To tytuł artykułu, który ukazał się w Wyborcza.pl. Zapraszam do lektury!
Zazwyczaj zaczyna się od pytań do „Dr Google”, dziś pewnie częściej „Dr ChatGPT”. Osoby doświadczające trudności szukają też informacji na internetowych forach (np. Reddit) lub platformach społecznościowych, np. TikTok czy Discord.
W pandemii Covid-19 lekarze na całym świecie zauważyli gwałtowny wzrost liczby nastolatków, głównie dziewcząt, zgłaszających nagły rozwój tików przypominających zespół Tourette’a.
Cyberchondria. Kiedy zamiast u lekarza szukamy diagnozy u influencera
Badania lekarskie wykazywały jednak, że były to raczej funkcjonalne zaburzenia tikowe, a nie klasyczne tiki neurologiczne.
Aby odkryć rzeczywistą przyczynę tych zaburzeń kluczowe okazało się spostrzeżenie, że wiele z tych nastolatków oglądało wcześniej dużo filmów TikToku.
Często ich twórcami byli popularni influencerzy z zespołem Tourette’a, którzy opowiadali o tikach.
Objawy dotkniętej zaburzeniem młodzieży do złudzenia przypominały te, prezentowane przez influencerów. „TikTok tics”, bo tak nazwano ten syndrom, ustąpił u 80 proc. nastolatków po zniesieniu lockdownów.
Psychiatrzy z Hanoweru badający zjawisko określili je mianem pierwszej masowej choroby psychogennej wywołanej poprzez media społecznościowe.
Miliony młodych ludzi omijają lekarzy pierwszego kontaktu i psychiatrów
Współczesna psychiatria i psychologia wykraczają daleko poza mury gabinetów lekarskich, stając się nieodłącznym elementem kultury cyfrowej.
Jak w pracy doktorskiej z 2018 roku zauważa socjolożka Rhiannon Lane, diagnozy psychiatryczne stały się wszechobecne w kulturze popularnej, kształtując nowoczesne pojęcia tożsamości i sposoby zarządzania samym sobą. Zjawisko to doprowadziło do powstania tzw. kultur diagnostycznych, w których terminologia medyczna służy nam już nie tylko do opisu chorób, ale przede wszystkim do interpretowania własnej tożsamości i zachowań.
Coraz więcej osób, zamiast czekać na wizytę u specjalisty, samodzielnie przypisuje sobie konkretne rozpoznania.
Rozmowa z Anitą Różańską (Holistic News) ułożona z komentarzy widzów: jak rozpoznać, że terapia szkodzi, czy wolno nagrywać sesje, dlaczego terapia psychodynamiczna opiera się na błędnym modelu psychiki i skąd w szkołach pseudoterapie.
Tę rozmowę ułożyli widzowie Holistic News. Pod poprzednimi odcinkami pojawiły się setki komentarzy – od podziękowań przez osobiste historie po ostrą krytykę – i na wybrane z nich odpowiadam wprost.
Nadużywanie modnych diagnoz uderza w tych, którzy naprawdę cierpią. Zwolnienia lekarskie z powodu depresji należą do najczęściej wystawianych, a gdy zaczniemy patrzeć na każdą osobę z taką diagnozą jak na potencjalnego oszusta, najbardziej stracą rzeczywiście chorzy. Paradoksem jest też to, że kandydat na posiadacza broni musi przejść badania psychologiczne, a psycholog, który wystawia mu zaświadczenie – już nie.
Czy pacjent może nagrywać sesje? Tajemnica zawodowa wiąże terapeutę, nie pacjenta. Rozsądnie jest uzgodnić z terapeutą, że nagranie posłuży wyłącznie jako prywatna notatka. Jeśli terapeuta bardzo się przed tym wzbrania, powinna nam się zapalić czerwona lampka. Inny sygnał ostrzegawczy to poczucie, że bez kontaktu z terapeutą nie potrafimy już podjąć żadnej decyzji – to początek uzależnienia od niego.
Odpowiadam też na zarzut, że „nie rozumiem” terapii psychodynamicznej. Rozumiem ją dobrze: opiera się na modelu psychiki, którego badania nie potwierdzają. Nie ma dowodów na istnienie mechanizmu wyparcia, a nieświadomość to głównie procesy automatyczne, nie magazyn tłumionych popędów. Gdy taka terapia pomaga, działają czynniki niespecyficzne – relacja i kontekst – a nie jej teoretyczny rdzeń. Szkodzi natomiast rozgrzebywanie dzieciństwa. Za George’em Bonanno przypominam, że zespół stresu pourazowego rozwija niewielka część osób, które przeżyły wydarzenie traumatyczne.
Mówię też o szkołach, które powoli zamieniają się w ośrodki pseudoterapii, o kinezjologii edukacyjnej i „neurodydaktyce”, a na koniec polecam starą zasadę: niech się strzeże kupujący. Relacja z terapeutą jest także relacją handlową. Moje sądy – w przeciwieństwie do zachęt do terapii – nie stoją za żadną ofertą sprzedaży.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Rozmowa z Arturem Mohrem (PST TV): dlaczego fotel terapeuty zastąpił konfesjonał, czym jest „kult cargo” w naukach społecznych i co łączy obietnicę samorealizacji z dążeniem do świętości.
Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla podcastu Praktyczna Strona Treningu przeprowadził ze mną Artur Mohr.
O czym rozmawialiśmy
Psychoterapia weszła w obszary, które przez wieki zajmowała religia. Fotel terapeuty pełni dziś funkcję konfesjonału: przychodzimy, by zrzucić z siebie ciężar wstydu i winy i zostać wysłuchanymi. Podobieństwa sięgają jednak dalej. W religii rodzimy się z grzechem pierworodnym i całe życie dążymy do nieosiągalnej świętości. W psychoterapii rodzimy się „zranieni” i całe życie gonimy za równie nieosiągalną samorealizacją „ukrytego potencjału”.
Tymczasem większość z nas jest po prostu przeciętna – to zwykłe prawo biologii i rozkładu normalnego. Jeśli mamy wyjątkowe zdolności, ujawniają się one zwykle już w dzieciństwie. Nie potrzebujemy kapłanów nowej religii, którzy w wieku dorosłym będą je w nas odkrywać.
Richard Feynman nazwał nauki społeczne „nauką kultu cargo”: naśladują gesty nauk ścisłych, nie rozumiejąc ich istoty. Wiele terapii działa podobnie. Zapycha luki w wiedzy wygodnymi domysłami, a poprawę, która przyszła sama – z upływem czasu albo przez powrót do średniej – zapisuje na swoje konto. Część zaburzeń mija nawet w kolejce do psychiatry.
Z religią łączy psychoterapię także odporność na falsyfikację. Wystarczy pojęcie „oporu”: im bardziej pacjent nie zgadza się z terapeutą, tym bardziej ma to dowodzić, że terapeuta trafił w czuły punkt. To tak, jakby chirurg uznawał krzyk pacjenta za dowód, że dobrze grzebie w ranie. Rozmawiamy też o tym, dlaczego wielu wybitnych naukowców było wierzących, o „bogu fizyków”, o odwołaniu mojego wykładu na Śląskim Festiwalu Nauki i o polskim wydaniu podręcznika „Tam, gdzie nie ma psychiatry”.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Druga część rozmowy z Rafałem Osińskim (Wnikliwy Kanał): kto bada psychologów, czy korporacja zawodowa ochroni pacjentów, komu służy ustawa o zawodzie psychoterapeuty i skąd lawina diagnoz ADHD.
Zapraszam do wysłuchania drugiej części rozmowy przeprowadzonej ze mną przez Rafała Osińskiego dla Wnikliwego Kanału.
O czym rozmawialiśmy
Czy na psychologię trafia więcej osób z zaburzeniami niż na inne kierunki? Aktualnych badań, które by to rozstrzygały, nie znam. Starsze pokazywały u studentów psychologii wyraźną skłonność do dominowania nad innymi, ale trudno z nich wnioskować o dzisiejszych rocznikach. Ciekawsze jest co innego: od kandydata na posiadacza broni wymagamy badań psychologicznych, a od psychologa, który go bada, czy od biegłego sądowego, którego opinia decyduje czasem o całym życiu człowieka – już nie.
Jestem zwolennikiem ustawy o zawodzie psychologa, choć widzę niebezpieczeństwa każdej korporacji zawodowej: jej władze mogą spychać na margines niepokornych. Sam doświadczyłem prób „ustawiania do pionu” za pomocą kodeksu etycznego. Patrzę jednak na to oczami pacjentów skrzywdzonych przez biegłych i terapeutów, którzy dotąd trafiali na prawną pustynię – rzecznik praw pacjenta odsyłał ich z kwitkiem. Zupełnie inaczej oceniam ustawę o zawodzie psychoterapeuty. Gwarantuje ona kilku szkołom terapii tłuste dochody na lata, bo psychoterapeutą może zostać niemal każdy, bez wykształcenia psychologicznego czy medycznego.
Rozmawiamy też o lawinie diagnoz ADHD i autyzmu. W czasie pandemii nastolatkowie na całym świecie zaczęli zgłaszać tiki podobne do tych, które pokazywali influencerzy z zespołem Tourette’a. Około 80% z nich „wyzdrowiało” po zniesieniu lockdownów. Psychiatrzy z Hanoweru nazwali to pierwszym masowym zaburzeniem psychogennym wywołanym przez media społecznościowe i takich zjawisk będzie przybywać. Nie każda życiowa trudność wymaga diagnozy ani psychoterapeuty – pierwszym źródłem pomocy powinni być bliscy.
Tak zatytułowano rozmowę, którą dla Gazety Wyborczej przeprowadził ze mną Kasper Kalinowski. Zapraszam do lektury!
Psychologowie od zawsze walczą o klientów i przekonują ludzi, że mają zaburzenia i sami sobie z nimi nie poradzą. Robią wiele, aby zyskać klientów i to im się udaje – mówi dr Tomasz Witkowski.
Kasper Kalinowski: Codzienne zalewają nas treści psychologiczne w rodzaju sposobu jedzenia pizzy, który coś mówi o naszej osobowości czy psychoterapii dla niemowlaków. Jak odbiera je pan jako psycholog?
Dr Tomasz Witkowski: Treści psychologicznych w mediach jest tak dużo, że trudno je nawet wyliczyć czy jednoznacznie ocenić zjawisko. Oprócz wspomnianego sposobu jedzenia pizzy jakiś czas temu natrafiłem np. na informacje, że o naszej osobowości mówi coś sposób w jaki… wieszamy papier toaletowy. Mnie osobiście najbardziej zatrważa, a również trochę zniesmacza, kierunek przekonywania ludzi, że nie potrafią poradzić sobie sami bez psychologii i psychologów. Pod wpływem tej propagandy zapominamy o tym, że posiadamy znaczne zasoby psychiczne, które umożliwiają nam radzenie sobie z przeciwnościami losu. To zasoby, które stają się jeszcze większe jeśli są wzmacniane przez naszych bliskich czy przyjaciół. Ostatnie dekady to jednak intensywna kampania przekonywania nas wszystkich, że nie poradzimy sobie bez pomocy specjalistów. Wydaje mi się, że zakończyła się sukcesem. Oczywiście dla tych, którzy z tego czerpią korzyści. Niemal za każdym razem, gdy wspominam o tym, że nie każdy z nas potrzebuje psychoterapii czy przestrzegam przed pochopnym korzystaniem z niesprawdzonej psychoterapii słyszę od dostawców tych usług, że mam krew na rękach.
W 2026 r. wciąż żyjemy w świecie pełnym mitów psychologicznych?
Zdecydowanie. Nie tak dawno pisałem artykuł o tym, jak psychologia zastępuje nam współcześnie religię. Systemy wiedzy, które kiedyś obowiązywały i składały się z ezoterycznych założeń oraz rad udzielanych przez mędrców czy kapłanów współcześnie w dużej mierze zostały przejęte przez psychologię. To ta sama przestrzeń – ludzkich potrzeb i problemów, którą kiedyś wypełniały jednorożce i inne mityczne stwory. To również ważna część naszej kultury. Problemem pojawia się, jeśli zaczynają zastępować nam rzeczywistość.
„Niektórzy ludzie chcą po prostu patrzeć, jak świat płonie” – tę kultowa kwestię wypowiedział Alfred, wierny kamerdyner rodziny Wayne tłumacząc Bruce’owi Wayne’owi – Batmanowi – motywy chaotycznych aktów przemocy Jokera. Niedawno powtórzył ją Elon Musk komentując nagranie wideo przedstawiające podpalenie salonu Tesli w Las Vegas przez protestujących przeciwko niemu. To zdanie przywołuje z pamięci obrazy z ataku na Kapitol, zamieszki wywołane we Francji reformą systemu emerytalnego, czy ostatnie protesty w Nepalu. Płonące samochody, dym zgliszcz, ranni, zabici. Czy wśród nas są również ludzie, którzy chcą patrzeć jak świat płonie?
Odkrycia naukowców z ostatnich lat zdają się potwierdzać przekonanie Alfreda i Muska. W populacji USA prawie 15% chciałoby widzieć świat w płomieniach. Jedna trzecia tej grupy jest chętna generować chaos dla samego chaosu, nie martwiąc się o to, kto zostanie ranny w tym procesie. Pozostałe dwie trzecie pragną chaosu bez złych intencji. Po prostu myślą, że społeczeństwo jest zbyt zepsute, by można je było naprawić. Chcą, aby wszystko zaczęło się od nowa.
Pierwsza część rozmowy z Rafałem Osińskim (Wnikliwy Kanał): czy psychologia zastąpiła religię, dlaczego po katastrofie lepszy jest koc niż psycholog, ile ideologii jest w pop-psychologii i dlaczego zamyka się przede mną drzwi uczelni.
Zapraszam do wysłuchania rozmowy przeprowadzonej ze mną przez Rafała Osińskiego dla Wnikliwego Kanału.
O czym rozmawialiśmy
Czy fascynacja psychologią mija? Liczby mówią co innego. W Polsce studiuje ją dziś ponad 72 tysiące osób, podczas gdy w moich studenckich czasach – kilka tysięcy w całym kraju. To już nie jest zainteresowanie, lecz stawianie psychologii w miejscu religii. Paul Vitz pisał o tym już w latach 70., nazywając to „selfizmem”: kultem własnego „ja”, które zastąpiło bóstwa.
Terapeutyzacja życia ma konkretne koszty. Wiemy, że około 85% ludzi radzi sobie z wydarzeniami traumatycznymi samodzielnie, a pomoc psychologiczna udzielana tuż po katastrofie częściej opóźnia powrót do równowagi, niż go przyspiesza. Wystarczy ludzka pomoc: koc, ciepły napój, poczucie bezpieczeństwa. O tym, kto naprawdę potrzebuje specjalisty, dowiadujemy się dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach. Zamiast odruchowo odsyłać bliskich „do psychologa”, wróćmy do tego, czego uczyły nas pokolenia: potrzebujemy więcej przyjaciół, a mniej specjalistów.
Pop-psychologia w mediach społecznościowych to w 80–90% ideologia. Wyrosła w dużej mierze z psychologii humanistycznej – koncepcji wymyślonych za biurkiem, nigdy poważnie nie testowanych. Do tego to, czego uczy się studentów, bywa o pół wieku spóźnione wobec aktualnej wiedzy, a pop-psychologia jest jeszcze starszym, zwulgaryzowanym uproszczeniem.
Mówię też, dlaczego zamyka się przede mną drzwi uczelni: podważanie skuteczności terapii podważa ich wiarygodność rynkową. Wyjaśniam swoje stanowisko w sprawie tranzycji u młodzieży. Wobec osób transpłciowych jestem neutralny, ale sprzeciwiam się przedstawianiu nastolatkom tranzycji jako drobnego zabiegu. Jej konsekwencje, z bezpłodnością włącznie, rozciągają się na całe życie, a dysforia płciowa w okresie dojrzewania często mija. Dlatego najpierw potrzebna jest rzetelna diagnoza.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców”.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa z Kubą Jankowskim (podcast Balans): dlaczego psychika sama radzi sobie z większością traum, czemu opłaca się być ofiarą, czy samotność naprawdę zabija i jak odróżnić mocny dowód naukowy od anegdoty.
Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla podcastu Balans przeprowadził ze mną Kuba Jankowski.
O czym rozmawialiśmy
Szkół i modalności psychoterapii jest dziś ponad tysiąc. Nie mogą wszystkie mieć racji, bo wiele z nich wzajemnie się wyklucza. Rzetelny sprawdzian jest jeden: losowe przydzielenie pacjentów do terapii i do grupy kontrolnej oraz porównanie, u kogo objawy ustąpiły. Psychoanaliza takich badań ma niewiele, a te, które ma, często prowadzą sami psychoanalitycy, bez ujawnienia konfliktu interesów. Najlepiej przebadana i najbezpieczniejsza jest terapia poznawczo-behawioralna.
Około 85% z nas radzi sobie bez większych problemów nawet z bardzo dramatycznymi wydarzeniami. Grzebanie w „starych traumach” prowadzi natomiast często do retraumatyzacji. Patrzę na nasze lęki z perspektywy ewolucyjnej: przez niemal całą historię gatunku człowiek nie mógł spokojnie przespać nocy, a jeszcze pokolenie moich rodziców nie wiedziało, czy starczy jedzenia do wiosny. Dziś żyjemy w bezpieczeństwie, jakiego nie znali nasi przodkowie, a mimo to podkręcamy codzienne kłopoty do rangi dramatów. W naszej kulturze zaczęło się po prostu opłacać bycie ofiarą.
Rozmawiamy też o samotności. Hasło, że samotność zabija jak pół paczki papierosów dziennie, to nadużycie oparte na badaniach korelacyjnych. Problemem nie jest to, że ludzie bywają sami, lecz to, że nie potrafią sami ze sobą wytrzymać. Lekarstwem na lęk przed samotnością jest nauka bycia samemu, a nie gorączkowe szukanie kontaktów. Mówię też o stanie flow, który najczęściej przeżywamy przy pracy, nauce i sporcie, nigdy przed ekranem, i o mediach społecznościowych jako maszynie do nieustannych porównań społecznych.
Na koniec przedstawiam hierarchię dowodów naukowych. Na szczycie są metaanalizy i systematyczne przeglądy eksperymentów, niżej eksperymenty z losowym doborem i grupą kontrolną, potem badania korelacyjne, o których najczęściej piszą media, a na samym dole anegdoty usłyszane przy kawie.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Odkrycie w latach 60. XX wieku, że zwierzęta posługują się narzędziami było szokiem tak ogromnym, że Louis Leakey stwierdził: „Musimy na nowo zdefiniować narzędzie, człowieka albo szympansa.” Odkrycie w 2016 roku „kamiennych ołtarzy szympansów” sprawia, że powinniśmy na nowo zdefiniować religię, człowieka, albo szympansa. Jak głęboko w ewolucji tkwią źródła religii? Czy zwierzęta doświadczają mysterium tremendus et fascinas? Co czują słonie żegnając swoich zmarłych? Czy zachowania protoreligijne szympansów są faktem, czy nieuprawnioną antropomorfizacją? Czy religia jest jedynie ewolucyjną adaptacją przekształconą przez człowieka w misterne rytuały? – to niektóre z pytań, na które odpowiedzi spróbuję udzielić podczas swojego wykładu w ramach:
XI Wrocławskich Dni Darwina,
które odbędą się 21-22 lutego we Wrocławiu, w dużej sali wykładowej Wydziału Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego, na ul. Sienkiewicza 21.
Mój wykład odbędzie się w sobotę 21 lutego 12;30. O szczegółach i godzinach rozpoczęcie poszczególnych wykładów będę informował zarówno w tym poście, jak tylko program zostanie zaakceptowany przez organizatorów.
Podczas tegorocznych Dni Darwina wystąpią między innymi: prof. dr hab. Ewa Bartnik, prof. David Orenstein, dr Łukasz Budzicz-Rękosiewicz, dr Paweł Jedynak, Łukasz Sakowski, Artur Mohr.
W trakcie pierwszego dnia ogłoszone zostaną wyniki oraz odbędzie się gala wręczenia nagród w konkursie Moje spotkanie z Darwinem.
Rozmowa z Anitą Różańską (Holistic News) o cyberchondrii, autodiagnozach ADHD, depresji i autyzmu, o tym, dlaczego szkodzą, oraz o ustawie o zawodzie psychologa.
Media społecznościowe, testy online i sztuczna inteligencja coraz częściej zastępują specjalistów i psychoterapię. Ustawa o zawodzie psychologa ma regulować wykonywanie zawodu i zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, ale budzi też poważne wątpliwości. W rozmowie z dr. Tomaszem Witkowskim pytamy, czy prawo i nauka są dziś w stanie ochronić zdrowie psychiczne przed presją algorytmów i modą na autodiagnozy. Cały podcast jest dostępny na kanale Holistic News na YouTube.
O czym rozmawialiśmy
Żyjemy pod marketingową presją: sprawdź, czy przypadkiem nie jesteś zaburzony. W medialnych „coming outach” słyszę depresję, ADHD, borderline, autyzm – nigdy „brzydkie” choroby. Testy online, listy objawów i rozmowy ze sztuczną inteligencją tworzą zjawisko, które ma już swoją nazwę: cyberchondrię. Najbardziej zrozumiałym powodem, dla którego ludzie idą na skróty, jest trudny dostęp do rzetelnej diagnozy.
Badania nad autodiagnozami pokazują jednak jasno, że szkodzą one funkcjonowaniu. Kto zaczyna traktować zwykłe życiowe kłopoty jako objaw zaburzenia, przestaje z nimi walczyć, bo „tak po prostu musi być”, i zaczyna radzić sobie gorzej. Diagnoza bez różnicowania bywa też groźna medycznie: objawy depresji może dawać na przykład niedoczynność tarczycy, którą wystarczyłoby wyregulować tabletką.
Dlatego jestem za ustawą o zawodzie psychologa. Dotąd pacjent, któremu psycholog zaszkodził, był praktycznie bezradny. Spór o dostęp do zawodu psychoterapeuty to natomiast w dużej mierze spór o pieniądze szkół terapii, których kursy kosztują dziesiątki tysięcy złotych. Mówię też o tym, jak czytać doniesienia naukowe w mediach – korelacja to nie przyczynowość, a wiele badań nad terapiami prowadzą jej zwolennicy bez ujawnienia konfliktu interesów – oraz o tym, że nauka jest niewygodna, bo każe nam ciągle rewidować to, co wiemy.
Sposobem na życie nie jest szukanie u siebie zaburzeń, lecz budowanie odporności psychicznej, własnej i naszych dzieci. Rozwiązywanie naprawdę trudnych problemów zostawmy profesjonalistom.
O cyberchondrii, modach diagnostycznych i kulcie własnego „ja” piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców”.
Z rozmowy z Tomaszem Witkowskim dowiesz się:
dlaczego ustawa o zawodzie psychologa budzi tak duże kontrowersje i co realnie zmienia dla pacjentów,
dlaczego odpowiedzialność psychologów i psychoterapeutów jest dziś kluczowa dla bezpieczeństwa pacjentów,
skąd bierze się naddiagnozowanie i moda na ADHD, depresję oraz spektrum autyzmu,
czym jest cyberchondria i jak algorytmy wzmacniają lęk oraz poczucie „bycia chorym”,
jak wyniki badań naukowych bywają dopasowywane do medialnych narracji,
kiedy psychologia pozytywna i mindfulness są neutralne, a kiedy mogą realnie zaszkodzić.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem o psychologii przyszłości: dlaczego najlepsza psychologia to taka, która stara się przestać być potrzebna, i jakie zadania zostałyby jej wtedy.
Zadałem prof. Tomaszowi Witkowskiemu pytanie o psychologię przyszłości. Odpowiedź jest zaskakująca! Tomasz Witkowski od lat mocno zaangażował się w krytykę licznych irracjonalizmów w rozmaitych szkołach psychologii i psychoterapii. Słynny sceptyk marzy o brzytwie Ockhama, która wycięłaby z obecnego chaosu to co racjonalne i naukowe. Co jednak odpowiedział, gdy spytałem go o wymarzoną przyszłość psychologii w utopijnym, doskonałym świecie?
Zapraszam do wysłuchania rozmowy!
O czym rozmawialiśmy
Jacek Tabisz zapytał mnie o psychologię moich marzeń – taką, jaką można sobie wyobrazić, choćby jako utopię. Moja odpowiedź może zaskakiwać: chciałbym psychologii, która działa tak, by przestać być potrzebna.
Dobry inspektor pracy powinien tak zmieniać zakłady, żeby kontrole stały się zbędne. Podobnie psychologowie powinni dążyć do tego, by ludzie byli na tyle świadomi siebie i odporni psychicznie, że sami poradzą sobie z większością kłopotów. Tymczasem większość psychologów zajmuje się gaszeniem narosłych problemów, a nie zapobieganiem im. To oczywiście cel asymptotyczny, nigdy w pełni osiągalny, ale właśnie w tę stronę powinniśmy zmierzać.
Psychologii zostałoby wtedy mnóstwo zadań, które nie polegają na leczeniu: zrozumienie świadomości zwierząt i drogi od świadomości do samoświadomości, uczenie się, wychowanie dzieci. Wiemy o tym bardzo dużo i bardzo mało z tej wiedzy wykorzystujemy. Psychologia mogłaby stać się zwykłą nauką, jak geografia, z której korzystamy dla przyjemności poznawania, a nie z konieczności ratowania kogoś.
Rozmowy z wybitnymi psychologami naszych czasów o przeszłości i przyszłości ich dziedziny zebrałem w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Pierwsza rozmowa z Anną Kolasińską: dlaczego warto uważać na terapię bez celu i końca, skąd się wziął mit dzieciństwa, jak media mogą szkodzić lub chronić, pisząc o samobójstwach, i dlaczego potrzebujemy więcej przyjaciół, a mniej specjalistów.
Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla swojego podcastu przeprowadziła ze mną Anna Kolasińska.
O czym rozmawialiśmy
Moja rozmówczyni przeszła kilkanaście, jeśli nie kilkadziesiąt terapii i za każdym razem słyszała na początku, że to będzie długi proces o nieokreślonym czasie trwania. Moja rada jest prosta: jeśli terapeuta nie potrafi określić celu ani orientacyjnego czasu terapii, warto się zastanowić, czy w ogóle zaczynać.
„Mit dzieciństwa” należy do najtrwalszych mitów psychologii. Badania dzieci adoptowanych z rumuńskich sierocińców, dzieci ocalałych z obozów koncentracyjnych czy wychowywanych w surowej sekcie pokazują, że po dwóch–trzech latach w dobrych warunkach zwykle doganiały rówieśników. Długotrwała przemoc czy wykorzystywanie zostawiają ślad, ale „traumy z dzieciństwa”, których człowiek nie pamięta, dopóki terapeuta ich nie „odkryje”, to spuścizna psychoanalizy bez empirycznego ugruntowania. Opowiadam też o brutalnych „terapiach więzi”, które kosztowały życie małą Candace Newmaker.
Rozmawiamy o samotności, którą wielu ludzi lubi, choć otoczenie nie chce w to uwierzyć, o tym, że najszybciej wypalają się zawodowo ci, którzy mają nadmiar kontaktów z ludźmi, i o odpowiedzialności mediów. Opisywanie samobójstw może wywołać falę naśladownictwa, czyli efekt Wertera. Rozsądnie prowadzona narracja może jednak działać ochronnie – to efekt Papageno. Polskie media wciąż w ogromnej większości nie przestrzegają zasad odpowiedzialnego pisania o samobójstwach.
Na koniec wracam do mojej stałej tezy: mamy za dużo specjalistów, a za mało przyjaciół. Nie z każdym rozstaniem trzeba iść na terapię. Zanim zaczniemy gorączkowo szukać terapeuty, warto sięgnąć po bezpłatny podręcznik „Tam, gdzie nie ma psychiatry”.
Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o krucjacie przeciwko samotności, o tym, dlaczego samotności będzie przybywać, i o sztuce bycia samemu ze sobą.
Zapraszam do wysłuchania rozmowy, którą dla Racjonalista.tv przeprowadził ze mną Jacek Tabisz. Pretekstem do rozmowy był jeden z esejów zawartych w mojej najnowszej książce Zawracania statków głupców i inne eseje.
O czym rozmawialiśmy
W wielu krajach trwa dziś prawdziwa krucjata przeciwko samotności. W Wielkiej Brytanii powołano nawet ministra do spraw walki z nią, a media straszą, że samotni szybciej chorują i umierają. Uważam to za modę, która myli przyczyny ze skutkami.
Samotności będzie przybywać, bo wynika ona z dwóch rzeczy, które są dla nas dobre: z zamożności i z długowieczności. Jeszcze w czasach mojego dzieciństwa trzy pokolenia gnieździły się w jednym M4 i nie było jak pobyć samemu. Dziś stać nas na osobne mieszkania, więc rośnie liczba jednoosobowych gospodarstw domowych. To raczej luksus niż choroba cywilizacyjna.
Nie zniechęcam do relacji – człowiek jest istotą społeczną i ich potrzebuje. Problemem nie jest jednak samo bycie samemu, lecz to, że coraz mniej ludzi potrafi wytrzymać sam na sam z własnymi myślami. Dzieci w jednym z eksperymentów nie umiały przesiedzieć kilkunastu minut bez telefonu. Dlatego najważniejszą radą, jaką mogę dać, jest nauka bycia samemu ze sobą – to moim zdaniem największa sztuka.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Witkowski nie popada w skrajny sceptycyzm – nie nawołuje do odrzucenia nauki czy wiedzy – ale konsekwentnie obnaża nasze naiwne zauroczenia postępem, big data i pozornym egalitaryzmem wiedzy. To książka, która – paradoksalnie – uspokaja przez zaniepokojenie.
Witkowski nie popada w skrajny sceptycyzm – nie nawołuje do odrzucenia nauki czy wiedzy – ale konsekwentnie obnaża nasze naiwne zauroczenia postępem, big data i pozornym egalitaryzmem wiedzy. To książka, która – paradoksalnie – uspokaja przez zaniepokojenie. Daje do myślenia. I, co najważniejsze, domaga się myślenia.
Karolina Kozakiewicz
Czytaj całą recenzję w e-wydaniu ODRY klikając TUTAJ
Aby przeczytać darmowy fragment książki, recenzje profesjonalistów, opinie czytelników, posłuchać rozmów o książce, zapoznać się z publikacjami na jej temat, kliknij na okładkę poniżej:
To tytuł rozmowy, którą dla podcastu Puls Biznesu Out of the Box przeprowadził ze mną red. Mirosław Konkel.
Czy uczelnie – i całe społeczeństwo – chcą wychowywać silne pokolenie, czy pokolenie kruche, które nie radzi sobie z konfliktem, krytyką i presją?
Dokąd prowadzi kultura „bezpiecznych przestrzeni” – i dlaczego słabość sprzedawana jako cnota kończy się kosztami dla uczelni, firm i samych młodych ludzi.?
Jeśli młodych ludzi chronimy przed trudnymi pytaniami, ostrą debatą i nieprzyjemnymi faktami, uczymy ich jednego: że świat ma się do nich dostosować. Tyle że świat tego nie robi. Efekt? Rozpieszczanie w edukacji wraca rykoszetem w dorosłym życiu: niska odporność na stres, unikanie odpowiedzialności, frustracja przy pierwszym „nie”. A potem ten problem trafia do firm. Pracodawcy coraz częściej mówią o młodych pracownikach, którzy są: roszczeniowi, ale nieodporni, wrażliwi na wszystko poza własnymi oczekiwaniami, niezdolni do ostrego sporu, ale świetnie znający język krzywdy.
Autorem recenzji jest Michał Chudoliński – filmoznawca i znawca amerykańskiej kultury masowej. Recenzja ukazała się na blogu Gotham w deszczu. Zapraszam do lektury!
W czasach, gdy nauka coraz częściej musi przepraszać za swoje wnioski, a uniwersytety uczą się zarządzać wrażliwością zamiast sporami, Zawracanie statków głupców i inne eseje Tomasza Witkowskiego brzmi jak akt intelektualnego nieposłuszeństwa. To książka o tym, jak kultura wiedzy zamienia się w kulturę komfortu – i o tym, dlaczego bez odwagi do jednoznaczności prawda zaczyna przegrywać z narracją.
Dr Tomasz Witkowski jawi się w Zawracaniu statków głupców nie tylko jako autor, lecz jako figura intelektualna – jeden z ostatnich w polskiej przestrzeni publicznej reprezentantów radykalnego racjonalizmu, który nie myli sceptycyzmu z cynizmem ani empatii z rezygnacją z prawdy. Jego pozycja „enfant terrible” polskiej psychologii nie wynika z potrzeby prowokacji, lecz z konsekwentnego uporu, by traktować naukę jako narzędzie selekcji twierdzeń, a nie jako magazyn równoprawnych narracji. Witkowski od lat zajmuje miejsce niewygodne: między akademią a mediami, między badaniami a kulturą, między terapią a jej krytyką – i właśnie stąd bierze się jego siła. W świecie, w którym coraz więcej intelektualistów wybiera bezpieczeństwo plemienne zamiast ryzyka sporu, jego projekt pozostaje głęboko klasyczny: obrona idei, że wiedza musi być zdolna do powiedzenia „nie”, nawet jeśli to „nie” jest społecznie kosztowne.
Przypadek cancellingu dr. Tomasza Witkowskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim stał się w istocie żywą ilustracją tez, które formułuje on w Zawracaniu statków głupców: oto mechanizm miękkiej cenzury, w którym argumenty zostają zastąpione zarządzaniem „komfortem” i „bezpieczeństwem”, a debata – administracyjną decyzją. Usunięcie go z programu konferencji Psychodebiuty nie było reakcją na treść planowanego wykładu o psychologii opartej na dowodach, lecz na przypisane mu poglądy wyrażane w mediach społecznościowych, co wprost narusza elementarne standardy akademickie. Znamienne, że to właśnie prof. Dariusz Doliński – wybitny psycholog zaproszony w jego miejsce – nazwał tę decyzję „absolutnie naganną” i przypomniał, że nauka istnieje po to, by konfrontować stanowiska, a nie przed nimi uciekać. Równie jednoznaczne było stanowisko Rzeczniczki Praw i Wartości Akademickich UJ, która uznała usunięcie prelegenta ze względu na jego poglądy za niezgodne ze standardami Akademii i przekazała sprawę najwyższym władzom uczelni. Ten epizod odsłania paradoks współczesnego uniwersytetu: instytucja powołana do obrony wolności myślenia coraz częściej kapituluje przed presją wrażliwości i aktywizmu, zamieniając spór poznawczy w procedurę wykluczenia. W tym sensie los Witkowskiego nie jest marginesem jego książki, lecz jej najbardziej bolesnym, realnym przypisem.
W tej perspektywie cancel culture przestaje być wyłącznie obyczajowym konfliktem o wrażliwości i tożsamości, a ujawnia się jako zjawisko epistemologiczne – mechanizm zarządzania tym, co wolno wiedzieć, badać i wypowiadać. Witkowski pokazuje, że wykluczanie niewygodnych głosów nie niszczy jedynie karier, lecz przede wszystkim paraliżuje proces korekty błędu, który jest sercem nauki. Gdy za krytykę metod, danych lub interpretacji grozi ostracyzm, uczeni uczą się nie tego, jak dochodzić do prawdy, lecz jak unikać konfliktu z dominującą narracją. W efekcie fałszywe teorie mogą trwać latami nie dlatego, że są dobre, lecz dlatego, że stały się społecznie chronione. Zawracanie statków głupców pokazuje więc cancel culture jako formę miękkiej cenzury poznawczej: system, w którym kurs nauki nie jest korygowany przez fakty, lecz przez strach przed wykluczeniem.
Witkowski bardzo konsekwentnie pokazuje też naukę nie jako neutralną maszynę do produkcji prawdy, lecz jako system władzy – pole, w którym krążą pieniądze, prestiż, wpływy i kapitał symboliczny. W Zawracaniu statków głupców naukowe teorie, szkoły i mody jawią się nie tylko jako rezultaty badań, lecz jako instytucjonalne koalicje interesów, chronione przez granty, media i autorytety-celebrytów. W takim układzie nie liczy się już, co jest najbardziej trafne empirycznie, lecz to, co jest politycznie bezpieczne, medialnie nośne i kompatybilne z dominującymi wrażliwościami. Witkowski demaskuje ten mechanizm bez złudzeń: pokazuje, że „wyważone sądy” i „potrzeba dalszej debaty” często nie są przejawem naukowej pokory, lecz strategią utrzymania status quo. Nauka, która boi się jednoznaczności, zaczyna przypominać administrację narracji – zarządza tym, co wolno powiedzieć, zamiast bezwzględnie testować to, co jest prawdziwe.
Styl Witkowskiego jest integralną częścią jego projektu poznawczego: to nie chłodny język artykułu naukowego ani publicystyczna retoryka oburzenia, lecz esej polemiczny jako narzędzie epistemologiczne. Autor pisze tak, jak myśli – w ruchu, w sporze, poprzez przykłady, anegdoty i logiczne cięcia, które mają obnażać złudzenia, a nie tylko je opisywać. Ta forma, bliska tradycji Hitchensa, Dennetta czy Dawkinsa z najlepszych lat, przywraca intelektualnej debacie dramatyzm: każde twierdzenie jest tu stawką, a każda niejednoznaczność – potencjalnym ukryciem błędu. Dzięki temu Zawracanie statków głupców czyta się nie jak podręcznik, lecz jak thriller o wiedzy – książkę, w której napięcie rodzi się z pytania, czy kultura będzie jeszcze zdolna odróżniać dowód od narracji, a prawdę od tego, co tylko dobrze brzmi.
Zawracanie statków głupców i inne eseje Tomasza Witkowskiego to książka, która działa jak intelektualny defibrylator – przywraca krążenie tam, gdzie dyskusja publiczna, naukowa i medialna ugrzęzła w wygodnym półśnie „wyważonych opinii”. Już w przedmowie Roy F. Baumeister rozbraja złudzenie, że kultura jest prostą maszyną do produkowania prawdy: pokazuje raczej pole walki między informacją a interesem, między wiedzą a tym, co „opłaca się” wierzyć. Witkowski wpisuje się w tę diagnozę bezkompromisowo: tropi mechanizmy, dzięki którym fałsz potrafi zyskiwać status zdrowego rozsądku, a pseudonauka – instytucjonalnej normalności. To nie jest zbiór felietonów do poduszki, lecz mapa minowa współczesnej kultury wiedzy.
Jednym z najmocniejszych „punktów wpływu” książki jest pojęcie epistemologii subtraktywnej – dodawania przez odejmowanie, czyli świadomego usuwania błędnych teorii, złych metod i wygodnych iluzji zamiast ich niekończącego się dokładania do już przeładowanego systemu przekonań. W eseju Pochwała jednoznaczności Witkowski pokazuje, jak nauki społeczne ugrzęzły w kulcie niejednoznaczności: 45 szkół psychologii, ponad 600 nurtów psychoterapii – i żadnej odwagi, by powiedzieć, że część z nich po prostu nie działa albo jest fałszywa. To uderza w samo serce „kultury terapeutycznej”, w której niejednoznaczność stała się tarczą chroniącą przed odpowiedzialnością. Witkowski – w duchu Poppera i Hitchensa – przywraca myśleniu binarną ostrość tam, gdzie naprawdę jest ona potrzebna: albo coś działa, albo jest humbugiem.
W jednym z najciekawszych, choć nie zawsze wprost nazwanych, wymiarów Zawracania statków głupców Witkowski rozprawia się z tym, co można by nazwać kulturą komfortu poznawczego – systemem, w którym wiedza przestaje służyć orientacji w rzeczywistości, a zaczyna pełnić funkcję psychologicznego środka uspokajającego. W tej logice nie pytamy już, czy dana teoria jest prawdziwa, tylko czy „nie rani”, czy „wspiera”, czy „jest bezpieczna dla tożsamości”. Nauka – zwłaszcza psychologia – zostaje wprzęgnięta w przemysł ukojenia: ma normalizować lęk, afirmować subiektywne przeżycia i produkować narracje terapeutyczne zamiast trudnych rozstrzygnięć. Witkowski pokazuje, że ta miękka epistemologia nie jest niewinnym humanizmem, lecz strukturalnym mechanizmem obronnym kultury, która boi się konfliktu z faktami. W świecie, w którym prawda konkuruje z dobrostanem emocjonalnym, coraz częściej wygrywa to drugie – a nauka, zamiast narzędzia korekty błędu, staje się kolejną gałęzią przemysłu wellness.
Ale książka nie zatrzymuje się na poziomie metodologicznym – idzie dalej, w stronę polityki wiedzy. Eseje o celebrytyzacji walki z pseudonauką, o mindfulness jako „narkotyku” czy o „Plikach Frankensteina” w terapii pokazują, jak nauka staje się dziś towarem w obiegu medialnym i ideologicznym. Witkowski demaskuje mechanizm, w którym autorytet zastępuje dowód, a narracja wypiera dane – co widać także w głośnych konfliktach wokół jego osoby i wolności debaty akademickiej. Zawracanie statków głupców to w istocie książka o tym, jak bronić przestrzeni wspólnej racjonalności w czasach, gdy każdy chce mieć „swoją prawdę”. Lektura niewygodna, ale konieczna – bo tylko taka może jeszcze próbować zawrócić statki płynące dumnie w stronę intelektualnej katastrofy.
Książka pełna jest mocnych obrazów, które zostają w pamięci. Najbardziej sugestywna to metafora ignorantia vulgaris – chwastu, którego nie da się wytępić, tak jak nie da się wyrugować społecznej głupoty. Innym punktem wpływu jest przykład Abrahama, gotowego złożyć syna w ofierze – symbol ślepego posłuszeństwa wobec autorytetu. W pamięć zapada też groteskowa odpowiedź „bardzo często wierny”, ilustrująca absurd ucieczki przed jednoznacznością. W warstwie współczesnej wybrzmiewa obraz mindfulness jako „nowego narkotyku”, pokazujący, jak praktyka uważności została zbanalizowana do roli rynkowego towaru. Silnym cytatem jest także ostrzeżenie: „Psychoterapia i Temida” – wskazujące na ryzyko, że terapeutyczny dyskurs bywa używany przeciwko pacjentom w procesach prawnych. To właśnie te fragmenty mogą krążyć jako bon moty, streszczając radykalizm i ostrzeżenia autora.
Na osi recenzenckiej Zawracanie statków głupców plasuje się między popularyzacją nauki a ostrą publicystyką ideologiczną. Mocne strony: erudycja, klarowność, talent do przekładania złożonych mechanizmów psychologicznych na zrozumiałe metafory; odwaga w stawianiu tez i konsekwentne tropienie pseudonauki. Słabe strony: ryzyko uproszczeń, które dla specjalistów mogą brzmieć zbyt kategorycznie, a dla laików – zbyt brutalnie. Wartość dla odbiorcy: książka jest przewodnikiem po iluzjach, uczy myśleć krytycznie, a nie tylko konsumować „mądrości” ekspertów. Jej siła leży w mobilizowaniu czytelnika do samodzielnej refleksji – nawet jeśli budzi opór. Na tle polskich publikacji popularnonaukowych to pozycja wyjątkowa, bo nie boi się polaryzacji. W globalnym pejzażu mieści się obok Sagana i Goldacre’a, ale ma własny ton: ostrzejszy, bardziej konfrontacyjny. Ostatecznie oś recenzencka wskazuje, że mamy do czynienia z książką, która dzieli – lecz właśnie dlatego jest potrzebna.
Zawracanie statków głupców to książka, której nie sposób czytać obojętnie. Witkowski proponuje coś więcej niż zbiór esejów – kreśli mapę złudzeń, jakie produkują nauka, kultura i psychoterapia, a zarazem uczy, jak wobec nich zachować intelektualną czujność. To lektura wymagająca: zmusza do konfrontacji z własnymi przyzwyczajeniami, odbiera komfort płynący z gotowych narracji. Jej wartość tkwi w szczerości i bezkompromisowości – nawet jeśli autor bywa nadmiernie kategoryczny, to właśnie ta jednoznaczność stanowi motor dyskusji. W świecie zdominowanym przez „postprawdę” i marketingowe narracje książka działa jak zimny prysznic: nie daje prostych recept, ale dostarcza narzędzi, by samodzielnie je wypracować. To pozycja dla czytelników odpornych na dysonans poznawczy, którzy zamiast wygody wolą trzeźwe myślenie. Witkowski potwierdza swoją pozycję „enfant terrible” polskiej psychologii – i tym tomem stawia poprzeczkę wysoko zarówno sceptykom, jak i obrońcom status quo.
Autor: dr Tomasz Witkowski – doktor psychologii, pisarz i publicysta. Ekspert w zakresie psychologii, krytycznego myślenia i przenikania pseudonauki do nauki. Autor książek „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje”, „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”, „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”, trylogii „Zakazana psychologia – tom I Pomiędzy nauką a szarlatanerią, tom II Nauka kultu cargo i jej owoce, tom III O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych” i innych.
Znaczenie: laureat nagród Racjonalista Roku (2010), Soczewki Focusa (2019), zwycięzca konkursu Script Pro (2023). Publikował w Polsce i za granicą (m.in. Shaping Psychology w USA).
Nowa książka: Zawracanie statków głupców i inne eseje, Wydawnictwo Bez Maski, Wrocław 2025, ISBN 978-83-965553-3-5, 432 s., cena 49,90 zł
Przedmowa: Roy F. Baumeister (psycholog społeczny, autor Siły woli).
Układ: 4 części, ponad 20 esejów (m.in. „Pochwała jednoznaczności”, „W pułapce autorytetu”, „Mindfulness – panaceum czy nowy narkotyk?”, „Zmagania z traumą”, „Psychoterapia i Temida”).
Michał Chudoliński (ur. 1988 r.) – Krytyk komiksowy i filmowy, scenarzysta, konsultant scenarzystów filmowych. Prowadzi zajęcia z zakresu amerykańskiej kultury masowej – ze szczególnym uwzględnieniem komiksów – na Uniwersytecie Civitas. Pomysłodawca i redaktor prowadzący bloga „Gotham w deszczu” (YouTube: @Gothamwdeszczu). Współzałożyciel Polskiej Fundacji Fantastyki Naukowej. Autor książki „Mroczny Rycerz Gotham – szkice z kultury popularnej” (wyd. Universitas), nominowanej do Nagrody „Debiut Roku 2023” Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami oraz Nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Laureat Nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Obecnie pisze dla Plus Minus Rzeczpospolitej i CD-Action.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Spieszę poinformować, że dzisiaj otrzymałem odpowiedź na prośbę o interwencję w sprawie mojego cancelingu na UJ, którą wystosowałem 23 pażdziernika, 2025 r do Rzecznika Praw i Wartości Akademickich UJ. Poniżej przytaczam jej pełny tekst:
Szanowny Panie Doktorze,
w nawiązaniu do wcześniejszej naszej komunikacji, jeszcze raz potwierdzam, że Akademia powinna pozostać miejscem spokojnej debaty, wolnej od jakichkolwiek prób zawłaszczania dyskursu, otwartym na wypowiadane poglądy i opinie, zdolnym do weryfikowania ich zasadności w oparciu o argumenty i dialog.
Sytuacja, w której naukowiec został zaproszony do wygłoszenia wykładu podczas wydarzenia naukowego, następnie zaś usunięty przez organizatorów z grona prelegentów, w związku z przypisanymi mu przez nich poglądami, nie mieści się w standardach akademickich.
Równocześnie informuję, że w związku z zaistniałą sytuacją jako Rzecznik zwróciłam się do organizatorów z prośbą o wyjaśnienia i kolejno odbyłam spotkanie z przedstawicielami zarządu studenckiego koła naukowego „Pragma”, jego opiekunką naukową oraz Dziekanem Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ.
Wg poczynionych przeze mnie ustaleń decyzja zarządu koła naukowego „Pragma” o odwołaniu Pana wykładu nie była podjęta jednomyślnie. Zarówno fakt jej podjęcia, jak też sposób jej komunikacji, oceniam krytycznie, a głównej przyczyny zaistniałej sytuacji upatruję w braku należycie sprawowanej opieki nad kołem naukowym.
Informacja w tym przedmiocie wraz z moim stanowiskiem została przeze mnie przekazana Prorektorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego do spraw studenckich, p. prof. dr hab. Pawłowi Laidlerowi, jak też p. Rektorowi Uniwersytetu Jagiellońskiego p. prof. dr hab. Piotrowi Jedynakowi.
Wg przekazanych mi zwrotnie informacji w następstwie zaistniałej sytuacji zostało zorganizowane spotkanie z wszystkimi opiekunami studenckich kół naukowych, którego celem było zwrócenie uwagi na istotę wolności debaty akademickiej i zapobieżenie podobnym sytuacjom na przyszłość. Przekazano mi także, że planowane są dalsze działania, o których powinien Pan zostać powiadomiony bezpośrednio z Rektoratu.