„Psychology Led Astray” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof.

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627346090 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: https://www.amazon.com/Psychology-Led-Astray-Science-Therapy/dp/1627346090 Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof. Jamesa Alcocka a obszerna recenzja autorstwa dr Harriet Hall ukazała się na opiniotwórczym portalu Science Based Medicine. Dostrzegli ją również redaktorzy „Observera” i umieścili na październikowej liście Books to Check Out.  Będę niezmiernie wdzięczny, jeśli Wy Drodzy Czytelnicy tego bloga, wesprzecie moje działania kupując tę książkę. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. Każda choćby jednozdaniowa recenzja czytelnicza umieszczona w Amazonie lub innej księgarni internetowej jest dla mnie bardzo cenna. Tym, którzy podejmą wysiłek przeczytania tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo pewnie nie jest przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przybiera formy kultu cargo w psychologii, a co przesłania prawdziwe jej oblicze. 3


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Co w zamian? Szkic o krytycznym myśleniu

obraz1Podczas ostatniej dekady mojego życia na swojej drodze zdecydowanie częściej spotykałem hejterów i zawziętych krytyków niż pochlebców i klakierów. Egzystując sobie spokojnie w takiej otoczce czystej niechęci szybko nauczyłem się rozpoznawać schematy ataków. Chyba rozumiem trochę mistrzów walk wschodnich, którzy po latach ćwiczeń bez nadmiernego wysiłku potrafią walczyć z zamkniętymi oczami. Mnie było o tyle łatwiej, że mistrzowie walk wschodnich na swojej drodze spotykają tych doskonalących sztuki walki, ja niestety w większości sytuacji miałem do czynienia z mało wyrafinowanymi, powtarzalnymi schematami. Część z nich opisałem w Niezbędniku dziesięcioprocentowego intelektualisty. Nie jest to jednak wyczerpujące kompendium. Brakuje w nim kilku dość rutynowych schematów ataku. Jednym z nich jest nudne pytanie, na które często atakujący wpada w wyniku olśniewającego procesu myślowego i z którego jest niezwykle dumny, a które brzmi: „No więc, co proponujesz w zamian?”. To pytanie, w przekonaniu atakującego, powinno wcisnąć mnie w fotel, odebrać mowę i raz na zawsze zniechęcić do jakiejkolwiek krytyki. Przybliżę pokrótce sytuacje, w których się pojawia, aby pokazać później co z takich pytań wynika. Najczęściej spotykam się z tym pytaniem, kiedy ośmielam się poddawać w wątpliwość skuteczność lub brak szkodliwości takich „świętości” jak psychoterapia. W odpowiedzi na badania, liczby, argumenty logiczne pada odpowiednio retorycznie doprawione pytanie: „No więc, co w zamian proponujesz tym wszystkim biednym cierpiącym ludziom?”. Po tym pytaniu powinienem poczuć się źle, niczym pozbawiony wrażliwości drań, próbujący odebrać ludziom jedyną nadzieję. Zła wiadomość – nie czuję się źle. Podczas dyskusji z psychologami biegłymi sądowymi lub diagnostami, którzy stosują w swojej pracy nierzetelne i szkodliwe metody projekcyjne, w szczególności tzw. test Rorschacha, przedstawiając wyniki badań pokazujące całkowitą nieużyteczność tych narzędzi w odpowiedzi również słyszę to pytanie: „Jakie metody proponujesz w zamian? W jaki sposób mamy odpowiedzieć sądowi na pytanie, czy dziecko było molestowane seksualnie czy nie?”. Ponownie, powinienem poczuć się źle. Oto psycholog z całą swoją dobrą wolą próbuje pomóc w sytuacji, w której być może dzieje się nieodwracalna krzywda dziecka, a bezduszny empirysta wytrąca mu jedyne narzędzia z ręki. I znowu zła wiadomość – nie czuję się źle. Jest wiele podobnych sytuacji i nie dotyczą one tylko psychologii. Z pytaniem „co w zamian?” spotkacie się krytykując metody analizy finansowej, podważając zasadność metod doboru personelu, wątpiąc w skuteczność punktowego systemu oceny naukowców czy negując sensowność jakichś absurdalnych procedur formalnych. Myślę jednak, że warto wspomnieć o jeszcze jednej, która szczególnie mnie uderzyła, bo miała miejsce wśród dobrze wykształconych i, jak mniemam, inteligentnych ludzi. Oto podczas pewnej, naukowej z założenia, konferencji próbowałem pokazać, że metody statystyczne wykorzystywane w wielu eksperymentach psychologicznych prowadzą do niekontrolowanych błędów uzyskiwanych wyników[1]. Jak pokazuje wiele szczegółowych analiz średni błąd w badaniach psychologicznych wynosi 60%, a więc jest wyższy niż ewentualny błąd uzyskany w wyniku rzutu monetą.[2] Podczas dyskusji padło owo sakramentalne pytanie: „Co zatem proponujesz w zamian? W jaki sposób mamy obliczać wyniki eksperymentów twoim zdaniem?”. I znowu nie poczułem się źle. Dlaczego? Bowiem najuczciwszą intelektualnie odpowiedzią na pytanie: „co w zamian?” jest stwierdzenie: „NIC”. Jeśli ktoś w pracy stosuje metody szkodliwe, nieskuteczne, błędne to on i tylko on (pytający) jest odpowiedzialny za ich porzucenie lub zmianę, nie ten, kto odważył się poddać je w wątpliwość! A owa nieukrywana troska o dobro innych jest niczym innym, jak lękiem przed pustką. Terapeuta, który uzna zasadność krytyki, będzie musiał przestać przyjmować pacjentów, biegły sądowy będzie musiał odpowiedzieć uczciwie sądowi: „nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie”, a w ślad za tym utraci zlecenia od sądu, który oczekuje konkretnych odpowiedzi. Naukowiec skonfrontowany z brakiem precyzji swoich obliczeń będzie musiał albo wypracować lepsze metody, albo zrezygnować z kolejnych publikacji zapewniających mu tak pożądane punkty czy możliwość uczestnictwa w turystyce konferencyjnej. Muszę jednak wyznać, że w podobnych dyskusjach nie byłem uczciwy i rzadko kiedy udzielałem odpowiedzi „NIC”. Tylko z tego powodu czuję się źle, bo zamiast tego wymyślałem jakieś alternatywy i obawiam się, że będę to robił w przyszłości, ponieważ w tych pytaniach znajduje się mnóstwo ukrytych założeń, które audytorium przysłuchujące się dyskusji najczęściej zna i akceptuje. Spróbuję wyjaśnić to na przykładzie kontrastu. Gdyby podczas dyskusji dotyczącej zniesienia niewolnictwa jego obrońcy zadaliby pytanie: „Co w zamian?”, a przeciwnicy odpowiedzieliby: „NIC, brak niewolnictwa” rozumielibyśmy zasadność takiej odpowiedzi. Podobnie rzecz miałaby się, gdybyśmy dyskutowali o dyskryminacji kobiet, przemocy domowej, pedofilii itd. Po pierwsze, nikt przy zdrowych zmysłach nie zadawałby pytania „co w zamian”, a nawet jeśliby je zadał, odpowiedź „NIC – brak dyskryminacji, przemocy, pedofilii itd.”. wydałaby się jedyną zasadną. Dlaczego zatem w innych obszarach tak nie jest? Niewolnictwo, dyskryminacja kobiet, przemoc w rodzinie, pedofilia to zjawiska nacechowane negatywnie. Usunięcie praktyk do nich prowadzących nie powoduje potrzeby szukania czegoś w zastępstwie. Wystarczająco dobry jest ich brak. Sytuacje, które przytoczyłem wcześniej, pochodzą z obszarów, które zdobyły sobie zupełnie odmienną opinię. Psychoterapeuta kierowany dobrą wolą stara się pomóc pacjentowi, biegły sądowy pomaga sędziemu odnaleźć prawdę o przestępstwie i przyczynia się do zatryumfowania sprawiedliwości, a uczony poświęca swoje życie odkrywaniu prawdy. Ani przedstawiciele tych dziedzin, ani opinia publiczna nie mają wątpliwości co do tych motywów, kiedy zatem pojawiają się wątpliwości dotyczące rzetelności, skuteczności i domniemanego braku negatywnych skutków stosowanych przez nich metod, kolejnym krokiem obrony jest stwierdzenie: „Wykorzystujemy te narzędzia, które mamy. Lepszymi nie dysponujemy”. W oczach opinii publicznej takie usprawiedliwienie jest wystarczające. Ale czy takim jest w rzeczywistości? Podczas wakacji usłyszałem historię pewnego żeglarza, który rozbił swój jacht na podwodnych skałach i tylko dzięki sprawnej akcji służb ratowniczych SAR jego życie zostało ocalone. Żeglarz ów nawigując posługiwał się… mapą samochodową, która, jak każdy, kto taką mapę miał w ręku wie, nie zawiera żadnych informacji nawigacyjnych poza zarysem brzegów lądu. Jak się później tłumaczył ów nieszczęśnik – była to najlepsza mapa jaką dysponował. Pomimo że historia ta nieodmiennie budzi śmiech, to jednak identyczne wypowiedzi psychoterapeutów, psychologów, uczonych czy polityków nie tylko, że nie wywołują rozbawienia, ale często nie skłaniają do najmniejszej nawet refleksji. Biegły sądowy korzysta z narzędzi, które są mniej przydatne do diagnozy niż mapa samochodowa do nawigacji i… nikt się z tego nie śmieje, bo jest to najlepsze narzędzie jakim dysponuje. Uczony dochodzi do wniosków przy pomocy metod bardziej błędnych niż daje rzut monetą i… nadal nikt się z tego nie śmieje, bo jest to najlepsze narzędzie jakim dysponuje. Da capo al fine… A teraz wyobraź sobie Drogi Czytelniku, że lekarz na Twoje dolegliwości żołądkowe proponuje Ci lek na obniżenie ciśnienia, bo jest on najlepszym lekiem, jakim obecnie dysponuje. Będziesz kontynuował leczenie u tego lekarza? Pójdźmy o krok dalej, siedząc w autobusie wiozącym Cię na upragniony urlop na Lazurowe Wybrzeże we Francji, dowiedziałeś się, że kierowca posługuje się mapą Chorwacji, bo jest to najlepsza mapa, jaką ma. Pozostaniesz w tym autobusie? Nawet jeśli tak, to nie przeszkadza, żeby wyobrazić sobie, że inny kierowca, który dowozi Twoje dzieci do szkoły ma bardzo poważną wzroku, graniczącą ze ślepotą i wadę słuchu. Jest to jednak najlepszy kierowca, jakim dysponuje przedsiębiorstwo, które wygrało przetarg na dowóz dzieci do szkoły. Oczywiście, możesz zrobić karczemną awanturę kierownictwu firmy, a wówczas zapytają Cię: „Co proponuje Pan w zamian? Robimy co w naszej mocy, ale na warunkach, które proponujemy nie znajdzie się żaden lepszy kierowca, czy chce Pan wszystkie te biedne dzieci, które dowozi do szkoły pozbawić możliwości kształcenia? Chce Pan im odebrać możliwość równego startu i od dzieciństwa uczynić gorszymi?”. Jeśli ułożyłeś już sobie odpowiedź, to pamiętaj o niej zawsze, kiedy krytykowany zadaje krytykującemu pytanie: „Co w zamian?”. [1] Rzuć monetą zamiast przeprowadzać kolejny eksperyment! [2]J. Cohen, “The Statistical Power of Abnormal-Social Psychological Research.” Journal of Abnormal and Social Psychology 65, (1962): 145-153; J. E. Hunter, “Needed: A Ban on the Significance Test.” Psychological Science 8, (1997): 3-7, 3; J. E. Maddock, and J. S. Rossi, “Statistical Power of Articles Published in Three Health Psychology-Related Journals,” Health Psychology 20, (2001): 76–78; J. S. Rossi, “Statistical Power of Psychological Research: What we Have Gained in 20 Years?” Journal of Consulting and Clinical Psychology 58, (1990): 646-656, 646.
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Pecunia non olet

Było zimne kwietniowe popołudnie, kiedy otrzymałem wiadomość z Nowej Zelandii od pewnego naukowca zajmującego się oszustwami naukowymi. Prosił mnie o przesłanie oryginalnego artykułu z Charakterów z moją prowokacją sprzed niemal dziewięciu lat.

Było zimne kwietniowe popołudnie, kiedy otrzymałem wiadomość z Nowej Zelandii od pewnego naukowca zajmującego się oszustwami naukowymi. Prosił mnie o przesłanie oryginalnego artykułu z Charakterów z moją prowokacją sprzed niemal dziewięciu lat.[1] Już to powątpiewał w jego prawdziwość nie mogąc go nigdzie znaleźć, już to kierowała nim bezwzględna rzetelność kogoś, kto na co dzień ma do czynienia z jej brakiem – rozmyślnym lub niezamierzonym. Ponieważ artykuł mam tylko w wersji papierowej i w postaci maszynopisu, postanowiłem sprawdzić, czy nie znajdę go gdzieś opublikowanego w sieci. Po wpisaniu w wyszukiwarce tytułu artykułu: „Wiedza prosto z pola” pojawiły się moje strony internetowe z opisem prowokacji oraz, ku mojemu zdziwieniu, strona Charakterów, na której można było przeczytać krótkie fragmenty artykułów zamieszczonych w tym numerze oraz… link umożliwiający zakup tego archiwalnego numeru (http://sklep.charaktery.eu/charaktery-10-2007.html). Niezwłocznie złożyłem zamówienie, zapłaciłem 7 zł za egzemplarz z magazynu oraz 8 zł za przesyłkę i wkrótce otrzymałem informację o realizacji zamówienia. Po co kupiłem ponownie ten numer, choć mam go ciągle na półce? Po prostu nie wierzyłem, że redakcja Charakterów, która wówczas zarzuciła mi nieodwracalne i karygodne ich zdaniem wprowadzenie w błąd czytelników, może robić to samo przez kolejne dziewięć lat od czasu tamtej awantury. Byłem przekonany, że w przesyłce znajdę wydrukowaną informację o tym, że informacje zawarte w artykule „Wiedza prosto z pola” są niewiarygodne, że nie należy zjawisk tam opisanych traktować serio. O święta naiwności! Ani w kopercie, ani w samym czasopiśmie nie znalazłem kompletnie nic. Szafarze ocen moralnych zachłystujący się swoim oburzeniem nie mają najmniejszych skrupułów, aby przez dziewięć lat wprowadzać w błąd kolejnych czytelników skwapliwie przyjmując po 7 złotych za egzemplarz stęchłego numeru. Pecunia non olet – stwierdził Wespezjan, krytykowany za wprowadzenie w Cesarstwie Rzymskim podatku od toalet. Najwyraźniej redakcja Charakterów zgadza się dzisiaj w tej kwestii z cesarzem Wespezjanem choć jej przeprosiny i obietnice sprzed niemal dziewięciu lat zapowiadały nieco inne podejście:
Wszystkich Czytelników przepraszamy za zamieszczenie tego materiału. To nasza wina, popełniliśmy błędy. Błędy wynikające z nadmiernego zaufania do drugiego człowieka, także błędy wewnątrzredakcyjne, proceduralne. Za ich wykazanie Panu Tomaszowi Witkowskiemu dziękujemy. Ta sprawa pomoże nam wyeliminować słabości i poprawić jakość czasopisma. Kroki w tym kierunku już podjęliśmy[2]. „Prowokacja” spowodowała dyskusję o Charakterach, roli pisma oraz jego przesłaniu. Wzięli w niej udział nasi Czytelnicy, współpracujący z nami naukowcy, internauci. Za przekazane opinie, nawet te najbardziej krytyczne, dziękujemy. Zapewniamy, że wykorzystamy je opracowując strategię pisma na kolejne lata. Tak jak przez 11 lat istnienia Charakterów będziemy – we współpracy z najwybitniejszymi polskimi psychologami akademickimi i praktykami reprezentującymi różne orientacje i kierunki teoretyczne i praktyczne – popularyzować psychologię i jej dokonania[3].
Wówczas porównywany byłem do agentów ABW, CBA, CIA, a moją, wyciągniętą do współpracy, przy przygotowaniu sprostowań dla czytelników, dłoń, odtrącono w następujący sposób:
Pańskie deklaracje „pomocy redakcji” oraz odwoływanie się do „dobra czytelników” w świetle powyższego, oraz tego co Pan uczynił („prowokacja”) odbieram jako żart w bardzo złym guście. Następnych odpowiedzi na Pańską pocztę proszę nie oczekiwać[4].
Jakimż to gustem trzeba dysponować, aby przez blisko dziewięć lat kontynuować praktyki podobne do tych opisanych powyżej? A może to po prostu kolejna „pomyłka techniczna” lub „błąd proceduralny”? [1] Czytelnicy, którzy nigdy o mojej prowokacji nie słyszeli, mogą przeczytać więcej na jej temat tutaj: https://web.archive.org/web/2019/http://www.tomaszwitkowski.pl/page0.php [2] Pierwsza oficjalna wypowiedź redakcji, która pojawiła się na forum internetowym czasopisma po tym, jak został założony na nim wątek poświęcony Renacie Aulagnier. Wątek ten został przez redakcję usunięty, a tekst można dzisiaj przeczytać jedynie tutaj: http://web.archive.org/web/20071201041139/www.charaktery.com.pl/forum/816/Renata-Aulagnier-Wiedza-prosto-z-pola/wiadomosc/821/ Jest to tzw. maszyna czasu, czyli usługa oferowana przez Internet Archive – instytucję znajdującą się w San Francisco, która zajmuje się gromadzeniem i udostępnianiem archiwum rozmaitych zasobów multimedialnych. [3] B. Białek, Od Redaktora Naczelnego, „Charaktery”, Grudzień, 2007. [4] Korespondencja od redaktora naczelnego „Charakterów” – Bogdana Białka.
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kiedy pomoc psychologa może zaszkodzić?

W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego FOCUS – Jana Stradowskiego. Oto jak pisze o audycji:

  Kiedy pomoc psychologa może zaszkodzić? [BLOG]W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego FOCUS – Jana Stradowskiego. Oto jak pisze o audycji:  
Wypadek samochodowy, trzęsienie ziemi, atak terrorystyczny – takie zdarzenia mogą zostawić trwałe ślady w psychice. Jednak badania pokazują, że większość z nas dobrze sobie radzi z traumą. Odpowiada za to zjawisko tzw. rezyliencji. Już w latach 40. XX wieku amerykańscy lekarze zaobserwowali, że część osób chorych psychicznie całkiem nieźle radzi sobie w życiu. Zakładali rodziny, podejmowali pracę i mieli wysoki poziom poczucia osobistego szczęścia. Okazało się, że odporność psychiczna człowieka jest całkiem spora. „Nie chodzi o to, żeby nigdy nie upaść, tylko by szybko i w miarę skutecznie się podnosić. Nie być ołowianym żołnierzykiem, lecz wańką-wstańką” – mówi doc. Tomasz Ochinowski z Katedry Psychologii i Socjologii Zarządzania na Uniwersytecie Warszawskim w artykule „Jak się nie dać przeciwnościom losu“. Jednak część osób, które przeżyły traumę cierpi potem na zaburzenia takie jak zespół stresu pourazowego (PTSD). Jak i kiedy pomagać takim ludziom? Okazuje się, że nie należy tego robić bardzo szybko. Pomoc psychologiczna w formie terapii takiej jak np. debriefing, udzielona tuż po traumatycznym wydarzeniu może nie tylko nie pomóc, ale wręcz zaszkodzić pacjentom. Tak było m.in. w przypadku osób, które przeżyły atak na World Trade Center 11 września 2001 r. Kiedy więc nieść pomoc ofiarom traumy i jak powinna ona wyglądać? O to zapytam moich gości w studiu TOK FM: dr Agnieszkę Popiel, psychiatrę i psychoterapeutkę z Uniwersytetu SWPS i programu TRAKT Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr. Tomasza Witkowskiego, psychologa, pisarza, autora książek z serii „Zakazana psychologia” („Psychology Gone Wrong”), przedstawicielaKlubu Sceptyków Polskich. Uwaga – ważna wiadomość. Program TRAKT jest otwarty dla osób, które mają problemy psychologiczne po wypadku drogowym. W jego ramach można bezpłatnie otrzymać diagnozę i fachową terapię w wielu miastach w Polsce. Szczegóły – na stroniewww.wypadki-drogowe.pl Przy okazji polecam archiwalne audycje o stresie, terapii depresji przez internet, racjonalnym myśleniu i korzyściach z porażek. Nowego odcinka „Człowieka 2.0” możecie posłuchać 230 kwietnia po godz. 20 na antenie Radia TOK FM. Później będzie dostępny jako podcast na stronie archiwum audycji oraz w aplikacji mobilnej TOK FM. Kompletny spis odcinków znajdziecie na stronie WikiRadia. Zapraszam!
 
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychobiznes na zgliszczach i traumatyczna turystyka

To tytuł wykładu poświęconego sposobom pomocy psychologicznej udzielanej ofiarom katastrof. Podczas wykładu spróbuję odpowiedzieć na pytania: – Jak powstała idea debriefingu psychologicznego? – Jaka jest jego efektywność? – Co robili psychologowie na zgliszczach World Trade Center? – Co zaskoczyło uczonych 10 lat po WTC? – Czy psychologowie są potrzebni na miejscu katastrof? – Debriefing dzisiaj. Wykład zorganizowany został przez Klub Sceptyków Polskich i  Psyche Books & Cafe w Warszawie, ul. Chodakowska 19/31 (Budynek SWPS).  Piątek, 22 kwietnia, godz. 18:00, wstęp wolny, serdecznie zapraszam! Obraz1
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Moja droga do… – filmowy zapis spotkania na SWPS

Moje spotkanie ze studentami na SWPS w cyklu „Moja droga do…”: o pracy naukowej i szkoleniach, o lobby psychoterapeutów, „doskonałym zaburzeniu” ADHD i psychologii, która przestała badać zachowanie.

14 marca 2016 roku Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii z Wrocławia zorganizowało spotkanie, którego byłem gościem honorowym. Spotkanie miało miejsce we wrocławskim SWPS, a dzięki Racjonalista.tv zostało zarejestrowane i upublicznione. Zapraszam do oglądania!

O czym było spotkanie

Spotkanie z cyklu „Moja droga do…”, zorganizowane przez Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii, miało pokazać studentom drogę zawodową gościa. Przyznałem, że trudno mi powiedzieć, co jest w niej wyjątkowego – może poza tym, że mam chyba najwięcej wrogów wśród psychologów w tym kraju. Opowiadałem, dlaczego równolegle z nauką prowadziłem szkolenia: na początku kariery z samej nauki nie dało się wyżyć.

Psychoterapia to rodzaj majstrowania przy duszy – czasem skuteczny, czasem szkodliwy. Badania jej skuteczności prowadzą w Polsce najczęściej sami terapeuci, co przypomina badanie leków przez firmy farmaceutyczne. Psychoterapeutą może u nas zostać praktycznie każdy, a silne lobby blokuje każdą próbę uchwalenia ustawy o zawodzie psychologa. Krytykuję też coaching oparty na NLP: zmiana przekonań może na chwilę podbić samoocenę, ale samo myślenie, że nie mam ograniczeń, nie sprawi, że przebiegnę maraton bez przygotowania.

ADHD nazywam „doskonałym zaburzeniem”, bo każda strona coś na nim zyskuje: dziecko ma usprawiedliwienie, rodzice i nauczyciele zdejmują z siebie odpowiedzialność, psychiatra ma pacjenta na lata, a przemysł farmaceutyczny – stały zysk. Na koniec mówię o tym, co powinno się zmienić w psychologii: przestała badać zachowanie, a zaczęła badać deklaracje. W latach 50. i 60. obserwowano, co ludzie rzeczywiście robią. Dziś pytamy w kwestionariuszach, co by zrobili, i traktujemy krzyżyki jak prawdziwe zachowanie.

O tym, czego strzec się w gabinetach psychologów i psychoterapeutów, piszę w „Zakazanej psychologii” i w „Psychoterapii bez makijażu”.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. James Alcock o „Psychology Led Astray”

Kolejna pozytywna recenzja mojej książki, tym razem pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka, który jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer.

James_AlcockKolejna pozytywna recenzja mojej książki, tym razem pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka, który jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer. W 1999, został zaliczony do grona najbardziej znaczących sceptyków XX wieku. W maju 2004 r. CSICOP uhonorował go najwyższym zaszczytem – In Praise of Reason Award. Więcej… O książce napisał m. in.
This is a well-written book, and the extensive documentation that is provided makes it an excellent source of reference material as well. Every psychologist, every psychology student, and every layperson with an interest in psychology or with need for its services will benefit immensely from reading it. And although it is largely devoted to decrying the egregious departures from scientific rigour that afflict much of our discipline and to skewering the many false and exploitative therapies and techniques that are huckstered to a hungry public, it is ultimately a book that honours and defends science-based psychology. I highly recommend it.

Dla zainteresowanych zamieszczam poniżej pełen tekst recenzji.

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy

by Tomasz Witkowski

Reviewed by James Alcock

This is a very important and valuable book, both for the social scientist who values rigourous scientific inquiry and for the layperson interested in the state of modern psychology. Its value lies in part because Tomasz Witkowski has summarized so succinctly and so powerfully the many problems that plague modern psychological research and its application, and in part because he has done so in such an engaging manner. Although dealing with material that could by its nature constitute a dry and boring read, he has enlivened his critical commentary by weaving through it entertaining and informative strands of storytelling, both literary and historical. But this is also likely to be a disturbing book for that same social scientist who values rigourous scientific inquiry, as well as for the layperson who may at some point seek psychological assistance. It is disturbing because it holds a mirror up to psychological research and practice, and much of what is reflected is not very pretty. Witkowski begins with reference to physicist Richard Feynman’s characterization of social science as a cargo cult, and he makes a compelling case that is there is much about modern psychology that fits with that pejorative analogy: He points to the persistence of inappropriate and misleading statistical practices that underlie much of psychological research, practices that have endured despite decades of criticism and condemnation. He addresses the essentially parochial nature of much of psychological research that, for the most part, has been conducted with participants who are representative of only a small segment of the populations of a few nations that in turn represent only a small segment of the world at large. He skewers the many fads and crazes that seem to sweep regularly through applied psychology (and in some cases, that stop sweeping and become firmly entrenched). He targets the proliferation of untested varieties of psychotherapy; the overgeneralization and exaggeration of findings from neuroscience; the creation from whole cloth of “disorders” such as the Adult Children of Alcoholics syndrome in the absence of any appropriate evidence; the continuing use of discredited treatment approaches such as Trauma Debriefing, Attachment/holding therapy, Facilitated Communication, and Dolphin Therapy. And for the layperson, he augments his critical examination of psychological therapies with guidance for anyone seeking psychotherapy. However, Witkowski does not throw out the baby with the bathwater; he concludes his penetrating criticism by challenging Feynman’s “cargo cult” appraisal and pointing out that evidence-based psychology has made very  significant contributions to both understanding and improving the human condition. This is a well-written book, and the extensive documentation that is provided makes it an excellent source of reference material as well. Every psychologist, every psychology student, and every layperson with an interest in psychology or with need for its services will benefit immensely from reading it. And although it is largely devoted to decrying the egregious departures from scientific rigour that afflict much of our discipline and to skewering the many false and exploitative therapies and techniques that are huckstered to a hungry public, it is ultimately a book that honours and defends science-based psychology. I highly recommend it. Blind
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Led Astray” – pierwsza recenzja

Nieznany jest jeszcze termin wydania mojej nowej książki, ale już otrzymałem pierwszą pozytywną recenzję. Prof. Elisabeth F. Loftus, jedna z 30 najbardziej wpływowych psychologów na świecie, zasłużona w walce z pseudonauką tak o niej napisała: Sadly, too much popularizing about psychology is filled with misrepresentations and myths. Not willing to sit silently and allow this to happen, Tomasz Witkowski, in this fine book, „Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Practice” courageously confronts the problem head on. Scientists, mental health professionals, students, and laypeople who care about separating the pseudoscience from the science need to read this book.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy

sponsor_brown_walker_pressTo tytuł mojej nowej książki, która właśnie została zaakceptowana do druku przez amerykańskiego wydawcę –  Brown Walker Press, który specjalizuje się w gatunku non fiction o zacięciu akademickim. Jak sam o sobie pisze: is a leading independent publisher of  nonfiction academic textbooks, monographs & trade publications. Nowa książka jest w znacznej mierze oparta na drugim tomie Zakazanej psychologii, chociaż nie wszystkie treści pozostały takie same. Przede wszystkim zostały one przystosowane do oczekiwań czytelnika, dla którego niektóre kwestie charakterystyczne dla naszego kraju, a omawiane w Zakazanej psychologii, mogłyby wydać się zupełnie nieinteresujące. Po drugie, w książce znalazły się treści nigdzie jeszcze (poza drobnymi wpisami na blogu) nie publikowane. Nowe rozdziały zostały poświęcone takim zjawiskom jak stres, problematyce zmiany jaka zaszła w psychologii, która przekształciła się z nauki o zachowaniu w naukę o samoopisach niereprezentatywnej części populacji – ludzi z Zachodu. Ponadto w osobnych rozdziałach przyglądam się krytycznie metodom badawczym w psychologii, a w szczególności testowaniu hipotez zerowych, wartości współczesnej neuronauki, problemom związanym z udzielaniem psychologicznej pomocy ofiarom katastrof. Uwagi dotyczące delfinoterapii rozszerzyłem do wielkości całego rozdziału. W przeciwieństwie do Zakazanej psychologii T. 2, w książce nie będzie rozdziału poświęconego psychologii sądowej – po prostu dysponuję zbyt małą wiedzą o specyfice funkcjonowania profesjonalistów z tego obszaru w innych krajach. Przede mną okres najbardziej żmudnej pracy związanej z procesem wydawniczym. Blind
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Szeptuchy, czarownice i zaklinacze” – rozmowa na temat pseudonauki w „Wysokich Obcasach Ekstra”

picture_248

W najnowszym numerze Wysokich Obcasów Extra, rozmowa na temat pseudonauki  przeprowadzona ze mną przez redaktora Grzegorza Giedrysa. Wszystkich zainteresowanych lekturą zachęcam do kliknięcia na link: Artykuł ,,Szeptuchy, czarownice i zaklinacze”

Tych, których temat zafrapował zachęcam do lektury mojej książek poświęconych podobnej tematyce:   Zakazana psychologia. Tom 1. Pomiędzy nauką a szarlatanerią - Witkowski Tomasz  Zakazana psychologia. Tom 2 - Witkowski Tomasz  
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” w „The Skeptical Intelligencer”

Prof. Michael Heap, redaktor naczelny kwartalnika The Skeptical Intelligencer publikowanego przez Association for Skeptical Inquiry w nr 3 z 2015 roku (Vol 18, 2015, Number 3, Autumn) zamieścił recenzję naszej książki. Oto jej pełen tekst:

Prof. Michael Heap, redaktor naczelny kwartalnika The Skeptical Intelligencer publikowanego przez Association for Skeptical Inquiry  w nr 3 z 2015 roku (Vol 18, 2015, Number 3, Autumn) zamieścił recenzję naszej książki. Oto jej pełen tekst:
The failings of modern psychology are the subject of a recent book by Tomasz Witkowski and Maciej Zatonoski entitledPsychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy (Boca Raton FL: BrownWalker Press, 2015). The authors are founding members of the Polish Skeptics Club. Dr Witkowski is a psychologist and Dr Zatonski is a surgeon working in the UK. In their book they review the history of fraudulent research and questionable research practices; the willingness of many psychologists to embrace pseudoscientific ideas and practices (psychoanalysis, recovered memory therapy, projective testing, NLP, etc.); exaggerated claims for the efficacy of psychological interventions; and so on.  In each case the authors support their thesis with abundant references. Some readers may find the authors’ style rather uncompromising and without balance (e.g. in their account of ‘the Burt affair’ which was discussed in the Skeptical Adversaria, 2012 (2); Burt does have his defenders). Also, quite a number of the frauds that the authors describe are from disciplines other than psychology and it may be argued that the authors’ complaints are characteristic of science generally (though I think there is a strong case for looking at psychology for particularly instructive examples of ‘science gone wrong’). Readers will wish that the authors included an index and I would advise that when the second edition is in preparation, a good proof reader is employed (the authors should be congratulated on producing an easy-to-read book but even the most forgiving of readers will not excuse the number of errors in the text). For professional psychologists, students and anyone who needs a working knowledge of academic and applied psychology (which includes all skeptics) this is an important book and I thoroughly recommend it.

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O wolności uczonych i sposobach korzystania z niej

Replication Naukowcy, podobnie jak artyści, cieszą się niemal nieskrępowaną wolnością. Sami decydują o tym co i w jaki sposób będą badać i czemu poświęcać swoje życie. Sami tworzą system kontroli, któremu się poddają. Jeśli ktokolwiek patrzy im na ręce, to są to najwyżej inni naukowcy. Ten wielki przywilej wolności wykorzystują w różny sposób. Są tacy, którzy pokonują kolejne bariery poznania przynosząc nam oszałamiające odkrycia i wynalazki, inni bez specjalnego wysiłku fałszują wyniki badań wspinając się po kolejnych szczeblach naukowej kariery. Są też i tacy, którzy cieszą się tą wolnością i korzystają z życia uprawiając, dość powszechną wśród uczonych, „turystykę konferencyjną”. Kiedy jednak ktoś pilniej przygląda się temu, co robią, stają się nerwowi, tak jak w głośnym ostatnio przypadku ogłoszenia wyników badań przez zespół Open Science Framework kierowany przez Briana Nosek’a z Uniwersytetu Wirginii, który wykazał, że spośród 100 powtórzonych eksperymentów psychologicznych, aż w 61 nie udało się uzyskać podobnego rezultatu. W środowisku zawrzało, media podchwyciły temat, psychologia znów stała się ciemną gwiazdą medialną. W rzeczywistości, dla kogoś, kto przygląda się nauce bez różowych okularów, całe to zamieszanie przypomina przerażenie rodziców rozpuszczonego nastolatka, którego uważali za najsłodsze i najbardziej niewinne stworzenie, a który okazał się być narkomanem wplątanym w działalność gangu młodocianych przestępców. Znając metodologię prowadzenia badań psychologicznych, ich wszelkie słabości i problemy, jakie napotykają badacze należałoby raczej ogłosić tryumfalnie – aż 36 (plus trzy niepewne wyniki) udało się powtórzyć! To wielki sukces w przypadku dość byle jak uprawianej nauki, jak ma to miejsce w przypadku psychologii. A jednak uczeni pod wpływem tej medialnej presji częściej przyznają się raczej do porażki niż sukcesu i angażują całą swoją inteligencję do obrony bylejakości zamiast wykorzystać sytuację do gruntownego zrewidowania tego, co robią. Przykładem takiej pełnej retoryki, a nawet demagogii, obrony jest artykuł trójki psychologów społecznych – Adriana Wójcika, Aleksandry Cisłak i Dariusza Dolińskiego zatytułowany Psychologia to nie ściema, który ukazał się w portalu Wyborcza.pl 19 września 2015 roku. W pierwszym zdaniu zadają retoryczne pytanie: „Czy sprawny kłamca i różnice w wynikach badań mogą ośmieszyć naukę?”. Rozsądny i myślący człowiek nie może udzielić innej odpowiedzi niż przecząca: „Nie, nie mogą”. Nie jest ona jednak w żaden sposób miarodajna, bowiem samo pytanie zawiera ukryte tezy, które fałszują rzeczywistość, próbując narzucić czytelnikowi punkt widzenia autorów. Jeden sprawny kłamca i różnice w wynikach badań nie mogą ośmieszyć nauki, ale wielu sprawnych kłamców i zrezygnowanie z powtarzania wyników badań (replikacji) nie tylko ośmieszają naukę, ale stanowią dla niej ogromne zagrożenie. Autorzy artykułu wskazują  przykład Diederika Stapela, który sfałszował wyniki większości swoich badań (ponad 50 wycofanych z druku prac) i przyczynił się w znaczący sposób do nadszarpnięcia medialnego wizerunku psychologii. Oczywiście nie sposób przejść obok tego obojętnie, ale rzecz w tym, że Stapel nie jest jedynym kłamcą, jak sugerują autorzy artykułu, a już na pewno nie sprawnym, bo tacy pozostają niewykryci. Rok wcześniej za fałszowanie wyników badań wydalono z Uniwersytetu Harvarda prominentnego psychologa amerykańskiego – Marca Hausera. Z kolei rok później, w 2012 roku Dirk Smeesters, psychology społeczny belgijskiego pochodzenia w wyniku zarzutów o fałszowanie wyników badań zmuszony został do rezygnacji ze swojego stanowiska w Erasmus University. Wkrótce później, Lawrence Sanna po odnalezieniu podejrzanych powtarzalnych schematów w jego obliczeniach statystycznych zrezygnował ze swojego stanowiska w University of Michigan w Ann Arbor. Niemal co rok demaskowani są kolejni oszuści. Wszystkich tych, których interesują takie przypadki odsyłam do prywatnego bloga Retraction Watch, który systematycznie publikuje informacje o kolejnych oszustach. Co ciekawe, żadna instytucja naukowa nie prowadzi podobnego wykazu. Badania Lesli Johna i jego współpracowników przeprowadzone na 2155 psychologach naukowcach publikujących w czasopiśmie Psychological Science pokazują, że co najmniej 7% z nich fałszowało wyniki badań, a 66,5% przyznało się do innych poważnych nadużyć. Podobne rezultaty uzyskują również inni autorzy badający nadużycia uczonych. Warto przy tym zaznaczyć, że większość wyników badań szacujących nadużycia, podobnie jak korupcję, przestępczość itp. niekorzystne zjawiska jest mocno zaniżona. Sugerowanie, że przypadek Diederika Stapela jest przykładem zgniłego jabłka w beczce pełnej zdrowych owoców, nie tylko stwarza fałszywy obraz problemu, lecz, co gorsza, pomaga tym naprawdę sprawnym kłamcom pozostać niewykrytymi. Różnice w wynikach badań tego samego zjawiska były i są czymś naturalnym. Pomagają się zastanowić nad błędami, które popełniają naukowcy, doskonalić metody badawcze, dlatego też replikacja – powtarzanie tych samych eksperymentów – jest podstawowym narzędziem nauki. Im więcej takich powtórzeń, tym lepiej, tym bardziej możemy być pewni rezultatów. A jednak w psychologii replikacja badań to mit. (Zainteresowanych odsyłam do lektury 6 rozdziału The Myth of Replication mojej książki Psychology Gone Wrong, gdzie zestawiłem szczegółowe dane i cytuję pełną literaturę). Czasopisma wprost odmawiają publikacji badań, które są replikacjami. Większość wyników publikuje się na podstawie pojedynczych eksperymentów a wnioski wyciągane na ich podstawie trafiają do podręczników. Brian Nosek i jego zespół podjęli pierwszą na taką skalę próbę replikacji znanych eksperymentów, dlatego jej wyniki tak mocno wstrząsnęły światkiem psychologów. Ale nie liczby są tutaj najważniejsze. Przede wszystkim obnażyły one fakt, że w psychologii niemal w ogóle nie replikuje się eksperymentów. A to już ośmiesza naukę i jest jej ogromnym zagrożeniem. Kolejne argumenty autorów artykułu Psychologia to nie ściema, których celem jest wyjaśnienie czytelnikowi niezbyt dobrego stanu tej nauki, przypominają trochę wyjaśnienia ucznia, który nie odrobił pracy domowej. Uważają, że mimo młodego wieku (nieco ponad 100 lat) psychologia i tak osiągnęła wiele. Być może nie zauważyli co osiągnęła w czasie niecałych 100 lat genetyka, mechanika kwantowa, biologia molekularna? Nanotechnologia dla osiągnięcia tak niezwykłego poziomu zaawansowania, jaki dzisiaj obserwujemy potrzebowała zaledwie około 50 lat. Przykłady można mnożyć i w zależności od kontekstu wypadać korzystniej lub mniej korzystnie, co też autorzy robią, bo kolejny ich argument to powołanie się na zły stan medycyny, w której trudno uzyskać 50-procentową powtarzalność wyników badań. Przypomina to do złudzenia argumentację wielu Polaków z lat 80. kiedy pocieszaliśmy się nawzajem, że nie jest w naszym kraju tak źle, bo przecież zawsze gorzej było w Albanii, a jeśli liczby pokazywały coś innego, zawsze można było liczyć na Rumunię. Fatalny poziom powtarzalności badań medycznych świadczy o złym stanie medycyny. Tylko i wyłącznie. W żaden sposób nie świadczy to na korzyść psychologii. Wyliczanie wad, jakie można znaleźć w badaniach przeprowadzonych przez Open Science Framework również nie przyczyni się do poprawy wizerunku psychologii. Z całą pewnością natomiast przyczyniłaby się do tego ich wielokrotna replikacja. I to nie replikacja jeden do jednego, w której staramy się wiernie powtórzyć najdrobniejszy szczegół badania, ale właśnie replikacja w zmieniających się warunkach, kontekstach, bo jeśli odkryte prawidłowości pretendują do roli praw opisujących rzeczywistość, to nie powinny się ulatniać przy subtelnej zmianie warunków. Byłbym pozytywnie zaskoczony, gdyby po tak przeprowadzonych replikacjach udało się utrzymać powtarzalność wyników na tak wysokim poziomie, jaki uzyskał Open Science Framework. Zgadzam się z autorami, że wieszczenie końca psychologii i sugerowanie, że cała wiedza psychologiczna jest niewiele warta, to tania sensacja. Stałem i stoję na stanowisku, że psychologia to nauka, która ma swoje wybitne osiągnięcia, często zupełnie nieznane opinii publicznej. Protestuję jednak przeciwko tworzeniu przez media i niektórych uczonych wizerunku Nosek’a, jego zespołu i podejmowanych przez nich działań, jako nieprofesjonalnych, niepełnych obliczonych na sensację. Nosek nie jest rewolucjonistą, jest naukowcem z krwi i kości, który zainicjował i przeprowadził projekt wymagający ogromu pracy. Pracy niewdzięcznej, bo przynoszącej uczonym dużo mniej korzyści niż badanie nowych, ale kompletnie banalnych zjawisk. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że zmasowany atak, którego stał się ostatnio celem nie zniechęci ani jego, ani jego naśladowców do wykonywania tej niewdzięcznej pracy. Różnię się również z autorami artykułu poziomem optymizmu w ocenie tego, na ile psychologia jest świadoma własnych problemów. Piszą oni, o zdominowaniu badań przez amerykańskich uczonych a także o tym, że psychologia próbuje sobie radzić z wynikającymi z tego  słabościami poprzez prowadzenie badań w wielu kulturach. Rzeczywiście, mała grupa uczonych to robi, ale ogromna większość bada studentów psychologii w bogatych, demokratycznych i zindustrializowanych społeczeństwach. Podobnie jak dzisiaj Nosek ujawnia problem powtarzalności wyników, tak pięć lat temu obnażyli te problemy Joseph Heinrich, Steven Heine i Ara Norenzayan z University of British Columbia w głośnym artykule zatytułowanym The weirdest people in the world (Najdziwaczniejsi ludzie świata). Pokazali oni, że współczesna psychologia w rzeczywistości dotyczy egzotycznej grupy społeczeństw, które nazwali WEIRD. Mamy tu do czynienia z grą słów, bowiem przymiotnik weird tłumaczymy jako dziwny, dziwaczny, ale jednocześnie jest to akronim utworzony z kilku przymiotników: Western, Educated, Industrialized, Rich i Democratic (zachodnie, wykształcone, zindustrializowane, bogate i demokratyczne). Analiza prac publikowanych w wiodących magazynach psychologicznych, przeprowadzona przez Heinricha i jego kolegów, pokazała, że 96% osób badanych pochodziło z uprzemysłowionych krajów Zachodu, które stanowią zaledwie 12% populacji świata. W tym aż 68% ze Stanów Zjednoczonych. Wśród Amerykanów uczestniczących w badaniach 67% było studentami psychologii, co sprawia, że szanse, iż obiektem badań był losowo wybrany amerykański student są cztery tysiące razy większe niż to, że był nim ktoś spoza kręgu cywilizacji zachodniej. W latach 2003–2007 w badaniach opublikowanych w sześciu najważniejszych czasopismach psychologicznych studenci stanowili 80% badanej populacji. W rezultacie nasza wiedza o prawidłowościach dotyczących ludzkiej natury opiera się na grupce, którą badacze określili mianem WEIRD. Brak reprezentatywności badań psychologicznych nie jest jednak głównym powodem zmartwienia, wszak może się okazać, że w wielu aspektach natura ludzka jest podobna i to, w jaki sposób spostrzegamy np. proporcje, jest niezależne od tego czy żyjemy w Stanach Zjednoczonych czy też na stepach Kaukazu. Autorzy nie poprzestali wyłącznie na podważeniu braku reprezentatywności publikowanych badań. Przeprowadzili również analizę porównawczą wyników uzyskanych w badaniach prowadzonych w kilku różnych obszarach, takich jak percepcja wzrokowa, uczciwość, współpraca, wyobraźnia przestrzenna, style poznawcze i typy umysłów, osądy moralne czy rozumienie pojęcia „ja”. Okazało się, że ludzie określani mianem WEIRD mocno różnią się od innych populacji, często też uzyskują skrajne wyniki. Co najbardziej zaskakujące, nawet zdawałoby się tak podstawowe procesy poznawcze, jak percepcja wielkości czy kształtów różnią się w rozmaitych kulturach, a to już wymaga gruntownej rewizji podręczników psychologii. Gdyby wszyscy psychologowie badacze na całym świecie po publikacji tego artykułu w 2010 roku  zrewolucjonizowali swoje podejście i zaczęli prowadzić wyłącznie badania na przedstawicielach innych kultur i badania porównawcze, to jeszcze przez wiele lat psychologia nie uwolni się od tego zafałszowania. Nic takiego jednak się nie stało. Uczeni nadal najchętniej prowadzą badania na studentach, czasami na innych grupach ze swojego kręgu kulturowego, a ostatnio coraz częściej na anonimowych użytkownikach Internetu. Dość charakterystyczną cechą mniej „twardych” nauk jest szukanie analogii do nauk „twardych”, takich jak fizyka, chemia, biologia. Bardzo chętnie korzystają z tego wszelkiego rodzaju pseudonauki. Również autorom tego artykułu nie udało się uniknąć tego rodzaju porównań. Podają oni jako analogię do problemu powtarzalności wyników badań w psychologii przykład fizyków, którzy ogłosili fakt rozpędzenia neutrina powyżej prędkości światła, co okazało się wynikiem błędu. Ich opis nie zawiera jednak informacji, że te rewelacje zostały zrewidowane w ciągu kilku dni w wyniku replikacji właśnie. Nie dodają też, że o ile w fizyce i innych naukach „twardych” pewne odkrycia replikuje się w ciągu kilku godzin lub dni od ich dostrzeżenia (nie publikacji!), o tyle w psychologii publikuje się takie wyniki, na replikację czekają czasami kilkadziesiąt lat, a czasami nie następuje ona nigdy. Przedstawiciele wszystkich dyscyplin naukowych popełniają błędy i to ich do siebie upodabnia, jednak to, w jaki sposób te błędy traktują powoduje tak ogromne różnice w rzetelności wiedzy gromadzonej przez uczonych różnych dyscyplin. Nie da się niestety zatuszować tych różnic. Problemy z replikacją, fałszowaniem wyników badań, brakiem ich reprezentatywności, to nie jedyne z jakimi boryka się psychologia. Plagą jest produkowanie przez naukowców tzw. nauki śmieciowej (junk science) – wyników badań, których nikt nigdy nie czyta i nie cytuje. Obecnie szacuje się, że ok. 50% wszystkich publikacji to nauka śmieciowa. Nawet czasopisma z powszechnie uznawanej Listy Filadelfijskiej zawierają ok. 20% junk science. Uczeni bronią się ciągle przed udostępnianiem tzw. danych surowych, a więc tych jeszcze niepoliczonych wyników. Można tylko snuć domysły dlaczego. Poważnym problemem, o którym się niemal nie mówi jest zwyczaj niepublikowania negatywnych wyników badań. Zalegają w szufladach uczonych, bo przyjęto założenie, że negatywne wyniki są rezultatem błędów metodologicznych, podczas gdy mogą one stanowić nieocenione źródło wiedzy o rzeczywistości. I wreszcie problem, który dotyka najnowszej psychologii, to porzucenie badań zachowania ludzi na rzecz badania dokonywanych przez nich samoopisów. Większość psychologów zatem nie bada procesu podejmowania rzeczywistych decyzji, lecz przy pomocy kwestionariusza zadaje ludziom pytanie jakie decyzje podjęliby w określonych warunkach. Nie obserwuje zachowania ludzi, tylko prosi o wypełnienie kwestionariuszy, w których konkretne zachowania deklarują. Na tej podstawie wyciągają daleko idące wnioski o naturze ludzkiej. To tylko niektóre problemy, z których każdy z osobna jest tykającą bombą zegarową zdolną wywołać co najmniej takie zamieszanie, jak ogłoszenie wyników Open Science Framework. Każdy z nich czeka na swojego Briana Nosek’a i każdy będzie wymagał kolejnych zabiegów zmierzających do obrony wizerunku psychologii jako nauki i prawdopodobnie przybierze jedną z dwóch form. Pierwsza,  polega na maskowaniu wad, nakładaniu pudru i zamiataniu pod dywan tego, co nieładnie wygląda. Z pewnością jest to droga, która w stosunku do wielu i na pewien czas może przynieść oczekiwane rezultaty. Jeśli stosują ją ludzie inteligentni, znawcy natury ludzkiej, prawidłowości perswazji, wywierania wpływu i zmiany postaw, te rezultaty mogą być nawet zadziwiająco trwałe. Zawsze jednak liczyć się z tym, że pojawi się jakiś osobnik, który zakrzyknie: Król jest nagi! Druga droga polega na identyfikowaniu własnych wad, konfrontowaniu się z nimi i ciężkiej pracy nad ich usunięciem. Jest trudna, nie zawsze kończy się sukcesem. Ma jednak tę przewagę nad pierwszą, że daje szansę rozwoju. Naukowcy cieszą się niemal nieskrępowaną wolnością, dlatego też wyłącznie do nich będzie należała decyzja, czy wykorzystają tę wolność do obrony własnych przywilejów, czy też dla przekraczania granic poznania.
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” w „Skeptical Inquirer”

1627345280a Mam zaszczyt poinformować, że recenzja naszej książki Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy ukazała się w bieżącym numerze (39.4, July/August 2015) Skeptical Inquirer – flagowym czasopiśmie The Commitee for Skeptical Inquiry. Zapraszamy do lektury!   SI
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„O, znowu to zrobiłaś!” – rozmowa na temat kłamstwa w „Wysokich Obcasach Ekstra”

[zdjęcie]W najnowszym numerze Wysokich Obcasów Extra, rozmowa na temat kłamstwa przeprowadzona ze mną przez redaktora Grzegorza Giedrysa. Wszystkich zainteresowanych lekturą zachęcam do kliknięcia na link: Artykuł ,,O znowu to zrobilaś’

Tych, których temat zafrapował zachęcam do lektury mojej książki Psychologia kłamstwa. Motywy, strategie, narzędzia, która ukazała się nakładem oficyny wydawniczej UNUS w serii „Biblioteka Moderatora” w 2002 roku.

Książka wkrótce po publikacji miała zaszczyt znaleźć się w całkiem zacnym gronie bestsellerów zebranych przez Gazetę Wyborczą. 

Obecnie dystrybutorem książki jest wydawnictwo „Bez Maski„. Książkę można kupić w księgarni wysyłkowej wydawnictwa: Kup książkę.

Przypowieść o ogrodniku

Dawno, dawno temu pewien bardzo doświadczony ogrodnik opuścił swój kraj w poszukiwaniu pracy. Ogrody w kraju, w którym żył były pielęgnowane od stuleci z taką pieczołowitością, że garstka ludzi jego profesji wystarczała, aby utrzymać je w rozkwicie i ochronić przed…

Pamięci Williama z Ockham

Dawno, dawno temu pewien bardzo doświadczony ogrodnik opuścił swój kraj w poszukiwaniu pracy. Ogrody w kraju, w którym żył były pielęgnowane od stuleci z taką pieczołowitością, że garstka ludzi jego profesji wystarczała, aby utrzymać je w rozkwicie i ochronić przed chwastami i zdziczeniem. Nic dziwnego, że nawet bardzo doświadczeni przedstawiciele tego zawodu pozostawali bez pracy i środków do życia. Rad nierad wyruszył w długą zamorską podróż. Po wielu trudach dotarł wreszcie do kraju, w którym ogrody wydawały się szczególnie zapuszczone. Rosły w nich ogromnej wielkości chwasty, stare krzewy i skarłowaciałe drzewa, które ani nie dawały owoców, ani nie cieszyły oka kwieciem lub kształtem, lecz zagłuszały pożyteczne rośliny. Te ostatnie, walcząc z gęstwiną chwastów o każdy promyk słońca dawały rachityczne, cierpkie owoce, a kwiaty uznawane w jego ojczyźnie za ozdoby każdego ogrodu, tutaj ledwie różniły się od polnego kwiecia. – Cóż za kraj! – pomyślał ogrodnik. – Jego mieszkańcy nie potrafią sobie poradzić z chwastami w ogrodach i cieszyć się owocami, które mogłyby w nich rosnąć. To straszne, ale przecież to dla mnie wielka szansa. Tutaj z pewnością nie zabraknie dla mnie pracy do końca mojego żywota. Ucieszony taką perspektywą, odszukał właściciela jednego z bardziej zapuszczonych ogrodów i zaoferował mu swoje usługi. Ów przystał na tę propozycję z radością i zatrudnił ogrodnika. Ogród był ogromny, dlatego też ogrodnik postanowił podejść do swojej pracy systematycznie i zajął się wprzódy oczyszczeniem z chwastów fragmentu, który, jak mu się zdawało, przeznaczono na warzywa. – To chyba najbardziej pożyteczne rośliny – pomyślał – więc oczyszczenie grządek z chwastów szybko przyniesie efekt, karłowate warzywa rozwiną się na słońcu, a gleba, w której rosną nie będzie już więcej musiała oddawać swoich zasobów zwyrodniałym bezużytecznym zielskom. Po czym żwawo zabrał się do roboty. Po kilku godzinach, pierwsze grządki ukazały rosnące na nich buraczki, marchewkę, cebulę i fasolę. Wtem nasz bohater ujrzał nadciągającego spiesznym krokiem właściciela ogrodu. Im był bliżej oczyszczonych grządek, tym krok jego był bardziej żwawy, a twarz bardziej wykrzywiał grymas złości. – Cóż czynisz głupcze?! Dlaczego zniszczyłeś tyle pięknie wyrośniętych zielonych roślin? – Ależ gospodarzu, przecież to chwasty! One zabierały słońce, wodę i pokarm pożytecznym warzywom! – Gdzież ciebie nauczono takiego uprawiania ogrodu? – odkrzyknął właściciel. – My szanujemy wszystkie rośliny, pozwalamy im rosnąć, a nuż za jakiś czas wydadzą owoce albo ucieszą nasze oczy kwiatami? Nasza gleba jest dość żyzna, aby wyżywić wszystkie rosnące na niej rośliny, a słońce wystarczająco hojne, aby obdarzyć je światłem. To, co uczyniłeś jest ślepą destrukcją, która niszczy różnorodność. A właśnie dzięki niej nasze ogrody są tak wspaniałe! Wypowiedziawszy jeszcze wiele cierpkich słów pod adresem ogrodnika wydał mu polecenie podlania ogrodu, zaznaczając, że tam, gdzie rośliny są szczególnie wybujałe należy podlewać szczególnie intensywnie. Nasz bohater zabrał się do pracy z ciężkim sercem, wszak podlewanie wyrośniętych chwastów było sprzeczne ze wszystkim, czego uczył się od wczesnej młodości. Kiedy skończył zaleconą mu pracę, rozejrzał się po ogrodzie i zdecydował wyciąć cierniste krzewy, które przerastały winorośla raniąc dotkliwie każdego, kto próbował się doń zbliżyć. Niestety, i ta praca spotkała się z atakiem złości właściciela ogrodu, który kończąc swoją tyradę zawołał: – Czy nie nauczono cię robić niczego konstruktywnego? Czy potrafisz tylko wyrywać i niszczyć? Ogrodnik z największym pomieszaniem w głowie, jakie przytrafiło mu się w ciągu jego niekrótkiego przecież życia, przyjął reprymendę z pokorą. Cóż innego miał uczynić? Na szczęście dla niego, właściciel ogrodu dał mu jeszcze jedną szansę. Nazajutrz miał udać się do najbardziej cenionych ogrodników w kraju, aby odebrać kilka lekcji uprawy ogrodów. Z nadzieją w sercu udał się do pierwszego z nich. Był to najbardziej uznany specjalista w zakresie długotrwałej uprawy roślin, które w kraju naszego bohatera uznawano za chwasty i wyrywano. Tutaj, chociaż żadna z tych roślin nigdy nie przyniosła ani pożytku, ani radości oczom, potrafiono uprawiać je przez kilkadziesiąt lat dając szansę, że kiedyś zaowocują. Pierwszy ogrodnik z dumą pokazał uczniowi gargantuiczne chwasty, a kiedy wrócili do domu wskazał na regał wypełniony opasłymi monografiami poświęconymi ich uprawie. Drugim nauczycielem był specjalista od krzyżowania chwastów. – Co prawda – pouczał naszego bohatera – żadna z tych roślin sama nie wydała owocu, ale to nie znaczy, że ich krzyżówki będą równie bezpłodne. Wystarczy skrzyżować ich odpowiednio wiele i wystarczająco cierpliwie poczekać, aby zaowocowały lub ucieszyły oczy przecudnym kwieciem. Nieoceniona wartość tego sposobu uprawy ogrodu tkwiła również w tym, że każdą nową krzyżówkę chwastów można było nazwać własnym imieniem i nazwiskiem uwieczniając swój wkład w dzieło uprawy ogrodów lub nadać jej nazwę, przy pomocy której można byłoby przypochlebić się komuś, na względach kogo nam zależało. Mistrz ogrodnictwa z rozrzewnieniem recytował niekończącą się listę nadanych przez siebie nazw. Trzecim mistrzem okazał się ogrodnik o podejściu indywidualistycznym. Całe życie poświęcił uprawom, które niezbicie wykazywały, że nie można określać wydajności ogrodu mierząc wielkość jego plonów. Ogień żarliwości pojawiał się w jego oczach, kiedy mówił o różnorodności. Dla niego każdy jeden okaz rośliny, nawet tego samego gatunku, wymagał indywidualnego podejścia. Z niezachwianą wiarą przekonywał, że o ile słusznym było oceniać jeden egzemplarz po wielkości owoców jakie wydał, o tyle już do sąsiadującego osobnika ta miara miała się nijak, bo należało go oceniać po wielkości tych elementów, które wybujały u niego najbardziej, np. liści. Jego zdaniem każda roślina obdarzona była wolną wolą i sama decydowała jakie elementy były dla niej istotne. Ogród trzeciego mistrza pełen był wynaturzonych mutantów, które prezentował z dumą godną ojca niezwykle utalentowanego potomstwa. Do czwartego nauczyciela nasz ogrodnik już nie dotarł. Wszystko, co usłyszał w zestawieniu z tym, co wiedział doprowadziło go do takiej konfuzji i poplątania, że wywołało to ból głowy nie do zniesienia i torsje. Padł zemdlony, a kiedy po wielu godzinach doszedł nieco do siebie, otrząsnął się, oblał głowę zimną wodą i jak stał, pospiesznie wyruszył w drogę powrotną do swojej słynącej z pięknych ogrodów ojczyzny, w której ogrodnicy przez stulecia wyrywali chwasty i pielęgnowali pożyteczne rośliny, dające ludziom owoce i radość ich oczom. Jestem ogrodnikiem. Żyję w kraju, który zwie się dumnie „nauki społeczne”, uprawiam ogród, przy wejściu do którego znajduje się szyld „psychologia”. Przestałem wyrywać chwasty. Czasem jedynie wskażę palcem na wyjątkową ich gęstwinę i natychmiast słyszę reprymendę: – Czy ty nie potrafisz zrobić nic konstruktywnego tyko krytykować? A kiedy pokazuję, że ktoś zasadził w naszym ogrodzie wyjątkowo trujące i szkodliwe rośliny, rozlegają się upomnienia: – Zasadź swoją roślinę, jak jesteś taki mądry! Pokaż, co sam potrafisz zrobić, zamiast potępiać innych! Nikogo też nie martwią stuletnie rośliny, które nie dają owoców wyjaławiając jednocześnie glebę, na której rosną. Podobno zbyt wielu ogrodników poświęciło zbyt wiele czasu uprawie tych roślin, abyśmy mogli je tak po prostu zniszczyć, powinniśmy poświęcić im jeszcze więcej czasu, być może za kilkadziesiąt kolejnych lat odwdzięczą się nam. W naszym ogrodzie panuje tolerancja i jesteśmy z niej dumni. Akceptujemy wszystkie rośliny i poświęcamy im tym więcej uwagi i czasu im szybciej rosną. Trochę wstydzimy się uprawy roślin pożytecznych – warzyw i owoców, a jeśli nawet to robimy, to już na pewno nie oceniamy ogrodników podług zebranych przez nich plonów. Nie poświęcamy też nadmiaru energii pięknym kwiatom. Każdy z nas zajmuje się własną rośliną i im mniej uwagi zwraca na rośliny, którymi opiekują się inni, tym bardziej go szanujemy. „Konstruktywność” jest w naszym ogrodzie nadrzędną wartością. Nawet jeśli uprawiamy wyjątkowo szkodliwą dla innych i trującą roślinę, to cały czas jesteśmy „konstruktywni”. Przeciwieństwem „konstruktywności” jest „krytyka” – synonim destrukcji i zła. A kiedy ktoś, spoza naszego ogrodu, zwraca nam uwagę na wyjątkowe nagromadzenie chwastów i gąszcz nie do przebycia, odpowiadamy z uśmiechem wyższości, że nie potrafi docenić „różnorodności”. Jeśli niezrażony wytyka nam fakt, że nasz ogród nie daje owoców, a te, które daje są wyjątkowo mizerne, upominamy go cierpliwie, że uprawiamy pole o takiej „złożoności” ekologicznej, która jest nieporównywalna z innymi ogrodami, dlatego nie można od nas zbyt szybko oczekiwać owoców. Ogólnie bardzo dobrze żyje się ogrodnikom w naszym ogrodzie i nie potrzeba w nim tych, którzy potrafią wyrywać chwasty.   P.S. Grupa robocza pracująca w ramach projektu , którego celem było stworzenie programu zmiany zachowań pracowników opieki medycznej postawiła sobie jako jedno z pierwszych zadań zidentyfikowanie teorii psychologicznych. Za przydatne uznała 33 teorie psychologiczne zawierające w sumie 128 konstruktów teoretycznych wyjaśniających to konkretne zachowanie, które miało być przedmiotem zmiany. Myliłby się ten, kto by przypuszczał, że aby zidentyfikować te teorie i konstrukty, członkowie grupy roboczej przeprowadzili wyczerpujący przegląd literatury. Nie, był to wyłącznie efekt jednej sesji przeprowadzonej metodą burzy mózgów, w trakcie której zgłaszali oni takie teorie i konstrukty, które pamiętali, a które uznali za przydatne.  Pożądana w programie zmiana zachowania pracowników opieki medycznej dotyczyła … częstszego mycia rąk! (Mitchie i in., 2005)   Michie, S., Johnston, M., Abraham, C., Lawton, R., Parker, D., Walker, A. (2005). Making psychological theory useful for implementing evidence based practice: A consensus approach. Quality and Safety in Health Care, 14(1), 26–33.  
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy psychologia to jeszcze nauka? O naukowej wartości ekspertyz psychologicznych

Moje spotkanie w Krakowie o naukowej wartości ekspertyz psychologicznych: eksperyment Rosenhana, historia DSM, pamięć świadków, profilowanie i kryterium Dauberta.

To tytuł wykładu, jaki nieco ponad rok temu na zaproszenie Copernicus Center wygłosiłem w De Revolutionibus. Books & Cafe w Krakowie. Niedawno organizatorzy wykładu udostępnili go wraz z towarzyszącą mu dyskusją w serwisie YouTube. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!

O czym było spotkanie

Spotkanie w Krakowie, po ukazaniu się drugiego tomu „Zakazanej psychologii”, poświęciłem pytaniu, ile nauki jest w ekspertyzach psychologicznych. Zaczynam od eksperymentu Davida Rosenhana z 1972 roku: zdrowi ochotnicy zgłosili się do szpitali psychiatrycznych, wszyscy zostali przyjęci, a personel nie zorientował się, że ma do czynienia ze zdrowymi ludźmi. Pokazuję też, jak rozrastał się podręcznik DSM – od niespełna setki jednostek do kilkuset – i że o tym, co jest zaburzeniem, rozstrzygano w głosowaniu, przy licznych powiązaniach autorów z przemysłem farmaceutycznym.

Druga część dotyczy sądów. Pamięć ma charakter rekonstrukcyjny, a fałszywe wspomnienia da się łatwo wywołać – tymczasem biegli odpowiadają na pytania o wiarygodność świadków, także dzieci, tak jakby tej wiedzy nie było. Profilowanie psychologiczne sprawdza się lepiej w filmach niż w rzeczywistości. Opowiadam też o przedsiębiorcy, który chciał ode mnie narzędzia przewidującego, kto z sezonowych pracowników nie zrezygnuje z pracy – i dlaczego uczciwie trzeba było przyznać, że testy tego nie potrafią. Najlepszą prognozą przyszłych zachowań wciąż pozostaje znajomość dotychczasowych.

W dyskusji mówimy o tym, co mogłoby to zmienić: o amerykańskim kryterium Dauberta, które każe pytać, czy metoda jest opisana w literaturze, falsyfikowalna i ma znany poziom błędu, oraz o tym, że biegły powinien umieć powiedzieć sędziemu „nie wiem”. Mówię też o medykalizacji codziennego życia i o tym, że dobrze zbadane podejścia budujące odporność i twardość psychiczną pozostają mało popularne, bo prewencja nie jest tak atrakcyjna jak terapia.

Więcej o tym piszę w obu tomach „Zakazanej psychologii” – wszystkie moje książki znajdziesz na stronie Moje książki.


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Intuicja – Higiena Umysłu

Na zaproszenie portalu Psychologia-społeczna.pl opowiadam o myśleniu bez myślenia czyli intuicji. Wskazuję na aspekty, w których działa ona najlepiej oraz rozwiewam mity na temat jej użyteczności w życiu codziennym.. Zapraszam do oglądania!
Czy przydarzyło ci się kiedykolwiek, że intensywnie o kimś myślałeś i wkrótce potem zadzwonił telefon od tej osoby? A może ktoś ci się śnił, a następnie spotkałeś go na ulicy? Albo miałeś silne przeczucie, że coś się wydarzy i faktycznie miało to miejsce? Chyba każdemu z nas przydarzyło się coś podobnego. Jak wytłumaczyć takie sytuacje? Czy zadziałały nasze zdolności paranormalne? Szósty zmysł? Intuicja? Są dwa racjonalne wyjaśnienia takich zdarzeń. Pierwszym z nich jest przypadek. Matematycy powiadają, i dysponują na poparcie tej tezy dokładnymi obliczeniami, że jest zupełnie nieprawdopodobne, aby od czasu do czasu nie przydarzały nam się nieprawdopodobne przypadki. bliźniaczki o nazwisku Christmas, jechały w odwiedziny jedna do drugiej z prezentem bożonarodzeniowym. Zderzyły się w połowie drogi. To jeden z takich niezwykłych przypadków. Trzech z pięciu pierwszych prezydentów USA zmarło tego samego dnia i to na dodatek 4 lipca – w dniu amerykańskiego święta narodowego. Pewne starsze małżeństwo doczekało się 3 wnuków, kiedy ich trzy córki tego samego dnia urodziły swoich synów. Pewnie każdy z nas was mógłby podać jeszcze więcej takich przykładów. Podobne zbiegi okoliczności muszą zaistnieć. Wynika to wprost z rachunku prawdopodobieństwa.             Wyjaśnienie drugie to intuicja. Ludzie rzeczywiście czasami potrafią trafnie przewidywać pewne wydarzenia korzystając z intuicji. Zdarza się również, ze podejmujemy celne decyzje słuchając przeczucia. W jaki sposób się to odbywa? Więcej o intuicji dowiesz się oglądając ten odcinek „Higieny Umysłu”.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.