Trzeciego kwietnia 2025 roku sejmowa Komisja do Spraw Petycji wynikiem osiem głosów za, dwa przeciw odrzuciła projekt w sprawie zakazu spowiadania dzieci. Zadecydował argument o prawie rodziców do wychowania dziecka w wybranej przez siebie wierze. Wśród głosujących nie było psychologa.
Spowiedzi, ani pierwszej, ani żadnej innej, nie wymyślił Jezus, który mówił tylko o odpuszczeniu grzechów lub ich zatrzymaniu. Przez trzynaście wieków chrześcijanie rozliczali się z nich wprost przed Bogiem, bez pośredników. Dopiero w 1215 roku sobór laterański IV ustanowił spowiedź w obecnym kształcie i nakazał jej obowiązek wszystkim wiernym, przynajmniej raz w roku, począwszy od momentu osiągnięcia „wieku rozeznania” (łac. aetas discretionis), który arbitralnie określono na około 7 rok życia. Wczesną spowiedź usankcjonował Pius X w 1910 roku wydając dekret „O wieku, w którym należy dopuszczać dzieci do I Komunii Świętej”. Nakazał w nim, by dzieci przystępowały do komunii w siódmym roku życia, a nawet wcześniej, o ile „potrafią odróżnić chleb zwykły od Chleba Eucharystycznego”.
Dzisiaj, czerpiąc wiedzę z badań Lawrence’a Kohlberga nad rozwojem moralnym, wiemy, że pełnię autonomii moralnej, która manifestuje się posiadaniem uniwersalnych zasad sumienia, osiągamy dopiero po 16 roku życia. To wtedy młody człowiek osiąga „wiek rozeznania” i jest gotowy na pełne zrozumienie tego, co dzieje się podczas sakramentu pokuty, bo pierwsza spowiedź to nie tylko wizyta w konfesjonale, wyznanie grzechów i odprawienie pokuty, lecz również cały proces przygotowania obejmujący naukę katechizmu i zasad moralnych. Dzieci przygotowywane do pierwszej komunii są w stadium rozwojowym niepozwalającym im w pełni zrozumieć tego, czego są nauczane. Rozumieją, że za konkretne zachowania czekają ich kary lub nagrody, ale nie pełne uzasadnienia dobra i zła, a już tym bardziej takie pojęcia, jak np. miłosierdzie. Jean Piaget, szwajcarski psycholog rozwojowy odkrył, że rozwój uczuć moralnych zaczyna się dopiero około 12 roku życia.
Więcej o psychologicznych aspektach pierwszej spowiedzi w rozmowie z Rafałem Betlejewskim. Zapraszam do wysłuchania!
Rozmowa na żywo z red. Jakubem Wątłym o narastającej agresji w polityce: gotowanie żaby, sprzężenie zwrotne między politykami a wyborcami i to, dlaczego radykalizm się opłaca.
Polityczna agresja w Polsce wzrosła o ponad 300% w ciągu dwóch dekad. Wraz z red. Jakubem Wątłym analizujemy konkretne dane, przyglądamy się językowi nienawiści, demoralizacji elit i efektowi domina, który przenosi przemoc z Sejmu na społeczeństwo. Rozmawiamy o tym, co niedawno wydarzyło się w Sejmie: ataki słowne, pogarda, pełna polaryzacja – czy politycy właśnie przekroczyli granicę, której już nikt nie cofnie? Zastanawiamy się też nad pytaniem: czy politycy celowo podsycają nienawiść, by uzyskać efekt tłumu? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania audycji!
O czym rozmawialiśmy
Rozmowa odbyła się na żywo, tego samego wieczoru, gdy obrady Sejmu zakończyły się awanturą przy mównicy. Red. Jakub Wątły zapytał mnie, czy przemoc fizyczna w polityce to już tylko kwestia czasu. Odpowiedziałem metaforą gotowania żaby: wrzucona do wrzątku wyskoczy, podgrzewana powoli nie zauważy, że się gotuje. Od kilku dekad jesteśmy świadkami takiego psychologicznego gotowania – agresja polityków narasta krok po kroku, a nasza tolerancja na nią rośnie.
To nie jest wyłącznie wina polityków. Działa sprzężenie zwrotne: to my wybieramy głośniejszych i bardziej agresywnych, chętniej słuchamy audycji, w których politycy przekrzykują siebie i dziennikarzy, chętniej klikamy w takie treści. Oni idą o krok dalej, a my ich za to nagradzamy. Mark Twain, piętnując amerykańskie linczowanie, pisał, że wystarczy jeden odważny człowiek, który wcześnie wstanie i przeciwstawi się tłumowi. Wśród naszych polityków takich ludzi najwyraźniej brakuje.
Konflikt, który trwa pokoleniami, zmienia hierarchię społeczną: wysoką pozycję zyskują ci, którzy najostrzej walczą z przeciwnikiem. Tak było w czasie zimnej wojny i tak jest w konfliktach nierozwiązywalnych. Obawiam się, że w polskiej polityce radykalizm stał się przepustką do awansu, a w spory zaangażowane są już całe, trzypokoleniowe rodziny.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
O wolność od religii i nowego obskurantyzmu – Pod takim hasłem odbędą się tegoroczne Dni Ateizmu organizowane przez Fundację im. Kazimierza Łyszczyńskiego, Fundację Wolność od Religii oraz Fundację Teraz Nauka.
Miło mi poinformować, że na zaproszenie organizatorów wraz z Sanalem Edamaruku Shirajum Eriną i Rafałem Betlejewskim również wystąpię w programie pierwszego panelu zatytułowanym: Religie, teorie spiskowe, pseudonauka, szarlataneria.
Zapraszam serdecznie w imieniu organizatorów i własnym!
DNI ATEIZMU 2025 WARSZAWA Sobota, 29.03., Pałac Staszica, Sala Lustrzana, wstęp wolny.
WSTĘPNY PROGRAM
Międzynarodowa Konferencja “O Wolność od Religii i Nowego Obskurantyzmu”
09.45 Rejestracja, powitalna kawa 10.00 Otwarcie: Marek Łukaszewicz (FKŁ, Polska), Dorota Wójcik (Fundacja Wolność od Religii), Maciej Podgórski (Fundacja Teraz Nauka) 10.15 Wprowadzenie: Nina Sankari (FKŁ) “Stary i Nowy Obskurantyzm przeciwko nauce, prawom i wolnościom człowieka” 10.30 Prof. Paweł Golik (Instytut Genetyki i Biotechnologii UW): “Małpi proces” w Polsce”. Dyskusja. 11.15 Panel I „Religie, teorie spiskowe, pseudonauka, szarlataneria”: Rafał Betlejewski, Sanal Edamaruku, dr Tomasz Witkowski, Shirajum Erina. Dyskusja. 12.30 Panel II: „Religijna opresja”: mec. Marcin Pawelec-Jakowiecki. Marta Lempart (OSK), Nina Sankari. Petycja. Dyskusja 13.30 Przerwa 14.30 Panel III: Nowy Obskurantyzm: rola AI i mediów społecznościowych w transmisji fake newsów, antynaukowych poglądów i ruchów politycznych: Maciej Podgórski (Teraz Nauka), Hugo Estrella Argentyna), dr Łukasz Polowczyk (UW). Dyskusja 15.30 Wystąpienie gościa honorowego: Prof. David Orenstein “Building Knowledge and Community” (Budowanie wiedzy i społeczności) 16.15 Przerwa kawowa 16.30 Ateistyczne (i pokrewne) inicjatywy: Tonoy Emroz (Prezes Atheist Alliance International), Rafał Betlejewski 17.00 Ateistyczne książki, prasa i politycy: Prof. Krzysztof Dołowy, Piotr Szumlewicz, Stanisław Pisarek, Lech Jan Mazurek, Prof. Joanna Senyszyn 18.00 Podsumowanie i zakończenie konferencji.
Już 5 kwietnia 2025 r. zapraszam do Bielska Białej na konferencję Holistic Talk, podczas której będę miał przyjemność wygłosić wykład zatytułowany Psychologia bez uproszczeń. Wszyscy czytelnicy tego bloga, którzy zdecydują się na zakup biletu i podadzą kod DRTWHT2, otrzymają 33% zniżki!
Pełen program i szczegóły dotyczące konferencji poznacie klikając TUTAJ.
Sprawiedliwość naprawcza to filozofia i praktyka rozwiązywania sporów, która prawo własności do konfliktu przyznaje stronom, nie arbitrowi. To podejście, w którym uwzględniane i zaspokajane są pierwotne potrzeby ofiary i sprawcy.
Naprawa zamiast kary i zemsty w rozwiązywaniu konfliktów organizacyjnych. O sprawiedliwości naprawczej
Sprawiedliwość naprawcza to filozofia i praktyka rozwiązywania sporów, która prawo własności do konfliktu przyznaje stronom, nie arbitrowi. To podejście, w którym uwzględniane i zaspokajane są pierwotne potrzeby ofiary i sprawcy. Umożliwiają ofierze pozbycie się lęku przed sprawcą i uzyskanie zadośćuczynienia. Z drugiej strony, sprawca ma szansę naprawić poczynione przez siebie szkody i przynajmniej częściowo uwolnić się od poczucia winy. O podstawach psychologicznych sprawiedliwości naprawczej będę mówił obszernie podczas wykładu, , który wygłoszę na zaproszenie Centrum Mediacji przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie oraz SGH, które są organizatorami konferencji Mediacja – odpowiedź na małe i duże konflikty w organizacjach. Wydarzenie będzie miało miejsce 24 stycznia 2025 roku w Warszawie, w Szkole Głównej Handlowej, ul. Batorego 8, Warszawa. Wszystkich zainteresowanych zagadnieniami sprawiedliwości naprawczej zapraszam do zapoznania się z Programem konferencji, z Informacjami o wykładowcach, oraz do rejestracji na stronie konferencji.
To tytuł wywiadu, który przeprowadziłą ze mną red. Dominika Tworek, a który ukazał się w Tygodniku Przegląd 16 września, 2024 roku. Pretekstem do rozmowy była moja najnowsza książka Przepędźcie guru, którzy radzą jak żyć i inne eseje. Zapraszam do lektury!
Pana nowa książka ma tytuł „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”. Ale czy pan sam nie sytuuje siebie na pozycji guru, który radzi innym, aby nie odchodzić od rozumu? – Ten tytuł jest rzeczywiście nieprzypadkowy. W filozofii mamy słynny paradoks kłamcy. Jeśli założyć, że na Krecie wszyscy kłamią, to gdy spotkamy Kreteńczyka mówiącego, że wszyscy jego pobratymcy są kłamcami, powinniśmy mu wierzyć, czy nie? Analogicznie, jeżeli mówię: „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”, podążanie za tą radą będzie wbrew tej radzie. Ta książka właściwie od samego tytułu zachęca, by na wszystko patrzeć krytycznie. Nawet na takie rady czy osądy rzeczywistości, które ja proponuję.
Sceptyczna wobec pana też jest ogromna część środowiska polskich psychologów i psychoterapeutów. Stał się pan w tych kręgach wręcz persona non grata. – Można powiedzieć, że w tej chwili żyję trochę na marginesie tego środowiska. Ono nie jest zainteresowane tym, co mówię. Książka, o której rozmawiamy, została wydana dwa lata temu w Stanach Zjednoczonych. Została przetłumaczona na język koreański, a dopiero w tym roku ukazała się po polsku. Przedmowę do niej napisał wybitny amerykański psycholog Roy F. Baumeister. Od rodzimego naukowca prawdopodobnie nie uzyskałbym takiej rekomendacji.
Może pozycjonowaniem się w roli ostrego krytyka sam wyklucza się pan z tego środowiska? – W polskim środowisku naukowym szanuje się bardziej osoby, które mogą coś zrobić dla kariery innych naukowców, niż te, które mają coś sensownego do powiedzenia. Ja od wielu lat nie pracuję na uczelni, bo wybrałem drogę popularyzatora nauki. Co za tym idzie, nie jestem w stanie nikomu zagrozić, bo nie będę recenzował doktoratów czy wniosków o granty. W Stanach Zjednoczonych, gdzie znajdują się najwybitniejsze ośrodki badawcze na świecie, sytuacja wygląda zgoła inaczej. Intelektualiści nienależący do akademii mają na nią duży wpływ. Przykładem może być popularyzatorka psychologii Carol Tavris, która jest bardzo szanowana przez amerykańskich akademików, czy w Wielkiej Brytanii Susan Blackmore. W Polsce nie potrafię znaleźć ani jednej osoby spoza akademii, która miałaby na nią podobny wpływ.
Spora część pańskiej książki dotyczy tematu dewaluacji nauk społecznych. Kiedy zaczął pan obserwować ten proces? – Skończyłem bardzo dobre liceum, w którym nauczono mnie metodologii nauk przyrodniczych. Kiedy trafiłem na Uniwersytet Wrocławski, dowiedziałem się, że jest wiele koncepcji osobowości. Na pytanie, która jest tą prawdziwą, usłyszałem: „To zależy – każdy powinien sam ocenić i wybrać właściwą”. Było to kompletnie sprzeczne z tym, czego mnie dotychczas uczono. W naukach przyrodniczych obowiązuje jedna koncepcja, która najtrafniej opisuje rzeczywistość. I dopóki nie zostanie zastąpiona lepszą, ona obowiązuje. Na studiach okazało się, że w psychologii czegoś takiego nie ma, a dodatkowo wykładowcy zachęcali do samodzielnych wyborów tego, co nam pasuje. To budziło mój sprzeciw. Bo było wbrew temu, co wiedziałem o nauce.
Opór tego środowiska jest co najmniej zastanawiający. Cała nauka opiera się przecież na krytycznym podejściu. – Dobrze wyjaśnia to teoria rozwoju nauki Thomasa Kuhna. Mówi on, że postęp naukowy nie dokonuje się ewolucyjnie, stopniowo, tylko raczej punktualistycznie, w formie rewolucji. Wygląda to tak, że establishment naukowy skupiony jest wokół jednego paradygmatu i broni go, póki ten paradygmat nie upadnie i nie zastąpi go nowy. Przy czym w naukach społecznych tych paradygmatów jest cała masa i niejednokrotnie są ze sobą sprzeczne. Na przykład psychoanalityk mówi, że wszystkie nasze problemy zależą od relacji z rodzicami w dzieciństwie. A terapeuta poznawczo-behawioralny, że wszystko zależy od naszego myślenia o rzeczywistości. Nie może być tak, że obie koncepcje są trafne. To nie jest prawdziwa nauka.
Jaką metodologią powinni więc posługiwać się badacze społeczni, żeby była ona wiarygodna? – Metodologia nauk społecznych jest dość ułomna i prawdopodobnie nigdy do końca sobie z tym nie poradzimy. Natomiast najwybitniejsi psycholodzy stosują metodologię empiryczną, w której wnioski płynące z badań są formułowane na podstawie weryfikowalnych dowodów. Jest ona wystarczająco dobra, żeby formułować pewne ogólne prawidłowości. Tymczasem dziś tworzy się je głównie na podstawie sądów ludzi. Zamiast badać ich zachowanie, badamy to, co oni na swój temat mówią. Na przykład pytamy ludzi, jak często i w jakim stopniu odczuwają stres. A potem formułujemy wnioski, jakbyśmy badali obiektywny poziom stresu, którego zbadać jeszcze nie potrafimy.
Czyli badania realnego stanu psychicznego są zastępowane badaniami deklarowanego, niezweryfikowanego stanu. Z czego to wynika? – Z nieuczciwości samych uczonych, zwykłej chęci pójścia na skróty. Tego typu zachowania są charakterystyczne dla każdego zawodu. Z przedstawicielami nauk społecznych jest jednak o tyle trudniej, że większość ludzi nie zna metodologii badań i przyjmuje za dobrą monetę te bardzo uproszczone wnioski naukowców. Choć one wcale nie dają nam obiektywnych informacji o rzeczywistości.
Moja nowa książka z przedmową Roya F. Baumeistera pierwotnie ukazała się nakładem Universal Publishers pod tytułem Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science, and Psychology.
Książka jest zbiorem esejów poświęconych krytycznemu myśleniu, kulturowym modom i mitom oraz problematyce śmierci i umierania. Od momentu ukazania się zebrała wiele pozytywnych recenzji:
Książka Tomasza Witkowskiego to potężny cios wymierzony w wygodne przekonanie, że kultura polega na budowaniu wspólnej, prawdziwej wizji świata. Wyświadcza wielką przysługę tym z nas, którzy wciąż żywią nadzieję, że prawda w końcu zwycięży i starają się podążać w tym kierunku.
Profesor Roy Baumeister, Uniwersytet Stanu Floryda, autor Siły woli.
Tomasz Witkowski jest kronikarzem wszystkiego, co dobre i złe w psychologii. Jego poprzednia książka, Shaping Psychology, podkreślała dobre strony. Przepędźcie guru… – zwraca się ku ciemnej stronie. Witkowski pokazuje, jak dogmaty, ukształtowane przez niegdysiejsze lub obecne, autorytety są bezkrytycznie przyjmowane przez przedstawicieli naszej dziedziny, omawia problemy z replikacją wyników badań oraz inne ważne problemy, z którymi boryka się psychologia. Te krótkie, błyskotliwie napisane eseje są wzbogacone współczesnymi przykładami, a kontekst nadają im istotne historyczne fakty. Przepędźcie guru… tworzy bardzo ważną perspektywę dla naszej dziedziny nauki. Będzie szczególnie pomocna w odnalezieniu własnej drogi przez młodych psychologów, nieskażonych jeszcze tradycją,.
Profesor Joseph LeDoux, Uniwersytet Nowojorski, autor Historii naszej świadomości.f
Ludzie próbują zrozumieć siebie i cel życia. Potrzeba posiadania sensu tworzy okoliczności, w których czyjeś żądze lub umiejętności sprzedażowe wygrawają z prawdą. W swojej prowokacyjnej książce Tomasz Witkowski oświetla sceny walki pomiędzy nauką a pseudonauką, w szczególności tam, gdzie ludzie szukają szczęścia i sensu. Z literacką siłą i determinacją podejmuje takie trudne tematy, jak status ofiary, samobójstwo czy fałszywe oskarżenia , by podążać za dowodami, dokądkolwiek prowadzą. Jego krytyczne spojrzenie zderza się nawet z nauką jako instytucją – pozorną przeciwwagą dla pseudonauki, w równej mierze podatną na błędy. Okazuje się, że poszukiwanie prawdy nie polega na decydowaniu, którym źródłom zaufać, ale na przyjęciu sceptycyzmu jako zasady i poszukiwaniu dowodów, w wyniku czego zawsze będziemy gotowi zrewidować rozumienie nawet najcenniejszych naszych przekonań.
Profesor Brian A. Nosek, Uniwersytet Wirginii, współzałożyciel i dyrektor Center for Open Science
Tomasz Witkowski, nowatorski psycholog, przedstawia liczne przykłady na to, jak fałsz przeniknął naszą zbiorową świadomość. Może nie zgodzisz się z każdym z nich, ale docenisz jego żywe i prowokacyjne pisarstwo. Powszechna wśród nas skłonność do łatwego przyjmowania rozmaitych mód, fałszerstw i oszustw, może być bardzo szkodliwa dla dużej części społeczeństwa – zarówno bezpośrednio dotkniętej przez te zjawiska, jak i dla ich załamanych bliskich. Miejmy nadzieję, że nawoływanie Witkowskiego do bardziej krytycznego myślenia zostanie wysłuchane.
Profesor Elizabeth F. Loftus, Uniwersytet Kalifornii, Irvine, autorka The Myth of Repressed Memory
W ostatnich czasach dezinformacja wzrosła znacząco, a dzięki Internetowi jest rozpowszechniana o wiele szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej. Mamy skłonność do przyjmowania za dobrą monetę tego, co mówią nam „eksperci”, bez sprawdzania dowodów, a rządy kupują i finansują wszelkiego rodzaju strategie, mocno reklamowane, ale mało skuteczne lub w ogóle nieskuteczne. Bardzo przystępnie napisana książka doktora Tomasza Witkowskiego demaskuje prawdę dotyczącą wielu rzeczy, które przyjmujemy jako oczywiste. Sceptycy, tacy jak autor Przepędźcie guru…, są cenni dla społeczności, a książka ta jest bardzo potrzebna i ważna. Zainteresuje wiele osób, ale dla urzędników państwowych, opracowujących i finansujących programy zdrowia psychicznego, powinna być lekturą obowiązkową.
Marvin Ross, autor i wydawca zajmujący się tematyką medyczną, autor Anti-Psychiatry and the UN Assault on the Mentally Ill
Wprawdzie zdarza się, że nie zgadzam się z Tomaszem Witkowskim, jednak z całego serca popieram jego podejście do psychologii. Jego działania, oparte na naukowej samokontroli i bezpośrednim sceptycyzmie są nie tylko niezbędne, ale stanowią powiew świeżego powietrza w naszej dziedzinie.
Teddy Winroth, dyplomowany psycholog i psychoterapeuta, Szwecja
W swojej najnowszej książce, Fads, Fakes, and Frauds Tomasz Witkowski przedstawia serię uderzających, wysoce sceptycznych esejów poruszających szeregh współczesnych problemów. Obejmują one nasze rozumienie problemów zdrowia psychicznego i ich leczenie, w tym samobójstw i samookaleczeń, stosowania placebo i nocebo w medycynie, jakość badań naukowych, samotność, wiktymizację oraz działanie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jego celem jest pokazanie, że zaczęliśmy rozumieć i przedstawiać te kwestie w sposób przynoszący raczej szkody niż korzyści. Zwraca uwagę na fakt, że w dyskursie publicznym i polityce społecznej mamy do czynienia z zacieraniem faktów, przeinaczeniami i tworzeniem fikcji wspierającej własne interesy prezentujących je osób. Ta kompetentna i bardzo przystępna w lekturze książka pojawia się we czasie, kiedy jej przesłanie jest najbardziej aktualne.
Profesor Michael Heap, kliniczny psycholog sądowy pracujący w Sheffield, Wielka Brytania, autor Universal Awareness: A Theory of the Soul
Lektura nowej książki Witkowskiego może sprawić, że stracisz zaufanie do swoich rodziców, naukowców i samego siebie. Możesz nie zgadzać się z autorem, jednak jego poglądy zmuszą cię do przyjrzenia się podstawom twoich własnych.
Profesor Michael Posner, Uniwersytet Oregonu, autor Developing a Brain: A Life in Psychology
Jednym z powodów, aby NIE kupować tej książki, jest fakt, że Tomasz Witkowski nieubłąganie podważa utrwalone przekonania czytelników, przeciwstawiając imswoje silnie udokumentowane alternatywnepoglądy. Czytelnicy muszą być wystarczająco pewni siebie, aby nie odebrać tego personalnie. Najlepiej byłoby, gdyby byli wystarczająco otwarci, kiedy ich najbardziej nawet ukochane przekonania zostaną poddane próbie zakwestionowania. Natomiast najważniejszym powodem, aby kupić tę książkę, jest przewaga konkurencyjna, jaką zapewnia ona w rozmowach. Osoby, które przeczytają ją uważnie lub trzymają pod ręką na biurku celem konsultacji, mogą wypowiadać się o wiele inteligentniej na różne tematy niż osoby, które jej nie znają.
Profesor James C. Coyne, Uniwersytet Pennsylwanii, redaktor The Interactional Nature of Depression
Zbyt łatwo przyjmujemy to, czego się nas naucza. Ale nie Tomasz Witkowski! On kwestionuje wszystko i odkrywa, że znaczna część wiedzy psychologicznej, kultury, a nawet samej nauki nie ma oparcia w wiarygodnych dowodach.
Harriet Hall, lekarka, The SkepDoc, autorka Women Aren’t Supposed to Fly
Wiele osiągnięć kulturowych jest mniej lub bardziej sprzecznych z rzeczywistością, ponieważ zniekształcenia percepcji i błędy osądów są częścią natury człowieka. Nawet powszechnie cenione przekonania często okazują się być złudne. Jeżeli chcesz zerknąć za fasadę pozornie spójnego postrzegania świata, zachęcam do lektury tych 18 doskonałych esejów, zawartych w książce. Jej autor zabierze cię w zabawną i ekscytującą podróż krytycznego myślenia upodczas której odkryjesz wiele istotnych społecznie kwestii. To prawdziwa przyjemność lektury dla ludzi o otwartych umysłach.
Rouven Schäfer, członek zarządu Niemieckiej Organizacji Sceptyków (GWUP e.V.)
Książka została także przetłumaczona na język koreański.
Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa w podcaście „Kroniki odchodzenia od rozumu” o raporcie Cass i plikach WPATH: jak instytucje zdobywają pozór naukowości, dlaczego serce wygrywa z rozumem i czemu w niepewności lepiej się powstrzymać.
„Nasz współczesny doktor Mengele” – takim mianem określił obecną prezes WPATH działacz na rzecz ochrony dzieci Billboard Chris po przeczytaniu oświadczenia w sprawie ujawnionych plików tej organizacji. „Plikami Frankensteina” nazwała niejawne dokumenty WPATH lekarka pediatrka, kiedy zapoznał ją z nimi dziennikarz „New York Post” – Gerald Posner. Z aferą lobotomii porównuje obecny skandal Mia Hughes, autorka liczącego 216 stron raportu sporządzonego na podstawie analizy ujawnionych plików. Czym zajmuje się WPATH i co tak przeraziło tych, którzy zapoznali się z zawartością owych dokumentów?
Rozmowę na temat plików WPATH i raportu Hillary Cass dla podcastu Kroniki odchodzenia od rozumu przeprowadzili ze mną Katarzyna Szumlewicz i Bojan Stanisławski. Zapraszam do wysłuchania odcinka z moim udziałem.
O czym rozmawialiśmy
Rozmawiamy o raporcie dr Hilary Cass, który ocenił leczenie nieletnich w brytyjskich klinikach tożsamości płciowej i uznał stosowane tam procedury za oparte na słabych dowodach, oraz o ujawnionych wewnętrznych dyskusjach członków WPATH. Mnie interesuje przede wszystkim mechanizm, dzięki któremu takie instytucje zdobywają autorytet. Powstaje stowarzyszenie kilku naukowców, zakłada czasopismo, organizuje konferencje, wydaje monografie, w końcu zaczyna certyfikować specjalistów. Po kilkunastu latach sprawia wrażenie instytucji obiektywnej, wolnej od konfliktu interesów i mocno ugruntowanej naukowo. Tak przez ponad sto lat przetrwała psychoanaliza.
Skąd taka podatność? Z przeciwstawiania serca rozumowi. „Miej serce i patrzaj w serce” to dla mnie – z całym szacunkiem dla Mickiewicza – wiersz, który narobił w Polsce najwięcej zła. Ten sposób myślenia najłatwiej trafia do ignorantów z wyboru, bo sprawdzanie faktów wymaga wysiłku, a w czasach nadmiaru informacji to ciężka praca.
Przyznaję, że randomizowane badania w tej dziedzinie są trudne – zarówno z powodów etycznych, jak i dlatego, że dotyczą bardzo małej części populacji. Tym bardziej trzeba pamiętać o zasadzie primum non nocere. Debriefing po traumie, „odzyskiwanie” wypartych wspomnień i pośpieszne interwencje medyczne u młodzieży łączy jedno: wystarczyło powstrzymać się od działania, poczekać i zebrać dowody. W sytuacji niepewności to najlepsza metoda.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
„Nasz współczesny doktor Mengele” – takim mianem określił obecną prezes WPATH działacz na rzecz ochrony dzieci Billboard Chris po przeczytaniu oświadczenia w sprawie ujawnionych plików tej organizacji. „Plikami Frankensteina” nazwała niejawne dokumenty WPATH lekarka pediatrka, kiedy zapoznał ją z nimi dziennikarz „New York Post” – Gerald Posner. Z aferą lobotomii porównuje obecny skandal Mia Hughes, autorka liczącego 216 stron raportu sporządzonego na podstawie analizy ujawnionych plików. Czym zajmuje się WPATH i co tak przeraziło tych, którzy zapoznali się z zawartością owych dokumentów?
WPATH to akronim utworzony z nazwy World Professional Association of Transgender Health [Światowe Stowarzyszenie Specjalistów(-tek) do spraw Zdrowia Osób Transpłciowych – red.] – organizacji założonej w 1979 roku przez endokrynologa i seksuologa Harry’ego Benjamina. Celem organizacji było stworzenie międzynarodowej społeczności profesjonalistów specjalizujących się w leczeniu problemów związanych z tożsamością płciową. Cel udało się osiągnąć i WPATH zdobyła ogromne wpływy w świecie, stając się wiodącą organizacją w zakresie wyznaczania standardów opieki medycznej nad osobami transpłciowymi. Obecnie organizacja liczy sobie 2496 członków, z czego czwórka to Polacy. „Standardy opieki” WPATH przyjmuje WHO, rząd USA, National Institutes of Health i każda większa organizacja medyczna w USA. Z zaleceń WPATH korzysta większość australijskich klinik dokonujących zabiegów korygujących płeć. Poglądy specjalistów WPATH mają także duży wpływ w Wielkiej Brytanii. Przez lata organizacja ta i jej „Standardy opieki” ––były, i nadal są, wymieniane jako źródło „najlepszych praktyk” w zakresie opieki zdrowotnej dla osób transpłciowych przez British Medical Society i General Medical Council. Royal College of Psychiatrists odwołuje się do WPATH w swoich własnych zaleceniach dotyczących opieki nad osobami transpłciowymi. Kilku pracowników angielskich klinik płci dla dorosłych National Health Service to nie tylko członkowie WPATH (jeden z nich jest jej byłym prezydentem), ale także autorzy obecnych „Standardów opieki”, które znoszą wszelkie ograniczenia wiekowe dla osób starających się o tranzycję płci. Z zaleceń WPATH korzysta również Polskie Towarzystwo Seksuologiczne.
Pliki WPATH to głównie zapisy rozmów prowadzonych na forum internetowym organizacji, na którym dyskutowano poszczególne przypadki, nagrania wideo warsztatów i paneli dyskusyjnych itp., czyli materiały nigdy nieudostępniane publicznie. Materiały te przekazali sygnaliści, członkowie WPATH, Michaelowi Shellenbergerowi, dziennikarzowi, który wcześniej zaangażował się w ujawnienie plików Twittera, dekonspirujących pomoc pracowników tej platformy na rzecz armii amerykańskiej w wywieraniu wpływu na opinię publiczną i osiąganiu celów polityki USA.
To tytuł mojego artykułu, który ukazał się 12 kwietnia 2024 r. w „Magazynie Dziennika Gazety Prawnej”. Opisuję w nim skandal związany z ujawnieniem plików WPATH, demaskuję niektóre kłamstwa na temat niepożądanych skutków ubocznych interwencji medycznych tzw. medycyny płci, mechanizmy psychologiczne, które sprawiają, że mimo ujawnienia prawdy, beztroska w eksperymentowaniu na dzieciach i nastolatkach nie zniknie zbyt szybko. Zapraszam do lektury!
Aby przeczytać ciąg dalszy artykułu, kliknij TUTAJ.
To właśnie z tego powodu poświęciliśmy tak wiele czasu problematyce samobójstw wśród dzieci i młodzieży. Rozmowę dla podcastu Kroniki odchodzenia od rozumu przeprowadzili ze mną Katarzyna Szumlewicz i Bojan Stanisławski. Zapraszam do wysłuchania odcinka z moim udziałem.
Jest tylko jeden problem filozoficzny prawdziwie poważny: samobójstwo. Orzec, czy życie jest warte trudu, by je przeżyć, to odpowiedzieć na fundamentalne pytanie filozofii.
A. Camus
To właśnie z tego powodu poświęciliśmy tak wiele czasu problematyce samobójstw wśród dzieci i młodzieży. Rozmowę dla podcastu Kroniki odchodzenia od rozumu przeprowadzili ze mną Katarzyna Szumlewicz i Bojan Stanisławski. Zapraszam do wysłuchania odcinka z moim udziałem.
Niezdrowe powietrze wypełniające dzisiaj mury akademii nie zostało wtłoczone przez władze, tylko przez samych naukowców, którzy na fali modnego progresywizmu i poprawności politycznej poczuli się „inkluzytorami” – od robiącego obecnie zawrotną karierę słowa „inkluzywność”.
„Nie zgadzam się z twoimi poglądami, ale po kres moich dni będę bronił twojego prawa do ich głoszenia” – tym zdaniem stosunek Woltera do wolności słowa podsumowała Evelyn Beatrice Hall, autorka jego biografii. Wydaje się, że ta zasada, bardziej niż jakakolwiek inna, przyczyniła się do rozwoju nauki, sztuki i myśli w naszej cywilizacji. Powszechnie sądzi się, że uniwersytety są miejscem, gdzie zasada ta króluje, a wolność słowa pozostaje niezagrożona. Niestety, są to tylko pozory.
Przekonali się o tym prof. Jan Grabowski, redaktor tomu prac historycznych Dalej jest noc, i autorka jednego z rozdziałów tego tomu prof. Barbara Engelking, których w 2021 roku pozwała Filomena Leszczyńska, ponieważ według niej, przedstawili w książce jej stryja – sołtysa wsi Malinowo w powiecie Bielsk Podlaski –w niekorzystnym świetle. Sąd pierwszej instancji orzekł, że naukowcy mają przeprosić za nieścisłość zawartą w Dalej jest noc. Był to jednocześnie pierwszy wyrok ingerujący w wyniki badań naukowych nad przebiegiem zagłady Żydów na ziemiach polskich okupowanych podczas II wojny światowej. Wyrok ten wzbudził wiele emocji, bo postawił nas przed wieloma ważnymi pytaniami, wśród których jedno wybrzmiało szczególnie wyraźnie: Czy sędziowie mają prawo interweniować w ustalanie faktów historycznych? Sąd apelacyjny nie uznał tego prawa stwierdzając w uzasadnieniu oddalenia powództwa Filomeny Leszczyńskiej: „Ingerencja w badania naukowe nie jest zadaniem dla sądów” tym samym przywracając na forum akademickie debatę nad wynikami badań.
Nie na długo jednak. Dwa lata później, w związku z obchodami 80. rocznicy powstania w getcie warszawskim, prof. Engelking udzieliła wywiadu telewizyjnego przywołując w nim wyniki prowadzonych od lat badań naukowych. Tym razem nie spodobało się to samemu ministrowi nauki i edukacji, Przemysławowi Czarnkowi, który publicznie zadeklarował, że: „Nie [będzie] finansował na większą skalę instytutu, który utrzymuje ludzi, którzy obrażają Polaków”. Zapachniało rządami totalitarnymi, więc środowiska akademickie zaprotestowały przeciwko łamaniu zagwarantowanej w art. 73 Konstytucji RP wolności badań naukowych.
Opisane przypadki pokazują jedynie to, że swobodę wypowiedzi naukowca relacjonującego wyniki swoich badań mogą zakwestionować osoby spoza akademii. Jeszcze do niedawna w społeczności naukowej panował zwyczaj kwestionowania wyników badań za pośrednictwem dyskusji akademickiej, którą często toczyli na łamach specjalistycznych czasopism. Zdarzało się, że prowokowała do przeprowadzenia kolejnych badań rozstrzygających. Zwyczaje te oczywiście dotyczyły tej części świata, gdzie panowały demokracja i wolność słowa. W krajach objętych totalitaryzmem wyniki badań i wnioski musiały zgadzać się z obowiązującą linią polityczną.
Święta Bożego Narodzenia to czas eskalacji oddziaływań dyktatury kultury towarzyskości i socjalizacji. Jeśli ktoś woli być sam, lub okoliczności sprawiły, że sam byś musi, może liczyć na to, że otoczenie zrobi wszystko, aby przekonać go, że jest człowiekiem nieszczęśliwym, że odstaje od normy, że jest gorszy. Nie jest. Samotność jest darem, z którego trzeba umieć korzystać w nie mniejszym stopniu niż z obecności innych. To w samotności najczęściej zdarza się nam flirtować z tym, co głębokie i prawdziwe, a w otoczeniu ludzi szukać ucieczki od samych siebie. Chroniczny lęk przed samotnością to zaburzenie zwane monofobią. Opanował on bez reszty współczesną kulturę, która jak każda dyktatura, pragnie podporządkować sobie wszystkich bez wyjątku.
Tym, którzy bardziej cenią samotny spacer niż biesiady rodzinne, chwile z książką przedkładają nad wspólne oglądanie co roku tych samych filmów telewizyjnych przerywanych nachalnymi reklamami, męczą ich obowiązki towarzyskie i lepiej czują się w towarzystwie samych siebie życzę dużo siły i wytrwałości z okazji nadchodzących Świąt. Ale również tym, którzy z jakichś, niezależnych od nich powodów zostali sami. Pamiętajcie, że samotność to doświadczenie mędrców, a imperatyw socjalizowania się tkwi korzeniami w zwierzęcej, przepełnionej lękami zwierzęcej części naszej natury. Wraz z życzeniami przekazuję symboliczny prezent w formie rekomendacji doskonałej książki oraz w postaci linków do moich tekstów i audycji nawiązujących do życzeń. Wszystkiego dobrego!
Magazyn, który jest nieoficjalnym forum the intellectual dark web opublikował właśnie mój najnowszy artykuł poświęcony refleksjom na temat pracy i „odkryciom” takim jak work-life balance, workism czy nasza „kultura zapierdolu”. Zapraszam do lektury!
Huxley’s dystopian novel was a warning, but we are systematically moving in the direction he indicated.
Dog owners can tell when their pets are bored. They are aware of the satisfaction an animal experiences when carrying out something they learned earlier, even if it’s just coming to heel. Some dogs encourage their owners to engage in demanding activities that are sometimes difficult to even call fun. Thanks to their work, rescue dogs became heroes of the rescue operation during the earthquake in Turkey and Syria in 2023. It is not only thanks to the rewards received from their trainer that animals can perform difficult, complex, and often unnatural activities. Learning new skills and controlling one’s own behaviour, and therefore that of the environment, is associated with a level of satisfaction that is as rewarding as receiving treats and stroking.
This satisfaction is common to animals and humans. It is experienced by a child who takes his first steps, a tennis player who has mastered a new stroke, a poet who has found an apt metaphor, or a carpenter who has finished working on an exceptional piece of furniture. It was experienced by ancient hunters tracking game and gatherers storing food, farmers cultivating fields, and commanders leading troops into battle. Experiencing satisfaction from one’s own actions and their effect on reality is at least as immanent to our nature as satisfying hunger. Homo sapiens has achieved excellence through perfecting our own actions, as evidenced by the greatest works of art and achievements of science.
Understanding Satisfaction
Psychologists have long tried to understand what pushes people to such actions and why they do not give up despite the enormous effort required. One of the first empirical attempts to study this phenomenon was made in the mid-20th century by David McClelland, as a result of which he created his concept of achievement motivation, and discovered that it is the pursuit of perfection, and not external motives, that pushes people to work the hardest. What is interesting is that, during his research, he also discovered that in countries with a high intensity of achievement motivation, the economy prospers significantly better than in those where the motivation to avoid failure overrides achievement motivation. Over time, it turned out that—as Max Weber had predicted much earlier—a factor conducive to the formation of achievement motivation is the Protestant work ethic. This was indicated not only by significant differences in economic development between Protestant and Catholic countries. The researcher also discovered that in highly developed countries, fairy tales, legends, and stories told to children are much more deeply imbued with themes of striving for perfection and achievement than in those with struggling economies.
The Harvesters (1565) by Pieter Bruegel the Elder. Alamy
Counterintuitive results were obtained in huge studies on life satisfaction by Mihaly Csikszentmihalyi, the creator of the well-known “flow” concept. It turned out that, contrary to what most of us think, the source of the greatest satisfaction and positive emotions experienced in life is… work! Right behind it, in second place, is learning. The biblical verse, “cursed is the ground because of you; through toil you will eat of it all the days of your life” turned out to be a divine gift. The descendants of Adam were able to find the greatest meaning of their lives through this hardship, although Csikszentmihalyi also noticed a certain paradox. For many people, even though work is much more often a source of positive emotions than entertainment, they are also more motivated in finding ways of spending their free time. According to the researcher, a cultural stereotype is responsible for this state of affairs. The social perception of work as an indulgence and a necessary evil makes us more willing to choose activities accompanied by apathy than activities involving effort.
Another surprising result of Csikszentmihalyi’s research was the discovery that some people can find meaning in work that may on the surface seem boring, repetitive, and banal. In fact, even in forced situations (such as prison or army camp), some of the respondents were able to structure their situation in such a way that it provided them with positive emotions and they derived satisfaction from what they were forced to do. However, finding meaning in what you do is not always easy.
Szacunek do śmierci zastąpiła wrogość do niej. Została zdesakralizowana i zmedykalizowana. Zawłaszczona przez lekarzy, którzy w poczuciu swej omnipotencji narzucili światu terapeutyczne zacietrzewienie. Ryc: Mirosław Owczarek Wstręt jest jedną z podstawowych emocji, które zapewniają nam przetrwanie.
Szacunek do śmierci zastąpiła wrogość do niej. Została zdesakralizowana i zmedykalizowana. Zawłaszczona przez lekarzy, którzy w poczuciu swej omnipotencji narzucili światu terapeutyczne zacietrzewienie.
Ryc: Mirosław Owczarek
Wstręt jest jedną z podstawowych emocji, które zapewniają nam przetrwanie. Odczuwamy wstręt na widok wydzielin i wydalin takich jak wymiociny, kał, mocz, śluz, ślina czy krew (zwłaszcza menstruacyjna). Budzą go również powszechnie padlina, a także niektóre zwierzęta, mające kontakt z padliną, takie jak szczury, muchy czy karaluchy. Wiele innych sytuacji wywołujących wstręt dotyczy zachowań seksualnych, higieny, śmierci (zwłaszcza kontaktu ze zwłokami) czy różnych odstępstw od normalnego stanu ciała (rany, deformacje skóry, otyłość). Wstręt jest powiązany z reakcją przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego, co oznacza, że nie potrafimy go w pełni kontrolować. Jego następstwem może być uczucie obrzydzenia i niekontrolowanych mdłości. Dzięki tym reakcjom skutecznie ograniczamy kontakt z substancjami skażonymi, które mogłyby narazić nas na choroby. Pomaga nam również unikać niepożądanych kontaktów seksualnych.
Jak pokazują badania Jonathana Haidta i jego współpracowników, w przypadku ludzi wstręt pośredniczy w formowaniu się reakcji na niektóre bardziej złożone bodźce, a co za tym idzie, stanowi podstawę naszych reakcji o charakterze moralnym. Na tej emocji opiera się moralny fundament świętości/upodlenia. Wyraża się on w przekonaniu, że ludzkie ciało jest czymś świętym i należy unikać zachowań, które doprowadzą do jego skażenia czy profanacji. Poza kontaktem z potencjalnie nieczystymi substancjami i zjadaniem nieczystej żywności chodzi tu zwłaszcza o zachowania seksualne, często uznawane za zwierzęce i degradujące, na przykład akty zoofilskie, homoseksualne czy kazirodcze. Budzą one moralną odrazę przede wszystkim dlatego, że myślenie o nich wywołuje emocję wstrętu. Inną wartością podtrzymywaną przez fundament świętości/upodlenia jest ludzkie życie – dlatego niewiele czynów wzbudza u licznych osób tak silną moralną odrazę jak na przykład aborcja czy eutanazja.
Wstręt i obrzydzenie ewoluowały wraz z człowiekiem, ale ostatnie kilkaset lat przyspieszonego rozwoju cywilizacji sprawiło, że nie zawsze mają one sens. Jak pokazują badania, prawdopodobnie w tym starym ewolucyjnie ukształtowanym wstręcie tkwią źródła naszej niechęci do żywności modyfikowanej genetycznie. Niechęć ludzi heteroseksualnych do osób homoseksualnych dzisiaj już nie tylko zabezpiecza nas przed niepożądanymi kontaktami, ale stanowi podstawę zachowań homofobicznych. Podobnie awersja do ludzi o odmiennym od naszego wyglądzie skóry straciła swój ewolucyjny sens. Dzisiaj uczymy się, jak modyfikować swoje reakcje i oceny moralne, których źródła tkwią w emocji wstrętu.
Artykuł ukazał się w ostatnim numerze „Plus Minus Rzeczpospolita”. Czytaj dalej klikając TUTAJ
Inne wpisy poruszające problematykę samobójstwa i eutanazji:
5 kwietnia, 2023 roku Łukasz Sakowski, autor bloga „To tylko teoria”, ogłosił swój coming out, w którym opisał swoją historię zmiany płci, czyli tranzycję i detranzycję. Wkrótce potem rozpoczęła się na niego dość odrażająca nagonka, w której wzięli udział również przedstawiciele nauki, w tym Rady Upowszechniania Nauki PAN. Napisałem krótki komentarz na ten temat, który ukazał się w „Rzeczpospolitej” 17 kwietnia. Zamieszczam go poniżej w całości. Jeśli chcesz przeczytać w na stronach dziennika, kliknij TUTAJ.
Tomasz Witkowski: Stłamsić ofiarę
Co aż tak diabolicznie złego może być w nawoływaniu do ostrożności przy podjęciu decyzji o korekcie płci – pyta psycholog.
Książki miewają ogromną siłę oddziaływania. Wiedzą o tym ludzie posiadający władzę i wpływy. To dlatego „Szatańskie wersety” Salmana Rushdiego zostały zakazane w krajach muzułmańskich, a „Archipelag GUŁag” Aleksandra Sołżenicyna – w krajach komunistycznych. Indeksy ksiąg zakazanych są tak stare, jak tradycja czerpania wiedzy z książek. Gdybyśmy chcieli szybko i bezbłędnie zidentyfikować dominujące w danej kulturze i epoce lęki oraz tych, których ten lęk dotyczy, powinniśmy spojrzeć na pierwsze pozycje takich indeksów.
Nasza epoka nie różni się w tym względzie od innych. Na liście ksiąg zakazanych publikowanej przez amerykański portal Bannedbooksweek.org aż pięć z pierwszej dziesiątki to książki zawierające nieakceptowane treści LGBTQIA+. W 2021 r. administratorzy Amazonu zakazali dystrybucji książki Ryana Andersona zatytułowanej „Kiedy Harry stał się Sally” analizującej zjawisko transpłciowości, a w szczególności problemy osób, które dokonały tranzycji płciowej, a następnie detranzycji, czyli próby powrotu do stanu wyjściowego. Za to bez trudu w ofercie Amazonu znajdziemy „Mein Kampf” Hitlera, „Manifest komunistyczny” Marksa i Engelsa, a także książki zawierające ewidentnie szkodliwe zalecenia zdrowotne. Czyżby opis problemów osób dokonujących tranzycji i analiza wyników badań na ten temat, bo im właśnie w głównej mierze poświęcona jest książka Andersona, niosły większe zagrożenia cywilizacyjne niż nazizm, komunizm i dezinformacja medyczna?
Ohydna manipulacja
Najlepszym sposobem wyrobienia sobie opinii na ten temat będzie lektura zakazanej książki. Częściowej odpowiedzi udzielić może również obserwacja tego, co wydarzyło się niedawno na naszym podwórku po ogłoszeniu coming outu przez znanego blogera naukowego. Łukasz Sakowski, bo o nim mowa, opublikował w swoim blogu opis wydarzeń, które doprowadziły go do decyzji o tranzycji płciowej. Lektura tej historii nie pozostawia złudzeń – jej autor, będąc nastolatkiem, padł ofiarą przestępstw, w których uczestniczyło kilka osób, a którymi powinna się zająć prokuratura. Co nie bez znaczenia, doznał nieodwracalnego uszczerbku na zdrowiu.
Powodem, którym autor bloga „To tylko teoria” uzasadnia swój coming out, jest chęć ostrzeżenia młodych ludzi przed pochopnymi decyzjami i wzbudzenie dyskusji na temat nieetycznych praktyk lekarzy, psychologów, seksuologów, aktywistów i internetowych celebrytów zajmujących się tranzycją płci. Jego powody są podobne do tych, które kierowały Andersonem, kiedy pracował nad swoją książką. Różni ich to, że Anderson opisywał doświadczenia innych, a Sakowski własne.
Krótko po publikacji historii Sakowskiego zawrzały media społecznościowe, pojawiły się komentarze w prasie i portalach internetowych. Ich lektura sprawia wrażenie, że Sakowski nie tyle jest ofiarą, która próbuje ostrzec innych przed powtórzeniem jego losu, lecz sprawcą, który dopuścił się nieakceptowalnego społecznie aktu agresji, a w powodzi oskarżeń trudno znaleźć ślad jakiejkolwiek cywilizowanej dyskusji.
Oskarżanie ofiary (victim blaming) to stara i dość ohydna metoda manipulacyjna, choć ciągle, niestety, skuteczna. Doświadczyło jej wiele zgwałconych kobiet, które oskarżano o prowokowanie sprawców, ofiar wypadków drogowych oskarżanych o nieostrożność, pokrzywdzonych w wyniku przemocy domowej, a niedawno o swojej winie w wywołaniu rosyjskiej agresji usłyszała z ust papieża Franciszka nawet zaatakowana Ukraina.
Sakowskiego oskarża się o to, że „z powodu swoich trudnych doświadczeń krzywdzi osoby trans zakazem tranzycji”, „przelewa swoje trudne emocje na ludzi, którzy nie mają nic wspólnego z jego sytuacją”, że „z powodu swojej traumy gnębi tysiące innych”, a w co śmielszych wypowiedziach – aż „miliony”. W jego coming oucie upatruje się nawet przyczyny zwycięstwa PiS w nadchodzących wyborach! Przypisywana mu moc sprawcza naprawdę przeraża.
Inną formą deprecjacji ofiary jest podważanie jej wiarygodności. W tym przypadku poprzez sugerowanie, że wydarzenia, o których pisze Sakowski, zostały przez niego wymyślone, a ci, którzy nie posuwają się aż tak daleko, podważają wartość jednostkowych doświadczeń. Co ciekawe, transaktywiści od dawna twierdzą, że jedynymi osobami zdolnymi pojąć problemy i cierpienie osób trans są ci, którzy doświadczyli tego osobiście. Odmawiają jednak wartości osobistego doświadczenia komuś, kto doświadczył zarówno tranzycji, jak i detranzycji. Najzacieklej atakują ludzie, którzy na co dzień nie ustają w napominaniu innych o wrażliwości i potrzebie empatii dla ludzi cierpiących.
Pogarda dla dyskusji
Dyskusja, którą próbował wywołać Sakowski, dotyczy pochopnego podejmowania przez ludzi młodych, a nawet dzieci, nieodwracalnych w skutkach decyzji medycznych z udziałem nieetycznych lekarzy, psychologów i seksuologów. Te decyzje prowadzą do hormonalnych i chirurgicznych zmian w organizmie, które osoby poddające się detranzycji nazywają wprost okaleczeniami. Nigdy nie dowiedziałem się, co aż tak diabolicznie złego może być w nawoływaniu do ostrożności, że takich ludzi, jak Anderson czy Sakowski, należy stłamsić, odebrać im głos i zalać hejtem. Prawdopodobnie trzeba będzie do nich zaliczyć Zbigniewa Lwa-Starowicza, który niedawno stwierdził, że czeka nas fala detranzycji, która na Zachodzie od pewnego czasu jest ponurym świadectwem nieuzasadnionego pośpiechu w podejmowaniu decyzji o korekcie niektórych cech płciowych. Czy da się jednak w ten sposób zamknąć usta wszystkim?
W burzy, którą wywołał Sakowski, mnie osobiście przeraża, jak wielu inteligentnych i wykształconych ludzi, naukowców, dziennikarzy angażuje się po stronie tych, którzy dążą do tego, aby z ofiary przestępstwa zrobić sprawcę i agresora. Swada, z jaką wykorzystują najbardziej prymitywne racjonalizacje i mechanizmy obronne, jest naprawdę imponująca. Swoboda, z jaką powtarzają niepoparte faktami obiegowe opinie, osłupia. Pogarda dla konstruktywnej dyskusji budzi trwogę. Dzień, w którym Sakowski ogłosił swój coming out, jest dniem, w którym wybiło szambo nienawiści, uprzedzeń i oskarżeń, tłumiąc głosy nawołujące do rozsądku, ostrożności i rozwagi.
Jeśli jesteś ciekaw co na temat płci mają biolodzy, tacy, jak Richard Dawkins, obejrzyj video poniżej.
Mój wykład z VIII Wrocławskich Dni Darwina: skąd się wzięła gotowość do pomagania ofiarom, jak wyrosła na niej kultura ofiar i dlaczego ostatecznie tracą na niej najsłabsi.
To tytuł mojego wykładu, który wygłosiłem podczas VIII Wrocławskich Dni Darwina, 18 lutego 2023 roku tradycyjnie w Instytucie Biologii Uniwersytetu Wrocławskiego. (Szczegóły wydarzenia TUTAJ.)
Setki lat obowiązująca wśród ludzi kultura honoru została zastąpiona w XIX i XX wieku przez kulturę godności. Dzisiaj jesteśmy świadkami wypierania tej ostatniej przez kulturę ofiar. O ile korzenie ewolucyjne kultury honoru są oczywiste, o tyle kultura ofiar wydaje się być, intuicyjnie sprzeczna z doborem naturalnym – latami przecież uczono nas o przetrwaniu najsilniejszych. Czy na pewno tak jest? Czy jednostki słabsze, skrzywdzone są skazane na wyginięcie? A może w pewnych warunkach bycie ofiarą przynosi ewolucyjne korzyści? A jeśli tak, to jakie warunki muszą zostać spełnione, aby doszło do konkurencji pomiędzy skrzywdzonymi, tak charakterystycznej dla kultury ofiar? Na te i szereg podobnych pytań próbuję odpowiedzieć w trakcie swojego wykładu. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!
O czym jest ten wykład
Według anegdoty Margaret Mead za początek cywilizacji uznała zrośniętą kość udową – ślad, że ktoś zainwestował własne zasoby w przeżycie ofiary wypadku. Obserwacje etologa Irenäusa Eibl-Eibesfeldta pokazują jednak, że opieka nad pokrzywdzonymi istnieje już u zwierząt stadnych: stado karmiło ślepego pelikana i fregatę z uszkodzonym skrzydłem. Bezdzietne samice magotów „pożyczają” młode od innych, by udobruchać agresywnego samca. Gotowość do pomocy ofiarom ma więc głębokie ewolucyjne korzenie – i właśnie dlatego tak łatwo ją wykorzystać.
Kultura ofiar wyrosła na tym mechanizmie. W Stanach Zjednoczonych tak wiele osób pretenduje do miana ofiary, że wielu Amerykanów może zaliczyć się do niej z kilku powodów naraz. Jej skrajnym przejawem są „cyfrowe samookaleczenia”: badania ośrodka zajmującego się cyberprzemocą wskazują, że kilka procent nastolatków hejtuje samych siebie, często po to, by zwrócić na siebie uwagę dorosłych i rówieśników.
Na zmiany kulturowe staram się patrzeć przez pryzmat ekonomii i biologii. Pokazuję dane, które dają do myślenia – choć mają ograniczenia pomiarowe, o czym mówimy w dyskusji – o spadku poziomu testosteronu i płodności u mężczyzn. Kończę ostrzeżeniem: gdy pretendentów do roli ofiary przybywa szybciej niż zasobów, które społeczeństwo może im dać, rośnie agresja wewnątrz grupy, a tracą na tym najsłabsi, czyli ci, którzy naprawdę potrzebują pomocy.
Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Takim, nieco przydługim, tytułem redakcja Plus Minus Rzeczpospolita opatrzyła mój najnowszy artykuł poświęcony przyczynom zjawiska, które od paru lat jest nazywane „kryzysem męskości”. Zapraszam do lektury!
Ryc: Mirosław Owczarek
Współczesny człowiek żyje iluzją omnipotentnego wpływu czynników kulturowych na otaczającą nas rzeczywistość. Te przekonania prowadzą cywilizację w wiele pułapek i ślepych dróg.
„Kryzys męskości” to temat, o który trudno nie potknąć się przeglądając prasę, czy portale informacyjne. Wyszukiwarka Google tylko w języku polskim daje ponad 80 tys. rezultatów dla tego hasła. W ostatnich tylko latach opublikowano co najmniej kilkadziesiąt książek i monografii poświęconych kryzysowi męskości. Znany polski seksuolog w swojej książce Lew-Starowicz o mężczyźnie twierdzi, że liczba niedojrzałych mężczyzn zaczyna mieć charakter epidemii. Jego zdaniem: „Proces rozwoju psychoseksualnego przebiega w ten sposób, że teraz mężczyzna osiąga dojrzałość około czterdziestki. A dokładnie między 35. a 40. rokiem życia. Populacyjnie: Piotrusiów Panów mamy zatrzęsienie”. Nie mniej łaskawy dla mężczyzn jest Philip Zimbardo – popularny psycholog, który wraz z Nikitą S. Coulombe opublikował książkę Gdzie ci mężczyźni. Współautor książki w wywiadzie dla „Newsweeka” porównał współczesnego mężczyznę do ślimaka bananowego: „to taki żółty obły robal, który je co popadnie na swojej drodze, ale generalnie porusza się bardzo wolno i nie ma żadnego celu, robi wrażenie jakby nie zmierzał w żadnym konkretnym kierunku”. Zbyszko Melosik, który kryzysowi męskości również poświęcił całą książkę stwierdza, że: „współczesny mężczyzna, szczególnie nastoletni, miota się między macho a istotą delikatną i empatyczną, zdolną, podobnie jak tradycyjna kobieta, do głębokiej ekspresji swoich uczuć”.
Szukając przyczyn kryzysu męskości natrafimy na co najmniej tyle koncepcji, ilu piszących o tym autorów. Kanadyjski psycholog-celebryta, Jordan Peterson, w swojej książce 12 życiowych zasad dochodzi do wniosku, że przyczyną tego jest fakt, iż społeczeństwo zachodnie w obecnym kształcie jest niezbyt przychylnie nastawione do tradycyjnie męskich cech, takich jak podejmowanie ryzyka czy walka. Jego zdaniem mamy obecnie do czynienia z czymś, co można nazwać „kulturą bezpieczeństwa”. Pewnie jest w tym coś na rzeczy, bowiem Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne w 2019 r. opublikowało wytyczne dla terapeutów do pracy z mężczyznami i chłopcami, w których określiło tradycyjną męskość jako czynnik ryzyka. Autorzy tych wytycznych powołują się na badania, z których wynika, że tradycyjna męskość – naznaczona stoicyzmem, współzawodnictwem, dominacją i agresją – jest ogólnie… szkodliwa!
Kryzys męskości z pewnością przyczynił się do powstania niejednego doktoratu czy habilitacji i zapewnia możliwość rozwijania kariery naukowej rzeszom przedstawicieli nauk społecznych i humanistycznych. Swoje refleksje na ten temat formułują psychologowie, socjologowie, dziennikarze, pisarze, celebryci, księża i egzorcyści. Wśród identyfikowanych przez nich przyczyn znajdziemy: relacje synów z matkami, pustkę w systemach wartości mężczyzn, jaką pozostawiło po sobie dążenie do równouprawnienia kobiet, pornografię, gry komputerowe, upadek systemu patriarchalnego, pokłosie Drugiej Wojny Światowej, brak ojca i jednoznacznych ról męskich w rodzinie, sfeminizowanie wychowania, anomię systemów wartości, przesunięcie punktu dojrzewania na późniejszy wiek, brak kulturowych rytuałów inicjacji, feminizm, okultyzm, wpływ szatana, brak w obiegu archetypu zielonego mężczyzny i wiele innych. Brakuje może jedynie magicznego pierścienia, korzenia mandragory i sproszkowanego skorpiona, choć gdyby poszukać dokładniej, to kto wie? Próbując wyrobić sobie zdanie na temat przyczyn takiego stanu rzeczy, szybko odkryjemy, że zabrnęliśmy w gąszcz czynników i uwarunkowań kulturowych, z którego trudno się wyplątać i znaleźć wyraźną ścieżkę prowadzącą do zrozumienia.
Samce aligatorów w kryzysie
Spoglądając nieco szerzej na świat, niż tylko z wąskiej postmodernistycznej perspektywy, w której rzeczywistość, to bez wyjątku konstrukty społeczne i językowe, ze zdziwieniem odkryjemy, że przejawy kryzysu męskości – może nie tak ekshibicjonistycznie ujawniane, jak w gabinetach terapeutycznych czy w salonach, w których toczą się dyskusje znawców kultury – dostrzeżemy również wśród niektórych zwierząt. Oto np. w jeziorze Apoka na Florydzie w pewnych warunkach u samców aligatorów stwierdzono wysoki poziom hormonów żeńskich i pojawienie się żeńskich organów płciowych. Ornitolodzy zaobserwowali, że samce niektórych gatunków ptaków żywiących się rybami zaczęły wytwarzać białko potrzebne do produkcji jaj. Dotychczas robiły to tylko samice. Biolodzy odkryli też okoliczności, w których samce ryżanki japońskiej, małej ryby wykorzystywanej do celów ozdobnych, tracą zainteresowanie kopulacją i rozmnażaniem, a ich reprodukcja niemal zupełnie ustaje. Największe jednak zniewieścienie zaobserwowano u samców żaby lamparciej, które podczas badań okazały się siedmiokrotnie częściej skłonne do zachowań homoseksualnych niż notowano to kilka lat wcześniej, a 10% tych samców okazało się osobnikami dosłownie sfeminizowanymi – zwierzęta na zewnątrz wyglądały jak samice, choć wewnątrz miały duże jądra. Taki odpowiednik mężczyzny z macicą. Duży przegląd ponad tysiąca badań przeprowadzonych na 31 gatunkach ryb, 32 gatunkach płazów i 8 gatunkach gadów wykazał podobne problemy. Odkryto je także u ssaków – samców szczurów, a nawet u żubrów.
Czyżby wszystkie te zwierzęta wzorem ludzi zaczęły doświadczać kryzysu męskości? Może relacje aligatorów z ich matkami doprowadziły do zniewieścienia samców? A co z samcami ryżanki japońskiej? Czy zaszkodził im brak ojca w rodzinie i sfeminizowane wychowanie? A może to po prostu samce Homo sapiens podlegają podobnym wpływom jak ich kuzyni z całego podtypu kręgowców? Czy to możliwe?