Czy stres istnieje?

czlowiek2.0 W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego FOCUS. Gośćmi programu byli dr Ksenia Meyza  (Instytut Biologii Doświadczalnej PAN) i dr Tomasz Witkowski. A oto dokładny link do nagrania i do pobrania w aplikacji mobilnej: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/23490 Zapraszam do wysłuchania!
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O inteligencji w audycji radia TOK FM

18 lutego 2015 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej Tylko dla inteligentnych! rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką na temat inteligencji, różnic pomiędzy inteligencją akademicką i społeczną, mówiliśmy też o proteańskiej nieprzewidywalności, spieraliśmy się w kwestii pomiaru inteligencji. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/23210 Zapraszam do wysłuchania!
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie…

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627345280 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1627345280/ref=nosim/dissertationcomd Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie mi niezmiernie miło. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. To moja pierwsza książka na rynku amerykańskim, dlatego każda recenzja czytelnicza jest dla mnie bezcenna. Tym, którzy podejmą wysiłek lektury tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo nie może być przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przesłania prawdziwą naukę, którą jednak psychologia jest, a przynajmniej bywa.

Gone wrong2


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak reklamuje się psychoterapię

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że obecnie ponad 350 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, co stanowi prawie 5% populacji. W najgorszym razie depresja prowadzi do śmierci wskutek samobójstwa.

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że obecnie ponad 350 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, co stanowi prawie 5% populacji. W najgorszym razie depresja prowadzi do śmierci wskutek samobójstwa. Szacuje się, że w ten sposób każdego roku umiera około miliona osób (World Health Organization [WHO], 2012). W większości krajów odsetek ludzi, którzy w ciągu swojego życia chorują na depresję waha się pomiędzy 8-12% (Andrade i in., 2003). Na świecie ponad jedna trzecia ludzi w jakimś okresie swojego życia spełnia wszystkie kryteria diagnostyczne dla co najmniej jednego zaburzenia psychicznego (WHO International Consortium in Psychiatric Epidemiology, 2000). Z tych danych wynika, że mamy do czynienia z pandemią chorób psychicznych o skali niespotykanej w całej historii rodzaju ludzkiego. Dla porównania – grypa hiszpanka, która była największą w historii pandemią, pochłonęła według różnych szacunków 20-100 milionów ofiar. Liczby te cały czas rosną. W ciągu tylko 10 analizowanych przeze mnie lat od roku 1998 do 2007, odsetek pacjentów poradni zdrowia psychicznego podwoił się i w 2007 roku wynosił aż ok. 3,6% ludności Polski. Jednak nie tylko statystyki rosną. Wygląda na to, że ludzkość jest atakowana przez coraz to nowe choroby psychiczne, które mutują niczym wirusy. W 1952 roku pierwsze wydanie Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) wyróżniał zaledwie 106 jednostek chorobowych i zaburzeń psychicznych. W 1968 roku, w drugim wydaniu DSM, było ich już 182. Wydanie trzecie z roku 1980 przyniosło zdecydowany wzrost tej liczby, bo zawierało ich aż 265. Ale choroby i dolegliwości psychiczne zdawały się mutować, bowiem w trzecim uzupełnionym wydaniu DSM z roku 1987 było ich 292. Wydanie czwarte przyniosło niewielki wzrost do 297. Zrewidowana wersja z roku 2000 zawierała ich 365. Ostatnie, piąte wydanie wyróżnia 374 zaburzenia psychiczne. W ciągu zaledwie 60 lat liczba zaburzeń psychicznych została zwielokrotniona ponad trzy i pół razy. Jeśli poważnie traktować przytoczone liczby i ich wzrost, musimy dojść do wniosku, że oto ludzkości grozi całkowita zagłada a świat zmierza ku szaleństwu. Inny wniosek, jaki nasuwa się w wyniku analizy tych liczb jest taki, że oto mamy do czynienia z niezwykle efektywnym marketingiem. Ponieważ myślenie naukowe preferuje, zgodnie z zasadą brzytwy Ockhama, wyjaśnienia prostsze, dlatego też warto przyjrzeć się powiązaniom psychologii z rynkiem w różnych obszarach jej działania, jako bardziej prawdopodobnej przyczynie, która może pomóc wyjaśnić przytoczone liczby. W 1995 roku jeden z najbardziej prominentnych psychologów świata, znajdujący się na liście 30 najwybitniejszych żyjących i pracujących Seligmanpsychologów, opublikował we flagowym czasopiśmie American Psychological Association (APA) artykuł zatytułowany The Effectiveness of Psychotherapy. Relacjonował w nim rezultaty ankiety przeprowadzonej przez Consumer Reports (CR, 1995) wśród swoich subskrybentów. Jest to obecnie jeden z najczęściej cytowanych na świecie artykułów na temat efektywności psychoterapii. Według Google Scholar do grudnia 2014 roku był cytowany 1899 razy, co powoduje, że zalicza się go do klasyki literatury psychologicznej. Przytacza się go średnio 99,95 razy w roku. Jest drugim najczęściej cytowanym artykułem, który Martin Seligman kiedykolwiek napisał. Wygląda na to, że Seligman znalazł rozwiązanie problemów, które dotknęły ludzkość, bowiem na pierwszych stronach swojego artykułu umieszcza coś w rodzaju wyznania:
Zmieniły się moje przekonania, dotyczące tego co stanowi tzw. „złoty standard”. Spowodowało to jedno jedyne badanie przeprowadzone przez Consumer Reports (1995, November), które wstrząsnęło moją dotychczasową wiarą. Doszedłem do wniosku, że decydowanie, czy jedno postępowanie terapeutyczne, w ściśle kontrolowanych warunkach, działa lepiej niż inne poprzez porównywanie go z grupą kontrolną, jest zupełnie innym problemem niż decydowanie o tym, co działa w naszej dziedzinie. Nie wierzę już, że badania skuteczności są jedynym, albo nawet najlepszym sposobem odkrywania, jakie terapie rzeczywiście są skuteczne. Doszedłem do przekonania, że badania efektywności tego jak pacjenci radzą sobie w realnych warunkach terapeutycznych może dostarczyć użytecznej i wiarygodnej „empirycznej walidacji” psychoterapii i leków. Consumer Reports jest pionierem tej metody (Seligman, 1995 s. 966).
Cóż takiego pionierskiego było w tych badaniach, że wstrząsnęło dotychczasową wiara przyszłego prezydenta APA? CR przy okazji rozsyłania ankiety poświęconej zadowoleniu z używanych przez swoich respondentów samochodów dołączył suplement zawierający pytania o zadowolenie z psychoterapii. Ankietę wysłano do 180 tys. respondentów. Badanie nie uwzględniało żadnych grup kontrolnych i nie spełniało wymogu randomizacji. Grupa osób badanych składała się w przewadze z dobrze wykształconych przedstawicieli klasy średniej, w większości kobiet z medianą wieku 46 lat co powodowało, że była niereprezentatywna. Ankieta nie zawierała żadnych obiektywnych wskaźników – wyłącznie subiektywne oceny, jak przy badaniu zadowolenia z odkurzacza, tostera itp. Na ankietę odpowiedziało tylko ok. 7 tys. respondentów, co stanowiło zaledwie 3,9% całej badanej grupy. Sam Seligman przyznał, że taki odsetek zwrotu ankiet to było „raczej mało, absolutnie”, a CR określił go jako „bardzo niski” w porównaniu do innych ich ankiet. W podobnej ankiecie dotyczącej lekarzy odpowiedziało 70 tys. respondentów. W większości badań tak niski odsetek odesłanych ankiet i brak reprezentatywności oznaczałby odrzucenie badania jako nienadającego się do dalszej analizy. Co więcej, aby orzekać, czy psychoterapia działa powinniśmy badać ludzi z problemami. W tym wypadku jednak było inaczej. Ponad połowa respondentów (58.2%) stwierdziła, że przed rozpoczęciem terapii czuła się jako tako, całkiem dobrze lub nawet bardzo dobrze. Prawdopodobnie dla tych ludzi terapia była czymś, co zaspokajało ich potrzebę rozwoju albo nawet rozrywki. O ile w badaniach nie przewidziano grupy kontrolnej, można było stworzyć grupę porównawczą, ponieważ część respondentów zamiast zgłosić się do terapeuty wybrała rozmowę o swoich problemach z przyjaciółmi, z członkami rodziny lub duchownym (43% tych, którzy odesłali ankietę). Jednak CR nie tylko, że nie wykorzystał tych danych do porównania, ale wielokrotnie proszony o ich udostępnienie utrzymywał, że są to dane poufne i nie będą analizowane ani publikowane (Dinen, 2007, s. 62-64). Podsumowując, tylko 7 tys. (3,9%) respondentów odpowiedziało na ankietę, z czego, 4 tys. (2,2%) relacjonowało kontakt ze specjalistą od zdrowia psychicznego, lekarzem domowym lub grupą wsparcia. Pozostałe 3 tys. (1,6%) rozmawiało o swoich problemach z przyjaciółmi, krewnymi lub duchownymi. CR zdecydowało się zignorować te dane ograniczając swoją analizę do 4 tys., ze szczególnym naciskiem na 2,9 tys. (1.6 %) tych, którzy mieli do czynienia z terapeutami. Mimo tak wielu braków metodologicznych CR skonkludował w nagłówku swojego artykułu: „Nasze przełomowe badanie pokazało, że psychoterapia zazwyczaj działa” (CR, 1995 s. 734). Przygotowane przez APA na podstawie tego artykułu materiały marketingowe stwierdzały, że dziewięciu osobom spośród dziesięciu terapia pomaga (Dinen, 2007, s. 64). Dlaczego szanowany przez wielu psycholog i badacz opublikował pean na cześć wysiłków analityków marketingowych CR? Czy tylko dlatego, że był głównym konsultantem zespołu prowadzącego badania? Odpowiedzi możemy się jedynie domyślać. I chociaż zarówno źródłowy artykuł, jak i jego omówienie autorstwa Seligmana bywają w wielu źródłach poddawane miażdżącej krytyce, to wygląda na to, że niechlubny cel, jakim było wprowadzenie do praktyk badawczych „złotego standardu”, czyli subiektywnych wskaźników pomiaru, został osiągnięty. Dzisiaj, niestety już nie tylko terapeuci i pacjenci, ale również wielu badaczy powszechnie stosuje takie podejście. ——————————— Andrade, L., Caraveo-Anduaga, J. J, Berglund P., Bijl, R.V., De Graaf, R., Vollebergh, W., Dragomirecka, E., Kohn, R., Keller, M., Kessler, R. C., Kawakami, N., Kiliç, C., Offord, D., Ustun, T.B., Wittchen, H. U. (2003). Epidemiology of major depressive episodes: Results from the International Consortium of Psychiatric Epidemiology (ICPE) Surveys. Internation Journal of Methods in Psychiatric Research, 12(3), 3–21. Consumer Reports. (1995, November). Mental health: Does therapy help? 734-739. Dineen, T. (2007). Manufacturing Victims: What Psychology Industry is Doing to People. Pobrane z: http://tanadineen.com/documents/MV3.pdf Seligman, M. E. P. (1995). The effectiveness of psychotherapy. American Psychologist, 50(12), 965–974. WHO International Consortium in Psychiatric Epidemiology (2000). Cross-national comparisons of the prevalences and correlates of mental disorders., Bulletin of the World Health Organization, 78(4), 413–26. World Health Organization, (2012). Depression. Fact sheet N°369. Pobrane z: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs369/en/
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. James E. Alcock o naszej książce „Psychology Gone Wrong”

Jeszcze jedna pozytywna recenzja naszej książki, tym razem spod pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka. Właśnie dzięki jego sugestiom zmieniliśmy tytuł książki z Forbidden Psychology na Psychology Gone Wrong. T. Witkowski & M.

Jeszcze jedna pozytywna recenzja naszej książki, tym razem spod pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka. Właśnie dzięki jego sugestiom zmieniliśmy tytuł książki z Forbidden Psychology  na Psychology Gone Wrong. T. Witkowski & M. Zatonski, Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy. Boca Raton, FL: BrownWalker Press, January 2015.
I highly recommend this thoughtful and stimulating book to all. Not only should it be required reading for every psychologist and psychology student, but readers in general will benefit immensely as well, especially those who may be contemplating psychotherapeutic treatment. Its purview is broad, ranging from a penetrating examination of fundamental problems that plague academic psychological research to a critical analysis of the psychotherapy jungle, where pseudoscience thrives amongst the plethora of theories and practices offered to the public.  Psychology and people at large  can only benefit from this excellent analysis.”

Professor James Alcock, PhD, C.Psych.

Department of Psychology

Glendon College, York University

Prof.James_Alcock James E. Alcock  jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer. W 1999, został zaliczony do grona najbardziej znaczących sceptyków XX wieku. W maju CSICOP uhonorował go najwyższym zaszczytem – In Praise of Reason Award. Więcej…
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zgniłe jabłko w beczce psychoterapii

one_bad_apple_10533Stare angielskie przysłowie mówi, że jedno zgniłe jabłko może zepsuć całą beczkę zdrowych, dobrych jabłek (One bad apple spoils the whole barrel). To prawda, zgnilizna udziela się sąsiadującym zdrowym owocom i wkrótce zawartość beczki nadaje się do wyrzucenia. Ilekroć pokazuję przypadki złej, szkodliwej psychoterapii, tylekroć jestem posądzany o wyciąganie takich właśnie zgniłych jabłek i epatowanie nimi, podczas gdy, jak wszyscy dobrze wiedzą, większość jabłek w beczce jest zdrowa. Rzeczywiście, to, że ktoś został skrzywdzony przez lekarza, nie znaczy, że medycyna jest z gruntu zła. To, że mechanik samochodowy nie wykonał należycie swojej pracy nie oznacza, że ta dziedzina jest do niczego. To, że jakiś komunista okazał się złym człowiekiem, nie oznacza, że komunizm jest złym systemem… Zaraz, zaraz. Czy aby na pewno? Czy zgniłe jabłko gnije wyłącznie od środka? Zawsze? Strategia „zgniłego jabłka” jest wykorzystywana do obrony psychoterapii powszechnie przez jej zwolenników, samych terapeutów, a nawet przez głęboko skrzywdzonych podczas terapii pacjentów. Swoje nieszczęście tłumaczą po prostu w taki sposób, że mieli pecha trafić na złego przedstawiciela tej – czystej i uczciwej w swej istocie – profesji. Strategię tę stosują również naukowcy o mocno sceptycznym nastawieniu, przekonując, że przypadki negatywnych konsekwencji terapeutycznych nie świadczą w żaden sposób o jakości psychoterapii w ogóle. Ba, wielokrotnie słyszałem podobne argumenty z ust sceptyków – ludzi ćwiczących swój umysł w krytycznym myśleniu. Jest jednakowoż zarówno w tym przysłowiu, jak i w przytoczonych próbach objaśniania rzeczywistości głęboko ukryte założenie, że źródło zgnilizny tkwi w samych jabłkach. Że zgnilizna dostaje się do beczki wraz z wkładanymi doń jabłkami. A dlaczegóż to nie rozważyć równoważnego założenia, że gnilne bakterie przenikają do jabłek z beczki? Że jej właściwości sprzyjają przetrwaniu tych niepożądanych drobnoustrojów i atakują najmniej odporne jabłka, kiedy zostaną włożone do beczki. Przysłowia zwykło się traktować jako zbiór swoistych mądrości życiowych, ale ich bezkrytyczne przyjmowanie na wiarę prowadzić może na manowce. Jeśli będziemy patrzeć na wszystkie dziedziny działań ludzi poprzez pryzmat zgniłego jabłka, to możemy przeoczyć takie, które gniją z powodu właściwości beczek! Strategii zgniłych jabłek żadną miarą nie da się zastosować do komunizmu, faszyzmu, religii fundamentalistycznych i innych podobnych wytworów umysłu człowieka, chociaż w ramach tych systemów działa mnóstwo uczciwych dobrych ludzi poświęcających się dla innych. A co z psychoterapią? Jej zwolennicy żachną się nawet na samą myśl, aby traktować ją na równi z poprzednio wymienionymi systemami. Ale moim celem nie jest jej porównywanie do najbardziej makabrycznych wytworów naszej cywilizacji. Te przykłady podałem, aby uzmysłowić tobie czytelniku, że hipoteza zgniłego jabłka nie zawsze jest prawdziwa, że czasami trzeba zgodzić się ze stwierdzeniem, że to beczka, do której wkładamy jabłka może być źródłem zgnilizny. Niestety, oburzenie w żaden sposób nie wspomaga, krytycznego myślenia, nawet wówczas, kiedy jest to tak zwane święte oburzenie. Kiedy naukowcy konstruują jakikolwiek eksperyment, zawsze, nawet jeśli są bardzo pewni swoich przeczuć formułują dwie hipotezy – zerową i roboczą. Zerowa zawsze mówi o braku związku, który badają. Robocza, o istnieniu tego związku. Te hipotezy są zawsze traktowane jako jednakowo prawdopodobne (a przynajmniej tak traktowane być powinny!). Gdybyśmy chcieli w taki sposób podejść do problemu psychoterapii musielibyśmy postąpić podobnie. W myśl takiej rygorystycznej metodologii hipoteza zerowa brzmiałaby: psychoterapia (beczka) jako system relacji i oddziaływań społecznych nie ma właściwości, które sprzyjałyby powstawaniu nadużyć (gniciu jabłek). Takie też jest milczące założenie zwolenników psychoterapii. Ale aby zachować minimalny poziom przyzwoitości intelektualnej powinniśmy również sformułować hipotezę roboczą, a ta brzmi: psychoterapia (beczka) jako system relacji i oddziaływań społecznych ma właściwości, które sprzyjają powstawaniu nadużyć (gniciu jabłek). Dopiero po przeprowadzeniu skrupulatnych badań jedną z nich możemy odrzucić jako nieprawdziwą. Ale jak przeprowadzić takie badania? Oczywiście, nie przeprowadzimy eksperymentu, taki zamysł jest niemożliwy do wykonania w ramach przyjętych powszechnie zasad moralnych. Możemy jednak przyglądać się wnikliwie przypadkom pacjentów i terapeutów, którym coś poszło nie tak w procesie terapii, zamiast odrzucać je z góry przyjmując, że mamy do czynienia z kolejnym zgniłym jabłkiem. A jeśli nie znajdziemy potwierdzenia naszej hipotezy roboczej odrzucimy ją i przyjmiemy jako prawdziwą hipotezę zerową. Nie zdołamy jednak dokonać tego, jeśli nie wysłuchamy ludzi skrzywdzonych i zawiedzionych. Możliwości po temu nie brakuje. Psycho-kit.pl opublikował niedawno opis kolejnego skandalicznego przypadku psychoterapii. Na moich stronach ciągle wpisują się ludzie, którzy są kolejnymi odpadami z artystycznych pracowni psychoterapeutycznych. Zaledwie kilka osób w Polsce poświęci im nieco swojej uwagi, jeśli będą mieli szczęście na nich trafić. I nie będą to niestety terapeuci. Ci ostatni nie stworzyli nawet godnych polecenia możliwości poszukiwania zadośćuczynienia ofiarom terapii. Wielu czytelników, a psychoterapeutów w szczególności, zada w tej chwili pytanie: dlaczego nie przeanalizować przykładów ludzi zadowolonych z terapii, a nawet i zachwyconych nią, bo i tacy się znajdą. Cóż, wyciąganie z beczki zdrowych jabłek w żaden sposób nie przybliży nas do odpowiedzi na pytanie co jest źródłem zgnilizny. To tak, jakby chcieć badać ludzi zdrowych w poszukiwaniu przyczyn jakiejś choroby. Zauważmy też, że bezkrytyczne przyjmowanie hipotezy „zgniłych jabłek” powoduje, że nie poświęcamy należytej uwagi przypadkom negatywnym, nie rozkładamy ich na fragmenty, nie analizujemy, bo… znamy odpowiedź!
Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O pseudo-psychologii w audycji radia TOK FM

29 października 2014 roku w radiu TOK FM rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką między innymi na temat wszechobecnego stresu, epidemii chorób i zaburzeń psychicznych, mówiliśmy też o pewnym łososiu atlantyckim, który przysłużył się nauce, spieraliśmy się w kwestii pomiaru inteligencji. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/19886# Zapraszam do wysłuchania!
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Pamięć – Higiena Umysłu

Krótki film z cyklu „Higiena umysłu” o pamięci: skąd biorą się fałszywe wspomnienia z dzieciństwa, czego uczą eksperymenty Elizabeth Loftus i jak dbać o pamięć.

Na zaproszenie portalu Psychologia-społeczna.pl opowiadam o pamięci, a w szczególności o takich mniej znanych zjawiskach, jak wdrukowane wspomnienia, ale również o tym, jak ją polepszyć. Zapraszam do oglądania!

O czym jest ten film

Wielu z nas przechowuje wyraźne wspomnienie z wczesnego dzieciństwa – z kolorami, dźwiękami, czasem nawet zapachami. Jeśli jednak dotyczy ono wydarzenia sprzed trzeciego czy czwartego roku życia, najprawdopodobniej jest fałszywe: ten okres obejmuje amnezja wczesnodziecięca. Takie wspomnienie zwykle zostało nam wdrukowane przez wielokrotnie powtarzane opowieści bliskich, a czasem wytworzyliśmy je sami, wyobrażając sobie coś dostatecznie często.

Opowiadam o eksperymentach Elizabeth Loftus – choćby o dzieciach, które „pamiętały” spotkanie w Disneylandzie z Królikiem Bugsem, postacią konkurencyjnej wytwórni. Fałszywe wspomnienia nie zawsze są niewinne: intensywne przesłuchanie może skłonić kogoś do przyznania się do czynu, którego nie popełnił, a sugestywna terapia – do „przypomnienia sobie” krzywd, które rozbijają rodziny. Pamięć nie jest taśmą z wiernym zapisem; ma przede wszystkim charakter rekonstrukcyjny.

Dlatego tam, gdzie od pamięci zależy coś ważnego, trzeba traktować ją z ostrożnością. Jednocześnie jest ona naszym sprzymierzeńcem – to na niej opiera się mądrość ludzi starszych. Można ją ćwiczyć jak mięśnie: przez powtarzanie, łączenie nowych treści z tym, co już znamy, mnemotechniki i ograniczanie rozpraszaczy. I warto z niej korzystać, nawet gdy mamy pod ręką telefon.

O fałszywych wspomnieniach i ich konsekwencjach piszę szerzej w „Zakazanej psychologii” – wszystkie moje książki znajdziesz na stronie Moje książki.

Wielu z nas przechowuje w pamięci jakieś bardzo wyraźne wspomnienie z wczesnego dzieciństwa. Niektórzy są w stanie przypomnieć sobie kolory, dźwięki a nawet zapachy jakie towarzyszyły temu wydarzeniu. Pamiętamy to tak, jakby zdarzyło się zaledwie wczoraj. Niestety, jeśli to zdarzenie miało miejsce przed czwartym, lub co gorsza przed trzecim rokiem życia to nasza pamięć o nim jest najprawdopodobniej fałszywym wspomnieniem. Pamięć jest jednym z lepiej poznanych przez psychologię procesów poznawczych. Dlatego też wiemy, że pierwsze 3-4 lata życia obejmuje okres tak zwanej amnezji wczesnodziecięcej. W tym czasie przetwarzamy bodźce, które do nas docierają, uczymy się, nasz mózg tworzy ogromną liczbę nowych połączeń, ale niestety, nie jesteśmy sobie w stanie przypomnieć tego wszystkiego w sposób świadomy. To jeden z bardzo dobrze poznanych faktów o naszej pamięci. Więcej o pamięci dowiesz się oglądając ten odcinek „Higieny Umysłu”.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zapraszam na niezwykły wykład do Warszawy

Niewielu na świecie jest ludzi, którzy podejmują się zbadania wszelkich, najbardziej nawet niedorzecznych zjawisk. Należy do nich z pewnością profesor Christopher French, którego poznałem kilka lat temu podczas Europejskiego Kongresu Sceptyków w Budapeszcie. Autor dziesiątek niezwykle pomysłowych eksperymentów, badacz konfrontujący się twarzą w twarz z „gwiazdami” parapsychologii, jasnowidzami, były redaktor naczelny Sceptic Magazine nie ustaje w odkrywaniu tego, co może nam się wydawać dziwne i tajemnicze. Na zaproszenie Klubu Sceptyków Polskich, w ramach „Horyzontów Poznania SWPS” już za kilka dni wygłosi wykład w Warszawie, a mnie przypadł w udziale zaszczyt prowadzenia spotkania i dyskusji z nim. Tego naprawde nie można przegapić! Szczegóły poniżej. Chris French Dziwna nauka: wstęp do psychologii anomalistycznej
24 czerwca 2014 r., wtorek, godz. 17.30
aula im. prof. Tadeusza Tomaszewskiego, SWPS w Warszawie, ul.Chodakowska 19/31
Odkąd sięgniemy pamięcią, w każdym znanym społeczeństwie pewna część populacji donosiła o niezwykłych doświadczeniach, z których wiele nazwalibyśmy dziś paranormalnymi. Czy zjawiska paranormalne rzeczywiście istnieją? Czy też wiara i doświadczanie zjawisk pozornie paranormalnych może być w pełni wytłumaczalne z punktu widzenia psychologii?
Prof.Christopher Ch. French – jest szefem Jednostki Badawczej Psychologii Anomalistycznej na Wydziale Psychologii w Kolegium Goldsmiths Uniwersytetu Londyńskiego. Jest autorem ponad 120 artykułów i publikacji o tematyce szeroko związanej z psychologią. Głównym obszarem jego badań jest psychologia wiary w zjawiska paranormalne i doświadczenia anomalne.
„Horyzonty poznania SWPS” – cykl comiesięcznych debat, podczas których przyrodnicy i humaniści z Polski i zagranicy opowiadają o swoich badaniach i poglądach. Sprawdź, czemu ich pomysły wymykają się tradycyjnej nauce i pomagają przekraczać horyzonty naszego poznania.
Wykład tłumaczony symultanicznie
WWW.HORYZONTYPOZNANIA.PL
WSTĘP WOLNY  plakat_horyzonty_24_06

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psycholog dba o twoje bezpieczeństwo. Bardziej niż myślisz – rozmowa w trójce

– Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak szerokie zastosowania w życiu codziennym mają odkrycia psychologów. Tymczasem to tym naukowcom zawdzięczamy prosty patent na bezpieczniejszą podróż samochodem a nawet sposób na zmniejszenie liczby katastrof lotniczych – mówi psycholog dr…

– Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak szerokie zastosowania w życiu codziennym mają odkrycia psychologów. Tymczasem to tym naukowcom zawdzięczamy prosty patent na bezpieczniejszą podróż samochodem a nawet sposób na zmniejszenie liczby katastrof lotniczych – mówi psycholog dr Tomasz Witkowski.

Wystarczy kliknąć na ikonę PLAY, aby posłuchać całej audycji. images (1) Audycji „Obieg otwarty” można słuchać w poniedziałki o godzinie 7.40, w porannym paśmie „Zapraszamy do Trójki”. Przygotowuje ją Agnieszka Stępień.

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nie ma żartów – rozmowa w Superstacji

Nie ma żartow28 maja 2014 r. w Superstacji gościem Elizy Michalik był Tomasz Witkowski.  Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania rozmowy. Uwaga! Rozmowa jest  przerywana reklamami w dość irytujący sposób na co nie miałem żadnego wpływu. Liczę na wyrozumiałość.Superstacja_old_logo
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O „Zakazanej psychologii” w Truth Frequency Radio

Na zaproszenie Susan Lindauer o „Zakazanej psychologii” w Truth Frequency Radio. Dziękujemy Susan za zaproszenie do audycji!Featured Image -- 289 FORBIDDEN PSYCHOLOGY: Covert Report w/ Dr. Zatonski In an exhilerating interview, my guest today, Dr. Zatonski shares his upcoming book, “Forbidden Psychology”– which rips pages out of the sacred Diagnostic Manual, and pillories the overreach of psychiatric labeling in ordinary life. Dr. Zatonski argues that one of the worst impacts of psychology is how it removes responsibility for personal actions and decision-making by creating a “disease” category for every possible normal life condition, and pushing psychotropic drugs to exaggerate its medical credentials. An English translation is scheduled for release by Brown Walker Press. In this riveting interview, Dr. Zatonski explores the dark sides of psychology, the „science” which has attempted to penetrate almost all areas of our lives. It is a must read for everybody who is studying psychology, or considering therapy. Dr. Zatonski shows which parts of psychology are built on hard fundamentals and which on the sand. Our interview provides a comprehensive look at mistakes, frauds and abuses of academic psychology, psychotherapy, and its degenerate forms, what he calls “psycho-business.” In today’s interview, Dr. Zatonski cites the newly created diagnosis for “oppositional defiance disorder” to illustrate how easily ordinary lifestyle choices can be abused, and the propensity of clinical psychologists to invent abnormalities from normal life behavior, and to project their own cultural expectations and value systems onto their so-called “patients.” Dr. Zatonski shows how the over-images (1)reach of psychiatry has moved at an alarming pace, pushing into new frontiers, like custody disputes, a child’s performance in the classroom, whereby a great deal of harm is being done in support of “psycho-business.” via FORBIDDEN PSYCHOLOGY: Covert Report w/ Dr. Zatonski.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Łatwo wszczepić fałszywe wspomnienia – rozmowa w trójce

– Nie jest trudno spowodować, że przypomnimy sobie wydarzenia z przeszłości, w których tak naprawdę wcale nie uczestniczyliśmy – mówi psycholog Tomasz Witkowski.

– Nie jest trudno spowodować, że przypomnimy sobie wydarzenia z przeszłości, w których tak naprawdę wcale nie uczestniczyliśmy – mówi psycholog Tomasz Witkowski.

Gość Trójki opowiada o eksperymencie, podczas którego udało się wywołać u dzieci images (1)wrażenie, że w przeszłości zgubiły się w centrum handlowym. – Rozmawiano z rodzicami, by upewnić się, że nigdy do takiej sytuacji nie doszło. Następnie rozmawiano z tymi dziećmi i proszono je, żeby przypomniały sobie szczegóły tego zdarzenia. U większości udało się wywołać wrażenie, że zdarzenie miało miejsce. Opowiadały o tym, jakby to była rzeczywistość – mówi psycholog. Dlaczego tak łatwo wszczepić nam fałszywe wspomnienia? – Odbudowywanie wspomnień wiąże się z dokładaniem jakiś elementów, ze zmianą ich kolejności. Nasza pamięć ma charakter rekonstrukcyjny, a nie reprodukcyjny – mówi Tomasz Witkowski. Psycholog zwraca uwagę na fakt, że bardziej tworzymy nasze wspomnienia niż je odtwarzamy, a pomagają nam w tym różne osoby, np. rodzice, którzy opowiadają, co robiliśmy w dzieciństwie. – Nie bardzo sobie to przypominamy, ale po 20-krotnym wysłuchaniu tej samej historii zaczynamy odtwarzać szczegóły takiego wydarzenia – dodał. Psycholog mówił także o fali oskarżeń o molestowanie seksualne, która pojawiła się w latach 80. XX wieku w USA. Była ona związana z nowym nurtem terapeutycznym, który większości problemów u ludzi upatrywał w wydarzeniach z dzieciństwa, a konkretnie w wydarzeniach związanych z molestowaniem seksualnym. – Tymczasem, jak się okazało, terapia stosowana w zgodzie z tym nurtem doprowadzała bardzo często do zaindukowania fałszywych wspomnień – powiedział. Audycji „Obieg otwarty” można słuchać w poniedziałki o godzinie 7.40, w porannym paśmie „Zapraszamy do Trójki”. Przygotowuje ją Agnieszka Stępień.

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Złożyłem donos na… samego siebie

Nie wiem, czy natura stworzyła powierzchnię, do której nie przylgnie rzucone nań błoto? Chyba nie… Wydaje się, że również ludziom nie udało się takiej powierzchni stworzyć. Najdoskonalej wyszlifowana tafla kryształowego szkła dostatecznie długo obrzucana błotem albo błotopodobną substancją o odrażających właściwościach zapachowych zostanie w końcu zbrukana. Być może to jest powód, dla którego tak wielu mieszkańców tej części Europy, w której i mi przyszło żyć, tak chętnie doskonali się w obrzucaniu błotopodobnymi substancjami niewygodnych im ludzi.NLP Kiedy w 2010 roku Polish Psychological Bulletin opublikował mój artykuł zatytułowany Thirty-Five Years of Research on Neuro-Linguistic Programming. NLP Research Data Base. State of the Art or Pseudoscientific Decoration?, a ja rzuciłem wyzwanie NLP-erom z całego świata do pojedynku na łamach prasy naukowej,  oni skwapliwie schylili się… aby nabrać pełne garści błota i rozpocząć potyczkę w znany im i sprawdzony sposób. Niezrażony kontynuowałem swoje studia nad NLP i w dwa lata później opublikowałem kolejny, rzetelniejszy (bo zgodny z metodologią przeprowadzania systematycznych przeglądów badań) artykuł w czasopiśmie The Scientific Review of Mental Health Practices. Ukazanie się tego artykułu zatytułowanego A Review of Research Findings on Neuro-Linguistic Programming (A Review of Research)potraktowałem jako kolejny pretekst do ponowienia mojego wyzwania. I znowu NLP-erzy pochylili się, aby nabrać pełne garści błota i błotopodobnej substancji o paskudnych właściwościach olfaktorycznych… Wierny przestrodze, która mówi, że nie da się wyjść czystym z potyczki z osobnikami, którzy używają błota jako swojej amunicji, starałem się trzymać z daleka od nich. A jednak mimo to coś przywierało do mnie, mimo wszystko coś zostawało. Stali czytelnicy tego bloga pewnie doskonale wiedzą, że niektórzy z tych „wojowników” są szczególnie wytrwali w błotnej wojnie. Ich nazwiska pominę milczeniem, bo pewnie byłoby to realizacją ich celu i nagrodą za błotną kampanię. Oskarżenie, które szczególnie często pojawiało się w sieci (pewnie przeciętny psycholog sklasyfikowałby takie zachowanie jako obsesyjno-kompulsywne) dotyczyło rzekomego konfliktu interesów. Wielokrotnie prosiłem autora o zgłoszenie tego konfliktu do Komisji Etyki Nauki, do Rady Naukowej Polish Psychological Bulletin. Wszystko na próżno. Rzucanie brudną cuchnącą substancją o konsystencji błota okazało się bardziej satysfakcjonujące niźli skierowanie sprawy na oficjalne tory. Co ciekawe, autor tych oskarżeń zadał sobie trud nękania nimi wielu ludzi poza granicami naszego kraju!  Cóż, znużony błotną potyczką postanowiłem wyręczyć go i wysłałem donos, w którym oskarżyłem samego siebie oraz redaktora naczelnego Polish Psychological Bulletin – profesora Dariusza Dolińskiego o konflikt interesów (tak jak definiował go autor owych oskarżeń).  Jednocześnie poprosiłem o wyciągnięcie wszelkich możliwych konsekwencji w przypadku stwierdzenia takiego konfliktu. Donos dotarł do wszystkich członków Rady Naukowej Polish Psychological Bulletin. Ich listę otwiera Albert Bandura, twórca teorii społecznego uczenia się, dalej, poza najwybitniejszymi polskimi psychologami, znajdziemy takie osobistości, jak Gary Greenberg, Robert House, Robert McCree i wielu innych. Pierwszą reakcją tych luminarzy nauki było rozbawienie i śmiech. I wielu na tym poprzestało. Tematem zajęła się jednak dokładniej prof.  Aleksandra Luszczynska z University of Colorado pisząc odpowiedź zatytułowaną Neuro-Linguistic Programming: A Technique’s Collection or a Convincing Approach to Human Behaviour and Health, za co jej serdecznie w tym miejscu dziękuję. W kwestii rzekomego konfliktu interesów wypowiada się następująco: Any solid critical arguments addressing existing research evidence should meet the high standards of scientific journals, including the methods of analysis, synthesis and the ways in which the arguments are presented and supported. Unfortunately, commentaries submitted to scientific journals such as Polish Psychological Bulletin rarely meet these standards. In the same time, social media are flooded with statements and accusations suggesting that criticism results from local and/or international plots against NLP, personal connections between editors and critical authors, or undisclosed conflicts of interests. As social media do not have strict peer-review standards, accusations published in these media may not meet any standards of analytical argumentation. Key arguments about personal connections between editors and authors publishing in respective journals should be dismissed. Editors and researchers publishing in one country or international researchers from one branch of a discipline function in a research network and obviously know each other. Scientific journals reject a majority of submitted papers (often triaging manuscripts and rejecting them directly after the submission), and a vast majority of rejected papers are written by researchers who know editor personally or by editors’ co-workers. Editor’s mission is advancing the field and secure better understanding of key problems within the discipline and it is always obtained by publishing critical arguments, meeting the standards of methodology of science.  Podsumowuje  swoje opracowanie następującym zdaniem: As the research examining  effects of the use of NLP is relatively scarce and preliminary research conclusions are unsupportive for NLP assumptions, therefore the use of NLP in the context of human services and health has no clear rationale. Cóż, nie jest to dobra nowina dla NLP-erów. Pewnie po raz kolejny zacerują swoją sieć racjonalizacji i zegną kręgosłupy, aby nabrać w ręce… 4007050-dlonie-rece-bloto-900-667(A Review of Research)
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Życie to nie choroba – rozmowa w „Wysokich Obcasach Ekstra”

OkładkaW kwietniu tego roku w “Wysokich Obcasach Ekstra” ukazała się rozmowa, którą przeprowadził ze mną redaktor Grzegorz Giedrys.  Serdecznie zapraszam do lektury – w tym celu wystarczy kliknąć na link.  Artykuł_zycie to nie choroba
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Wywiad dla TVP INFO

– Psychika to nie jest coś co jest stabilne od rana do wieczora, pracujące jak silnik na tych samych obrotach – mówi dr Tomasz Witkowski, człowiek, który rzucił wyzwanie psychologom. Czy wszyscy jesteśmy wariatami, czy ktoś próbuje z nas wariatów zrobić?
15 marca, 2014 TVP INFO wyemitowała rozmowę z cyklu Prawdę mówiąc, którą prowadził redaktor Krzysztof Ziemiec.  
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Władcy marionetek – zapraszam na spotkanie we Wrocławiu

1601423_10152009167736888_223841752_nSerdecznie zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu „Couple Espresso”. Tym razem gościem Redaktora Naczelnego Polskiego Portalu Psychologii Społecznej będzie doktor Tomasz Witkowski. Rozmowa dotyczyła będzie manipulacji w związkach. Kto manipuluje częściej – mężczyźni, czy kobiety? Jakie techniki manipulacji stosują ludzie, żeby nakłonić siebie nawzajem do postępowania wg własnych oczekiwań? Czy próby manipulacji dopuszcza się każdy, czy może czynią to jedynie osoby o specyficznej konstrukcji osobowościowej? Na te i wiele innych pytań odpowiedzą nasi eksperci: Jarosław Świątek – redaktor naczelny Polskiego Portalu Psychologii Społecznej, właściciel firmy oferującej kursy dla par Vesta, współwłaściciel agencji reklamowej AD Discovery, komentator medialny dr Tomasz Witkowski – psycholog społeczny, pisarz, autor m.in. takich książek jak: „Psychomanipulacje”, „Psychologia kłamstwa”, „Psychologia konfliktów”, „Zakazana psychologia”, trener, były wykładowca akademicki, racjonalista i sceptyk oraz popularyzator nauki.
Psychomanipulacje – okładka

Jak rozpoznawać manipulację i jak się przed nią bronić, piszę w książce „Psychomanipulacje. Jak je rozpoznawać i jak sobie z nimi radzić”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.