoterapię.

T.W.: Jeśli czytała pani Psychoterapię bez makijażu, to zna pani moją metaforę beczki pełnej jabłek. Gdzie, pani zdaniem, tkwi źródło problemów – w nadpsutym jabłku, do którego można porównać opisany przez panią przypadek terapii, czy też w samej beczce, jaką jest psychoterapia?

XY.: W moim przypadku wszystkie instytucje zawiodły. Nie tylko jabłka czy beczka, zawiódł cały system przechowywania jabłek, ich właściciel, ustawodawca, organ nadzorujący, hurtownik, sprzedawca, klienci przekonani i przekonujący, że takie jabłka właśnie muszą być, a nawet sąsiedzi sadownika, udający, że nie czują smrodu zgnilizny. Myślę, że to problem znacznie bardziej złożony. To tak, jakby spytać, czy pedofilia w polskim Kościele to kwestia jabłka czy beczki. Ta beczka gdzieś stoi, w jakiejś piwnicy, która do kogoś należy i teoretycznie on sprawuje nad tą beczką kontrolę. Te zgniłe jabłka na każdym rogu są sprzedawane, co więcej, znajdują chętnych nabywców, gotowych nawet zadłużyć się, by skosztować ich smaku. Gdy dojdzie do zatrucia, nikt nie wini sprzedawcy ani ustawodawcy pozwalającego na taką działalność, tylko konsumenta. Może zjadł za mało, może zjadł za dużo, to po co je kupował, sam sobie winien. Co więcej, na każdym kroku wiszą reklamy zgniłych jabłek i to finansowane ze środków społecznych. A gdy ktoś zakwestionuje istniejący porządek rzeczy, nazywają go – proszę mi wybaczyć – oszołomem!

POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:

Nie oceniam źle swojej terapeutki…

Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4

Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”

WIĘCEJ TAKŻE W KSIĄŻCE:

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Nie oceniam źle swojej terapeutki…

Poświęciłam na terapię niemal 5 lat, około 350 godzin i ilość pieniędzy wystarczającą do kupna całkiem przyzwoitego używanego samochodu – około 18 tysięcy złotych. Z perspektywy czasu te liczby mnie przerażają. Czy naprawdę tego potrzebowałam?

Tomasz Witkowski: Kiedy i z jakiego powodu rozpoczęła pani terapię?

Natalia N.: Byłam tuż po skończeniu nietrafnie wybranego kierunku studiów, w trakcie którego załamałam się nerwowo i miałam epizody depresyjne. Odkąd pamiętam byłam skrajnie introwertyczna i nieśmiała, miałam problemy z dopasowaniem się do grup i niewielu przyjaciół, czułam się inna. Planowałam poprawić swoje relacje międzyludzkie i odkryć czym się chcę w życiu zawodowo zajmować.

T.W.: W jaki sposób wybrała pani terapeutę?

N.N..: Przypadkiem, wybrałam terapię na NFZ i trafiłam do pierwszej osoby która miała wolny  termin. Po pewnym czasie przeniosła praktykę do prywatnego gabinetu. Natomiast lubię wiedzieć z kim mam do czynienia, dlatego sprawdziłam w internecie jej wykształcenie oraz praktykę. Dopiero wtedy, gdy po kilku miesiącach spotkań wspomniałam o moich poszukiwaniach, po raz pierwszy wykazała widoczne zainteresowanie tym co mówię. Wcześniej miałam poczucie, że  była znudzona naszymi spotkaniami.

T.W.: Jakie to było wykształcenie?

N.N.: Jest psychologiem, skończyła 4 letnią szkołę psychoterapii psychodynamicznej.

T.W.: Jak rozpoczęła się terapia?

N.N.: Na początku ustaliłyśmy wstępnie moje cele, czas terapii nie został zdefiniowany, założyłam sama sobie, że zajmie może rok, półtora.

T.W.: Terapeutka nie chciała wstępnie określić czasu trwania terapii?

N.N.: Uznała, że nie jest w stanie powiedzieć ile zajmie całość. Miała trwać do czasu aż osiągnę poprawę. Wydawało mi się to wtedy całkiem rozsądnym podejściem

T.W.: Czy rozpoczynając terapię w ramach NFZ miała pani świadomość o jakichś ograniczeniach dotyczących tego, ile może trwać psychoterapia?

N.N.: Nie, nie wspominała o żadnych ograniczeniach czasowych które ustala NFZ.

T.W.: Czy terapeutka zawarła z panią jakiś rodzaj kontraktu terapeutycznego?

N.N.: Tak, ustaliłyśmy wstępnie cele, miejsce spotkań, ogólne zasady.

T.W.: Czy rozpoczynając terapię wiedziała pani w jakiej modalności będzie prowadzona?

N.N.: Powiedziała, że pracuje w modalności psychodynamicznej i wytłumaczyła skrótowo na czym to polega. Nie miałam wtedy jeszcze świadomości, że jest tyle rodzajów terapii.

T.W.: Czy terapeutka postawiła pani jakąś diagnozę na początku psychoterapii?

N.N.: Powiedziała mi, że mam zaburzenia lękowe. Natomiast to było bardzo ogólne stwierdzenie. Później odkryłam, że wpisała mi w kartę osobowość unikającą.

T.W.: Jak przebiegały sesje terapeutyczne?

N.N.: Terapeutka zawsze czekała aż zacznę rozmowę, co było dla mnie niezmiernie trudne, przez praktycznie całą naszą współpracę. Często zdarzało mi się, że siadałam w fotelu i nie byłam w stanie zacząć, im dłużej zwlekałam tym trudniej mi było mówić. Patrzyłyśmy na siebie w milczeniu, aż zrezygnowana po wielu minutach sama rozpoczynała, pytając mnie o uczucia. Podczas terapii zaczęłam interesować się psychologią, czytałam materiały dotyczące terapii, relacje pacjentów i psychologów, następnie przerzuciłam się na podręczniki akademickie i artykuły naukowe. Stwierdziła że robię to niepotrzebnie i powinna mi wystarczyć rozmowa z nią.

T.W.: Zniechęcała panią do poszerzania wiedzy o psychologii?

N.N.: Tak, tymczasem moje zainteresowanie tą dziedziną nabrało takiego rozmachu, że zapisałam się na studia i długo bałam się jej powiedzieć o mojej decyzji. Przez jeden rok studiowałam dziennie, pracowałam na pełny etat i dwa razy w tygodniu uczęszczałam na terapię. Terapeutka była pewna, że muszę mieć bardzo silne uczucia i wątpliwości dotyczące materiałów omawianych na psychologii. Nic takiego nie miało miejsca, byłam szczęśliwa, że mogę czytać i dyskutować z prowadzącymi.

T.W.: Jak pani łączyła studia dzienne, pracę na pełen etat i psychoterapię?

N.N.: Było to bardzo wyczerpujące doświadczenie, pracowałam głównie w nocy i pod koniec roku wiedziałam, że muszę z czegoś zrezygnować. Czułam że terapia jest moim priorytetem i potrzebowałam pieniędzy na nią, więc rzuciłam studia. Moje życie kręciło się wokół terapii i pracy, w której nie czułam się dobrze. Terapeutka twierdziła, że jestem źródłem swoich problemów i nie ma dowodu na to, że jeśli zmienię pracę poczuję się lepiej. Tymczasem pracowałam zmianowo, co mój organizm bardzo źle znosił. Byłam ciągle zmęczona i rozdrażniona. Brałam dużo zmian nocnych, żeby chodzić na terapię i często jechałam na sesje po 2-3 godzinach snu.

T.W.: Gdzie pani wtedy pracowała?

N.N.: W szpitalu. Na co dzień stykałam się z ciężkimi chorobami i śmiercią własnych pacjentów, wielokrotnie reanimowałam ludzi i widziałam jak umierają – nagle lub po wielu tygodniach oczekiwania. Bardzo przeżywałam każdą śmierć, zdarzało mi się płakać na dyżurach i w czasie wolnym. Z niedowierzeniem patrzyłam na moich współpracowników, którzy wydawali się być na to uodpornieni.

T.W.: Czy w trakcie terapii poruszaliście również te problemy?

N.N.: Tak, rozmawianie z nią przynosiło mi pewną ulgę. Ciężkie doświadczenia obfitowały w mroczne sny, które chętnie interpretowała w kontekście mojej osobowości. Czułam się do niej bardzo przywiązana i chciałam ją zrozumieć. Wpadłam w nawyk wyszukiwania informacji na jej temat. Nie było to dla mnie trudne zadanie, jedynie czasochłonne i samonagradzające. Denerwowało ją to. Twierdziła, że sabotuję proces terapeutyczny i chcę przejąć nad nią kontrolę. Mówiła, że mam przestać to robić, ale nie wiedziałam jak. Tęskniłam do niej, siedzącej dwa metry dalej w fotelu, tak bliskiej i obcej jednocześnie. Nie chciałam myśleć o końcu terapii. Torturowała mnie świadomość, że rujnuję swoją relację terapeutyczną, wiedzą którą o niej posiadam. Miałam wrażenie, że gdybym powiedziała jej wszystko mogłabym poczuć się lepiej, jednak za bardzo mnie to przerażało, a ona ucinała większość prób. Nie dała mi żadnych rad, jak mam mentalnie uwolnić się od niej. Chciała żebyśmy zajęły się moim życiem, gdy tymczasem ogromną jego część sama pochłaniała. Była stale obecna w moich myślach, rozważałam co robi i jaką jest osobą. Grafiki i wyjazdy planowałam pod terapię, całe moje życie było podporządkowane pod to, przez większość czasu spotykałyśmy się dwa razy w tygodniu.

T.W.: Czy z perspektywy czasu oceniłaby to pani jako uzależnienie od terapii lub od terapeuty?

N.N.: Myślę, że to najlepsze określenie stanu w którym się znalazłam. Natomiast było to bardziej uzależnienie od terapeutki, nie od samego procesu terapeutycznego.

T.W.: Czy nie uważa pani, że terapeutka nie powinna dopuścić do rozwinięcia się tak silnych uczuć, jakie pani w stosunku do niej żywiła, a jeśli to by się nie udało, to zrobić coś z tymi?

N.N.: To raczej pytanie do specjalistów o procedury, o zagrożenia, o sens terapii opartej na przeniesieniu w świecie, któremu daleko do anonimowości. Wymykałam się standardowej wizji psychoterapii, w której terapeuta jest nieprzeniknionym lustrem. Mechanizm przeniesienia nie został chyba nawet potwierdzony w żadnym badaniu naukowym, jeśli dobrze pamiętam. Niestety nie zrobiła wiele żeby mi z tym pomóc, moje uczucia wygasły naturalnie. Obawiam się, że to było nawet zgodne z wizją terapii psychodynamicznej, w której pacjent przeżywa różne stany by móc je przepracowywać.

T.W.: Co jeszcze było przedmiotem waszych rozmów?

N.N.: Wciągała moją matkę w najróżniejsze sytuacje. Twierdziła, że przenoszę swoje uczucia. Początkowo mnie to bardzo poruszało, po czasie stało się absurdalne. Ona i moja matka różniły w każdym względzie. Gdy się z nią nie zgadzałam była niezadowolona, gdy przyznawałam jej rację twierdziła, że nie robię tego naprawdę. Nie umiałam z nią rozmawiać.

T.W.: Czy te rozmowy zbliżały panią jakoś do celu, który wspólnie ustaliłyście rozpoczynając terapię?

N.N.: Trudno powiedzieć. Nie robiłyśmy podsumowań, nie miałyśmy punktów zaczepienia, po których wiedziałabym, że całość idzie w dobrym kierunku. Z jednej strony pomogła mi zrozumieć dynamikę moich relacji z ludźmi i miałam wsparcie w trudnych momentach związanych z pracą. Z drugiej strony, sesje koncentrowały mnie zbytnio na problemach, często błahych sprawach. Rozważałam wszystko w czasie wolnym i w czasie sesji, wyobrażałam sobie nasze rozmowy albo je wspominałam.

T.W.: Jak wyglądało pani życie prywatny w tym czasie? Czy coś się poprawiło w zakresie relacji z ludźmi?

N.N.: Poznałam chłopaka, którego bardzo polubiłam ze wzajemnością. Spotykaliśmy się przez około 2 miesiące. Minęły ponad 3 lata terapii, a ja dalej nie czułam się na siłach stworzyć z kimś związek, terapeutka zajmowała większość moich myśli. Nie wiedziałam jak mam sobie z tym poradzić ani jak przyznać się mu, że chodzę na terapię. Czułam się zaburzona i bałam się, że on to widzi. Porzuciłam go i rozpaczałam z tego powodu przez długi czas.

T.W.: Rozmawiała pani o tym ze swoją terapeutką?

N.N.: Oczywiście, natomiast zupełnie nie pamiętam przebiegu naszych rozmów z tamtego okresu, popadłam w pewnego rodzaju odrętwienie.

T.W.: Co działo się później?

N.N.: Mijały miesiące. Zrozumiałam, że potrzebuję realnych relacji, nie terapeutycznych. Było to dla mnie bardzo trudne, czułam się do niej taka przywiązana. Spędziłam w terapii sporą część swojego dorosłego życia. Nasze spotkania nie należały ani do zbyt odkrywczych, ani do przyjemnych, nie umiałam jednak z nich zrezygnować. Potrzebowałam wielu miesięcy, żeby wyrzucić ją ze swoich myśli i zająć się swoim życiem, oraz kolejnych, żeby zdecydować się na ostateczne odejście. Próbowała mnie namówić do pozostania i rozmawiania o codzienności. Odmówiłam.

T.W.: Jak to odebrała?

N.N.: Musiałam ją przekonywać, że naprawdę tego chcę i mam osoby z którymi mogę rozmawiać o tym, co spotyka mnie na co dzień. Widziała że jestem zdecydowana, spotkałyśmy się jeszcze kilka razy i zakończyłyśmy współpracę. Nawet pod koniec chciała interpretować moje życie w kategoriach zaburzeń. Dużo grałam w planszówki i uznała, że robię to dlatego żeby nie musieć rozmawiać naprawdę z ludźmi.

T.W.: Jak wyglądała ostatnia sesja? Czy podsumowałyście panie proces terapii?

N.N.: Całkiem miło. Podsumowałam całość i rozmawiałyśmy o moich planach na kolejne miesiące. Ona również zaczęła podsumowywać i usłyszałam o swojej matce i doświadczeniach wczesnodziecięcych. Nie byłam tym zbyt zachwycona, już wcześniej przestałam postrzegać jej osobę i moje dzieciństwo jako źródło zaburzeń.

T.W.: Czy otrzymała pani w trakcie ostatniej sesji jakieś wskazówki do pracy własnej?

N.N.: Oczywiście, że nie. Terapeuci psychodynamiczni nie udzielają rad i wskazówek.

T.W.: Czy w ciągu tych prawie 5 lat terapii rozmawiała pani z kimś o swojej terapii?

N.N.: W trakcie zaprzyjaźniłam się z osobą, która również chodziła na terapię psychodynamiczną. Porównywanie naszych doświadczeń wstrząsnęło mną. Pomimo sporych różnic między nami, słyszałyśmy podobne rzeczy. Ona również zaczęła interesować się psychologią, i również usłyszała, że jest to niepotrzebne. Także większość jej zachowań było interpretowanych na zasadzie zaburzeń, albo mających drugie dno. Nie otrzymywała żadnych rad jak radzić sobie z trudnymi stanami emocjonalnymi, w tym z krótkotrwałymi, ale ciężkimi stanami depresyjnymi, które mocno zaburzały jej codziennie funkcjonowanie. Po prostu miała je przeżyć i omówić na sesji terapeutycznej. Ponadto, była ona namawiana do podjęcia dodatkowej pracy i zmiany struktury swoich studiów (wymagały one częstych wyjazdów), żeby mieć czas i pieniądze na terapię. Uświadomiłam ją, że było to nieetyczne i niezgodne z sensem terapii i mogło mieć dalekosiężne, trudne do przewidzenia skutki w jej życiu. Pod koniec wróciłam do czytania książek o psychologii, tym razem z krytycznej perspektywy. Pochłaniałam je hurtowo i rozważałam to, co mnie spotkało. Dotarło do mnie jak dziwnym i nienaturalnym tworem jest „relacja terapeutyczna” i jak wiele nadziei w niej pokładałam. Spojrzałam na całą dziedzinę z innej perspektywy, po czym przestałam się nią interesować. Zmieniłam pracę na dzienną, co znacząco poprawiło mój komfort życia i powróciłam do swoich dawnych pasji.

T.W.: Co takiego dziwnego i nienaturalnego jest pani zdaniem w relacji terapeutycznej?

N.N.: Uznaje się, że relacja terapeutyczna ma moc leczącą i pełna jest przeniesień oraz przeciwprzeniesień. To nadaje olbrzymią wagę postaci terapeuty i stawia go w sytuacji nadczłowieka, który ma wiedzę i władzę nad drugą osobą. Wyznacza co jest w niej zaburzone, a co normalne. To daje niestety duże pole do potencjalnych nadużyć. Co jeśli osobowość terapeuty nie jest w pełni zdrowa? W terapii psychodynamicznej sporo czasu poświęca się na analizę relacji terapeutycznej, w moim przypadku odbywało się to w oparciu o doświadczenia wczesnodziecięce i uczucia które miałam, a których „źródeł nie mogłam pamiętać”. A przecież pamięć jest zawodna. Za dużo przypuszczeń i wniosków na wyrost, za mało koncentracji na realnych problemach. Jeśli przykładowo pokłócę się z przełożonym, nasz konflikt można rozpatrzeć i rozwiązać w bieżących kategoriach. Czy naprawdę konieczna jest do tego analiza, jak się czułam przy rodzicach mając 3 lata?

T.W.: Czy psychoterapia z panią podlegała jakiejś superwizji?

N.N.: Nieraz pytałam czy poddaje swoją pracę superwizji. Prowadziła wtedy ping-pong słowny i pytała co myślę na ten temat i dlaczego chcę to wiedzieć. Nigdy nie odpowiadała wprost.

T.W.: Czy z perspektywy czasu uważa pani, że terapeutka pracowała z panią według jakiegoś określonego planu?

N.N.: Nie wiem, czy pracowała według planu, ani czy miała pomysł na przebieg terapii. Jeśli miała, to nigdy mi go nie wyjawiła.

T. W.: Pani Natalio, czy podczas terapii wydarzyło się jeszcze coś, czego moje pytania nie ujawniły, a o czym chciałaby pani jeszcze opowiedzieć?

N.N.: Zdarzały się absurdalne sytuacje. Jestem punktualna, co oczywiście też musiałyśmy szczegółowo omówić. Raz przyjechałam bardzo spóźniona, były ogromne korki na mieście. Większość spotkania musiałam się tłumaczyć, że nie zrobiłam tego celowo. Nie chciała mi uwierzyć.

Innym razem miałam w pracy pacjentkę, której organizm był zatruty i cały czas krzyczała. Po kilkunastu godzinach słuchania jej pojechałam na sesję. Czułam się wykończona psychicznie i było mi źle na samą myśl o kolejnym dniu w szpitalu. Terapeutka nawet w to doświadczenie chciała wpleść moją matkę i powiedziała, że boję się być mamą dla moich pacjentów. Było to kompletnie surrealistyczne. Choć przyznam, że z pracy sama jej dostarczałam „matkowych” tematów. Starszym ludziom z demencją czy halucynacjami, zdarza się wołać głośno swoich bliskich, w tym dawno zmarłe matki. Robiło to na mnie piorunujące wrażenie, a jej dostarczało materiału do psychoanalitycznych rozważań.

Gdy wchodziłam do gabinetu widziałam w jakim jest humorze. W niektóre dni, miała tragiczny nastrój, natomiast nigdy się do tego nie przyznała. Obracała rozmową w taki sposób, jakbym to ja była na coś zła i z mojego powodu spotkanie było pełne negatywnych emocji. Przyjaciółka, o której wspominałam, miewała podobne sytuacje.

T.W.: Mogłaby pani podsumować swoje doświadczenie terapeutyczne?

N.N.: Nie oceniam źle swojej terapeutki, nie sądzę żeby chciała, aby nasza relacja miała taki przebieg. Prawdopodobnie moje silne uczucia do terapeutki, które przeszkadzały mi w codziennym funkcjonowaniu były wypadkową mojej osobowości i sytuacji terapeutycznej, w której się znalazłam. Zmieniłam się bardzo przez ten czas, relacje z ludźmi stały się dla mnie łatwiejsze, przestałam być tak bardzo skryta jak wcześniej byłam. Czy było to skutkiem terapii, czy całokształtu tamtych lat, trudno mi powiedzieć. Nie udało mi się zmienić ścieżki zawodowej. Sądziłam, że mam czas i w trakcie poznam siebie na tyle, żeby mieć siłę to zrobić. Nic takiego nie nastąpiło.

T.W.: Wiele osób rozważa uczestnictwo w psychoterapii i stoi przed wyborem terapeuty. Co by pani poradziła takim ludziom? Czego powinni się wystrzegać, unikać, na co zwracać uwagę?

N.N.: Zrobić kompleksowe badania krwi, żeby mieć pewność, że  problemy nie wynikają z zaburzeń hormonalnych i niedoborów witamin. Zapoznać się z kodeksem etycznym psychoterapeutów, żeby mieć świadomość jakie działania ze strony terapeuty nie mogą mieć miejsca. Ustalić czas trwania terapii. Nawet, jeśli miałyby to być 2 lata, to już jest jakiś punkt odniesienia, informacja czego się można spodziewać i ile zazwyczaj czasu potrzebują ludzie z podobnymi problemami. Nie wpaść w pułapkę nadmiernego rozważania dzieciństwa i błędów rodziców. Jasne, dzieciństwo jest ważne, tylko jaki jest cel w rozdrapywaniu starych blizn, gdy ma się świeże rany?

T.W.: Pani Natalio, zna pani moją metaforę beczki pełnej jabłek, o której pisałem w swojej Psychoterapii bez makijażu?

N.N.: Tak.

T.W.: Myślę, że to jest dobry moment, aby zadać pani pytanie, które stawiam większości moich rozmówców. Gdzie, pani zdaniem, tkwi źródło problemów – w nadpsutym jabłku, do którego można porównać opisany przez panią przypadek terapii, czy też w samej beczce, jaką jest psychoterapia?

N.N.: Beczka jest zmontowana naprędce i pełna dziur, jabłka przedwcześnie zebrane, zielone i niedoskonałe. Psychoterapia to stosunkowo młoda dziedzina. Uznaje się za formę leczenia, tymczasem zgrabnie łączy fantazje z nauką. Liczę że z czasem się uprości i udoskonali. Dla dobra wszystkich potrzebujących pomocy.

KOMENTARZ:

Z punktu widzenia prawa, usługa psychoterapii została przeprowadzona poprawnie.

W świetle obowiązujących kodeksów etycznych terapeutka nie naruszyła zasad prowadzenia psychoterapii.

Mój punkt widzenia na etyczną stronę tak prowadzonej psychoterapii przedstawiałem wielokrotnie w swoich publikacjach. M.in. tutaj:

Zasada primum non nocere w psychoterapii. Podejście oparte na nauce

POSTY O PODOBNEJ TEMATYCE:

Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…

Czy każdy potrzebuje terapeuty – pomoc czy przemysł?

O psychoterapii wolno rozmawiać – zadecydował Sąd. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Czat Czwórki o psychoterapii – podcast PR 4

Zawracanie statku głupców – mój najnowszy felieton w Plus Minus Rzeczpospolita

W pułapce psychoterapii – rozmowa w miesięczniku „Moje zdrowie”

WIĘCEJ TAKŻE W KSIĄŻCE:


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Taka sobie zwykła historia psychoterapeutyczna…

Dziś nie mam poczucia jakiegoś strasznego skrzywdzenia, nie myślę źle o terapeutce, jednak patrząc z dystansu, to wszystko wydaje mi się absurdem, stratą czasu i pieniędzy.

Terapia trwała ok. 5 lat. Nikt nie poinformował mnie, w jakim nurcie pracuje terapeutka. Nie został stworzony żaden plan terapii, nie było kontraktu. Trafiłam na panią, która przez pięć lat nie mówiła prawie nic. Terapia zaczynała się od wymownego milczenia terapeutki, szybko uznałam więc, że to ja muszę przejąć pałeczkę i mówić, mówić, mówić.

Opowiadałam więc o swoim dzieciństwie, braku ojca, pierwszych relacjach, mini-traumach z przeszłości. Mówiłam cały czas, 50 minut ciągiem. Kiedy temat przeszłości się wyczerpał, zaczęłam opisywać swoje bieżące życie i problemy. Ponieważ na studiach miałam dużo psychologii, na długo przed terapią interesowałam się zaburzeniami osobowości i generalnie sporo czytałam na ten temat, przychodziłam z gotowym opisem swojego zachowania i teorią odnośnie tego, co je wywołało.

O ile w domu nie kontrolowałam swojego zachowania, o tyle w gabinecie potrafiłam na wszystko spojrzeć z dystansem i dokładnie zanalizować siebie. Byłam w 99% racjonalna, przy terapeutce czułam się dość swobodnie, starałam się być szczera, przychodziło mi to naturalnie. Nigdy się nie rozpłakałam. Raz zaszkliły mi się oczy – kiedy opowiadałam o śmierci mojego kota.

Po pewnym czasie terapeutka zaczęła mnie delikatnie pytać, czy ja nie mam jakichś fantazji o innych pacjentach lub o jej życiu prywatnym. Serio, nie miałam, w ogóle nie interesowała mnie jako osoba. Ona plus ten gabinet to było dla mnie trochę medium, będąc w nim miałam wgląd w swoje motywacje, rozumiałam, czemu zachowałam się tak, a nie inaczej. Z terapeutką rozmawiałam z pozycji “dorosłego”.

Powiedziałam jedynie, że “może jestem ciekawa, jakie problemy mają inne osoby, czy podobne do moich”, ale nie prosiłam, aby mi o nich opowiadała. Dodałam też, że w kwestii jej życia prywatnego, może problemem byłoby dla mnie, jakby okazało się, że jest wierząca, bo ja uważam, że religia to największe zło.

Terapia trwała, ja coraz trafniej opisywałam, czemu znów zrobiłam coś, czego nie powinnam była zrobić, terapeutka kiwała głową i mówiła “mhhhm”, wracałam do domu i znów to robiłam. Wielokrotnie się okaleczałam, byłam w permanentnym kryzysie z partnerem. Moja świadomość trudnych zachowań i ich przyczyn nie przekładała się w ogóle na ich zaprzestanie.

Coraz częściej terapeutka pytała o moje emocje w stosunku do niej. Czułam się skonfundowana tymi pytaniami, bo właściwie nie czułam do niej nic. Mogłabym powiedzieć, że jest miła, może, że ją lubię, nic więcej. Zastanawiałam się, czemu miałabym mieć jakieś konkretne emocje w stosunku do kobiety, o której nic nie wiem i która prawie nic do mnie nie mówi. Te pytania coraz bardziej mnie stresowały, czułam, że powinnam się z tego wytłumaczyć, tłumaczyłam, więc, że silne emocje przeżywam przede wszystkim w stosunku do mężczyzn, partnerów. Nie rozumiałam, jakim cudem miałabym poczuć do niej coś, co czuję do mojego faceta, czy nawet matki. Chwilami miałam wrażenie, że terapeutka poczułaby się lepiej, jakbym powiedziała, że jestem na nią wściekła albo jej nienawidzę, ale że COŚ czuję. Wydawało mi się to zupełnie bezsensowne. Dziś już wiem, że chodziło o PRZENIESIENIE, które u mnie nie wystąpiło.

Terapia trwała, ja powtarzałam wciąż to samo, bo cały czas miałam te same problemy   w związku. Miałam wrażenie, że terapeutka jest momentami znużona. Ożywiała się, kiedy zaczynałam mówić, że miałam dziwny sen. To był jedyny moment, kiedy sięgała po zeszyt i coś tam sobie pisała. Z czasem zaczynałam czuć się źle, kiedy sen był tak abstrakcyjny, że zostawało mi po nim samo wrażenie, jakieś niejasne odczucie, ale nie potrafiłam jakkolwiek opisać go słowami. Zaczęłam mieć coś na kształt wyrzutów sumienia, kiedy terapeutka, początkowo ożywiona, odkładała zeszyt, nie zapisując w nim nic. W ogóle czułam, że zawodzę moją terapeutkę. Miałam niejasne poczucie, że coś jest nie tak, że nie wpisuję się w jakiś schemat, że nie pojawia się we mnie to, co POWINNO SIĘ pojawić.

Poza byciem racjonalną, zdarzało mi się wchodzić w rolę błazna, przyjemność sprawiało mi to, że mogę rozśmieszyć terapeutkę jakąś anegdotą czy zabawną historią. Może była to forma rozładowania napięcia w związku z tym, że wciąż czułam, że ona oczekuje jakiegoś wylewu emocji, który u mnie w ogóle się nie pojawiał. Za którymś razem terapeutka powiedziała, że chyba za bardzo staram się ją zadowolić, a nie o to tutaj chodzi.

Kiedyś wyszło jakieś nieporozumienie w związku z tym, że przełożyłam terapię w ostatniej chwili. Z tego, co pamiętam, nie było w tym mojej winy, bo pani w rejestracji ustaliła inny termin. Terapeutka pierwszy raz, dość nieoczekiwanie, zrobiła groźną minę i powiedziała, żebym sobie nie myślała, że ona jest jakąś “dobrą ciocią”. Zdenerwowałam się, ale nie dałam po sobie nic poznać. To było tak absurdalne, że jej nie uwierzyłam. Miałam wrażenie, że to prowokacja, służąca temu, żebym w końcu się na nią zezłościła, żeby w końcu “coś się zadziało”.

Raz terapeutka przyznała, że ze mną faktycznie jest inaczej niż z innymi pacjentami. Chyba miała na myśli to, że w trakcie terapii jestem zbyt racjonalna, zbyt “dorosła”. Mnie to właściwie cieszyło, bo w domu wchodziłam w rolę dziecka (miałam dużo starszego partnera), a terapię traktowałam jako usługę pomiędzy dwoma dorosłymi osobami. Nie wyobrażałam sobie zachowywać się przy terapeutce jak przy partnerze, nie czułam, żeby to było w ogóle możliwe.

Przed przerwą w terapii związaną z urlopem, terapeutka zostawiła mi swój numer i powiedziała, że mogę zadzwonić, jakby działo się coś dla mnie trudnego. Nigdy nie zadzwoniłam. W głowie mi się nie mieściło, żeby dzwonić jak się tnę i przerywać jej urlop. Nie wiedziałam nawet, co mogłabym jej wtedy powiedzieć. I co ona mogłaby powiedzieć mi. Przecież zazwyczaj milczała.

Jakoś w czwartym albo nawet piątym roku terapii, zmniejszyłam liczbę spotkań z dwóch tygodniowo do jednego. Miałam problemy finansowe, były okresy, że nie pracowałam,  a nawet jak pracowałam, to i tak musiała pomagać mi mama, bo terapia pochłaniała mnóstwo pieniędzy. Kiedy spotkania odbywały się raz na tydzień, terapeutka zachęcała mnie, aby wrócić do poprzedniego trybu, właściwie nie wiadomo po co. Nigdy nie zrobiła jakiegokolwiek podsumowania, nigdy nie powiedziała, co według niej idzie dobrze, a co źle, czy zrobiłam jakieś postępy, czy to wszystko ma sens.

W ogóle miałam wrażenie, że terapeutka tak naprawdę nie rozumie (albo udaje, że nie rozumie), czym są problemy finansowe i zawsze szuka drugiego dna w tym, że ktoś zaczyna rzadziej przychodzić na terapię lub z niej w ogóle rezygnuje. Na pewno chce uniknąć rozmowy na trudne tematy albo wygodnie mu dalej tkwić w miejscu, w którym jest! Oczywiście terapeutka nie powiedziała nic takiego wprost, ale delikatnie próbowała mnie przekonać, żeby jakoś rozwiązać trudną sytuację finansową i nie rezygnować z terapii. Niestety, nie powiedziała jak to zrobić. To samo zresztą dotyczyło spóźnień – nieważne było, że przez całe swoje życie spóźniałam się zawsze i wszędzie. Dla terapeutki moje spóźnienia znaczyły jedno – podświadomie chcę skrócić terapię, aby nie mówić o trudnych dla mnie rzeczach.

Po pięciu latach terapii mój związek z partnerem (który sam mnie na nią wysłał, bo nie mógł znieść mojego zachowania) rozpadł się. Poznałam nową osobę, musiałam się wyprowadzić, szukać nowego mieszkania, nie miałam stałej pracy, moja sytuacja finansowa była tragiczna. Wtedy zdecydowałam się na zakończenie terapii. Oczywiście terapeutka próbowała mnie przekonać, że w tym momencie przerwanie terapii nie jest dobrym pomysłem. Wciąż jednak nie usłyszałam, kiedy będzie ten dobry moment, jaka zmiana powinna według niej zajść, aby uznać, że terapia została zakończona sukcesem.

Jak patrzę na to wszystko dzisiaj, to myślę, że w jakimś stopniu się oszukiwałam, racjonalizowałam, chciałam myśleć o terapii i terapeutce dobrze – w końcu zainwestowałam dużo czasu, energii i pieniędzy. Mówiłam sobie, że przecież tak dużo rozumiem, że to dzięki temu miejscu miałam “objawienia” co do samej siebie. Dziś wiem, że podobne “objawienia” można mieć w trakcie rozmowy z przyjaciółką, która ma podobne problemy, jest empatyczna i gotowa mnie wysłuchać.

Jednocześnie chyba nie chciałam myśleć o tym, że moje trudne zachowania nie znikały. Owszem – były lepsze momenty, ale zazwyczaj trwały one krótko. W tym czasie brałam również różne leki, zwiększałam lub zmniejszałam ich dawki, byłam coraz starsza, zmieniałam miejsca pracy, poznawałam nowych ludzi i nabierałam nowych doświadczeń. W którymś momencie nie potrafiłam już powiedzieć, co z czego wynika, co mi tak naprawdę daje terapia, co leki, a co nowe doświadczenia. Wszystko nakładało się na siebie, a ja nie potrafiłam znaleźć jasnej odpowiedzi.

Dziś nie mam poczucia jakiegoś strasznego skrzywdzenia, nie myślę źle o terapeutce, jednak patrząc z dystansu, to wszystko wydaje mi się absurdem, stratą czasu i pieniędzy (ostatnio policzyłam, że poszło na to 17000 zł i prawie się popłakałam). Dopiero niedawno uświadomiłam sobie, że tak naprawdę odbyłam psychoterapię w nurcie psychoanalitycznym (przez cały czas, nie wiem czemu, zakładałam, że jest to nurt psychodynamiczny), co mnie szczerze przeraziło. Chyba przez te wszystkie lata od zakończenia terapii nie chciałam tego do siebie dopuścić.

Po paru latach zdecydowałam się na terapię schematów. Decyzja o rozpoczęciu drugiej terapii była dla mnie bardzo trudna. Byłam w toksycznej, przemocowej relacji, z której chciałam się uwolnić, ale nie bardzo wiedziałam, jak to zrobić. Trafiłam do miejsca pracy terapeuty, którego wypowiedź słyszałam w radiu i który wydawał mi się naprawdę sensownym człowiekiem. Niestety, pierwszy dostępny termin u niego był za dwa lata. Sama za to mogłam wybrać terapeutę spośród kilku, których opisy były zamieszczone na stronie. Najciekawsza wydawała mi się terapeutka, która napisała o sobie tak:

Mgr psychologii o specjalności klinicznej i osobowości. Posiada certyfikaty ukończenia szkoleń z Terapii Poznawczo-Behawioralnej (CBT) oraz Standardowy Certyfikat Indywidualny Terapii Schematu ISST nr XXXX. Doświadczenie kliniczne zdobyła m.in w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie oraz na Oddziale Leczenia Zaburzeń Psychosomatycznych w Mazowieckim Centrum Neurologii i Rehabilitacji. Pracowała w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej oraz na turnusach rehabilitacyjnych dla osób z rodzin dysfunkcyjnych. Pracuje w nurcie poznawczo-behawioralnym, terapii schematu oraz logoterapii.

Terapia, z uwagi na pandemię, odbywała się online. Terapeutka od początku pozwalała sobie na słabe żarty typu “może kiedyś pozna pani jakiegoś bogatego Francuza” (w kontekście mojego trudnego, zmierzającego do zakończenia związku). Na informację, że pomimo tego, że pracuję z dziećmi, sama nie chcę ich mieć, zareagowała zdziwieniem i jakimś ironicznym komentarzem. Dodała też, że “może mi się jeszcze odmieni”. Kiedy mówiłam o mojej trudnej sytuacji finansowej, terapeutka odpowiadała, że widocznie ważniejsze od pieniędzy są dla mnie praca w zawodzie i moje koty, bo przecież mogłabym np. wyjechać za granicę do jakiejś dobrze płatnej pracy fizycznej. Niezrozumiałe było też dla mnie wałkowanie tematu jednego leku, który brałam przez krótki czas 10 lat temu i sugestie, że niepamiętanie historii leczenia jest dziwne oraz teksty: “zazwyczaj pacjenci pamiętają”.

W ogóle terapia wydawała mi się szybka, przeładowana informacjami, za mało refleksyjna (w pięć minut miałam np. opisać relację trwającą pięć lat). Miałam wrażenie, że wpadłam z deszczu pod rynnę. Na terapii psychoanalitycznej mówiłam cały czas, ale niewiele z tego wynikało, tutaj dość aktywna była terapeutka, ale jej sposób bycia i prowadzenia terapii wydawały mi się niepoważne.

Nie chciałam rezygnować od razu, myślałam, że dobrze jest dać jej szansę. Czułam jednak, że się nie dogadamy. Porozmawiałam z paroma bliskimi osobami, które powiedziały mi, że teksty terapeutki nie były w porządku i że może powinnam sobie odpuścić. Zakończyłam terapię. Bez terapii jakoś żyję, ale w dużej mierze dzięki antydepresantom. 


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 4 Wizerunek bez cieni

Jak stworzyć naukowo udokumentowany pożądany wizerunek jakiegoś fragmentu rzeczywistości? Przepis jest bardzo prosty: weź kartkę, ołówek i sformułuj odpowiednie pytania. Jeśli zależy ci na tym, aby udowodnić naukowo, że na przykład przeprowadzone w edukacji reformy przyniosły pozytywne skutki wystarczy zapytać: „Jakie twoim zdaniem efekty przyniosły przeprowadzone reformy?” Następnie trzeba stworzyć skalę odpowiedzi: „1 – nie dostrzegłem żadnych pozytywnych zmian; 2 – niewielkie pozytywne zmiany; 3 – znaczne pozytywne zmiany;  4 – fundamentalne pozytywne zmiany”. Stwórz kwestionariusz złożony z podobnych pytań i zbadaj nim reprezentatywną grupę ludzi. Zapewniam cię, że otrzymane wyniki zawsze pokażą pozytywny obraz reformy. W najgorszym razie, jeśli wdrożone zmiany okazałyby się totalną katastrofą, konkluzja byłaby neutralna – reformy nie przyniosły pozytywnych zmian w edukacji. Jakkolwiek twoi respondenci będą się głowili, nie zdołają przekazać ci wizji rzeczywistości, której nie akceptujesz. Co? Boisz się, że to grubymi nićmi szyte? Płonne obawy! Sam dajesz się nabierać podobnym wizjom nawet nie poddając ich w wątpliwość. W 2014 roku ukazał się artykuł, którego autorzy przejrzeli wszystkie oryginalne badania nad efektywnością psychoterapii, jakie opublikowano w 2010 roku. Spośród 132 prac, które znaleźli, zaledwie 28 prac (21%) zawierało jakiekolwiek informacje sugerujące, że ich autorzy kontrolowali negatywne skutki badanych interwencji terapeutycznych. Tylko cztery z nich (3%) zawierały wyczerpujący i poprawny opis tych skutków i metodologii zbierania danych. Pięć  zawierało co prawda opis negatywnych skutków, ale brak w nich było informacji, a jaki sposób je mierzono. W czterech dodatkowych raportach (3%) podano krótko, że nie wystąpiły żadne niepożądane skutki, natomiast 15 badań (11%) dostarczało jedynie informacji o pogorszeniu stanu pacjentów lub zaznaczało fakt monitorowania takiego pogorszenia. Pozostałe 104 prace (79%) nie zawierały jakichkolwiek informacji o monitorowaniu negatywnych skutków psychoterapii.[1] Witamy w świecie iluzji! Nie znam podobnie obszernej analizy tego problemu przeprowadzonej od czasu opublikowania tego przeglądu. Nie słyszałem też o żadnych zasadniczych zmianach w metodologii badań efektywności psychoterapii od tego czasu. Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że omawiany przeglad literatury odzwierciedla obecny stan badań nad negatywnymi skutkami psychoterapii. Rzeczywistość bez negatywnych skutków psychoterapii, to nie tylko obraz wyłaniający się z wyników badań. Przenika on z powodzeniem do podręczników. Conor Duggan ze swoimi współpracownikami przeanalizowali 82 procedury psychoterapeutyczne zatwierdzone przez National Institute for Health Research z Wielkiej Brytanii w latach 1995-2013. Żadna z nich nie wspominała o możliwych negatywnych skutkach psychoterapii, chociaż zawierała je większość protokołów farmakoterapii.[2] Wiedza na temat negatywnych skutków psychoterapii jest również obca psychologom amerykańskim. W 2006 roku Charles Boisvert z the Rhode Island Centre for Cognitive Behavioral Therapy i David Faust z Brown University Medical School przeprowadzili ankietę wśród 181 psychologów, członków American Psychological Association prowadzących swoje prywatne praktyki w całych Stanach Zjednoczonych. Aż 28% z tej grupy była nieświadoma faktu istnienia negatywnych skutków psychoterapii.[3] Spokojnego snu terapeutów nie zakłóca również fakt, że blisko połowa pacjentów (47%) przerywała terapię przed czasem, co pokazała bardzo obszerna metaanaliza z 1993 roku uwzględniająca 125 studiów badawczych.[6] Co prawda nowsze badania przyniosły nieco lepsze wskaźniki, ale nadal wahają się one od około 18% w przypadku pacjentów cierpiących na zaburzenia dysocjacyjne do blisko 30% w przypadku pacjentów cierpiących na schizofrenię i zaburzenia psychotyczne.[7] Literalnie nie wiemy, co dzieje się z tymi pacjentami. Czy trafiają do innych terapeutów? Czy ich stan ulega pogorszeniu? Skaczą z mostu po opuszczeniu gabinetu? A może radzą sobie ze swoimi problemami lepiej niż przy pomocy psychoterapii? Również i te wyniki nie wywołują ani popłochu, ani jakiegokolwiek zaniepokojenia wśród terapeutów. Twarde dane sobie, a życie sobie. Po cóż szukać informacji o negatywnych skutkach, kiedy celem jest potwierdzenie dogmatu o zbawiennym wpływie psychoterapii na życie ludzi? Wśród krzykliwych haseł marketingowych nie ma miejsca na zwątpienie, a już tym bardziej na jakiekolwiek ostrzeżenia pacjentów. Psy szczekają, karawana jedzie dalej… [1] U. Jonsson, I. Alaie, T. Parling, F. K. Arnberg, Reporting of harms in randomized controlled trials of psychological interventions for mental and behavioural disorders: a review of current practice. “Contemporary Clinical Trials”, 38, 2014, s. 1-8. [2] C. Duggan, G. Parry. M. McMurran, K. Davidson, J. Dennis, The recording of adverse events from psychological treatments in clinical trials: evidence from a review of NIHR-funded trials. „Trials”, 15, 2014, s. 335–243. [3] C.M. Boisvert, D.F. Faust, Practicing psychologists’ knowledge of general psychotherapy research findings. „Professional Psychology: Research and Practice”, 37, 2007, s. 708–716. [4] S. Lilienfeld, L. Ritschel, S. Lynn, R. Cautin, R. Latzman, Why Ineffective Psychotherapies Appear to Work: A Taxonomy of Causes of Spurious Therapeutic Effectiveness. „Perspectives on Psychological Science”, 9, 2014, s. 355-387. [5] M. Lambert, What we have learned from a decade of research aimed at improving psychotherapy outcome in routine care. „Psychotherapy Research”, 17, 2007, s. 1–14. [6] M. Wierzbicki, G. Pekarik, A meta-analysis of psychotherapy dropout. „Professional Psychology: Research And Practice”,24, 1993, s. 190-195. [7] S. Hamilton, A.M. Moore, D. R. Crane, S.H. Payne, Psychotherapy dropouts: Differences by modality, license, and DSM-IV diagnosis. „Journal Of Marital And Family Therapy” 37, 2011, s 333-343.  
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia ma znikomy wpływ na biologię pacjentów – wyniki metaanalizy

Jak donoszą moi czytelnicy, podobno ostatnio propaganda terapeutyczna nieustannie przywołuje słowa Erica Kandela, który twierdzi, że psychoterapia jest leczeniem biologicznym i prowadzi do trwałych, możliwych do zbadania, fizycznych zmian w mózgu.

Jak donoszą moi czytelnicy, podobno ostatnio propaganda terapeutyczna nieustannie przywołuje słowa Erica Kandela, który twierdzi, że psychoterapia jest leczeniem biologicznym i prowadzi do trwałych, możliwych do zbadania, fizycznych zmian w mózgu. Przy okazji podkreślania biologicznego charakteru psychoterapii warto przypomnieć wyniki opublikowanej dwa lata temu metaanalizy, której nie znajdziecie na listach badań potwierdzających skuteczność psychoterapii. To jedna z tych skrupulatnie przemilczanych przez terapeutów prac.  Znalezione obrazy dla zapytania research digest WHO szacuje, że obecnie ponad 350 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, co stanowi prawie 5-6% populacji. W najgorszym razie depresja może prowadzić do śmierci wskutek samobójstwa. Szacuje się, że w ten sposób każdego roku umiera około miliona osób. W większości krajów odsetek ludzi, którzy w ciągu swojego życia chorują na depresję waha się pomiędzy 8 a 12%. Z tych danych wynika, że mamy do czynienia z pandemią choroby psychicznej o skali niespotykanej w całej historii rodzaju ludzkiego. Liczby cały czas rosną. W obliczu wzbierającej fali zachorowań nie do przecenienia są twarde dane, które wskazują kierunki, w których mogą podążać naukowcy i terapeuci poszukujący sposobów pomocy. Czasami, jak pokazała to metaanaliza 50 lat badań nad czynnikami pozwalającymi przewidzieć próby samobójcze, jesteśmy kompletnie bezradni. Innym razem, jak miało to miejsce w przypadku niedawnej metaanalizy neuronalnych korelatów zmian wywołanych psychoterapią w mózgach osób cierpiących na depresję, wyniki badań rozbudzają nadzieję. Wyniki pierwszego systematycznego przeglądu badań i metaanalizy w zakresie zmian markerów biologicznych u pacjentów psychoterapeutycznych cierpiących na depresję, które ukazałay się w Neuroscience and Biobehavioral Reviews są kolejną próbą zrozumienia metod leczenia tej zatrważającej choroby. Przeczytaj ciąg dalszy w oryginalnym artykule, który ukazał się niedawno w BPS Research Digest:

There Is Limited Evidence To Support The Widely Held Belief That Psychotherapy Changes The Body As Well As The Mind

Lub artykuł źródłowy: 

Biological markers evaluated in randomized trials of psychological treatments for depression: a systematic review and meta-analysis


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 3 Konflikt interesów

Czy przyszłoby ci do głowy czytelniku poważnie traktować opinie  producentów mięsa na temat diety wegetariańskiej? To pytanie zdaje się o tyle absurdalne, że pewnie producentom mięsa nawet do głowy by nie przyszło uzurpować sobie prawa do wchodzenia w rolę autorytetu w zakresie dietetyki. Podobne opory mielibyśmy chyba aby zaufać sprzedawcy samochodu, który opisuje nam jego stan techniczny. Powszechnie darzymy podejrzliwością firmy farmaceutyczne próbujące sprzedać nam swoje wyroby. Dla upewnienia się, że producenci i sprzedawcy rzeczywiście oferują dokładnie to, co deklarują, powołaliśmy rożnego rodzaju inspekcje handlowe, rzeczników praw konsumenta, urzędy rejestracji produktów leczniczych i mnóstwo innych instytucji. Caveat emptor! – Kupujący niechaj się strzeże! Ta stara, powszechnie akceptowana zasada, którą rozumie niemal każdy klient i sprzedawca, reguluje nasze relacje ekonomiczne od wieków. Zgodnie z nią darzymy pewną nieufnością tych, którzy chcą nam coś sprzedać. Oni z kolei trudzą się, aby zdobyć nasze zaufanie. A jednak w stosunku do niektórych sprzedawców i dostawców usług komercyjnych robimy daleko posunięte ustępstwa od tej zasady. Wśród tych wyjątków poczesne miejsce zajmują psychoterapeuci. To oni mówią nam czy i co w zakresie zdrowia psychicznego, w jaki sposób i jak długo leczyć. Wypełniają okładki i wnętrza kolorowych magazynów, tygodników, a nawet prasy codziennej. To ich łagodne, ciepłe głosy w audycjach radiowych straszą nas konsekwencjami „nieprzepracowanej” traumy z dzieciństwa. Ich, pełne troski twarze pojawiają się na ekranach telewizorów wzbudzając niepokój pracoholików i tych, którzy doświadczają prokrastynacji, ludzi nadmiernie aktywnych seksualnie i tych oziębłych, że coś z nimi jest nie tak, jednocześnie wyciągając pomocną dłoń i podsuwając rozwiązanie. Mało tego, przekonali większość z nas, że jeśli sami nie jesteśmy terapeutami, a więc dostarczycielami takich komercyjnych usług, to nie możemy się nawet wypowiadać na ich temat. Uważam to za wielki sukces nie tylko komercyjny, ale i społeczny psychoterapeutów. Chyba tylko kapłani zapewnili sobie podobną pozycję. Uprzedzając zastrzeżenia, warto stwierdzić od razu, że błędna jest tutaj analogia do roli lekarza jako eksperta w zakresie zdrowia. Lekarz korzysta z produktów firm farmaceutycznych i to on stoi na straży naszego interesu zdrowotnego dobierając odpowiednie leki. Lekarz decyduje, czy powinniśmy kontynuować leczenie u innego specjalisty, cy poprzez rehabilitację, dietę, zmianę trybu życia itd. Terapeuta, do którego trafimy niemal zawsze niepodzielnie staje się doradcą i dostawcą jednocześnie. Dużo trafniejszą analogią jest model, który przedstawiła w rozmowie ze mną doświadczona psychoterapeutka i psycholog kliniczny Maja Filipiak. Jej zdaniem (a ja się pod tym podpisuję obiema rękoma), to psycholog kliniczny, który nie jest terapeutą powinien postawić diagnozę i na podstawie swojej wiedzy skierować nas na taką psychoterapię, jaka jest najbardziej skuteczna (evidence-based) w przypadku naszych problemów. W takim modelu pomocy bylibyśmy lepiej chronieni przed marketingowymi iluzjami pscyhoterapii. Zasada caveat emptor obowiązuje nie tylko przy sprzedaży, lecz także w badaniach naukowych, które przecież mogą służyć tej sprzedaży w postaci owych dowodów, na których oparta jest oferowana usługa. To dlatego autorzy prac naukowych są zobowiązani do informowania redakcji i czytelników o ewentualnym konflikcie interesów. I tak, naukowiec pracujący w jakiejś firmie farmaceutycznej może opublikować artykuł na temat skuteczności produkowanych przez te firmę leków, ale czytelnik ma prawo o tym się dowiedzieć i samemu ocenić, czy praca tego naukowca może być wiarygodna. Wygląda jednak na to, że psychoterapeuci nie tylko zdołali nas przekonać do zawieszenia zasady caveat emptor, ale także do konieczności informowania nas o potencjalnym konflikcie interesów. Grupa badaczy z Niemiec i Szwajcarii przeanalizowała 936 prac poświęconych efektywności psychoterapii opublikowanych w latach 2010-2013. Wybrali do dalszej analizy 95 prac przeglądowych spełniających najostrzejsze kryteria metodologiczne. To, czego poszukiwali w opublikowanych badaniach, to deklaracji ewentualnego konfliktu interesów. W przypadku 22 prac ich autorzy nie ujawnili finansowego konfliktu interesów, 4 dalsze prace nie ujawniały pozafinansowego konfliktu i jedna osobistego konfliktu interesów. W 15 przeglądach badań wnioski faworyzowały modalność, w której pracowali ich autorzy, ale ten fakt również nie został odnotowany. 27 prac przeglądowych uwzględniało inne prace badawcze ich autorów dając obraz efektywności psychoterapii zgodny z wnioskami z wcześniejszych prac, co może sugerować pewną tendencyjnosć konkluzji. Zdaniem autorów, w obszarze badań nad efektywnością psychoterapii brakuje transparentności w deklarowaniu wszelkich konfliktów interesów i zniekształceń wyników, a polityka wydawnicza czasopism publikujących te badania nie zapewnia obiektywnego spojrzenia na skuteczność psychoterapii.[1] Jakkolwiek nieujawnione konflikty interesów badaczy-terapeutów nie mogą się równać skalą z tymi, które trafiają na pierwsze strony gazet ujawniając powiązania niektórych lekarzy czy polityków z koncernami farmaceutycznymi, to jednak systematycznie zniekształcają obraz efektywności psychoterapii. Trudno nawet powiedzieć, czy dzisiaj ten obraz jest bardziej transparentny, bo z tego co mi wiadomo, od czasu opublikowania omawianego przeglądu, nikt nie przeprowadził równie wyczerpującej analizy na ten temat. W polityce wydawniczej również nie nastąpiły jakieś rewolucyjne zmiany, które gwarantowałyby transparentność w tym zakresie. Z dużym prawdopodobieństwem i pewną ostrożnością można zatem przyjąć, że częstość deklarowania konfliktu interesów w obecnie publikowanych badaniach nad efektywnością psychoterapii, jest zbliżona do tej, jaką przedstawili autorzy omawianego przeglądu. A zatem – Caveat lector! Komu można zaufać? To dość proste – wszystkim tym badaczom, którzy nie czerpią ani finansowych ani pozafinansowych korzyści z przedstawianych przez siebie wniosków. A jeśli mamy wątpliwości, jeśli wszystkich podejrzewamy o czerpanie „jakichś” korzyści, to sprawdźmy kto czerpie ich najmniej. W tej hierarchii wiarygodności, psychoterapeuci, którzy wywalczyli sobie wyłaczność do wypowiadania sie na temat tego co robią, powinni znaleźć się na samym dole drabiny, a wypowiadając się informować odbiorcę o swoim uwikłaniu w konflikt interesów. Na zakończenie powinienem jeszcze przeprosić producentów mięsa, których przykładem posłużyłem się na wstępie. To przedsiębiorcy, którzy muszą dochować mnóstwa wymogów i przepisów, aby móc sprzedawać swoje produkty, poddawani są ciągłym kontrolom, a w przypadku, kiedy dopuszczą się nieprawidłowości ponoszą odpowiedzialność w postaci wysokich kar. Nic z tych rzeczy nie obowiązuje psychoterapeutów, którzy cieszą się nieskrępowanym brakiem odpowiedzialności w naszym kraju. Ponadto, jak zauważyłem wcześniej, producenci mięsa nie uzurpują sobie prawa do występowania w roli autorytetów w zakresie dietetyki. Dostawcy komercyjnych usług terapeutycznych zagospodarowali pole eksperckości do tego stopnia, że ktoś, kto nie utrzymuje się z podobnej działalności nie ma prawa do wyrażania swojego stanowiska, a jeśli je mimo wszystko wyrazi, piętnują go publicznie. Niniejszym szczerze przepraszam producentów mięsa za nieuzasadnione porównanie do psychoterapeutów. [1] K. Lieb, J. von der Osten-Sacken, J. Stoffers-Winterling, N. Reiss, J. Barth, Conflicts of interest and spin in reviews of psychological therapies: a systematic review. „Medical Publishing and Peer Review Research”.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 2 Przemilczenie

Ten artykuł jest kontynuacją poprzedniego: Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 1 Złoty standard. W poprzednim odcinku analizowałem znane badania przeprowadzone pod nadzorem Martina Seligmana, które ustanowiły „złoty standard” w badaniach efektywności psychoterapii.

Ten artykuł jest kontynuacją poprzedniego:

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 1 Złoty standard

W poprzednim odcinku analizowałem znane badania przeprowadzone pod nadzorem Martina Seligmana, które ustanowiły „złoty standard” w badaniach efektywności psychoterapii. A jednak w tym samym czasie, kiedy Seligman prowadził badania, których ułomność metodologiczna nie pozwoliłaby studentowi na zdobycie zaliczenia, przeprowadzono bardzo poprawne metodologicznie badania poświęcone również efektywności psychoterapii. Miały one na celu ocenę efektywności kompleksowych usług medycznych w zakresie zdrowia psychicznego wdrożonych w ramach Fort Bragg Demonstration Project. Projekt objął swoim zasięgiem 42 tysiące dzieci i młodzieży hospitalizowanych i leczonych ambulatoryjnie, trwał pięć lat i kosztował 80 milionów dolarów.[1] Badania nad efektywnością tego projektu miały pokazać, że kompleksowe usługi w zakresie zdrowia psychicznego i uzależnień, w tym oczywiście psychoterapia i poradnictwo, są bardziej opłacalne niż usługi dostępne w typowym systemie fragmentarycznym. Niestety, okazało się, że pomimo lepszego dostępu do opieki, zapewnionej ciągłości, mniejszej liczby ograniczeń w dostępie do leczenia i większej satysfakcji klientów, koszt był wyższy, a wyniki kliniczne nie lepsze w porównaniu do typowego systemu fragmentarycznego charakterystycznego dla innych obszarów w kraju. Rezultaty te stały w całkowitej sprzeczności z przewidywaniami psychologów formułowanymi przed rozpoczęciem projektu, którzy wiązali z nim wielkie nadzieje. Nawet pomimo tego, że pacjenci, podobnie jak w badaniach Seligmana, relacjonowali dużo wyższą satysfakcję z opieki, nie znaleziono żadnych dowodów na jej wyższą efektywność, co podkreśla fakt, że satysfakcja nie jest jednoznaczna z efektywnością, tak, jak chciał tego Seligman, w swoim nowym „złotym standardzie”. Leonard Bickman, jeden z badaczy kierujących projektem, wraz ze swoimi kolegami podsumował go następująco:
Po pierwsze: założenie, że usługi kliniczne są w jakikolwiek sposób skuteczne, może być bardzo błędne. (…) Po drugie: dłuższe leczenie skutkuje wyższymi kosztami bez odpowiednich znaczących wyników – więcej nie znaczy lepiej.[2]
Dla Bickmana brak rezultatów klinicznych prowadzonego przez siebie projektu był najbardziej uderzającym i nieoczekiwanym rezultatem. Wielokrotnie podkreślał, że powinniśmy przyjrzeć się naszym przekonaniom co do skuteczności praktyk klinicznych, szczególnie, że doniesienia na temat ich skuteczności pochodzą najczęściej z badań prowadzonych w zamkniętych warunkach eksperymentalnych, podczas gdy jego projekt prowadzony był w warunkach naturalnych przez bardzo długi czas. Co więcej, badania prowadzone w ramach Fort Bragg Demonstration Project próbowano zreplikować w Stark County. Okazało się, że stan dzieci, które nie korzystały z żadnych usług w zakresie zdrowia psychicznego poprawiał się analogicznie do tych, które korzystały z szerokiej oferty w tym zakresie.[3] Wyniki takie nie są zresztą odosobnione w literaturze. John Weisz i jego współpracownicy przeprowadzili w tym czasie szereg metaanaliz efektywności rzeczywiście świadczonych usług w zakresie zdrowia psychicznego (nielaboratoryjnych). Żadna z nich nie wykazała pozytywnego wpływu na zdrowie psychiczne pacjentów.[4] Evaluating Managed Mental Health Services - The Fort Bragg Experiment | Leonard Bickman | SpringerWyniki dobrze zaprojektowanych badań, przeprowadzonych na grupie 42 tysięcy osób w warunkach naturalnych, dodatkowo zreplikowane powinny wstrząsnąć światem psychologii klinicznej. Nic takiego jednak nie nastąpiło. Książka opisująca badania w Fort Bragg opublikowana w tym samym czasie co artykuł Seligmana została do stycznia 2018 roku zacytowana… 75 razy. Dlaczego tak się stało? Bowiem w czasie, kiedy obie prace zostały opublikowane, American Psychological Association angażowała ogromne środki w kampanię edukacyjną, której celem było między innymi popularyzowanie usług psychoterapeutycznych, a podstawę tej kampanii stanowiły wyniki badań przeprowadzonych przez Seligmana. Tam gdzie ludzie kierują się dogmatami nie ma miejsca na twarde dane. W tym miejscu warto podkreślić, że polityka wydawnicza czasopism naukowych preferuje publikowanie wyników badań, które pokazują efektywność. Wyniki badań, które nie pokazują efektywności, nie potwierdzają hipotez są odrzucane. Tworzy to tak zwany „efekt szuflady„, w której gromadzą się wyniki badań ilustrujących brak efektywności. Oceniając materiał dowodowy w jakimkolwiek obszarze należy to brać pod uwagę. Uwzględniają to autorzy niektórych tylko metaanaliz. Badania efektywności psychoterapii można porównać do skuteczności wędkarza. O tym, czy jego metody są dobre decydujemy na podstawie liczby i wielkości ryb, które przynióśł z połowu. Jednak rzadko zastanawiamy się nad tymi wszystkimi rybami, które ściągnęły przynętę z haka nie dając mu się złowić. Rzetelną miarą skuteczności powinien być stosunek tych złowionych, do tych, które uszły jego metodom pozbawiając go przynęty. Przemilczanie niewygodnych danych w praktykach imitujacych podejście oparte na dowodach to metoda z obszernego arsenału narzędzi naukowych denialistów, o których napiszę jeszcze nieco więcej w kolejnych odcinkach. Tyleż łatwa i prosta dla stosującego ją co trudna do wykrycia przez potencjalnego odbiorcę. Dlatego zawsze warto zadawać pytania: Czy są badania, które przyniosły sprzeczne rezultaty? Jak wiele z nich jest niezgodnych z tymi wykorzystywanymi do imitacji? Jaką wartość metodologiczną mają jedne i drugie? Dlaczego są rzadko cytowane? Ciąg dalszy nastąpi. [1] L. Bickman, P.R. Guthrie, E.M. Foster, F.W. Lambert, W.T. Summerfelt, C.S. Breda, C.A. Heflinger, Evaluating Managed Mental Health Services: The Fort Bragg Experiment. Plenum, New York 1995. [2] Tamże. [3] L. Bickman, W.F. Summerfelt, J. Firth, S. Douglas, The Stark County Evaluation Project: Baseline results of a randomized experiment. W: D. Northrup, C. Nixon (red.), Evaluating Mental Health Services: How Do Programs for Children ‘Work’ in the Real World? Sage Publications, Newbury Park 1997, s. 231-259. [4] J.R. Weisz, G.R., Donenberg, S.S. Han, B. Weiss, Bridging the gap between laboratory and clinic in child and adolescent psychotherapy. „Journal of Consulting and Clinical Psychology”, 63, 1995, s. 688-701; J.R. Weisz, S.S. Han, S.M. Valeri, More of what? Issues raised by the Fort Bragg study. „American Psychologist”, 52), 1997, s. 541-545; J.R. Weisz, B. Weiss, M.D. Alicke, M.L. Klotz, Effectiveness of psychotherapy with children and adolescents: A meta-analysis for clinicians. „Journal of Consulting and Clinical Psychology”, 55, 1987, s. 542-549; J.R. Weisz, B. Weiss, G.R. Donenberg, The lab versus the clinic’s effects of child and adolescent psychotherapy. „American Psychologist”, 47, 1992, s. 1578-1585.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychoterapia imitująca podejście oparte na dowodach. Cz. 1 Złoty standard

Praktyki oparte na dowodach (evidence based practice) to podejście, które stosunkowo niedawno narodziło się w medycynie. Pragmatyka tego podejścia polega na tym, że podejmując decyzje o leczeniu i mając w pamięci zasadę primum non nocere sprawdzamy najlepsze możliwe dowody naukowe…

Praktyki oparte na dowodach (evidence based practice) to podejście, które stosunkowo niedawno narodziło się w medycynie. Pragmatyka tego podejścia polega na tym, że podejmując decyzje o leczeniu i mając w pamięci zasadę primum non nocere sprawdzamy najlepsze możliwe dowody naukowe, które pokazują efektywność i szkodliwość danej metody leczenia. Ważymy je i wybieramy taką metodę, co do której istnieje najwięcej dowodów, że jest skuteczna i nie zaszkodzi pacjentowi (risk/benefit ratio). Podejscie oparte na dowodach jest w pewnym sensie drogą na skróty. Możemy stosować jakąś metodę lub lekarstwo nie rozumiejąc dokładnie mechanizmu ich działania, a jedynie posługując się kryterium efektywności/szkodliwości. Podejście oparte na dowodach szybko zdobyło sobie uznanie. Dzisiaj stosuje się je nie tylko w medycynie, lecz również w psychoterapii, w edukacji, a nawet w zarządzaniu. Jednak rosnącej popularności i niemal bezwarunkowej akceptacji tego podejścia towarzyszą zachowania rynkowe, które ową akceptację i popularność wykorzystują. Polegają one na imitowaniu podejścia opartego na dowodach. Pseudonauka ochoczo wykorzystuje ten trend wspierając swoje twierdzenia wynikami badań. To, jaką mają one wartość często pozostaje poza możliwościami racjonalnej oceny odbiorcy niewykształconego w dziedzinie metodologii naukowej. Jak zatem ocenić wartość takich dowodów i podejście rzeczywiście oparte na dowodach od praktyki imitującej ten modny nurt? W cyklu artykułów postaram się pokazać niektóre praktyki imitacyjne, które mogą wprowadzać nas w błąd poprzez stwarzanie wrażenia, że jakaś metoda jest niezwykle mocno ugruntowana w wynikach badań naukowych. Zrobię to na przykładzie psychoterapii – dziedziny działalności człowieka, w której praktyki imitacyjne rozwinęły się szczególnie bujnie. Na początek proponuję przyjrzeć się jednemu z najbardziej znanych na świecie badań nad „efektywnością” psychoterapii. W 1995 roku Martin E.P. Seligman, jeden z najbardziej prominentnych psychologów świata, znajdujący się na czołowych miejscach w rankingach  najwybitniejszych żyjących i pracujących psychologów, opublikował we flagowym czasopiśmie American Psychological Association (APA) artykuł zatytułowany The Effectiveness of Psychotherapy.[1] Relacjonował w nim rezultaty ankiety przeprowadzonej przez Consumer Reports wśród swoich subskrybentów.[2] Jest to obecnie jeden z najczęściej cytowanych na świecie artykułów na temat efektywności psychoterapii. Według programu Publish or Perish do stycznia 2018 roku był cytowany 2491 razy, co powoduje, że zalicza się go do klasyki literatury psychologicznej. Przytacza się go średnio 108,3 razy w roku. Jest drugim najczęściej cytowanym artykułem, jaki Seligman kiedykolwiek napisał. Wygląda na to, że Seligman znalazł rozwiązanie problemów, które dotknęły ludzkość, bowiem na pierwszych stronach swojego artykułu umieszcza coś w rodzaju wyznania:
Zmieniły się moje przekonania, dotyczące tego co stanowi tzw. „złoty standard”. Spowodowało to jedno jedyne badanie przeprowadzone przez Consumer Reports (1995, Listopad), które wstrząsnęło moją dotychczasową wiarą. Doszedłem do wniosku, że decydowanie, czy jedno postępowanie terapeutyczne, w ściśle kontrolowanych warunkach, działa lepiej niż inne poprzez porównywanie go z grupą kontrolną, jest zupełnie innym problemem niż decydowanie o tym, co działa w naszej dziedzinie. Nie wierzę już, że badania skuteczności są jedynym, albo nawet najlepszym sposobem odkrywania, jakie terapie rzeczywiście są skuteczne. Doszedłem do przekonania, że badania efektywności tego jak pacjenci radzą sobie w realnych warunkach terapeutycznych może dostarczyć użytecznej i wiarygodnej „empirycznej walidacji” psychoterapii i leków. Consumer Reports jest pionierem tej metody.[3]
SeligmanCóż takiego pionierskiego było w tych badaniach, że wstrząsnęło dotychczasową wiarą przyszłego prezydenta APA? CR przy okazji rozsyłania ankiety poświęconej zadowoleniu z używanych przez swoich respondentów samochodów dołączył suplement zawierający pytania o zadowolenie z psychoterapii. Ankietę wysłano do 180 tysięcy respondentów. Badanie nie uwzględniało żadnych grup kontrolnych i nie spełniało wymogu randomizacji. Grupa osób badanych składała się w przewadze z dobrze wykształconych przedstawicieli klasy średniej, w większości kobiet z medianą wieku 46 lat, co powodowało, że mogła być reprezentatywna dla populacji odwiedzającej gabinety psychoterapeutyczne, ale z pewnością nie była reprezentatywna dla potrzeb badania efektywności psychoterapii. Występowanie w populacji chorób i zaburzeń psychicznych, którymi z założenia zajmuje się psychoterapia, nie ogranicza się do klasy średniej i jednej płci. Ankieta nie zawierała żadnych obiektywnych wskaźników efektywności takich chociażby, jak ustąpienie symptomów zaburzeń, z którymi pacjenci zgłosili się na terapię lub wzrost umiejętności radzenia sobie w sytuacjach, które pacjentom sprawiały problem przed rozpoczęciem terapii. Nie mierzono jakichkolwiek wskaźników behawioralnych, które mogłyby wskazać na skuteczność psychoterapii. Bez takich pomiarów trudno w ogóle wyrokować o zmianach, będących wynikiem oddziaływań terapeutycznych. Zamiast takich pomiarów, ankieta zawierała wyłącznie subiektywne oceny, jak przy badaniu zadowolenia z odkurzacza, tostera itp. Nie pytano o negatywne skutki psychoterapii. Brak takich pytań w ankiecie determinował obraz psychoterapii, jaki można było uzyskać. W najgorszym razie psychoterapia mogła okazać się nieskuteczna. Nigdy szkodliwa. Na ankietę odpowiedziało tylko ok. 7 tys. respondentów, co stanowiło zaledwie 3,9% całej badanej grupy. Sam Seligman przyznał, że taki odsetek zwrotu ankiet to było „raczej mało, absolutnie”, a CR określił go jako „bardzo niski” w porównaniu do innych ich ankiet. W podobnej ankiecie dotyczącej lekarzy odpowiedziało 70 tys. respondentów. W większości badań tak niski odsetek odesłanych ankiet i brak reprezentatywności oznaczałby odrzucenie badania jako nienadającego się do dalszej analizy. Co więcej, aby orzekać, czy psychoterapia jest skuteczna powinniśmy badać ludzi z takimi zaburzeniami i problemami, do leczenia których psychoterapię wymyślono. W tym wypadku jednak było inaczej. Ponad połowa respondentów (58,2%) stwierdziła, że przed rozpoczęciem terapii czuła się jako tako, całkiem dobrze lub nawet bardzo dobrze. Prawdopodobnie dla tych ludzi terapia była czymś, co zaspokajało ich potrzebę rozwoju albo nawet rozrywki. Generalizowanie sądów o skuteczności psychoterapii na podstawie subiektywnych odczuć takich ludzi może mieć negatywne konsekwencje dla tych pacjentów, którzy od psychoterapii oczekują co najmniej pomocy w pozbyciu się, utrudniających lub wręcz uniemożliwiających życie, objawów zaburzeń psychicznych. Ankieta nie zawierała żadnych pytań dotyczących modalności psychoterapeutycznych z których korzystali respondenci. W ten sposób  wrzucono do jednego worka wszystko to, o czym respondenci pomyśleli jako o psychoterapii. Trudno powiedzieć, z jak dużą liczbą spośród kilkuset różnych modalności mieli oni kontakt i jak duże było wśród nich zróżnicowanie. Argument „wrzucania wszystkiego do jednego worka” podnoszą z głośnym krzykiem obrońcy psychoterapii niemal zawsze, kiedy spotykają się z krytyką psychoterapii, próbując ją dyskredytować. W sytuacji, kiedy zbiorczego określenia „pscyhoterapia” używa się w celu głoszenia jej efektywności i dla potrzeb marketingowych, zastrzeżenie „jednego worka” nie pojawia się. O ile w omawianych badaniach nie przewidziano grupy kontrolnej, można było stworzyć grupę porównawczą, ponieważ część respondentów zamiast zgłosić się do terapeuty wybrała rozmowę o swoich problemach z przyjaciółmi, z członkami rodziny lub duchownym (43% tych, którzy odesłali ankietę). Jednak CR nie tylko, że nie wykorzystał tych danych do porównania, ale wielokrotnie proszony o ich udostępnienie utrzymywał, że są to dane poufne i nie będą analizowane ani publikowane.[4] Podsumowując, tylko 7 tys. (3,9%) respondentów odpowiedziało na ankietę, z czego, 4 tys. (2,2%) relacjonowało kontakt ze specjalistą od zdrowia psychicznego, lekarzem domowym lub grupą wsparcia. Pozostałe 3 tys. (1,6%) rozmawiało o swoich problemach z przyjaciółmi, krewnymi lub duchownymi. CR zdecydowało się zignorować te dane ograniczając swoją analizę do 4 tys., ze szczególnym naciskiem na 2,9 tys. (1,6 %) tych, którzy mieli do czynienia z terapeutami. Mimo tak wielu braków metodologicznych CR skonkludował w nagłówku swojego artykułu: „Nasze przełomowe badanie pokazało, że psychoterapia zazwyczaj działa”.[5] Przygotowane przez APA na podstawie tego artykułu materiały marketingowe stwierdzały, że dziewięciu osobom spośród dziesięciu terapia pomaga.[6] Dodatkowo w swoim artykule Seligman stwierdzał: „długoterminowa terapia przynosi lepsze efekty niż terapia krótkoterminowa. Ten efekt jest bardzo silny”.[7] Swoje twierdzenie zilustrował wykresem, który postarałem się w miarę wiernie przerysować z oryginału. Prawda, że przyrost efektu w zależności od czasu trwania terapii robi wrażenie? Tyle, że wykres ten uczciwie przedstawiony powinien wyglądać tak jak na rysunku 2. Wrażenie znika, bo nagle widzimy wzrost na realnej skali, na której był mierzony, nie zaś na skali zaczynającej się od 190 punktów, jak zdecydował się to przedstawić Seligman. W rzeczywistości 83,4% polepszenia uzyskiwano w ciągu pierwszego miesiąca. Dalsza terapia, choćby trwała powyżej 2 lat nie przynosiła więcej poprawy niż 16,6%. Co więcej, należy podkreślić, że wśród pacjentów terapeutycznych byli i tacy, którzy jednocześnie leczyli się farmakologicznie. Ta grupa w żaden sposób nie została wyodrębniona spośród badanych, a przyjmowanie leków nie zostało potraktowane nawet jako zmienna zakłócająca. W rezultacie nie wiemy nawet, czy obserwowana w badaniach poprawa nie była w całości wynikiem działania przyjmowanych leków. Warto też zwrócić na sporą niechlujność w prezentacji danych. Wykres nie uwzględnia osób, które uczestniczyły w terapii w okresie dłuższym niż dwa miesiące lecz krótszym niż trzy, podobnie powyżej sześciu miesięcy lecz mniej niż siedem. Nie uwzględnia? Czy też zostali oni raczej wrzuceni do niższego lub wyższego przedziału w zależności od tego jak lepiej prezentowali się na wykresie? Dodatkowo należy również wziąć pod uwagę (a co Seligman zaznaczył w tekście artykułu), że pierwszy przedział uwzględnia również osoby które w ogóle nie uczestniczyły w terapii, a więc powinien on zostać opisany jako „0-1 month”. Jeśli tak, to na średnią 201 punktów na 300-punktowej skali poprawy składają się wyniki osób, które w ogóle w terapii nie brały udziału, a ich stan poprawił się wyłącznie za sprawą upływu czasu. Dlaczego szanowany przez wielu psycholog i badacz opublikował pean na cześć wysiłków analityków marketingowych CR? Czy tylko dlatego, że był głównym konsultantem zespołu prowadzącego badania? Odpowiedzi możemy się jedynie domyślać. I chociaż zarówno źródłowy artykuł, jak i jego omówienie autorstwa Seligmana bywają w wielu źródłach poddawane miażdżącej krytyce (co dodatkowo podnosi ich cytowalność), to wygląda na to, że niechlubny cel, jakim było wprowadzenie do praktyk badawczych „złotego standardu”, czyli subiektywnych i niechlujnych wskaźników pomiaru, został osiągnięty. Dzisiaj, niestety już nie tylko terapeuci i pacjenci, ale również wielu badaczy powszechnie stosuje takie podejście. Czytając przekazy marketingowe naszpikowane wynikami badań i przekonujące, że reprezentuje ona podejście oparte na dowodach, warto zadać sobie pytanie, jak wiele z tych liczb zostało zebranych zgodnie ze sformułowanym przez Seligmana „złotym standardem”. Sposób, w jaki przeprowadzono przedstawione tu badania, błędy metodologiczne (a może raczej celowe zabiegi zniekształcające?) dyskwalifikowałyby tę pracę, gdyby jakiś student psychologii postanowił na jej podstawie zdobyć licencjat. Jako praca magisterska nie zostałaby pewnie nawet dopuszczona do obrony. A jednak stały się one  „wielkim krokiem” na drodze do przegłosowania przez Radę American Psychological Association rezolucji o uznaniu skuteczności psychoterapii (Resolution on the Recognition of Psychotherapy Effectiveness) w 2012 roku, oraz o tym, że na jej podstawie będzie kształtowana polityka APA. Ale to odrębna ciekawa historia, którą mam nadzieję opowiedzieć w którymś z kolejnych artykułów tego cyklu. Ciąg dalszy nastąpi. [1] M.E.P. Seligman, The Effectiveness of Psychotherapy. “American Psychologist”, 50, 1995, s. 965–974. [2] Mental Health: Does therapy help? “Consumer Reports”, November, 1995, s. 734–739. [3] Seligman, The effectiveness… Wyd. cyt., s. 966. [4] T. Dineen, Manufacturing Victims: What Psychology Industry is Doing to People. 2007, s. 48, http://tanadineen.com/documents/MV3.pdf. s. 62-64. [5] Mental Health, Wyd. cyt. s. 734. [6] Dineen, Manufacturing Victims, Wyd. cyt., s. 64. [7] Seligman, The effectiveness, Wyd. cyt., s. 968
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zasada primum non nocere w psychoterapii. Podejście oparte na nauce

Po pierwsze nie szkodzić – jedna z najbardziej bezwarunkowo akceptowanych zasad, jakie podziela ludzkość, przynajmniej w obszarze interwencji zdrowotnych. Studentom medycyny wbija się tę maksymę do głów od pierwszych zajęć.

Każdy artykuł ukazujący się w portalu Science-Based Medicine jest recenzowany przez 2 niezależnych naukowców i akceptowany przez redaktora naczelnego. Jakiś czas temu taki artykuł mojego autorstwa poświęcony etyce psychoterapii opartej na dowodach został oceniony jako wart opublikowania w tym portalu. Nie wzbudził jednak ani zainteresowania polskich psychoterapeutów, ani jakiejkolwiek dyskusji. Czytelnikom pozostawiam odpowiedź na pytanie: dlaczego? Postanowiłem przypomnieć go z okazji toczących się w mediach społecznościowych „dyskusji” poświęconej psychoterapii. Wyniki badań, na których opierało się moje rozumowanie nie straciły do dzisiaj na aktualności. Zapraszam do lektury! Po pierwsze nie szkodzić – jedna z najbardziej bezwarunkowo akceptowanych zasad, jakie podziela ludzkość, przynajmniej w obszarze interwencji zdrowotnych. Studentom medycyny wbija się tę maksymę do głów od pierwszych zajęć. Jest tak wszechobecna, że przyjęło się ją traktować jako część przysięgi Hipokratesa, choć nigdy nią nie była, a i jego autorstwo bywa dość stanowczo poddawane w wątpliwość.[1] Kiedy zastanowić się nad nią głębiej, okazuje się być nie tylko nieludzko trudną do realizacji ale i w pewien sposób okrutną. Oto lekarz, psychoterapeuta, fizjoterapeuta czy ratownik medyczny stają przed cierpiącą osobą wymagającą pomocy, czasami natychmiastowej i zanim jej udzielą muszą wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, uwzględnić całą swoją wiedzę aby mieć całkowitą pewność, że nie zaszkodzą. A jeśli się zawahają? Jeśli nie mają całkowitej pewności? Czy powinni powstrzymać się od działania? Zasada mówi twardo – tak. Nieczynienie szkody ma pierwszeństwo przed czynieniem czegoś, co może przynieść pomoc, ale co niesie ze sobą zbyt duże ryzyko szkody. Czasem więc w zgodzie z zasadą primum non nocere powinniśmy powstrzymać się od udzielenia pomocy cierpiącemu człowiekowi. W myśl tej zasady niedziałanie jest lepsze od działania pochopnego, niepewnego. A jednak, kiedy przyjrzeć się praktykom medycznym okazuje się, że w miejsce tej naczelnej zasady wkracza inna, przeciwna do niej – melius anceps remedium quam nullum – lepsze niepewne lekarstwo niż żadne. Niosący pomoc wolą zrobić cokolwiek niż nic. A nuż przyniesie to ulgę w cierpieniu? Motywy, które kierują ludźmi skłaniającymi się do tej drugiej zasady bywają różne. Mogą próbować coś zrobić inspirowani czystym współczuciem lub presją ze strony pacjenta. Może popychać ich do tego nacisk otoczenia, żądania rodziny chorego lub nawet przełożonych. Czasami napędza ich awersja do bezradności, którą odczuwają powstrzymując się od działania lub potrzeba potwierdzenia własnych kompetencji i poczucia własnej, zawodowej wartości. Nierzadko też stoją za tym pobudki ekonomiczne – wszak pacjenci chętniej wracają do lekarza, terapeuty, który zrobił cokolwiek, przepisał jakikolwiek lek, zastosował jakąkolwiek interwencję, niż do takiego, który rozłożył ręce twierdząc, że w tej sytuacji nie ma pewnej, sprawdzonej metody i on w myśl zasady primum non nocere, nie może się podjąć leczenia. Więcej na ten temat w artykule mojego autorstwa:

The Primum non nocere principle in psychotherapy: A science based approach

opublikowanym w:  

[1] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15778417
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.