
Zapraszam serdecznie!
Więcej szczegółów na FB: https://www.facebook.com/events/1836556634402570
Przeczytaj darmowy fragment, recenzje, opinie czytelników, posłuchaj rozmów o książce klikając na okładkę.
Zapraszam serdecznie na spotkanie autorskie w Warszawie.

Zapraszam serdecznie!
Więcej szczegółów na FB: https://www.facebook.com/events/1836556634402570
Przeczytaj darmowy fragment, recenzje, opinie czytelników, posłuchaj rozmów o książce klikając na okładkę.
Kasper Kalinowski umieścił „Zawracanie statków głupców i inne eseje” w zestawieniu 12 książek popularnonaukowych (w tym jednej powieści) na prezent last minute.
Kasper Kalinowski

Aby przeczytać całe zestawienie, kliknij TUTAJ.
Aby przeczytać darmowy fragment książki, recenzje profesjonalistów, opinie czytelników, posłuchać rozmów o książce, zapoznać się z publikacjami na jej temat, kliknij na okładkę poniżej:
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o Freudzie: co zapożyczył, co sfałszował, jak traktował pacjentów, dlaczego psychoanaliza wymyka się krytyce i co po niej zostało.
Zapraszam do wysłuchania rozmowy na temat oszustw i manipulacji Freuda, a co za tym idzie, również psychoanalizy – tej freudowskiej i kolejnych jej odmian. Rozmowę przeprowadził ze mną Jacek Tabisz.
Nie potrafię podchodzić do Freuda poważnie – i nie tylko z powodu jego koncepcji. Rzetelne studia historyczne pokazują, że większość idei zapożyczył, nie przyznając się do tego, część sfałszował, a przede wszystkim był mistrzem autokreacji i marketingu. Nie odkrył nieświadomości: trójdzielną duszę opisywał już Platon w metaforze woźnicy i dwóch koni.
Jego stosunek do pacjentów był wymowny. Z zapisków Ferencziego wiemy, że nazywał ich hołotą, która ma dostarczać materiału do rozwijania psychoanalizy. Najpierw była ideologia, a do niej dopasowywał ludzi jak na łożu Prokrusta. Skrzywdził wiele kobiet, uznając ich relacje o wykorzystywaniu w dzieciństwie za fantazje. Aktywnie zniechęcał też do eksperymentalnego sprawdzania psychoanalizy – a po tym, kto broni swoich twierdzeń przed weryfikacją, najłatwiej rozpoznać pseudonaukowca.
Psychoanaliza jest jak Proteusz: gdy próbujesz ją uchwycić, zmienia postać. Każdą krytykę zbywa się stwierdzeniem, że „to już historia, dziś jesteśmy dalej”. Tak działa wiele pseudonauk. Czy coś po Freudzie zostało? Tak – część opisanych przez niego mechanizmów obronnych, jak projekcja czy racjonalizacja, potwierdzono eksperymentalnie. To jednak niewiele jak na „ojca psychologii”, którym zresztą nie był: większe zasługi miał William James.
O psychoanalizie i jej mitach piszę w „Zakazanej psychologii”, a o wielkich postaciach psychologii, które warto znać zamiast Freuda, w „Gigantach psychologii”.
O psychoanalizie pisałem obszerniej w pierwszym tomie mojej trylogii „Zakazana psychologia. Pomiędzy nauką a szarlatanerią„. Relacje ofiar terapii opartej na psychoanalizie można przeczytać w mojej książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach„.

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem po odwołaniu mojego wykładu na UJ: o obojętności środowiska akademickiego, anonimowych oskarżeniach i o tym, kto naprawdę traci na kulturze unieważniania.
To tytuł rozmowy, którą dla swojego kanału przeprowadził ze mną Jacek Tabisz. Zapraszam do wysłuchania!
Ta krótka rozmowa powstała, gdy po odwołaniu mojego wykładu na Uniwersytecie Jagiellońskim trwało – jak ujął to Jacek Tabisz – „polowanie” na mnie. O siebie się nie martwię. Jestem niezależny finansowo i mam na tyle silną pozycję, że sobie poradzę. Najbardziej zaskoczyła mnie jednak obojętność środowiska. Tu nie chodzi o moją osobę, lecz o zamach na wolność słowa i o sposób, w jaki go przeprowadzono.
Młodzi doktoranci i doktorzy, którzy nie mają mojej pozycji, po prostu zaczną się powstrzymywać przed mówieniem tego, co myślą. Elita akademicka milczy i chowa głowę w piasek. Odbieram to tak, że uczelnie boją się dziś nie o prawdę i naukę, lecz o „klientów” – studentów, którzy płacą i coraz częściej mówią profesorom, co im wolno.
W mojej sprawie charakterystyczne było to, że nie padło ani jedno nazwisko. Wykład odwołano z powodu „głosów społeczności akademickiej” – nie wiadomo, ilu i czyich. Oskarża się anonimowo, a to oskarżony ma dowodzić, że nie jest winny. To odwrócenie podstawowej zasady prawa i powrót do czasów inkwizycji. Mówię też o liście protestacyjnym, który kilku z nas napisało w obronie Łukasza Sakowskiego, i o tym, że ludzie wykluczani w ten sposób najbardziej potrzebują, byśmy nie przechodzili obok obojętnie.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera z uniwersytetów debatę i naukę, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców”.
Przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim – Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Oświadczenie Klubu Sceptyków Polskich przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim
Cenzura na UJ. Wybitny psycholog ostro: „To naganna decyzja”
Canceling na uniwersytecie – rozmowa z Racjonalista.tv

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem o modach i dogmatach w nauce: zasada Plancka, kampania przeciwko testowi Rorschacha w sądach i fałszywe wspomnienia wszczepiane w terapii.
Mody wśród naukowców, wymieranie naukowych gwiazd a postęp nauki, zdyskredytowane testy projekcyjne, wdrukowywanie fałszywych wspomnień – to tylko niektóre z tematów, które poruszamy w rozmowie z Jackiem Tabiszem przeprowadzonej dla Racjonalista.tv. Zapraszam do wysłuchania!
Max Planck mówił, że nauka nie postępuje dzięki odkryciom, lecz dzięki wymieraniu uczonych. Sprawdzono to na dużych laboratoriach biologicznych: gdy umiera naukowa gwiazda, zespół na jakiś czas milknie, a potem w dziedzinie pojawia się wysyp nowych, odkrywczych prac. Jeśli mody i dogmaty rządzą nawet biologią, to w psychologii i naukach społecznych – obszarze mocno skażonym – tym bardziej.
Najlepszym przykładem jest test Rorschacha. Klub Sceptyków Polskich prowadził kampanię przeciwko jego stosowaniu, skierowaną głównie do prawników i osób, które mogą zostać nim przebadane. Spotkała się z próbami zamykania ust jej uczestnikom. Obrońcy testu bronią przede wszystkim lat życia poświęconych metodzie i wygody: kleksy zawsze da się jakoś zinterpretować, a nowoczesnych narzędzi trzeba się nauczyć. Sądy tymczasem powołują biegłych, bo same nie mają wiedzy, ale jakimś cudem wiedzą, kto ją ma. Biegły wydaje opinię, sąd orzeka, a każdy umywa ręce jak Piłat.
Rozmawiamy też o wszczepianiu fałszywych wspomnień w terapii. Terapeuta przekonany, że źródłem problemów jest zapomniane molestowanie w dzieciństwie, będzie „pomagał” je odzyskać, a każdy protest pacjenta uzna za „opór” świadczący, że trafił w sedno. W terapiach grupowych dochodzi presja kobiet, które „przypomniały sobie” już wcześniej. Takie wspomnienia bywają fałszywe, a ich konsekwencje dla rodzin – niszczące.
O teście Rorschacha, biegłych sądowych i fałszywych wspomnieniach piszę w „Zakazanej psychologii”.
Canceling na uniwersytecie – rozmowa z Racjonalista.tv
Tabula rasa. Czy rodzimy się czystymi kartkami? – rozmowa w Racjonalista.tv
Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? – rozmowa w Racjonalista.tv
Sceptyk niezwykły: James Randi – rozmowa w Racjonalista.tv
Czy uda się zbadać ludzką psychikę? – rozmowa w Racjonalista.tv
O sceptycyzmie. Tomasz Witkowski i Kaja Bryx w Racjonalista.tv
Tanie ankiety czy naukowe obserwacje? – rozmowa w Racjonalista.tv
Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv
Czwarta rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv
Trzecia rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv
Kolejna rozmowa o „Psychoterapii bez makijażu” w Racjonalista.tv
„Psychoterapia bez makijażu” w Racjonalista.tv

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o odwołaniu mojego wykładu na Uniwersytecie Jagiellońskim, o cichej cenzurze w nauce i wydawnictwach oraz o konformizmie elit akademickich.
Wolność słowa i debaty akademickiej, swoboda badań naukowych, polityczna poprawność i… poczucie humoru. To kilka, zagadnień, które poruszamy w rozmowie z Jackiem Tabiszem dla Racjonalista.tv. Zapraszam do wysłuchania!
W sierpniu studenci z koła naukowego psychologii stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprosili mnie na wykład o psychologii opartej na dowodach, nie szczędząc dobrych słów o mojej pracy. 22 października dostałem maila, że wykład zostaje odwołany „ze względu na bezpieczeństwo i komfort osób transpłciowych”. Powodem były trzy moje wpisy na Facebooku z linkami do stanowisk i badań dotyczących identyfikacji płciowej. Zaproponowano mi przy tym spotkanie w innym miejscu i na innych warunkach – czytam to jako zaproszenie „pod stołem”.
Takich decyzji zapada znacznie więcej, tylko nikt o nich nie słyszy, bo dla dziennikarzy to nie jest news. Sam doświadczyłem tego wcześniej, gdy jedno z wydawnictw psychologicznych odrzuciło moją propozycję książki, bo – jak usłyszałem nieoficjalnie – „nie będą podcinać gałęzi, na której siedzą”. Po głośnym odwołaniu wykładu wielu organizatorów konferencji zapewne przegląda listy nazwisk i zastanawia się, czy na pewno kogoś zaprosić. Najwięcej do stracenia mają młodzi doktoranci, zależni od opinii innych.
Niepokoi mnie rosnący konformizm i tchórzostwo elit akademickich. Jeszcze 20–30 lat temu profesorowie zabierali głos w ważnych sprawach i podpisywali listy, dziś prawie się to nie zdarza. To zresztą nie jest zjawisko nowe: Robert Plomin opowiadał mi w „Gigantach psychologii”, jak przez dziesięciolecia ważył słowa o genetycznych uwarunkowaniach zachowania. Sprawę mojego wykładu zgłoszono do rzecznika praw i wartości akademickich UJ i liczę, że stanie on po stronie wartości akademickich, a nie cenzorskich.
O wolności słowa i o tym, jak ideologia wypiera z uniwersytetów debatę, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców”, a rozmowę z Robertem Plominem znajdziesz w „Gigantach psychologii”.
Przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim – Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Oświadczenie Klubu Sceptyków Polskich przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim
Cenzura na UJ. Wybitny psycholog ostro: „To naganna decyzja”

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Czy istnieje prekognicja? Jak wyczerpują się zasoby naszej siły woli? Czy zdolność odraczania gratyfikacji w dzieciństwie przewiduje przyszły sukces? Jak działają postawy mocy? To tylko niektóre z pytań, na które odpowiedzi udzielają współczesne eksperymenty psychologiczne.
Czy istnieje prekognicja? Jak wyczerpują się zasoby naszej siły woli? Czy zdolność odraczania gratyfikacji w dzieciństwie przewiduje przyszły sukces? Jak działają postawy mocy? To tylko niektóre z pytań, na które odpowiedzi udzielają współczesne eksperymenty psychologiczne. Więcej w moim wykładzie i następującej po nim rozmowie z dr. Tomaszem Rożkiem z fundacji NAUKA TO LUBIĘ.
Lokalizacja KATOWICE, Międzynarodowe Centrum Kongresowe, Audytorium – Scena Nauka To Lubię: Potęga Eksperymentów
Data: Niedziela, 7 grudnia
Czas: 15:00 – 15:50
Zapraszam serdecznie, do zobaczenia w Katowicach!

Rozmowy z wybitnymi psychologami naszych czasów o przeszłości i przyszłości ich dziedziny zebrałem w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
To tytuł artykułu, który ukazał się w Holistic News 21 listopada 2025 r.
Wykład dr. Tomasza Witkowskiego został usunięty z programu konferencji UJ po jego wpisie na Facebooku. Teraz głos zabrał prof. Dariusz Doliński, gość tej konferencji – i ostro skrytykował decyzję organizatorów, mówiąc wprost o „nagannych” działaniach. Sprawa, którą pierwszy opisał Holistic News, rozpaliła dyskusję o wolności słowa na polskich uczelniach.
Prof. Doliński ostro o „cancel culture” na UJ.
Prof. Dariusz Doliński, wybitny specjalista w dziedzinie psychologii, który na konferencję Psychodebiuty na UJ został zaproszony właśnie w miejsce dr. Tomasza Witkowskiego, nie pozostawia w tej kwestii żadnych wątpliwości.
„Uważam, że była to decyzja absolutnie naganna”
– powiedział dziennikarzowi Holistic News po zakończonym wykładzie na XIV Konferencji Doktorancko-Studenckiej na Uniwersytecie Jagiellońskim.
„Jestem całkowicie przekonany, że studenci mają prawo nie zgadzać się z tezami, które doktor Witkowski przedstawia. To jest prawo każdego człowieka, zwłaszcza człowieka, który funkcjonuje w nauce” – zaznaczył badacz. Dodał jednak, że wobec tej niezgody są dwie postawy: albo unikamy dyskusji i uciekamy, albo konfrontujemy poglądy. „Prosimy człowieka o wyjaśnienie jego stanowiska, zadajemy mu pytania, często trudne, przedstawiamy własne poglądy i wtedy sami możemy zastanowić się, czy ma rację” – wyjaśnił. „I to jest właściwa postawa”
– stwierdził prof. Doliński.
Sprawa jest pokłosiem odwołania wykładu, który psycholog, dr Tomasz Witkowski miał wygłosić podczas zorganizowanej w piątek konferencji Psychodebiuty na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pod koniec października jego wykład został jednak odwołany. Sprawę ujawnił portal Holistic News
Jak pisaliśmy – w mailu do dr. Witkowskiego główny koordynator konferencji i Prezes Koła Nauk Psychologicznych PRAGMA – Stanisław Sikorski – poinformował, że decyzja wynika z rzekomych „głosów społeczności akademickiej”.
Organizatorzy w udzielonym nam komentarzu przekonywali, że decyzja była motywowana troską o komfort i bezpieczeństwo uczestników konferencji, w szczególności osób identyfikujących się jako transpłciowe.
Czytaj dalej klikając TUTAJ
Przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim – Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Oświadczenie Klubu Sceptyków Polskich przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

15 listopada Klub Sceptyków Polskich, którego jestem członkiem, opublikował oświadczenie w związku z sytuacją cancelingu, do którego doszło w październiku tego roku. Przytaczam je poniżej w całości.
15 listopada 2025
W październiku 2025 roku wykład dr. Tomasza Witkowskiego, prof. WSKZ zaplanowany w ramach konferencji „Psychodebiuty” organizowanej przez koło naukowe PRAGMA na Uniwersytecie Jagiellońskim został odwołany przez organizatorów z przyczyn nie merytorycznych po naciskach części środowiska studenckiego; sprawę opisały media i organizacje zajmujące się wolnością słowa oraz racjonalizmem. Od tego wydarzenia minęły cztery tygodnie, a mimo to władze Uniwersytetu Jagiellońskiego nie zajęły do dzisiaj jakiegokolwiek stanowiska.
Klub Sceptyków Polskich z najwyższym zaniepokojeniem przyjął informację o odwołaniu wykładu prof. Tomasza Witkowskiego i oczekuje ogłoszenia oficjalnego stanowiska władz Uniwersytetu Jagiellońskiego w tej sprawie. Potępiamy praktyki cancelingu, które prowadzą do ograniczania wymiany myśli i uniemożliwiają rzetelną debatę naukową. Uczelnia wyższa powinna być przestrzenią otwartej dyskusji, w której różne poglądy i krytyczne analizy są rozważane na gruncie merytorycznym, a nie wykluczane z powodów pozamerytorycznych.
Prof. Tomasz Witkowski jest członkiem–założycielem Klubu Sceptyków Polskich, naukowcem, rozpoznawalnym autorem i popularyzatorem nauki w obszarze psychologii i metodologii badań; jego dorobek i publiczne wystąpienia stanowią wkład w debatę naukową i edukacyjną. Odwoływanie wykładu z powodu presji ideologicznej osłabia pozycję uniwersytetu jako instytucji krytycznego myślenia i szkodzi studentom, którzy tracą możliwość konfrontacji z różnymi perspektywami poznawczymi.
W związku z powyższym apelujemy do władz Uniwersytetu Jagiellońskiego o:
• zajęcie oficjalnego stanowiska w tej sprawie i opublikowanie go;
• podjęcie niezbędnych kroków zmierzających do wycofania z przestrzeni publicznej oskarżeń naruszających wizerunek i dobra osobiste prof. Tomasza Witkowskiego;
• zobowiązania osób związanych Uniwersytetem Jagiellońskim, które dopuściły się naruszenia dóbr osobistych prof. Tomasza Witkowskiego do publicznych przeprosin.
Klub Sceptyków Polskich stoi na stanowisku, że wolność słowa i swobodna debata akademicka są fundamentami nauki. Jesteśmy gotowi do współpracy z władzami uczelni i organizacjami studenckimi w celu wypracowania rozwiązań, które zabezpieczą te wartości.
Oświadczenie zostało opublikowane również TUTAJ.
Szczegółowy opis tego, jak doszło do cancelingu przeczytasz klikając TUTAJ.

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
10 listopada PSR, którego jestem członkiem, opublikowało oświadczenie w związku z sytuacją cancelingu, do którego doszło w październiku tego roku. Przytaczam je poniżej w całości.
Z dużym zaniepokojeniem dowiedzieliśmy się o odwołaniu przez organizatorów wykładu dr. Tomasza Witkowskiego pt. „Psychologia oparta na dowodach” w ramach konferencji „Psychodebiuty” na Uniwersytecie Jagiellońskim. Dr Tomasz Witkowski jest specjalistą światowej sławy, tymczasem organizatorzy (Koło Naukowe PRAGMA) tłumaczą odwołanie wykładu względami nie merytorycznymi, lecz światopoglądowymi. Ich zdaniem opinie dr. Witkowskiego wyrażane na Facebooku godzą w komfort niektórych spośród studentów UJ.
Jako z naukowcem, publicystą naukowym, pisarzem popularyzującym naukę i liderem Klubu Sceptyków Polskich współpracujemy z dr. Witkowskim od lat. Robimy to jako racjonaliści, których celem jest propagowanie racjonalizmu i naukowego spojrzenia na rzeczywistość. Dr. Witkowski wielokrotnie występował na nasze zaproszenie, chociażby w ramach Wrocławskich Dni Darwina na Uniwersytecie Wrocławskim organizowanych corocznie od ponad dekady. „Psychologia oparta na dowodach” to wykład, który mógłby znacząco wzbogacić intelektualnie uczestników konferencji i to nie tylko ze względu na ogromne znaczenie samego tematu dla młodych psychologów, ale także na charakter wystąpień dr. Witkowskiego, w których promuje on zawsze sceptycyzm i zachęca do krytycznego myślenia.
Postawa sceptyczna, której najwybitniejszym chyba w Polsce propagatorem jest właśnie dr Witkowski, to bardzo cenny aspekt nie tylko racjonalizmu, ale też nauki jako takiej. Czujemy się zdziwieni, a nawet zawstydzeni, pouczając w ten sposób środowisko związane z jedną z najlepszych polskich uczelni; niestety zaistniała sytuacja wymusza nasz stanowczy sprzeciw.
Bez sceptycyzmu nie jest możliwy światopogląd naukowy, którego nauczycielką i strażniczką powinna być każda wszechnica wiedzy. Oczywiście podważanie zastałych poglądów zawsze rodzi sprzeciw osób do nich przywiązanych. Uczelnie i nauka jako taka powinny bronić debaty jako sposobu zderzenia się obrońców dawnych prawd z tezami lub pytaniami sceptyka. Nie jest natomiast godne naukowego i akademickiego świata odpowiadanie na niewygodne tezy lub opinie kneblowaniem ust, zwanym inaczej wg amerykańskiej mody cancelingiem.
Mamy nadzieję, że zamiłowanie do cenzury opartej o światopogląd badacza nie jest oficjalną polityką UJ jako takiego, lecz przeoczeniem, ekstrawagancją jakiejś niszowej grupy. Prosimy zatem o naprawienie tego niegodnego czynu, jakiego dopuszczono się w sławnych murach UJ, przeproszenie dr. Witkowskiego i upomnienie domorosłych cenzorów.
Sądzimy, że osoby rzeczywiście związane z UJ, jego wielkimi osiągnięciami i jego dumną historią, wiedzą jeszcze lepiej niż my, że wolność naukowej debaty służy rozwojowi ludzkiej wiedzy. Sceptyczne podejście do każdego zagadnienia nauki może przynieść dwa rozwiązania: albo obala nieprawdziwe teorie, albo też umacnia te, które są w stanie się obronić – nie z pomocą knebla i cancelingu, ale z pomocą trafnych argumentów użytych w szeroko rozumianej debacie.
Klikając TUTAJ przeczytasz oświadczenie na stronach PSR.
Szczegółowy opis tego, jak doszło do cancelingu przeczytasz klikając TUTAJ.

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Katarzynę Matusewicz dla Pulsu Medycyny. Zapraszam do lektury!
Syndrom dorosłych dzieci alkoholików (DDA) przez lata funkcjonował jako jedno z najbardziej znanych pojęć w psychologii popularnej. Miał tłumaczyć lęki, trudności w relacjach, niskie poczucie własnej wartości. Problem w tym, że – jak pokazują badania – taki syndrom po prostu nie istnieje. – Nie ma żadnego narzędzia diagnostycznego, które pozwalałoby go rozpoznać. To raczej ideologia niż kategoria naukowa – mówi dr Tomasz Witkowski. W rozmowie z „Pulsem Medycyny” tłumaczy, dlaczego psychologia wciąż ulega falom popularności, skąd wzięło się zjawisko „pokolenia płatków śniegu” i czemu rezyliencja nie rodzi się w komforcie, lecz w konfrontacji z trudnościami.
Katarzyna Matusewicz: Czym jest syndrom dorosłych dzieci alkoholików (DDA) i skąd wziął się ten termin?
Tomasz Witkowski: Syndrom DDA to zjawisko, co do którego – mówiąc wprost – nie wiadomo, czy w ogóle istnieje. A właściwie wszystkie dostępne dane wskazują, że nie istnieje. Jego historia zaczęła się w połowie lat 70. XX wieku. Dzieci osób uzależnionych od alkoholu zauważyły, że zmagają się z podobnymi problemami emocjonalnymi i zaczęły uczestniczyć w spotkaniach Anonimowych Alkoholików. Szybko jednak okazało się, że udział w tych grupach nie przynosi im oczekiwanej poprawy funkcjonowania, więc utworzyli własne – pierwsze grupy Dorosłych Dzieci Alkoholików. Zjawisko to bardzo szybko stało się modą. Zaczęły ukazywać się książki opisujące rzekomy „syndrom DDA”, rozwijały się kolejne grupy wsparcia, a idea rozprzestrzeniała się w różnych krajach. Warto jednak podkreślić, że wszystko to odbywało się bez żadnego naukowego zaplecza – zanim ktokolwiek zaczął ten fenomen badać..
K.M.: Kiedy pojawiły się pierwsze badania i co właściwie wykazały?
T.W.: Okazało się, że jeśli opisać ten „syndrom” tak, jak robili to przedstawiciele tego ruchu – bo w istocie nie była to żadna organizacja, lecz raczej ruch społeczny – to bardzo wiele osób identyfikuje się z tym opisem. Co ciekawe, niekoniecznie są to osoby, które faktycznie wychowały się w rodzinach z problemem alkoholowym. Nie opracowano żadnego narzędzia diagnostycznego, które pozwalałoby obiektywnie rozpoznać taki syndrom, ani odróżnić osoby z rodzin alkoholowych od reszty populacji.
Później przeprowadzono badania porównujące dorosłe dzieci alkoholików z osobami z populacji ogólnej – analizując m.in. osobowość, funkcjonowanie emocjonalne. W większości przypadków nie stwierdzono żadnych istotnych różnic. W jednym tylko badaniu zauważono, że dorosłe dzieci alkoholików mogą mieć nieco większe trudności w komunikacji interpersonalnej, ale to była raczej słabo udokumentowana obserwacja. Do dziś nie ma badań, które potwierdzałyby istnienie odrębnego syndromu DDA. Nie występuje on w żadnym podręczniku diagnostycznym – ani w klasyfikacji DSM, ani ICD.
Czytaj dalej klikając TUTAJ

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
„Tematy, które Pan porusza w książkach zawsze były mi bliskie, bliskie były mi przede wszystkim ze względu na walkę z szerzącą się dezinformacją, post-prawdą i upadkiem autorytetu akademii. Po czterech latach studiów na moim instytucie widzę w nim wiele grzechów, o których Pan pisał. I tak jak Pan, chcę z tym pracować!” – pisał do mnie w sierpniu tego roku Stanisław Sikorski, student psychologii stosowanej, prezes Koła Naukowego PRAGMA, organizator konferencji studenckiej „Psychodebiuty” składając mi propozycję wygłoszenia wykładu. Zgodziłem się i od tego czasu wymieniliśmy jeszcze kilka maili ustalając szczegóły mojego wystąpienia, między innymi temat wykładu Psychologia oparta na dowodach. W korespondencji nie brakowało podobnie entuzjastycznych słów uznania dla mojej pracy, jak te zacytowane na wstępie. Ponieważ mam w zwyczaju przygotowywać się do swoich wystąpień ze sporym wyprzedzeniem, prezentację i wykład przygotowałem.
22 października 2025 r. otrzymałem następujący mail:
Dzień dobry,
w imieniu swoim oraz reszty komitetu organizacyjnego XIV edycji Konferencji Doktorancko-Studenckiej PSYCHODEBIUTY jesteśmy zmuszeni odwołać Pańskie wystąpienie pt. „Psychologia oparta na dowodach”. Jesteśmy pod wrażeniem Pańskiego dorobku naukowego i walki podjętej z nieetycznymi praktykami w naszej dziedzinie naukowej, ale jednocześnie nie możemy pozostać obojętni wobec głosów społeczności akademickiej. Udostepnione niedawno wpisy na Facebooku dotyczące osób transpłciowych godzą w ich dobrostan, a chcemy by przestrzeń naszej Konferencji była miejscem bezpiecznym dla każdej osoby studiującej.
Nie chcemy zamykać się na dyskusję w tym obszarze, więc jeśli tylko wyrazi Pan chęć, spotkamy się z Panem jako Koło w innym terminie oraz innych warunkach. Przykro nam z powodu zaistniałej sytuacji, ale nie możemy pozostawać głusi wobec głosów osób budujących naszą społeczność.
Z wyrazami szacunku, Stanisław Sikorski
Koordynator Główny konferencji Psychodebiuty
Swoje poglądy na problemy związane z transseksualizmem wyrażałem i wyrażam publicznie od lat. Pisałem i mówiłem o tym m.in. tutaj:
Afera w środowisku LGBTQ+: Pliki WPATH ujawniają niewygodną prawdę
Jak się gotuje żabę? Raport Cass i pliki WPATH
W mojej najnowszej książce Zawracanie statków głupców i inne eseje jest obszerny esej na ten temat. A wpisy na FB nie zawierały nic nowego (można je cały czas obejrzeć w niezmienionej wersji na moim profilu https://www.facebook.com/tomasz.witkowski.965/), poza tym, że linkowały do kilku źródeł:
https://unherd.com/newsroom/why-are-fewer-young-people-identifying-as-trans/
https://quillette.com/2025/10/16/we-need-to-talk-about-trans-identified-killers/
Pomiędzy dniem, kiedy zaproszono mnie do wygłoszenia wykładu, a otrzymaniem informacji o jego odwołaniu nie wydarzyło się nic, co zmieniałoby w jakikolwiek sposób mój stosunek do osób identyfikujących się jako transpłciowe, dlatego wysłałem następującą odpowiedź do organizatorów:
Do organizatorów konferencji „Psychodebiuty”,
decyzję odwołania mojego wykładu odbieram jako przejaw braku szacunku, graniczącego z chamstwem. Swoje poglądy od lat głoszę publicznie, publikując książki, artykuły, udzielając wypowiedzi w telewizji i rozgłośniach radiowych. Na temat identyfikacji płciowej i związanych z tym problemów napisałem artykuły który opublikował „Dziennik Gazeta Prawna” i tygodnik „Plus Minus Rzeczpospolita” a duży esej na ten temat ukazał się mojej ostatniej, opublikowanej w tym roku książce. Rozmawiałem na ten temat również z kilkoma podcasterami. Wszystkie te publikacje i rozmowy są dostępne publicznie. W ostatnich moich postach opublikowanych na FB, które rzekomo stały się pretekstem do odwołania mojego wykładu nie napisałem niczego nowego, czego wcześniej nie formułowałem publicznie. Jeśli Państwo zapraszając mnie nie zadaliście sobie trudu sprawdzenia, kogo zapraszacie i zdziwiły Was jakieś moje wpisy na FB, to zwyczajnie nie dorośliście do roli organizatorów podobnych wydarzeń mających miejsce na jednej z najstarszych uczelni w Europie. Jeśli chcieliście zapewnić, jak to pięknie sformułowaliście, „komfort i poczucie bezpieczeństwa dla wszystkich uczestników konferencji” to należało to zrobić na etapie formułowania listy zaproszonych gości. Wyrzucanie z przyjęcia gości, których się samemu zaprosiło świadczy wyłącznie o gospodarzach przyjęcia.
Chcę wierzyć, że decyzja ta była spowodowana wyłącznie Waszą niedojrzałością, bo inne wyjaśnienie, jakie przychodzi mi do głowy, to zwykła, przeprowadzona w porozumieniu z transaktywistami, ustawka. Jeśli takie wyjaśnienie zaistniałej sytuacji miałoby nosić znamiona prawdopodobieństwa, oznaczałoby to, że Akademia, dla wartości której poświęciłem sporą część swojego życia, została przeżarta ideologicznie. Być może jednak moja wiara jest naiwna.
Jeśli prawdziwa jest wersja trzecia, że w trakcie organizowania konferencji spotkaliście się z naciskami spoza Waszego grona i naciskom tym ulegliście, to pozostaje wyrazić mi głębokie współczucie z powodu złamania Waszego kręgosłupa moralnego (jeśli coś takiego kiedykolwiek posiadaliście).
Wierzę, że wydarzenie to na trwałe zapisze się w niechlubnej historii cancelingu, który ma miejsce na najstarszym polskim uniwersytecie.
dr Tomasz Witkowski, prof. WSKZ
W chwili, kiedy piszę te słowa mija sześć dni oczekiwania na odpowiedź. Red. Jaśmina Nowak z Radia Wnet przeprowadziła ze mną rozmowę na ten temat, której można posłuchać klikając na link poniżej.
O wydarzeniu poinformowałem Rzeczniczkę Praw Wartości Akademickich UJ z prośbą o interwencję. Wysłałem również maila z prośbą o interwencję do opiekuna koła naukowego PRAGMA – dr Kai Głomb. Oto odpowiedź, którą otrzymałem:
Szanowny Panie Doktorze,
dziękuję za wiadomość.Pragnę poinformować, że stanowisko i decyzja studentów, organizatorów konferencji Psychodebiuty jest mi znana.
Przyjmuję do wiadomości stanowisko Pana Doktora w tej sprawie, zaś w związku z tym, że nie chce Pan poświęcać nam więcej czasu, uznaję sprawę za zamkniętą.
Z poważaniem,
Kaja Głomb
—
Dr Kaja GłombPh.D. in psychology
Institute of Applied Psychology
Faculty of Management and Social Communication
Jagiellonian University in Kraków
Dodatkowo wysłałem maila do dyrektora Instytutu Psychologii Stosowanej UJ – prof. dr hab. Józef Maciuszka, oraz do przewodniczącego Rady Kół Naukowych UJ – Macieja Czopa, od których jeszcze nie otrzymałem odpowiedzi.
O sprawie napisał portal Holistc News:
A także Fronda.pl:
https://www.fronda.pl/a/Semka-dla-Frondy-Dr-Witkowski-na-celowniku,248616.html
Wyborcza.pl wspięła się na wyżyny „obiektywnego” dziennikarstwa. „Uniwersytet Jagielloński murem za studentami” – przeczytacie w tekście, chociaż w rozmowie z autorką tekstu informowałem, że sprawę zgłosiłem do Rzeczniczki Praw i Wartości Akademickich UJ, która obiecała sprawę zbadać. „Mur” składa się z opiekunki koła naukowego i kilku studentów. Mimo wszystko, opiekunka koła naukowego, to nie władze uczelni. Ciekaw jestem co na to stwierdzenie faktyczne władze Uniwersytetu Jagiellońskiego? Cały tekst utkany został z podobnych manipulacji. Z braku czasu czytelnikom pozostawiam ich demaskowanie.
Jakiś czas po ukazaniu się artykuł w Wyborczej.pl, Koło Naukowe Studentów Psychologii UJ opublikowało na FB „Oświadczenie solidarnościowe” popierające decyzję Koła PRAGMA. Mniej więcej po godzinie wyłączyło możliwość komentowania, a część komentarzy usunęło lub ukryło. Zdaniem kancelarii prawnej, z którą się skontaktowałem, treści zamieszczone w tym oświadczenia wyczerpują znamiona zniesławienia publicznego, tj. przestępstwa z art. 212 par. 2 Kodeksu Karnego.
W informacjach o wydarzeniu na FB (https://www.facebook.com/events/1625234458835237/) nadal widnieje zaproszenie: Po wykładzie przewidziana jest przestrzeń do dyskusji, a więc każdy głos i każda myśl – mogą ubogacić to wydarzenie!
10 listopada 2025 r. Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów, którego jestem członkiem wydało oświadczenie Przeciwko cancelingowi na Uniwersytecie Jagiellońskim

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
20 listopada 2025 r. w Legnickiej Bibliotece Publicznej im. Tadeusza Gumińskiego na ul. Piastowskiej 22 odbędzie się spotkanie autorskie poświęcone mojej najnowszej książce Zawracanie statków głupców i inne eseje. Spotkanie poprowadzi legniczanin Michał Kuszyk – psycholog, jeden z najskuteczniejszych mediatorów w sporach zbiorowych w Polsce.
Więcej o spotkaniu w Echo Legnica: https://echolegnica.pl/20251103484735/tomasz-witkowski-w-legnicy-rozbiera-mity-na-czesci-i-zaprasza-do-rozmowy
Przeczytaj darmowy fragment, recenzje, opinie czytelników, posłuchaj rozmów o książce klikając na okładkę.
To tytuł rozmowy przeprowadzonej ze mną przez red. Katarzynę Matusewicz dla Pulsu Medycyny. Zapraszam do lektury!
Mimo błyskawicznego rozwoju medycyny, wciąż miliony ludzi wierzą w pseudoterapie – od homeopatii po generatory plazmowe. Dlaczego? Jak wyjaśnia psycholog dr Tomasz Witkowski, źródła tego zjawiska są złożone: od „głodu cudów” i potrzeby nadziei, przez emocje i ignorancję, aż po kryzys autorytetów i system edukacji, który zamiast krytycznego myślenia często wzmacnia irracjonalizm. To właśnie w takich lukach rozwija się szarlataneria, nierzadko zagrażająca zdrowiu i życiu pacjentów.
Katarzyna Matusewicz: Dlaczego zjawisko pseudonaukowych metod terapii wciąż zyskuje na popularności, mimo że medycyna oparta na faktach rozwija się tak dynamicznie?
Tomasz Witkowski: To nie jest nic nowego – takie praktyki istniały zawsze. Kiedyś ludzie poszukiwali np. „proszku z rogu jednorożca” czy innych cudownych specyfików na różnego rodzaju dolegliwości. Odbywało się to zwykle na targach, dziś przybiera to bardziej zorganizowaną formę. Szarlatani najczęściej działają w internecie. I mimo, że medycyna rzeczywiście ma niezwykłe osiągnięcia, to faktem pozostaje, że jesteśmy istotami śmiertelnymi. Wciąż istnieją choroby nieuleczalne czy bardzo trudne do leczenia. To właśnie te obszary – tam, gdzie medycyna nie ma gotowych odpowiedzi ani skutecznych terapii – najczęściej zagospodarowują szarlatani.
I myślę, że to się nie zmieni, nawet kiedy medycyna rozwinie się nieporównanie bardziej niż dziś. Zawsze znajdą się ludzie, którzy będą chcieli zatrzymać młodość, spowolnić starzenie się, a nawet poszukiwać nieśmiertelności. To naturalny trend, z którego korzystają pseudoterapeuci. Trzeba też pamiętać, że mamy w sobie potrzebę nadziei, „głód cudów”. Nawet jeśli leczymy się zgodnie z zaleceniami lekarzy, często myślimy: „może jest jeszcze coś, co mogę zrobić”. I właśnie to „coś jeszcze” bardzo często staje się polem działania osób polecających pseudonaukowe metody terapii.
K.M.: Wiadomo, jaka jest obecnie skala tego problemu w Polsce? Ilu pacjentów może korzystać z usług naturopatów czy bioenergoterapeutów?
T.W.: Trudno jest określić dokładną skalę tego zjawiska. Nie wiem, czy ktokolwiek przeprowadził rzetelne badania dotyczące liczby pacjentów korzystających z takich praktyk. Pamiętam jednak analizę sprzed kilkunastu lat, która dotyczyła wartości rynku ezoterycznego – wróżek, jasnowidzów i podobnych działalności. Już wtedy szacowano go na około dwa miliardy złotych rocznie! Można przypuszczać, że dziś ta wartość jest znacznie wyższa.
Czytaj dalej klikając TUTAJ
Wszelkie pseudonauki, to gwałt na rozumie
Uczmy młodzież krytycznego myślenia
O pseudonauce w „Wieczorze z czwórką”

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa z Anitą Różańską (Holistic News) o „Zawracaniu statków głupców”: kto płynie na współczesnym statku głupców, mity o traumie i dzieciństwie, terapeuta jako bankomat i utracona zdolność filozofowania.
Rozmowa o problemach poruszanych w książce Zawracanie statków głupców i inne eseje – przeprowadzona ze mną przez red. Anitę Różańską dla HolisticNews. Zapraszam do wysłuchania!
Tytuł mojej książki nawiązuje do średniowiecznej alegorii Sebastiana Branta i do obrazu Hieronima Boscha: statku pełnego głupców, który płynie do królestwa głupoty. Współczesny statek głupców płynie w świecie informacyjnego szumu, gdzie pseudonauka podszywa się pod rzetelną wiedzę, a psychoterapia obiecuje rozwiązanie każdego zmartwienia. Zostaliśmy wytresowani przez marketing terapeutyczny. Drobne problemy rozdmuchano do takich rozmiarów, że szukamy na nie rady w gabinetach, a czasem wychodzimy stamtąd z poważniejszymi.
Rozprawiam się w niej z kilkoma mitami. Słowo „trauma” jest dziś paskudnie nadużywane. Przekonanie, że osobowość ukształtowało wczesne dzieciństwo, to mit. „Genetycznego przekazu traumy” nie ma: dzieci kobiet, które przeżyły traumę w ciąży, nie dziedziczą jej w genach, tylko rozwijają się w organizmie matki pod wpływem jej hormonów. Takie bzdury szerzą się między innymi dlatego, że studenci psychologii od zawsze mieli największe kłopoty z biologicznymi podstawami zachowania i ze statystyką.
Gdy terapeuta zapowiada długi proces, którego czasu nie da się określić, proponuję uciekać – prawdopodobnie traktuje nas jak bankomat. Terapeuci często nie są psychologami i nie mają podstaw do profesjonalnej diagnozy, a badania skuteczności terapii rzadko pytają o jej szkody. Samotności będzie przybywać, bo starzejemy się i stać nas na życie osobno, więc musimy nauczyć się być sami. A więcej niż terapeuta może dziecku dać wspólny obiad i rozmowa przy stole.
Czego chciałbym, żeby czytelnik nauczył się z tej książki? Żeby rozmawiał z ludźmi, miał więcej przyjaciół, a mniej profesjonalistów, i żeby nieustannie podważał. Racjonalność zaczyna się od uświadomienia sobie, że racjonalni nie jesteśmy. Zatraciliśmy też zdolność zwykłego filozofowania – zadawania sobie pytań o sens życia, przyjaźni i miłości – i biegamy z nimi do gabinetów, choć odpowiedzi musimy udzielić sobie sami.
Wszystkie te wątki rozwijam w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje” – na jego stronie możesz też przeczytać fragment.
Przeczytaj DARMOWY FRAGMENT, recenzje, poznaj opinie, posłuchaj innych rozmów o książce, zamów egzemplarz klikając na okładkę poniżej:
Rozmowa o projekcie „Tam, gdzie nie ma psychiatry” przeprowadzona dla magazynu „Twój STYL” przez red. Magdalenę Jankowską.
Gdy zmagamy się z problemami psychicznymi, powinniśmy szukać pomocy u psychiatry lub psychologa. W świecie idealnym przyjąłby nas następnego dnia. Ale co robić, jeżeli żyjemy w miejscu, gdzie na wizytę u specjalisty trzeba czekać tygodniami? Pytamy psychologa, dr. Tomasza Witkowskiego.
PANI: Jako społeczeństwo jesteśmy w takim punkcie, że problemy psychiczne narastają (mówi się nawet o kryzysie zdrowia psychicznego), a kolejki do psychiatrów i psychologów nie maleją. System zawodzi. Jest wyjście z tej sytuacji?
DR TOMASZ WITKOWSKI: Oczywiście, że jest. To prawda, że czujemy się czasem bezradni, bo ulegliśmy w ostatnich dekadach trendowi intensywnej profesjonalizacji różnych sfer życia, które do tej pory były prywatne. Nie tylko wzywamy specjalistów do wbicia gwoździa w ścianę i podłączenia sprzętu AGD, ale nasze zdrowie fizyczne i psychiczne zostało zmedykalizowane i sterapeutyzowane. A to nie jest jedyny sposób życia. Przez wieki radziliśmy sobie z problemami inaczej. Samodzielnie albo z pomocą przyjaznych nam osób.
Chce pan powiedzieć, że możemy pomóc sobie i naszym bliskim w problemach psychicznych, nie będąc psychologami ani psychiatrami?
Chcę powiedzieć, że kiedy system zawodzi, narzędzia daje nauka. A system zawodzi w wielu miejscach na świecie. Podczas pracy nad moją książką „Giganci psychologii” spotkałem się z Vikramem Patelem, wybitnym psychiatrą, profesorem z Harvard Medical School. Kiedy Patel jako młody lekarz pojechał robić doktorat do Zimbabwe, odkrył, że jeden psychiatra przypada tam na półtora miliona mieszkańców. W Czadzie, Erytrei przypada jeden na cały kraj. To jest dopiero wyzwanie – jak pomóc ludziom w takich miejscach, bo przecież problemy psychiczne w krajach rozwijających się są równie intensywne jak w krajach Zachodu. Tam ludzie również cierpią z powodu nałogów, traum, chorują na depresję, zmagają się z agresją i innymi trudnymi emocjami. Ktoś może powiedzieć: no, ale w Europie mamy zupełnie inną sytuację. To prawda, mamy dobrych specjalistów, mamy leki i dowody, że interwencja psychiatryczna, psychologiczna i społeczna znacząco poprawia jakość naszego życia. Ale w zamożnych krajach Zachodu tylko połowa ludzi ma dostęp do tych profesjonalnych usług. Z powodu kolejek, ale też miejsca zamieszkania z dala od większego miasta, problemów komunikacyjnych z dojazdem na terapię. Z powodu braku pieniędzy, bo te usługi i leki nie są tanie. To jest problem dotkliwy u nas w Polsce, ale również w Niemczech, Belgii, Hiszpanii. Vikram Patel stworzył Centrum Globalnego Zdrowia Psychicznego i zaczął pracować nad narzędziami, które pomogłyby zniwelować tę przepaść pomiędzy wiedzą, którą posiadamy na temat skutecznych metod leczenia, a dostępem do niej. Obejść system. Zidentyfikować najskuteczniejsze techniki pomocy i dostarczyć tę pomoc tam, gdzie ludzie jej nie mają.
Jakie to techniki?
Jednym z pierwszych projektów, do którego przystąpił Patel, były „ławki przyjaźni” wymyślone przez psychiatrę z Zimbabwe Dixona Chibandę. Zwyczajne ławki oznaczone tabliczką o tej nazwie, ustawione wokół przychodni, szkoły, na skwerze obok instytucji publicznej. Ponieważ badania pokazują, że w większości krajów świata osobami budzącymi największe zaufanie są kobiety w średnim wieku – dojrzałe mamy, babcie – Chibanda wyszkolił grupę kobiet po pięćdziesiątce w metodach rozmowy terapeutycznej wziętych głównie z terapii poznawczo- behawioralnej. Były przygotowane do tego, że jeśli ktoś usiądzie na ławce przyjaźni, one przysiadają obok i rozpoczynają rozmowę z taką osobą. Kiedy badania pokazały, że skuteczność tej techniki jest wyższa niż pomocy ambulatoryjnej, projekt rozszerzono na cały kraj, a później sprawdzono jego skuteczność także w innych krajach świata.
Chciałabym umieć prowadzić taką rozmowę.
I na pewno może się pani jej nauczyć. Vikram Patel na początku szkolił głównie pracownice zdrowotnej opieki społecznej, potem do pomocy nastolatkom młodych wolontariuszy, bo jak pokazują badania, młodzież chętniej przyjmuje pomoc od rówieśników. Realizował swoje projekty w Afryce, ale także w Kanadzie i w stanie Washington w USA. Koncentrował się na wybranych problemach obecnych w danej społeczności, na przykład na zapobieganiu samobójstwom wśród młodych ludzi bądź depresji poporodowej. Wyniki były bardzo obiecujące, dawały od 60 do 70 procent skuteczności. To jest nawet dwa razy więcej niż w przypadku pomocy udzielanej tradycyjnie w przychodni.
Dlaczego, jak to możliwe?
Uważamy, że ta przewaga jest skutkiem udzielania pomocy w miejscu życia chorej osoby. Jak mówiłem, idealnie byłoby, gdybyśmy wszyscy mieli dostęp do profesjonalistów najwyższej klasy na zawołanie. Ale tak nie jest. Jeśli chora osoba musi pojechać do innego miasta, postać w kolejce, zmieścić się ze swoim problemem w czasie przewidzianym na wizytę, a potem wraca do siebie, do środowiska w którym nie ma wsparcia, jest jej trudno podążać za wskazówkami psychiatry. Dixon Chibanda miał pacjentkę, która popełniła samobójstwo. Nie miała 10 dolarów na autobus, żeby przyjechać do niego, do szpitala psychiatrycznego. Jej śmierć była impulsem, który zainicjował projekt „ławki przyjaźni”.
Czytaj dalej klikając TUTAJ
Dowiedz się więcej szczegółów na temat projektu na jego stronie klikając okładkę poniżej:
Tam, gdzie nie ma psychiatry. Także w Polsce
Tam, gdzie nie ma psychiatry – rozmowa o projekcie
„Tam, gdzie nie ma psychiatry” już wkrótce trafi do rąk Polaków
Tam, gdzie nie ma psychiatry – zaproszenie do współpracy

Moją rozmowę z prof. Vikramem Patelem, autorem podręcznika „Tam, gdzie nie ma psychiatry”, znajdziesz w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”. Książka w księgarni Bonito »

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Z okazji ukazania się Recipe for a 21st-Century Children’s Crusade. Essays on Culture, Science, and Psychology flagowy magazyn Good Thinking Society – The Skeptic, opublikował fragment tytułowego eseju. Zapraszam serdecznie do lektury!
This piece contains in-depth discussion of the prevalence of suicide among young people.
In May 1212, 12-year-old Stephen of Cloyes announced to the world that Jesus Christ had authorised him to organise a crusade to the Holy Land. He drew crowds of children with him, all traveling south. Most of them were boys from peasant families, but there were also some sons of the nobility. Some had run away from home, others had left with the family’s blessing. A group of girls and a number of young priests and adult pilgrims also joined them.
Stephen persuaded at least 3,000 children to take part in the crusade, although some sources say it may have been as many as half a million. Many of them died on the way due to hunger and the extreme heat. When they reached Marseilles, the sea did not part as Stephen had prophesied, and so some of the discouraged participants returned home. As for those who remained, a cunning merchant offered to transport them to the Holy Land in his seven ships. Two of them sank, and the passengers of the other five were sold into slavery to the Saracens.
When news of Stephen’s crusade reached Germany, shortly after it set out, Nicholas of Cologne gathered an army of local children ready to go south. This was a significantly smaller group, numbering “only” 12,000. When they reached the shore, the sea refused to part for them too. They decided to wander on until they reached the place where the miracle was prophesied to take place. A few returned, but the others were never heard of again.
The history of the Children’s Crusades is invaluable as the pretext for a thought experiment which can provide us with a better insight into the present. After all, as the universal but irrefutable wisdom has it, those who do not learn from history are doomed to repeat it. So, let us consider a few questions: why did children go on crusades in the 13th century? Why were there no such crusades either earlier or later in our history? Why did those crusades start from France and Germany, and not from, say, Poland or Scandinavia? Why aren’t they happening today? And the most important question: what social elements in play at the beginning of the 13th century should be eliminated to prevent such tragic crusades?
More than 800 years after the Children’s Crusades, we are experiencing what we have generally come to call an epidemic of suicide among children and adolescents. Three decades ago, the gravest public health threats to teenagers in the United States came from binge drinking, drunk driving, teenage pregnancy and smoking. These have since fallen sharply, replaced by a new public health concern: soaring rates of mental health disorders and suicide attempts. For people aged 10 to 24, suicide rates, stable from 2000 to 2007, leaped 57.4% from 6.8 per 100,000 in 2007 to 10.7 in 2018. Between 2007–2009 and 2016–2018, suicide rates increased significantly in 42 states. In the 10 years leading up to the Covid pandemic, suicidal thoughts and behaviours increased by about 40% among young people, according to the Centers for Disease Control and Prevention. A study published in 2023 found that 22% of teenagers had considered attempting suicide in the past year, of which female students accounted for more than twice the attempts by male students.
This epidemic of suicide is not just an American problem. In Europe, suicide is the second most common cause of death among adolescents aged 15 to 19. Tragically, almost 1,200 children and adolescents aged 10 to 19 end their own lives every year, which is an estimated three lives per day lost to suicide in Europe.
A record number of suicide attempts by children and adolescents was noted in Poland in 2022. The number of suicide attempts in this country has been growing significantly since 2013 (except for 2020). However, the recent increase is shocking. While in 2020 there were 843 suicide attempts made by children, in 2021 this figure was as high as 1,496. It is interesting to note that the number of suicide attempts ending in death has been decreasing at the same time. Just for an example, in 2013, 148 children killed themselves, while in 2020 the figure was 107. An increase was again recorded in 2021, when the figure rose to 127.
Disturbingly, the number of suicide attempts in 2020 by children aged seven to 12 was 29, but in 2021 this figure had increased to 51. Currently, about 6% of deaths among children and adolescents under the age of 18 are suicides. Fortunately, in the zero to six age group, there have been no recorded suicide attempts resulting in death since 2013, although psychologists report that recently children aged as young as six have begun to report suicidal thoughts.
It is difficult to obtain reliable historical data which could be used for comparison, but the few studies that appeared at the turn of the nineteenth and twentieth centuries and later, before World War II, show that these numbers were significantly lower, at least in Europe. However, it is worth noting that the phenomenon of suicide among children and adolescents, although not as intense as it is currently, has always been an element of social reality. The increase in these depressing indicators is accompanied by an increasing number of studies whose authors are looking for possible reasons for this state of affairs, as well as ways to counteract these unfavourable trends.

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.