O inteligencji w audycji radia TOK FM

18 lutego 2015 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej Tylko dla inteligentnych! rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką na temat inteligencji, różnic pomiędzy inteligencją akademicką i społeczną, mówiliśmy też o proteańskiej nieprzewidywalności, spieraliśmy się w kwestii pomiaru inteligencji. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/23210 Zapraszam do wysłuchania!
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zapraszam na wykład do Wrocławia

Na zaproszenie Polskiego Stowarzyszenie Racjonalistów w ramach „Dni Darwina 2015” wygłoszę wykład: „Inteligencja makiaweliczna: Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Organizatorom dziękuję za zaproszenie, a czytelników tego bloga serdecznie zachęcam do udziału w wydarzeniu. Szczegóły na plakacie.Dni Darwina
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie…

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627345280 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1627345280/ref=nosim/dissertationcomd Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie mi niezmiernie miło. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. To moja pierwsza książka na rynku amerykańskim, dlatego każda recenzja czytelnicza jest dla mnie bezcenna. Tym, którzy podejmą wysiłek lektury tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo nie może być przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przesłania prawdziwą naukę, którą jednak psychologia jest, a przynajmniej bywa.

Gone wrong2


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak reklamuje się psychoterapię

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że obecnie ponad 350 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, co stanowi prawie 5% populacji. W najgorszym razie depresja prowadzi do śmierci wskutek samobójstwa.

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że obecnie ponad 350 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, co stanowi prawie 5% populacji. W najgorszym razie depresja prowadzi do śmierci wskutek samobójstwa. Szacuje się, że w ten sposób każdego roku umiera około miliona osób (World Health Organization [WHO], 2012). W większości krajów odsetek ludzi, którzy w ciągu swojego życia chorują na depresję waha się pomiędzy 8-12% (Andrade i in., 2003). Na świecie ponad jedna trzecia ludzi w jakimś okresie swojego życia spełnia wszystkie kryteria diagnostyczne dla co najmniej jednego zaburzenia psychicznego (WHO International Consortium in Psychiatric Epidemiology, 2000). Z tych danych wynika, że mamy do czynienia z pandemią chorób psychicznych o skali niespotykanej w całej historii rodzaju ludzkiego. Dla porównania – grypa hiszpanka, która była największą w historii pandemią, pochłonęła według różnych szacunków 20-100 milionów ofiar. Liczby te cały czas rosną. W ciągu tylko 10 analizowanych przeze mnie lat od roku 1998 do 2007, odsetek pacjentów poradni zdrowia psychicznego podwoił się i w 2007 roku wynosił aż ok. 3,6% ludności Polski. Jednak nie tylko statystyki rosną. Wygląda na to, że ludzkość jest atakowana przez coraz to nowe choroby psychiczne, które mutują niczym wirusy. W 1952 roku pierwsze wydanie Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) wyróżniał zaledwie 106 jednostek chorobowych i zaburzeń psychicznych. W 1968 roku, w drugim wydaniu DSM, było ich już 182. Wydanie trzecie z roku 1980 przyniosło zdecydowany wzrost tej liczby, bo zawierało ich aż 265. Ale choroby i dolegliwości psychiczne zdawały się mutować, bowiem w trzecim uzupełnionym wydaniu DSM z roku 1987 było ich 292. Wydanie czwarte przyniosło niewielki wzrost do 297. Zrewidowana wersja z roku 2000 zawierała ich 365. Ostatnie, piąte wydanie wyróżnia 374 zaburzenia psychiczne. W ciągu zaledwie 60 lat liczba zaburzeń psychicznych została zwielokrotniona ponad trzy i pół razy. Jeśli poważnie traktować przytoczone liczby i ich wzrost, musimy dojść do wniosku, że oto ludzkości grozi całkowita zagłada a świat zmierza ku szaleństwu. Inny wniosek, jaki nasuwa się w wyniku analizy tych liczb jest taki, że oto mamy do czynienia z niezwykle efektywnym marketingiem. Ponieważ myślenie naukowe preferuje, zgodnie z zasadą brzytwy Ockhama, wyjaśnienia prostsze, dlatego też warto przyjrzeć się powiązaniom psychologii z rynkiem w różnych obszarach jej działania, jako bardziej prawdopodobnej przyczynie, która może pomóc wyjaśnić przytoczone liczby. W 1995 roku jeden z najbardziej prominentnych psychologów świata, znajdujący się na liście 30 najwybitniejszych żyjących i pracujących Seligmanpsychologów, opublikował we flagowym czasopiśmie American Psychological Association (APA) artykuł zatytułowany The Effectiveness of Psychotherapy. Relacjonował w nim rezultaty ankiety przeprowadzonej przez Consumer Reports (CR, 1995) wśród swoich subskrybentów. Jest to obecnie jeden z najczęściej cytowanych na świecie artykułów na temat efektywności psychoterapii. Według Google Scholar do grudnia 2014 roku był cytowany 1899 razy, co powoduje, że zalicza się go do klasyki literatury psychologicznej. Przytacza się go średnio 99,95 razy w roku. Jest drugim najczęściej cytowanym artykułem, który Martin Seligman kiedykolwiek napisał. Wygląda na to, że Seligman znalazł rozwiązanie problemów, które dotknęły ludzkość, bowiem na pierwszych stronach swojego artykułu umieszcza coś w rodzaju wyznania:
Zmieniły się moje przekonania, dotyczące tego co stanowi tzw. „złoty standard”. Spowodowało to jedno jedyne badanie przeprowadzone przez Consumer Reports (1995, November), które wstrząsnęło moją dotychczasową wiarą. Doszedłem do wniosku, że decydowanie, czy jedno postępowanie terapeutyczne, w ściśle kontrolowanych warunkach, działa lepiej niż inne poprzez porównywanie go z grupą kontrolną, jest zupełnie innym problemem niż decydowanie o tym, co działa w naszej dziedzinie. Nie wierzę już, że badania skuteczności są jedynym, albo nawet najlepszym sposobem odkrywania, jakie terapie rzeczywiście są skuteczne. Doszedłem do przekonania, że badania efektywności tego jak pacjenci radzą sobie w realnych warunkach terapeutycznych może dostarczyć użytecznej i wiarygodnej „empirycznej walidacji” psychoterapii i leków. Consumer Reports jest pionierem tej metody (Seligman, 1995 s. 966).
Cóż takiego pionierskiego było w tych badaniach, że wstrząsnęło dotychczasową wiara przyszłego prezydenta APA? CR przy okazji rozsyłania ankiety poświęconej zadowoleniu z używanych przez swoich respondentów samochodów dołączył suplement zawierający pytania o zadowolenie z psychoterapii. Ankietę wysłano do 180 tys. respondentów. Badanie nie uwzględniało żadnych grup kontrolnych i nie spełniało wymogu randomizacji. Grupa osób badanych składała się w przewadze z dobrze wykształconych przedstawicieli klasy średniej, w większości kobiet z medianą wieku 46 lat co powodowało, że była niereprezentatywna. Ankieta nie zawierała żadnych obiektywnych wskaźników – wyłącznie subiektywne oceny, jak przy badaniu zadowolenia z odkurzacza, tostera itp. Na ankietę odpowiedziało tylko ok. 7 tys. respondentów, co stanowiło zaledwie 3,9% całej badanej grupy. Sam Seligman przyznał, że taki odsetek zwrotu ankiet to było „raczej mało, absolutnie”, a CR określił go jako „bardzo niski” w porównaniu do innych ich ankiet. W podobnej ankiecie dotyczącej lekarzy odpowiedziało 70 tys. respondentów. W większości badań tak niski odsetek odesłanych ankiet i brak reprezentatywności oznaczałby odrzucenie badania jako nienadającego się do dalszej analizy. Co więcej, aby orzekać, czy psychoterapia działa powinniśmy badać ludzi z problemami. W tym wypadku jednak było inaczej. Ponad połowa respondentów (58.2%) stwierdziła, że przed rozpoczęciem terapii czuła się jako tako, całkiem dobrze lub nawet bardzo dobrze. Prawdopodobnie dla tych ludzi terapia była czymś, co zaspokajało ich potrzebę rozwoju albo nawet rozrywki. O ile w badaniach nie przewidziano grupy kontrolnej, można było stworzyć grupę porównawczą, ponieważ część respondentów zamiast zgłosić się do terapeuty wybrała rozmowę o swoich problemach z przyjaciółmi, z członkami rodziny lub duchownym (43% tych, którzy odesłali ankietę). Jednak CR nie tylko, że nie wykorzystał tych danych do porównania, ale wielokrotnie proszony o ich udostępnienie utrzymywał, że są to dane poufne i nie będą analizowane ani publikowane (Dinen, 2007, s. 62-64). Podsumowując, tylko 7 tys. (3,9%) respondentów odpowiedziało na ankietę, z czego, 4 tys. (2,2%) relacjonowało kontakt ze specjalistą od zdrowia psychicznego, lekarzem domowym lub grupą wsparcia. Pozostałe 3 tys. (1,6%) rozmawiało o swoich problemach z przyjaciółmi, krewnymi lub duchownymi. CR zdecydowało się zignorować te dane ograniczając swoją analizę do 4 tys., ze szczególnym naciskiem na 2,9 tys. (1.6 %) tych, którzy mieli do czynienia z terapeutami. Mimo tak wielu braków metodologicznych CR skonkludował w nagłówku swojego artykułu: „Nasze przełomowe badanie pokazało, że psychoterapia zazwyczaj działa” (CR, 1995 s. 734). Przygotowane przez APA na podstawie tego artykułu materiały marketingowe stwierdzały, że dziewięciu osobom spośród dziesięciu terapia pomaga (Dinen, 2007, s. 64). Dlaczego szanowany przez wielu psycholog i badacz opublikował pean na cześć wysiłków analityków marketingowych CR? Czy tylko dlatego, że był głównym konsultantem zespołu prowadzącego badania? Odpowiedzi możemy się jedynie domyślać. I chociaż zarówno źródłowy artykuł, jak i jego omówienie autorstwa Seligmana bywają w wielu źródłach poddawane miażdżącej krytyce, to wygląda na to, że niechlubny cel, jakim było wprowadzenie do praktyk badawczych „złotego standardu”, czyli subiektywnych wskaźników pomiaru, został osiągnięty. Dzisiaj, niestety już nie tylko terapeuci i pacjenci, ale również wielu badaczy powszechnie stosuje takie podejście. ——————————— Andrade, L., Caraveo-Anduaga, J. J, Berglund P., Bijl, R.V., De Graaf, R., Vollebergh, W., Dragomirecka, E., Kohn, R., Keller, M., Kessler, R. C., Kawakami, N., Kiliç, C., Offord, D., Ustun, T.B., Wittchen, H. U. (2003). Epidemiology of major depressive episodes: Results from the International Consortium of Psychiatric Epidemiology (ICPE) Surveys. Internation Journal of Methods in Psychiatric Research, 12(3), 3–21. Consumer Reports. (1995, November). Mental health: Does therapy help? 734-739. Dineen, T. (2007). Manufacturing Victims: What Psychology Industry is Doing to People. Pobrane z: http://tanadineen.com/documents/MV3.pdf Seligman, M. E. P. (1995). The effectiveness of psychotherapy. American Psychologist, 50(12), 965–974. WHO International Consortium in Psychiatric Epidemiology (2000). Cross-national comparisons of the prevalences and correlates of mental disorders., Bulletin of the World Health Organization, 78(4), 413–26. World Health Organization, (2012). Depression. Fact sheet N°369. Pobrane z: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs369/en/
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. James E. Alcock o naszej książce „Psychology Gone Wrong”

Jeszcze jedna pozytywna recenzja naszej książki, tym razem spod pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka. Właśnie dzięki jego sugestiom zmieniliśmy tytuł książki z Forbidden Psychology na Psychology Gone Wrong. T. Witkowski & M.

Jeszcze jedna pozytywna recenzja naszej książki, tym razem spod pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka. Właśnie dzięki jego sugestiom zmieniliśmy tytuł książki z Forbidden Psychology  na Psychology Gone Wrong. T. Witkowski & M. Zatonski, Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy. Boca Raton, FL: BrownWalker Press, January 2015.
I highly recommend this thoughtful and stimulating book to all. Not only should it be required reading for every psychologist and psychology student, but readers in general will benefit immensely as well, especially those who may be contemplating psychotherapeutic treatment. Its purview is broad, ranging from a penetrating examination of fundamental problems that plague academic psychological research to a critical analysis of the psychotherapy jungle, where pseudoscience thrives amongst the plethora of theories and practices offered to the public.  Psychology and people at large  can only benefit from this excellent analysis.”

Professor James Alcock, PhD, C.Psych.

Department of Psychology

Glendon College, York University

Prof.James_Alcock James E. Alcock  jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer. W 1999, został zaliczony do grona najbardziej znaczących sceptyków XX wieku. W maju CSICOP uhonorował go najwyższym zaszczytem – In Praise of Reason Award. Więcej…
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zgniłe jabłko w beczce psychoterapii

one_bad_apple_10533Stare angielskie przysłowie mówi, że jedno zgniłe jabłko może zepsuć całą beczkę zdrowych, dobrych jabłek (One bad apple spoils the whole barrel). To prawda, zgnilizna udziela się sąsiadującym zdrowym owocom i wkrótce zawartość beczki nadaje się do wyrzucenia. Ilekroć pokazuję przypadki złej, szkodliwej psychoterapii, tylekroć jestem posądzany o wyciąganie takich właśnie zgniłych jabłek i epatowanie nimi, podczas gdy, jak wszyscy dobrze wiedzą, większość jabłek w beczce jest zdrowa. Rzeczywiście, to, że ktoś został skrzywdzony przez lekarza, nie znaczy, że medycyna jest z gruntu zła. To, że mechanik samochodowy nie wykonał należycie swojej pracy nie oznacza, że ta dziedzina jest do niczego. To, że jakiś komunista okazał się złym człowiekiem, nie oznacza, że komunizm jest złym systemem… Zaraz, zaraz. Czy aby na pewno? Czy zgniłe jabłko gnije wyłącznie od środka? Zawsze? Strategia „zgniłego jabłka” jest wykorzystywana do obrony psychoterapii powszechnie przez jej zwolenników, samych terapeutów, a nawet przez głęboko skrzywdzonych podczas terapii pacjentów. Swoje nieszczęście tłumaczą po prostu w taki sposób, że mieli pecha trafić na złego przedstawiciela tej – czystej i uczciwej w swej istocie – profesji. Strategię tę stosują również naukowcy o mocno sceptycznym nastawieniu, przekonując, że przypadki negatywnych konsekwencji terapeutycznych nie świadczą w żaden sposób o jakości psychoterapii w ogóle. Ba, wielokrotnie słyszałem podobne argumenty z ust sceptyków – ludzi ćwiczących swój umysł w krytycznym myśleniu. Jest jednakowoż zarówno w tym przysłowiu, jak i w przytoczonych próbach objaśniania rzeczywistości głęboko ukryte założenie, że źródło zgnilizny tkwi w samych jabłkach. Że zgnilizna dostaje się do beczki wraz z wkładanymi doń jabłkami. A dlaczegóż to nie rozważyć równoważnego założenia, że gnilne bakterie przenikają do jabłek z beczki? Że jej właściwości sprzyjają przetrwaniu tych niepożądanych drobnoustrojów i atakują najmniej odporne jabłka, kiedy zostaną włożone do beczki. Przysłowia zwykło się traktować jako zbiór swoistych mądrości życiowych, ale ich bezkrytyczne przyjmowanie na wiarę prowadzić może na manowce. Jeśli będziemy patrzeć na wszystkie dziedziny działań ludzi poprzez pryzmat zgniłego jabłka, to możemy przeoczyć takie, które gniją z powodu właściwości beczek! Strategii zgniłych jabłek żadną miarą nie da się zastosować do komunizmu, faszyzmu, religii fundamentalistycznych i innych podobnych wytworów umysłu człowieka, chociaż w ramach tych systemów działa mnóstwo uczciwych dobrych ludzi poświęcających się dla innych. A co z psychoterapią? Jej zwolennicy żachną się nawet na samą myśl, aby traktować ją na równi z poprzednio wymienionymi systemami. Ale moim celem nie jest jej porównywanie do najbardziej makabrycznych wytworów naszej cywilizacji. Te przykłady podałem, aby uzmysłowić tobie czytelniku, że hipoteza zgniłego jabłka nie zawsze jest prawdziwa, że czasami trzeba zgodzić się ze stwierdzeniem, że to beczka, do której wkładamy jabłka może być źródłem zgnilizny. Niestety, oburzenie w żaden sposób nie wspomaga, krytycznego myślenia, nawet wówczas, kiedy jest to tak zwane święte oburzenie. Kiedy naukowcy konstruują jakikolwiek eksperyment, zawsze, nawet jeśli są bardzo pewni swoich przeczuć formułują dwie hipotezy – zerową i roboczą. Zerowa zawsze mówi o braku związku, który badają. Robocza, o istnieniu tego związku. Te hipotezy są zawsze traktowane jako jednakowo prawdopodobne (a przynajmniej tak traktowane być powinny!). Gdybyśmy chcieli w taki sposób podejść do problemu psychoterapii musielibyśmy postąpić podobnie. W myśl takiej rygorystycznej metodologii hipoteza zerowa brzmiałaby: psychoterapia (beczka) jako system relacji i oddziaływań społecznych nie ma właściwości, które sprzyjałyby powstawaniu nadużyć (gniciu jabłek). Takie też jest milczące założenie zwolenników psychoterapii. Ale aby zachować minimalny poziom przyzwoitości intelektualnej powinniśmy również sformułować hipotezę roboczą, a ta brzmi: psychoterapia (beczka) jako system relacji i oddziaływań społecznych ma właściwości, które sprzyjają powstawaniu nadużyć (gniciu jabłek). Dopiero po przeprowadzeniu skrupulatnych badań jedną z nich możemy odrzucić jako nieprawdziwą. Ale jak przeprowadzić takie badania? Oczywiście, nie przeprowadzimy eksperymentu, taki zamysł jest niemożliwy do wykonania w ramach przyjętych powszechnie zasad moralnych. Możemy jednak przyglądać się wnikliwie przypadkom pacjentów i terapeutów, którym coś poszło nie tak w procesie terapii, zamiast odrzucać je z góry przyjmując, że mamy do czynienia z kolejnym zgniłym jabłkiem. A jeśli nie znajdziemy potwierdzenia naszej hipotezy roboczej odrzucimy ją i przyjmiemy jako prawdziwą hipotezę zerową. Nie zdołamy jednak dokonać tego, jeśli nie wysłuchamy ludzi skrzywdzonych i zawiedzionych. Możliwości po temu nie brakuje. Psycho-kit.pl opublikował niedawno opis kolejnego skandalicznego przypadku psychoterapii. Na moich stronach ciągle wpisują się ludzie, którzy są kolejnymi odpadami z artystycznych pracowni psychoterapeutycznych. Zaledwie kilka osób w Polsce poświęci im nieco swojej uwagi, jeśli będą mieli szczęście na nich trafić. I nie będą to niestety terapeuci. Ci ostatni nie stworzyli nawet godnych polecenia możliwości poszukiwania zadośćuczynienia ofiarom terapii. Wielu czytelników, a psychoterapeutów w szczególności, zada w tej chwili pytanie: dlaczego nie przeanalizować przykładów ludzi zadowolonych z terapii, a nawet i zachwyconych nią, bo i tacy się znajdą. Cóż, wyciąganie z beczki zdrowych jabłek w żaden sposób nie przybliży nas do odpowiedzi na pytanie co jest źródłem zgnilizny. To tak, jakby chcieć badać ludzi zdrowych w poszukiwaniu przyczyn jakiejś choroby. Zauważmy też, że bezkrytyczne przyjmowanie hipotezy „zgniłych jabłek” powoduje, że nie poświęcamy należytej uwagi przypadkom negatywnym, nie rozkładamy ich na fragmenty, nie analizujemy, bo… znamy odpowiedź!
Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. Susan Blackmore o angielskojęzycznej wersji „Zakazanej psychologii”

Autorów książki Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy (tak brzmi tytuł angielskojęzycznego wydania Zakazanej psychologii) spotkał niewątpliwy zaszczyt otrzymania pozytywnej recenzji książki od prof. Susane Blackmore. Autorka m. in. Maszyny memowej jest jednym z trzydziestu najbardziej wpływowych psychologów na świecie. O naszej książce prof. Blackmore napisała:   Are you convinced by the latest claims for brain power, hypnosis, memory decline or the dangerous effects of video games? Are you tempted to waste money on a fancy new therapy and convinced that at least it can do no harm? Then read this book first and you may change your mind. Do you need a therapist? Are you convinced there’s something wrong with you and a wonderful new kind of psychotherapy will help – or that an ancient technique revealed for the first time will transform your life? If so, buy this informative and alarming book instead. ‘Psychology Gone wrong’ reveals the muddles, motivations and even the outright frauds that mean much of the popular psychology we consume is meaningless – and may even be harmful.   Więcej na temat Susan Blackmore, jej publikacji i prowadzonych przez nią badań tutaj: http://www.susanblackmore.co.uk/index.htm
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O pseudo-psychologii w audycji radia TOK FM

29 października 2014 roku w radiu TOK FM rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką między innymi na temat wszechobecnego stresu, epidemii chorób i zaburzeń psychicznych, mówiliśmy też o pewnym łososiu atlantyckim, który przysłużył się nauce, spieraliśmy się w kwestii pomiaru inteligencji. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/19886# Zapraszam do wysłuchania!
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Pamięć – Higiena Umysłu

Krótki film z cyklu „Higiena umysłu” o pamięci: skąd biorą się fałszywe wspomnienia z dzieciństwa, czego uczą eksperymenty Elizabeth Loftus i jak dbać o pamięć.

Na zaproszenie portalu Psychologia-społeczna.pl opowiadam o pamięci, a w szczególności o takich mniej znanych zjawiskach, jak wdrukowane wspomnienia, ale również o tym, jak ją polepszyć. Zapraszam do oglądania!

O czym jest ten film

Wielu z nas przechowuje wyraźne wspomnienie z wczesnego dzieciństwa – z kolorami, dźwiękami, czasem nawet zapachami. Jeśli jednak dotyczy ono wydarzenia sprzed trzeciego czy czwartego roku życia, najprawdopodobniej jest fałszywe: ten okres obejmuje amnezja wczesnodziecięca. Takie wspomnienie zwykle zostało nam wdrukowane przez wielokrotnie powtarzane opowieści bliskich, a czasem wytworzyliśmy je sami, wyobrażając sobie coś dostatecznie często.

Opowiadam o eksperymentach Elizabeth Loftus – choćby o dzieciach, które „pamiętały” spotkanie w Disneylandzie z Królikiem Bugsem, postacią konkurencyjnej wytwórni. Fałszywe wspomnienia nie zawsze są niewinne: intensywne przesłuchanie może skłonić kogoś do przyznania się do czynu, którego nie popełnił, a sugestywna terapia – do „przypomnienia sobie” krzywd, które rozbijają rodziny. Pamięć nie jest taśmą z wiernym zapisem; ma przede wszystkim charakter rekonstrukcyjny.

Dlatego tam, gdzie od pamięci zależy coś ważnego, trzeba traktować ją z ostrożnością. Jednocześnie jest ona naszym sprzymierzeńcem – to na niej opiera się mądrość ludzi starszych. Można ją ćwiczyć jak mięśnie: przez powtarzanie, łączenie nowych treści z tym, co już znamy, mnemotechniki i ograniczanie rozpraszaczy. I warto z niej korzystać, nawet gdy mamy pod ręką telefon.

O fałszywych wspomnieniach i ich konsekwencjach piszę szerzej w „Zakazanej psychologii” – wszystkie moje książki znajdziesz na stronie Moje książki.

Wielu z nas przechowuje w pamięci jakieś bardzo wyraźne wspomnienie z wczesnego dzieciństwa. Niektórzy są w stanie przypomnieć sobie kolory, dźwięki a nawet zapachy jakie towarzyszyły temu wydarzeniu. Pamiętamy to tak, jakby zdarzyło się zaledwie wczoraj. Niestety, jeśli to zdarzenie miało miejsce przed czwartym, lub co gorsza przed trzecim rokiem życia to nasza pamięć o nim jest najprawdopodobniej fałszywym wspomnieniem. Pamięć jest jednym z lepiej poznanych przez psychologię procesów poznawczych. Dlatego też wiemy, że pierwsze 3-4 lata życia obejmuje okres tak zwanej amnezji wczesnodziecięcej. W tym czasie przetwarzamy bodźce, które do nas docierają, uczymy się, nasz mózg tworzy ogromną liczbę nowych połączeń, ale niestety, nie jesteśmy sobie w stanie przypomnieć tego wszystkiego w sposób świadomy. To jeden z bardzo dobrze poznanych faktów o naszej pamięci. Więcej o pamięci dowiesz się oglądając ten odcinek „Higieny Umysłu”.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Zakazana psychologia” – English edition – pierwsze recenzje

Z radością informuję, że został już ostatecznie ustalony termin publikacji angielskojęzycznej wersji Zakazanej psychologii. Książka ukaże się w styczniu 2015 nakładem Brown Walker Press – amerykańskiego wydawcy specjalizującego się w gatunku non fiction o zacięciu akademickim.

sponsor_brown_walker_press Z radością informuję,  że został już ostatecznie ustalony termin publikacji angielskojęzycznej wersji Zakazanej psychologii.  Książka ukaże się w styczniu 2015 nakładem Brown Walker Press – amerykańskiego wydawcy specjalizującego się w gatunku non fiction o zacięciu akademickim. Mamy już również pierwsze recenzje książki. Prof. Elisabeth F. Loftus, jedna z 30 najbardziej wpływowych psychologów na świecie tak o niej napisała: „Forbidden Psychology” is a powerful and forceful effort to expose dangerous ideas in psychology that mascaraed  as science. Readers who care about the problem of pseudoscience  in psychology will love this book. And those who don’t care really need to read it. Równie przychylna jest recenzja pióra znanego tropiciela pseudonauki w psychologii – prof. Scotta O. Lilienfelda:
Psychology, the study of the human mind, continues to struggle to shake off its nonscientific attributes.  In this engaging and informative book, Tomasz Witkowski and Maciej Zatonski courageously take on the “dark side” of psychology, both within the hallowed halls of the academic world and the private walls of the psychotherapy room.  In doing so, they expose the often neglected features of contemporary psychology that themselves require treatment.  In this respect, Witkowski and Zatonski’s book is a helpful and much needed roadmap for forging a scientific psychology in the 21st century.
Trwają jeszcze ostatnie prace edytorskie i korektorskie nad tekstem. Stoimy również przed decyzją dotyczącą tytułu książki. Kilka osób sugerowało, że tytuł Forbidden Psychology jest nieco mylący. Podpowiadano nam również, aby zatytułować książkę Misleaded Psychology  lub Psychology gone wrong. Będę wdzięczny za Wasze opinie w tej kwestii.

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia – jeszcze nauka czy już tylko agresywny marketing?

Tak zatytułowany został wykład plenarny, który wygłoszę na zaproszenie organizatorów w trakcie IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej ”Psychologia – Konsumpcja – Jakość Życia”, która odbędzie się w dniach 17-18 października 2014 roku na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Organizatorami konferencji są Instytut Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Instytut Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego. W imieniu organizatorów i swoim serdecznie zapraszam. Szczegółowy program konferencji do pobrania Tutaj

Streszczenie wykładu

Psychologia jest młodą nauką z ciągle niedoskonałą metodologią. Jednocześnie jest to dziedzina działalności praktycznej, o ściśle merkantylnym charakterze, która zagospodarowała olbrzymie obszary rynku. Psychologowie oferują usługi związane z szeroko rozumianym rozwojem, zdrowiem psychicznym, z radzeniem sobie z codziennymi trudnościami i wydarzeniami traumatycznymi. Zapotrzebowanie i moda na to co naukowe i rzetelne zaowocowało ofertą wykorzystującą odkrycia neuronauki. Wielu psychologów oferuje usługi neuromarketingu, neuroobrazowanie w diagnozowaniu zaburzeń psychicznych itp. Tak dynamicznie rozwijający się rynek usług psychologicznych rodzi pytania o ich podstawy empiryczne. Analiza niektórych prac badawczych prowadzi do wątpliwości co do ich celu. Czy jest on podporządkowany nauce czy też służy marketingowi usług psychologicznych? Celem wykładu jest wzbudzenie refleksji nad problemem podporządkowania nauki agresywnemu marketingowi usług psychologicznych. _69456899_81711769
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O „Zakazanej psychologii” w Mile High Sanity Project

Na zaproszenie Chalmera Wrena o „Zakazanej psychologii” w podcaście Mile High Sanity Project. Episode 45: Forbidden Psychology with Tomasz Witowski.,, Today Chalmer takes the Project international with special guest Tomasz Witowski of Poland. What is Forbidden Psychology?

Na zaproszenie Chalmera Wrena o „Zakazanej psychologii” w podcaście Mile High Sanity Project. slide1

Episode 45: Forbidden Psychology with Tomasz Witowski

Alternatives to Thought, Special Guests, Uncategorized Today Chalmer takes the Project international with special guest Tomasz Witowski of Poland. What is Forbidden Psychology? How do we spot bogus entries into popular science publications? And whose responsibility is it to be skeptical? Grab your visas and set a course for Crazy Town on this edition of Alternatives to Thought. – See more and listen to the podcast at:http://milehighsanityproject.com/uncategorized/2014/08/03/episode-45-forbidden-psychology-tomasz-witowski/#.U99DwuN_uE5 – Download podcast: http://media.blubrry.com/milehighsanityproject/p/archive.org/download/ATTPolandFinal/ATT_Poland_Final.mp3

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Dlaczego szukamy dowodów?

Moje wystąpienie dla trenerów i działów HR o praktyce opartej na dowodach: hierarchia dowodów od subiektywnych doświadczeń po metaanalizy i przykład szkolenia, które nie działa.

Tak zatytułowany był wykład, który wygłosiłem w trakcie konferencji „Szkolenia oparte na dowodach”, która odbyła się we Wrocławiu 21 maja 2014 roku. Organizatorami konferencji były Stowarzyszenie Szkolenia Oparte na Dowodach oraz firma MODERATOR sp. z o.o.  Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania.

O czym jest to wystąpienie

Na co dzień polegamy na dowodach: oczekujemy ich od policji i sądu, od konstruktorów samolotów, od lekarzy. Rzadko jednak pytamy o nie nauczycieli, menedżerów czy trenerów, którzy szkolą naszych pracowników. Szkolenie nieoparte na dowodach przypomina wrzucanie drobnych do fontanny – pojedynczo nikogo to nie boli, ale suma bywa imponująca. Zbyt często zastępujemy dowody zadowoleniem uczestników, które dowodem nie jest.

Proponuję wyobrazić sobie bibliotekę, w której dowody ułożono według ich wagi. Na dolnych półkach leżą subiektywne doświadczenia – jest ich najwięcej i każdy je ma. Wyżej stoją opisy przypadków, które pozwalają uwzględnić okoliczności, potem systematyczne obserwacje prowadzone przez wielu obserwatorów. Jeszcze wyżej jest eksperyment, który uważam za jedno z największych osiągnięć ludzkiego umysłu, bo chroni nas przed samooszukiwaniem. Na samej górze – metaanalizy i systematyczne przeglądy badań.

Pokazuję to na przykładzie popularnego szkolenia dla handlowców, uczącego dostosowywania się do „systemów reprezentacji” rozmówcy. Eksperymenty i przeglądy badań nie potwierdziły jego skuteczności, więc wydawanie na nie pieniędzy jest po prostu nieracjonalne. Praktyka oparta na dowodach nie polega na szukaniu jakichkolwiek dowodów, lecz najlepszych dostępnych. Kończę myślą Bertranda Russella o pasji niepozwalającej oszukiwać samego siebie – i chronić przed oszustwem innych.

O tym, jak odróżniać rzetelne metody od pseudonauki, piszę w swoich książkach – znajdziesz je na stronie Moje książki.


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Wywiad z prof. Christopherem Frenchem

Miesiąc temu zapraszałem na niezwykły wykład do Warszawy. Tym którym nie udało się go wysłuchać, polecam wysłuchanie wywiadu przeprowadzonego przez korespondenta naukowego Polskiego Radia – Rafała Motriuka z prof. Frenchem.

Miesiąc temu zapraszałem na niezwykły wykład do Warszawy. images (1)Tym którym nie udało się go wysłuchać, polecam wysłuchanie wywiadu przeprowadzonego przez korespondenta naukowego Polskiego Radia – Rafała Motriuka z prof. Frenchem. Kliknięcie na ikonę „play” przeniesie was na strony Polskiego Radia, gdzie można wysłuchać wywiadu i przeczytać krótki artykuł:

Parapsychologia – wierzyć czy nie?

Gorąco polecam!
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nonszalancje i nieszczęścia. O następstwach nierzetelności naukowej

Wykład, który wygłosiłem podczas wieczoru naukowego pt. „Nierzetelność w nauce i praktyce”  w ramach inauguracji roku akademickiego Collegium Humanitatis. Warszawa, 18 października 2013 r. Prowadzenie spotkania – prof. Wojciech Pisula.

O czym jest ten wykład

Wykład „Nierzetelność w naukach humanistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem psychologii” wygłosiłem podczas wieczoru naukowego otwierającego rok akademicki Collegium Humanitatis. Przytaczam przykłady nieprawidłowo przeprowadzonych badań i ich konsekwencje – od trwającego do dziś mitu o szpinaku wyjątkowo bogatym w żelazo po błędy i zaniedbania badaczy w psychologii.


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zapraszam na niezwykły wykład do Warszawy

Niewielu na świecie jest ludzi, którzy podejmują się zbadania wszelkich, najbardziej nawet niedorzecznych zjawisk. Należy do nich z pewnością profesor Christopher French, którego poznałem kilka lat temu podczas Europejskiego Kongresu Sceptyków w Budapeszcie. Autor dziesiątek niezwykle pomysłowych eksperymentów, badacz konfrontujący się twarzą w twarz z „gwiazdami” parapsychologii, jasnowidzami, były redaktor naczelny Sceptic Magazine nie ustaje w odkrywaniu tego, co może nam się wydawać dziwne i tajemnicze. Na zaproszenie Klubu Sceptyków Polskich, w ramach „Horyzontów Poznania SWPS” już za kilka dni wygłosi wykład w Warszawie, a mnie przypadł w udziale zaszczyt prowadzenia spotkania i dyskusji z nim. Tego naprawde nie można przegapić! Szczegóły poniżej. Chris French Dziwna nauka: wstęp do psychologii anomalistycznej
24 czerwca 2014 r., wtorek, godz. 17.30
aula im. prof. Tadeusza Tomaszewskiego, SWPS w Warszawie, ul.Chodakowska 19/31
Odkąd sięgniemy pamięcią, w każdym znanym społeczeństwie pewna część populacji donosiła o niezwykłych doświadczeniach, z których wiele nazwalibyśmy dziś paranormalnymi. Czy zjawiska paranormalne rzeczywiście istnieją? Czy też wiara i doświadczanie zjawisk pozornie paranormalnych może być w pełni wytłumaczalne z punktu widzenia psychologii?
Prof.Christopher Ch. French – jest szefem Jednostki Badawczej Psychologii Anomalistycznej na Wydziale Psychologii w Kolegium Goldsmiths Uniwersytetu Londyńskiego. Jest autorem ponad 120 artykułów i publikacji o tematyce szeroko związanej z psychologią. Głównym obszarem jego badań jest psychologia wiary w zjawiska paranormalne i doświadczenia anomalne.
„Horyzonty poznania SWPS” – cykl comiesięcznych debat, podczas których przyrodnicy i humaniści z Polski i zagranicy opowiadają o swoich badaniach i poglądach. Sprawdź, czemu ich pomysły wymykają się tradycyjnej nauce i pomagają przekraczać horyzonty naszego poznania.
Wykład tłumaczony symultanicznie
WWW.HORYZONTYPOZNANIA.PL
WSTĘP WOLNY  plakat_horyzonty_24_06

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.