O wolności uczonych i sposobach korzystania z niej

Replication Naukowcy, podobnie jak artyści, cieszą się niemal nieskrępowaną wolnością. Sami decydują o tym co i w jaki sposób będą badać i czemu poświęcać swoje życie. Sami tworzą system kontroli, któremu się poddają. Jeśli ktokolwiek patrzy im na ręce, to są to najwyżej inni naukowcy. Ten wielki przywilej wolności wykorzystują w różny sposób. Są tacy, którzy pokonują kolejne bariery poznania przynosząc nam oszałamiające odkrycia i wynalazki, inni bez specjalnego wysiłku fałszują wyniki badań wspinając się po kolejnych szczeblach naukowej kariery. Są też i tacy, którzy cieszą się tą wolnością i korzystają z życia uprawiając, dość powszechną wśród uczonych, „turystykę konferencyjną”. Kiedy jednak ktoś pilniej przygląda się temu, co robią, stają się nerwowi, tak jak w głośnym ostatnio przypadku ogłoszenia wyników badań przez zespół Open Science Framework kierowany przez Briana Nosek’a z Uniwersytetu Wirginii, który wykazał, że spośród 100 powtórzonych eksperymentów psychologicznych, aż w 61 nie udało się uzyskać podobnego rezultatu. W środowisku zawrzało, media podchwyciły temat, psychologia znów stała się ciemną gwiazdą medialną. W rzeczywistości, dla kogoś, kto przygląda się nauce bez różowych okularów, całe to zamieszanie przypomina przerażenie rodziców rozpuszczonego nastolatka, którego uważali za najsłodsze i najbardziej niewinne stworzenie, a który okazał się być narkomanem wplątanym w działalność gangu młodocianych przestępców. Znając metodologię prowadzenia badań psychologicznych, ich wszelkie słabości i problemy, jakie napotykają badacze należałoby raczej ogłosić tryumfalnie – aż 36 (plus trzy niepewne wyniki) udało się powtórzyć! To wielki sukces w przypadku dość byle jak uprawianej nauki, jak ma to miejsce w przypadku psychologii. A jednak uczeni pod wpływem tej medialnej presji częściej przyznają się raczej do porażki niż sukcesu i angażują całą swoją inteligencję do obrony bylejakości zamiast wykorzystać sytuację do gruntownego zrewidowania tego, co robią. Przykładem takiej pełnej retoryki, a nawet demagogii, obrony jest artykuł trójki psychologów społecznych – Adriana Wójcika, Aleksandry Cisłak i Dariusza Dolińskiego zatytułowany Psychologia to nie ściema, który ukazał się w portalu Wyborcza.pl 19 września 2015 roku. W pierwszym zdaniu zadają retoryczne pytanie: „Czy sprawny kłamca i różnice w wynikach badań mogą ośmieszyć naukę?”. Rozsądny i myślący człowiek nie może udzielić innej odpowiedzi niż przecząca: „Nie, nie mogą”. Nie jest ona jednak w żaden sposób miarodajna, bowiem samo pytanie zawiera ukryte tezy, które fałszują rzeczywistość, próbując narzucić czytelnikowi punkt widzenia autorów. Jeden sprawny kłamca i różnice w wynikach badań nie mogą ośmieszyć nauki, ale wielu sprawnych kłamców i zrezygnowanie z powtarzania wyników badań (replikacji) nie tylko ośmieszają naukę, ale stanowią dla niej ogromne zagrożenie. Autorzy artykułu wskazują  przykład Diederika Stapela, który sfałszował wyniki większości swoich badań (ponad 50 wycofanych z druku prac) i przyczynił się w znaczący sposób do nadszarpnięcia medialnego wizerunku psychologii. Oczywiście nie sposób przejść obok tego obojętnie, ale rzecz w tym, że Stapel nie jest jedynym kłamcą, jak sugerują autorzy artykułu, a już na pewno nie sprawnym, bo tacy pozostają niewykryci. Rok wcześniej za fałszowanie wyników badań wydalono z Uniwersytetu Harvarda prominentnego psychologa amerykańskiego – Marca Hausera. Z kolei rok później, w 2012 roku Dirk Smeesters, psychology społeczny belgijskiego pochodzenia w wyniku zarzutów o fałszowanie wyników badań zmuszony został do rezygnacji ze swojego stanowiska w Erasmus University. Wkrótce później, Lawrence Sanna po odnalezieniu podejrzanych powtarzalnych schematów w jego obliczeniach statystycznych zrezygnował ze swojego stanowiska w University of Michigan w Ann Arbor. Niemal co rok demaskowani są kolejni oszuści. Wszystkich tych, których interesują takie przypadki odsyłam do prywatnego bloga Retraction Watch, który systematycznie publikuje informacje o kolejnych oszustach. Co ciekawe, żadna instytucja naukowa nie prowadzi podobnego wykazu. Badania Lesli Johna i jego współpracowników przeprowadzone na 2155 psychologach naukowcach publikujących w czasopiśmie Psychological Science pokazują, że co najmniej 7% z nich fałszowało wyniki badań, a 66,5% przyznało się do innych poważnych nadużyć. Podobne rezultaty uzyskują również inni autorzy badający nadużycia uczonych. Warto przy tym zaznaczyć, że większość wyników badań szacujących nadużycia, podobnie jak korupcję, przestępczość itp. niekorzystne zjawiska jest mocno zaniżona. Sugerowanie, że przypadek Diederika Stapela jest przykładem zgniłego jabłka w beczce pełnej zdrowych owoców, nie tylko stwarza fałszywy obraz problemu, lecz, co gorsza, pomaga tym naprawdę sprawnym kłamcom pozostać niewykrytymi. Różnice w wynikach badań tego samego zjawiska były i są czymś naturalnym. Pomagają się zastanowić nad błędami, które popełniają naukowcy, doskonalić metody badawcze, dlatego też replikacja – powtarzanie tych samych eksperymentów – jest podstawowym narzędziem nauki. Im więcej takich powtórzeń, tym lepiej, tym bardziej możemy być pewni rezultatów. A jednak w psychologii replikacja badań to mit. (Zainteresowanych odsyłam do lektury 6 rozdziału The Myth of Replication mojej książki Psychology Gone Wrong, gdzie zestawiłem szczegółowe dane i cytuję pełną literaturę). Czasopisma wprost odmawiają publikacji badań, które są replikacjami. Większość wyników publikuje się na podstawie pojedynczych eksperymentów a wnioski wyciągane na ich podstawie trafiają do podręczników. Brian Nosek i jego zespół podjęli pierwszą na taką skalę próbę replikacji znanych eksperymentów, dlatego jej wyniki tak mocno wstrząsnęły światkiem psychologów. Ale nie liczby są tutaj najważniejsze. Przede wszystkim obnażyły one fakt, że w psychologii niemal w ogóle nie replikuje się eksperymentów. A to już ośmiesza naukę i jest jej ogromnym zagrożeniem. Kolejne argumenty autorów artykułu Psychologia to nie ściema, których celem jest wyjaśnienie czytelnikowi niezbyt dobrego stanu tej nauki, przypominają trochę wyjaśnienia ucznia, który nie odrobił pracy domowej. Uważają, że mimo młodego wieku (nieco ponad 100 lat) psychologia i tak osiągnęła wiele. Być może nie zauważyli co osiągnęła w czasie niecałych 100 lat genetyka, mechanika kwantowa, biologia molekularna? Nanotechnologia dla osiągnięcia tak niezwykłego poziomu zaawansowania, jaki dzisiaj obserwujemy potrzebowała zaledwie około 50 lat. Przykłady można mnożyć i w zależności od kontekstu wypadać korzystniej lub mniej korzystnie, co też autorzy robią, bo kolejny ich argument to powołanie się na zły stan medycyny, w której trudno uzyskać 50-procentową powtarzalność wyników badań. Przypomina to do złudzenia argumentację wielu Polaków z lat 80. kiedy pocieszaliśmy się nawzajem, że nie jest w naszym kraju tak źle, bo przecież zawsze gorzej było w Albanii, a jeśli liczby pokazywały coś innego, zawsze można było liczyć na Rumunię. Fatalny poziom powtarzalności badań medycznych świadczy o złym stanie medycyny. Tylko i wyłącznie. W żaden sposób nie świadczy to na korzyść psychologii. Wyliczanie wad, jakie można znaleźć w badaniach przeprowadzonych przez Open Science Framework również nie przyczyni się do poprawy wizerunku psychologii. Z całą pewnością natomiast przyczyniłaby się do tego ich wielokrotna replikacja. I to nie replikacja jeden do jednego, w której staramy się wiernie powtórzyć najdrobniejszy szczegół badania, ale właśnie replikacja w zmieniających się warunkach, kontekstach, bo jeśli odkryte prawidłowości pretendują do roli praw opisujących rzeczywistość, to nie powinny się ulatniać przy subtelnej zmianie warunków. Byłbym pozytywnie zaskoczony, gdyby po tak przeprowadzonych replikacjach udało się utrzymać powtarzalność wyników na tak wysokim poziomie, jaki uzyskał Open Science Framework. Zgadzam się z autorami, że wieszczenie końca psychologii i sugerowanie, że cała wiedza psychologiczna jest niewiele warta, to tania sensacja. Stałem i stoję na stanowisku, że psychologia to nauka, która ma swoje wybitne osiągnięcia, często zupełnie nieznane opinii publicznej. Protestuję jednak przeciwko tworzeniu przez media i niektórych uczonych wizerunku Nosek’a, jego zespołu i podejmowanych przez nich działań, jako nieprofesjonalnych, niepełnych obliczonych na sensację. Nosek nie jest rewolucjonistą, jest naukowcem z krwi i kości, który zainicjował i przeprowadził projekt wymagający ogromu pracy. Pracy niewdzięcznej, bo przynoszącej uczonym dużo mniej korzyści niż badanie nowych, ale kompletnie banalnych zjawisk. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że zmasowany atak, którego stał się ostatnio celem nie zniechęci ani jego, ani jego naśladowców do wykonywania tej niewdzięcznej pracy. Różnię się również z autorami artykułu poziomem optymizmu w ocenie tego, na ile psychologia jest świadoma własnych problemów. Piszą oni, o zdominowaniu badań przez amerykańskich uczonych a także o tym, że psychologia próbuje sobie radzić z wynikającymi z tego  słabościami poprzez prowadzenie badań w wielu kulturach. Rzeczywiście, mała grupa uczonych to robi, ale ogromna większość bada studentów psychologii w bogatych, demokratycznych i zindustrializowanych społeczeństwach. Podobnie jak dzisiaj Nosek ujawnia problem powtarzalności wyników, tak pięć lat temu obnażyli te problemy Joseph Heinrich, Steven Heine i Ara Norenzayan z University of British Columbia w głośnym artykule zatytułowanym The weirdest people in the world (Najdziwaczniejsi ludzie świata). Pokazali oni, że współczesna psychologia w rzeczywistości dotyczy egzotycznej grupy społeczeństw, które nazwali WEIRD. Mamy tu do czynienia z grą słów, bowiem przymiotnik weird tłumaczymy jako dziwny, dziwaczny, ale jednocześnie jest to akronim utworzony z kilku przymiotników: Western, Educated, Industrialized, Rich i Democratic (zachodnie, wykształcone, zindustrializowane, bogate i demokratyczne). Analiza prac publikowanych w wiodących magazynach psychologicznych, przeprowadzona przez Heinricha i jego kolegów, pokazała, że 96% osób badanych pochodziło z uprzemysłowionych krajów Zachodu, które stanowią zaledwie 12% populacji świata. W tym aż 68% ze Stanów Zjednoczonych. Wśród Amerykanów uczestniczących w badaniach 67% było studentami psychologii, co sprawia, że szanse, iż obiektem badań był losowo wybrany amerykański student są cztery tysiące razy większe niż to, że był nim ktoś spoza kręgu cywilizacji zachodniej. W latach 2003–2007 w badaniach opublikowanych w sześciu najważniejszych czasopismach psychologicznych studenci stanowili 80% badanej populacji. W rezultacie nasza wiedza o prawidłowościach dotyczących ludzkiej natury opiera się na grupce, którą badacze określili mianem WEIRD. Brak reprezentatywności badań psychologicznych nie jest jednak głównym powodem zmartwienia, wszak może się okazać, że w wielu aspektach natura ludzka jest podobna i to, w jaki sposób spostrzegamy np. proporcje, jest niezależne od tego czy żyjemy w Stanach Zjednoczonych czy też na stepach Kaukazu. Autorzy nie poprzestali wyłącznie na podważeniu braku reprezentatywności publikowanych badań. Przeprowadzili również analizę porównawczą wyników uzyskanych w badaniach prowadzonych w kilku różnych obszarach, takich jak percepcja wzrokowa, uczciwość, współpraca, wyobraźnia przestrzenna, style poznawcze i typy umysłów, osądy moralne czy rozumienie pojęcia „ja”. Okazało się, że ludzie określani mianem WEIRD mocno różnią się od innych populacji, często też uzyskują skrajne wyniki. Co najbardziej zaskakujące, nawet zdawałoby się tak podstawowe procesy poznawcze, jak percepcja wielkości czy kształtów różnią się w rozmaitych kulturach, a to już wymaga gruntownej rewizji podręczników psychologii. Gdyby wszyscy psychologowie badacze na całym świecie po publikacji tego artykułu w 2010 roku  zrewolucjonizowali swoje podejście i zaczęli prowadzić wyłącznie badania na przedstawicielach innych kultur i badania porównawcze, to jeszcze przez wiele lat psychologia nie uwolni się od tego zafałszowania. Nic takiego jednak się nie stało. Uczeni nadal najchętniej prowadzą badania na studentach, czasami na innych grupach ze swojego kręgu kulturowego, a ostatnio coraz częściej na anonimowych użytkownikach Internetu. Dość charakterystyczną cechą mniej „twardych” nauk jest szukanie analogii do nauk „twardych”, takich jak fizyka, chemia, biologia. Bardzo chętnie korzystają z tego wszelkiego rodzaju pseudonauki. Również autorom tego artykułu nie udało się uniknąć tego rodzaju porównań. Podają oni jako analogię do problemu powtarzalności wyników badań w psychologii przykład fizyków, którzy ogłosili fakt rozpędzenia neutrina powyżej prędkości światła, co okazało się wynikiem błędu. Ich opis nie zawiera jednak informacji, że te rewelacje zostały zrewidowane w ciągu kilku dni w wyniku replikacji właśnie. Nie dodają też, że o ile w fizyce i innych naukach „twardych” pewne odkrycia replikuje się w ciągu kilku godzin lub dni od ich dostrzeżenia (nie publikacji!), o tyle w psychologii publikuje się takie wyniki, na replikację czekają czasami kilkadziesiąt lat, a czasami nie następuje ona nigdy. Przedstawiciele wszystkich dyscyplin naukowych popełniają błędy i to ich do siebie upodabnia, jednak to, w jaki sposób te błędy traktują powoduje tak ogromne różnice w rzetelności wiedzy gromadzonej przez uczonych różnych dyscyplin. Nie da się niestety zatuszować tych różnic. Problemy z replikacją, fałszowaniem wyników badań, brakiem ich reprezentatywności, to nie jedyne z jakimi boryka się psychologia. Plagą jest produkowanie przez naukowców tzw. nauki śmieciowej (junk science) – wyników badań, których nikt nigdy nie czyta i nie cytuje. Obecnie szacuje się, że ok. 50% wszystkich publikacji to nauka śmieciowa. Nawet czasopisma z powszechnie uznawanej Listy Filadelfijskiej zawierają ok. 20% junk science. Uczeni bronią się ciągle przed udostępnianiem tzw. danych surowych, a więc tych jeszcze niepoliczonych wyników. Można tylko snuć domysły dlaczego. Poważnym problemem, o którym się niemal nie mówi jest zwyczaj niepublikowania negatywnych wyników badań. Zalegają w szufladach uczonych, bo przyjęto założenie, że negatywne wyniki są rezultatem błędów metodologicznych, podczas gdy mogą one stanowić nieocenione źródło wiedzy o rzeczywistości. I wreszcie problem, który dotyka najnowszej psychologii, to porzucenie badań zachowania ludzi na rzecz badania dokonywanych przez nich samoopisów. Większość psychologów zatem nie bada procesu podejmowania rzeczywistych decyzji, lecz przy pomocy kwestionariusza zadaje ludziom pytanie jakie decyzje podjęliby w określonych warunkach. Nie obserwuje zachowania ludzi, tylko prosi o wypełnienie kwestionariuszy, w których konkretne zachowania deklarują. Na tej podstawie wyciągają daleko idące wnioski o naturze ludzkiej. To tylko niektóre problemy, z których każdy z osobna jest tykającą bombą zegarową zdolną wywołać co najmniej takie zamieszanie, jak ogłoszenie wyników Open Science Framework. Każdy z nich czeka na swojego Briana Nosek’a i każdy będzie wymagał kolejnych zabiegów zmierzających do obrony wizerunku psychologii jako nauki i prawdopodobnie przybierze jedną z dwóch form. Pierwsza,  polega na maskowaniu wad, nakładaniu pudru i zamiataniu pod dywan tego, co nieładnie wygląda. Z pewnością jest to droga, która w stosunku do wielu i na pewien czas może przynieść oczekiwane rezultaty. Jeśli stosują ją ludzie inteligentni, znawcy natury ludzkiej, prawidłowości perswazji, wywierania wpływu i zmiany postaw, te rezultaty mogą być nawet zadziwiająco trwałe. Zawsze jednak liczyć się z tym, że pojawi się jakiś osobnik, który zakrzyknie: Król jest nagi! Druga droga polega na identyfikowaniu własnych wad, konfrontowaniu się z nimi i ciężkiej pracy nad ich usunięciem. Jest trudna, nie zawsze kończy się sukcesem. Ma jednak tę przewagę nad pierwszą, że daje szansę rozwoju. Naukowcy cieszą się niemal nieskrępowaną wolnością, dlatego też wyłącznie do nich będzie należała decyzja, czy wykorzystają tę wolność do obrony własnych przywilejów, czy też dla przekraczania granic poznania.
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Rzuć monetą zamiast przeprowadzać kolejny eksperyment!

„Fałszowanie obrazu rzeczywistości poprzez wyniki badań” – to tytuł wykładu, który wygłoszę podczas XII Zjazdu Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej w Łodzi (3–6 września 2015 r.). Serdecznie zapraszam!

156210661

Fałszowanie obrazu rzeczywistości poprzez wyniki badań

– to tytuł wykładu, który wygłoszę podczas XII Zjazdu Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej, który odbędzie się w dniach 3 – 6 września 2015 r. w Łodzi w ramach sympozjum Pomiędzy manipulacją, a kłamstwem: analiza zagadnień wpływu społecznego w świetle interdyscyplinarnych badań.  Serdecznie zapraszam!

Streszczenie wykładu

Ocena prawdopodobieństwa zdarzeń jest operacją umysłową, której towarzyszy wiele błędów. Stosowana obecnie w naukach społecznych i w naukach medycznych dominująca metoda testowania istotności statystycznej hipotez zerowych również obarczona jest takimi błędami. Mimo, że od ponad pół wieku poddawana jest intensywnej krytyce to jednak wielu badaczy nadal nie zdaje sobie sprawy z jej podstawowych słabości. Powszechnie i błędnie przyjmują oni, że poziom istotności statystycznej mówi nam o 5% błędzie otrzymanych wyników, podczas gdy w rzeczywistości w badaniach psychologicznych średnio wynosi on około 60%. Jest zatem wyższy niż wynik, który moglibyśmy uzyskać przy pomocy rzutu monetą. Testowanie istotności statystycznej hipotez zerowych i publikowanie wyników badań wykorzystujących tę metodę prowadzi do powstania u odbiorców zniekształconego, fałszywego obrazu rzeczywistości. Słuszność tak wytworzonego obrazu zostaje ugruntowana w świadomości społecznej jako wynik zastosowania metody naukowej (falsyfikacji hipotez), podczas gdy w rzeczywistości bardzo często stanowi jedynie artefakt procedury eksperymentalnej. W niektórych przypadkach powoduje to poważne konsekwencje społeczne. Alternatywne, bardziej precyzyjne metody nadal są stosowane przez mniejszość badaczy.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy spotkaliście kiedykolwiek człowieka…

believers_2Czy spotkaliście kiedykolwiek człowieka, który jest gorącym zwolennikiem jakiejś religii, nie będąc jednocześnie jej wyznawcą? Chodzi mi oczywiście o takiego człowieka, który zgłębił wiedzę o tej religii, poznał jej dogmaty i system wartości, rytuały i relacje we wspólnocie. Nie interesują mnie tutaj tacy ludzie, którzy wspierają coś, na podstawie zasłyszanych opinii, szczątkowej wiedzy i przekazów medialnych. Zresztą, tacy ludzie w ogóle mnie nie interesują. Czy jest możliwe, że taki człowiek udzielający swojego przemyślanego poparcia jakiemuś wyznaniu sam nie staje się wyznawcą? A jeśli tak jest, to pewnie jednak istnieją jakieś powody, jakieś zadry, które go przed tym powstrzymują, choćby były one całkiem małe, to jednak stanowią o jego decyzji pozostania z boku. Myślę, że o wiele łatwiej znaleźć gorących zwolenników jakiejś technologii, dziedziny naukowej, którzy zgłębili ich podstawy, nie mają do nich zastrzeżeń, a mimo to nie zaczynają się nimi zajmować. Z braku lepszych przykładów pod ręką, posłużę się własnym. Znam dobrze podstawy analizy behawioralnej i niezwykle cenię jej metody badawcze jak i zastosowania. Znam również jej ograniczenia, a mimo to jestem gorącym zwolennikiem metody. I choć będę popierał kolejne jej zastosowania, to nie zajmuję się nią jednak osobiście. W życiu jest wiele równie, lub jeszcze bardziej fascynujących rzeczy do zrobienia. A teraz zastanówmy się nad krytykami. Po raz kolejny odrzućmy tych powierzchownych, jak odrzuca się motłoch. Wykluczmy również tych, którzy mają w krytykowaniu jakiś interes, np. moja religia lepsza od twojej, moja technologia lepsza od twojej, moja psychoterapia lepsza od twojej farmakoterapii itd. Pomińmy wreszcie tych nieszczęśników, którzy z jakichś, sobie tylko wiadomych powodów (a czasami i to nie) zapałali szczerą, acz nieracjonalną nienawiścią do danej religii, technologii czy nauki. Zastanówmy się nad tymi, którzy korzystając z zalet własnego rozumu i włożywszy ogromny wysiłek w poznanie, ustawili się w zdecydowanej opozycji np. do religii. Spośród ludzi, których znam, przychodzą mi do głowy wyłącznie dwa profile takich osób. Pierwszy, to przemyślane, rozumowe i zdecydowane odejście od jakiegoś wyznania i zajęcie pozycji krytycznej. Typowym przykładem są tutaj byli kapłani, którzy poznawszy swoją religię dogłębnie, nie byli w stanie sprostać dysonansom, które ona w nich wywoływała. Drugi profil takich ludzi, to intelektualny ateizm. Wśród tych ludzi wielu jest takich, których wiedza na temat religii jest daleko bardziej precyzyjna i szersza niż przeciętnych wyznawców. Z rozmysłem nie uwzględniłem agnostyków, bo to rodzaj intelektualnego kompromisu albo lenistwa. Chyba dość podobnie rzecz ma się z krytykami technologii i nauki. Chociaż patrzę krytycznie na cała psychologię, to jednak wielu ludzi zna mnie głównie jako krytyka psychoterapii. Wielu też stara się mnie wcisnąć do jednej z tych grup krytyków, których wykluczyłem z analizy na wstępie. Całkiem słusznie zresztą, bo to strategia wymagająca najmniejszego wysiłku. I choć długo i barwnie można by mówić o niuansach tej strategii (szczególnie w jej wersjach psychoanalitycznych), to jednak lata zajmowania pozycji opozycyjnej dostarczyły mi również sporo materiału na temat moich adwersarzy. I znowu, odrzucając opinie zachwyconych i skrzywdzonych pacjentów, bezrefleksyjnych terapeutów, ludzi powierzchownych itd. zostaje grupka tych, którzy potrafią i chcą czytać, znają obcy język, rozumieją wyniki metaanalizy, ograniczenia tej metody, trudności interpretacyjne związane z testowaniem hipotez zerowych czy związków korelacyjnych, a mimo to broniących wytrwale psychoterapii. Kim są ci ludzie? Bez wyjątku psychoterapeutami. Nie spotkałem ani osobiście, ani w dyskusjach wirtualnych badacza, który poświęcił się badaniu zjawiska psychoterapii nie będąc przy tym terapeutą. Przypadek? Co prawda wielu psychologów akademickich, niebędących psychoterapeutami podejmuje z rzadka polemikę ze mną, ale nie zmienia to faktu, że jest ona najczęściej powierzchowna. Zajmując się czymś zupełnie innym, po prostu korzystają ze swojej pozycji aby imitować głębię. Jakże odmiennie rzecz ma się z krytykami. Spotkałem wśród nich zarówno byłych terapeutów, którzy głęboko przemyśleli swój zawód jak i badaczy, którzy poświęcili się badaniu psychoterapii i ostrzegają przed jej niebezpieczeństwami. Kolejny przypadek? Jeżeli spotkaliście kiedykolwiek człowieka, który jest gorącym zwolennikiem psychoterapii, nie będąc jednocześnie psychoterapeutą, koniecznie dajcie mi znać. Chodzi mi oczywiście o takiego człowieka, który zgłębił wiedzę o niej. Nie interesują mnie tutaj tacy ludzie, którzy wspierają coś, na podstawie zasłyszanych opinii, szczątkowej wiedzy i przekazów medialnych. Zresztą, tacy ludzie w ogóle mnie nie interesują.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” w „Skeptical Inquirer”

1627345280a Mam zaszczyt poinformować, że recenzja naszej książki Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy ukazała się w bieżącym numerze (39.4, July/August 2015) Skeptical Inquirer – flagowym czasopiśmie The Commitee for Skeptical Inquiry. Zapraszamy do lektury!   SI
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Strzeż się psychologów!” – rozmowa w Polskim Radiu 24

Rozmowa w Polskim Radiu 24: dlaczego przestrzegam przed psychologią, czemu profilaktyka przegrywa z naprawianiem, jak bzdury trafiają do pism popularnonaukowych i gdzie psychologia naprawdę ratuje życie.

15 marca 2015 roku na antenie PR 24 została wyemitowana rozmowa przeprowadzona ze mną przez red. Paulinę Kozion. Tematem rozmowy były nadużycia psychologii. Zapraszam do wysłuchania audycji. Część I

O czym rozmawialiśmy

Przestrzegam przed współczesną psychologią, bo zdobyła o człowieku wiedzę wciąż niepewną i wątpliwą, a pochopne przenoszenie jej do życia społecznego często kończy się katastrofą. Historycznym przykładem jest eugenika: zaczęła się od twierdzeń naukowych, a skończyła na setkach tysięcy niepotrzebnych sterylizacji. Dziś psychologowie wytworzyli w nas poczucie braku sprawczości i odpowiedzialności za własne życie. Skutkiem niepotrzebnych wizyt w gabinetach bywa zależność od terapeuty i nieumiejętność podejmowania decyzji.

Psychologia mogłaby robić więcej w profilaktyce: budować odporność psychiczną, zamiast naprawiać szkody. Współpracowałem z Uniwersytetem Maltańskim, który wdrożył w szkołach program budowania odporności oparty na wynikach badań. U nas ciężar wciąż spoczywa na naprawianiu, a nie na zapobieganiu. Uważam też, że absolwent psychologii powinien przez kilka lat praktykować pod okiem doświadczonego psychologa, podobnie jak lekarz na specjalizacji. Opowiadam także o mojej prowokacji z 2007 roku, gdy pod pseudonimem opublikowałem w „Charakterach” pseudonaukowy tekst, by pokazać, jak łatwo bzdury trafiają do obiegu popularnonaukowego.

Pacjent wybiera dziś spośród kilkuset podejść terapeutycznych, których nie jest w stanie ocenić nawet psycholog z trzydziestoletnim stażem. Ale psychologia to nie tylko psychoterapia. Gdy zajmuje się zmianą zachowania, osiąga ogromne efekty, bo prawie połowa przyczyn śmierci zależy od naszego postępowania. Najlepszym przykładem jest lotnictwo: metoda Crew Resource Management, opracowana przez psychologów na podstawie analizy błędów załóg, sprawiła, że samolot stał się najbezpieczniejszym środkiem transportu.

O tym, czego strzec się w psychologii, piszę w „Zakazanej psychologii”; historię prowokacji znajdziesz w zakładce „Historia pewnej prowokacji”.

  Część II
 
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Przypowieść o ogrodniku

Dawno, dawno temu pewien bardzo doświadczony ogrodnik opuścił swój kraj w poszukiwaniu pracy. Ogrody w kraju, w którym żył były pielęgnowane od stuleci z taką pieczołowitością, że garstka ludzi jego profesji wystarczała, aby utrzymać je w rozkwicie i ochronić przed…

Pamięci Williama z Ockham

Dawno, dawno temu pewien bardzo doświadczony ogrodnik opuścił swój kraj w poszukiwaniu pracy. Ogrody w kraju, w którym żył były pielęgnowane od stuleci z taką pieczołowitością, że garstka ludzi jego profesji wystarczała, aby utrzymać je w rozkwicie i ochronić przed chwastami i zdziczeniem. Nic dziwnego, że nawet bardzo doświadczeni przedstawiciele tego zawodu pozostawali bez pracy i środków do życia. Rad nierad wyruszył w długą zamorską podróż. Po wielu trudach dotarł wreszcie do kraju, w którym ogrody wydawały się szczególnie zapuszczone. Rosły w nich ogromnej wielkości chwasty, stare krzewy i skarłowaciałe drzewa, które ani nie dawały owoców, ani nie cieszyły oka kwieciem lub kształtem, lecz zagłuszały pożyteczne rośliny. Te ostatnie, walcząc z gęstwiną chwastów o każdy promyk słońca dawały rachityczne, cierpkie owoce, a kwiaty uznawane w jego ojczyźnie za ozdoby każdego ogrodu, tutaj ledwie różniły się od polnego kwiecia. – Cóż za kraj! – pomyślał ogrodnik. – Jego mieszkańcy nie potrafią sobie poradzić z chwastami w ogrodach i cieszyć się owocami, które mogłyby w nich rosnąć. To straszne, ale przecież to dla mnie wielka szansa. Tutaj z pewnością nie zabraknie dla mnie pracy do końca mojego żywota. Ucieszony taką perspektywą, odszukał właściciela jednego z bardziej zapuszczonych ogrodów i zaoferował mu swoje usługi. Ów przystał na tę propozycję z radością i zatrudnił ogrodnika. Ogród był ogromny, dlatego też ogrodnik postanowił podejść do swojej pracy systematycznie i zajął się wprzódy oczyszczeniem z chwastów fragmentu, który, jak mu się zdawało, przeznaczono na warzywa. – To chyba najbardziej pożyteczne rośliny – pomyślał – więc oczyszczenie grządek z chwastów szybko przyniesie efekt, karłowate warzywa rozwiną się na słońcu, a gleba, w której rosną nie będzie już więcej musiała oddawać swoich zasobów zwyrodniałym bezużytecznym zielskom. Po czym żwawo zabrał się do roboty. Po kilku godzinach, pierwsze grządki ukazały rosnące na nich buraczki, marchewkę, cebulę i fasolę. Wtem nasz bohater ujrzał nadciągającego spiesznym krokiem właściciela ogrodu. Im był bliżej oczyszczonych grządek, tym krok jego był bardziej żwawy, a twarz bardziej wykrzywiał grymas złości. – Cóż czynisz głupcze?! Dlaczego zniszczyłeś tyle pięknie wyrośniętych zielonych roślin? – Ależ gospodarzu, przecież to chwasty! One zabierały słońce, wodę i pokarm pożytecznym warzywom! – Gdzież ciebie nauczono takiego uprawiania ogrodu? – odkrzyknął właściciel. – My szanujemy wszystkie rośliny, pozwalamy im rosnąć, a nuż za jakiś czas wydadzą owoce albo ucieszą nasze oczy kwiatami? Nasza gleba jest dość żyzna, aby wyżywić wszystkie rosnące na niej rośliny, a słońce wystarczająco hojne, aby obdarzyć je światłem. To, co uczyniłeś jest ślepą destrukcją, która niszczy różnorodność. A właśnie dzięki niej nasze ogrody są tak wspaniałe! Wypowiedziawszy jeszcze wiele cierpkich słów pod adresem ogrodnika wydał mu polecenie podlania ogrodu, zaznaczając, że tam, gdzie rośliny są szczególnie wybujałe należy podlewać szczególnie intensywnie. Nasz bohater zabrał się do pracy z ciężkim sercem, wszak podlewanie wyrośniętych chwastów było sprzeczne ze wszystkim, czego uczył się od wczesnej młodości. Kiedy skończył zaleconą mu pracę, rozejrzał się po ogrodzie i zdecydował wyciąć cierniste krzewy, które przerastały winorośla raniąc dotkliwie każdego, kto próbował się doń zbliżyć. Niestety, i ta praca spotkała się z atakiem złości właściciela ogrodu, który kończąc swoją tyradę zawołał: – Czy nie nauczono cię robić niczego konstruktywnego? Czy potrafisz tylko wyrywać i niszczyć? Ogrodnik z największym pomieszaniem w głowie, jakie przytrafiło mu się w ciągu jego niekrótkiego przecież życia, przyjął reprymendę z pokorą. Cóż innego miał uczynić? Na szczęście dla niego, właściciel ogrodu dał mu jeszcze jedną szansę. Nazajutrz miał udać się do najbardziej cenionych ogrodników w kraju, aby odebrać kilka lekcji uprawy ogrodów. Z nadzieją w sercu udał się do pierwszego z nich. Był to najbardziej uznany specjalista w zakresie długotrwałej uprawy roślin, które w kraju naszego bohatera uznawano za chwasty i wyrywano. Tutaj, chociaż żadna z tych roślin nigdy nie przyniosła ani pożytku, ani radości oczom, potrafiono uprawiać je przez kilkadziesiąt lat dając szansę, że kiedyś zaowocują. Pierwszy ogrodnik z dumą pokazał uczniowi gargantuiczne chwasty, a kiedy wrócili do domu wskazał na regał wypełniony opasłymi monografiami poświęconymi ich uprawie. Drugim nauczycielem był specjalista od krzyżowania chwastów. – Co prawda – pouczał naszego bohatera – żadna z tych roślin sama nie wydała owocu, ale to nie znaczy, że ich krzyżówki będą równie bezpłodne. Wystarczy skrzyżować ich odpowiednio wiele i wystarczająco cierpliwie poczekać, aby zaowocowały lub ucieszyły oczy przecudnym kwieciem. Nieoceniona wartość tego sposobu uprawy ogrodu tkwiła również w tym, że każdą nową krzyżówkę chwastów można było nazwać własnym imieniem i nazwiskiem uwieczniając swój wkład w dzieło uprawy ogrodów lub nadać jej nazwę, przy pomocy której można byłoby przypochlebić się komuś, na względach kogo nam zależało. Mistrz ogrodnictwa z rozrzewnieniem recytował niekończącą się listę nadanych przez siebie nazw. Trzecim mistrzem okazał się ogrodnik o podejściu indywidualistycznym. Całe życie poświęcił uprawom, które niezbicie wykazywały, że nie można określać wydajności ogrodu mierząc wielkość jego plonów. Ogień żarliwości pojawiał się w jego oczach, kiedy mówił o różnorodności. Dla niego każdy jeden okaz rośliny, nawet tego samego gatunku, wymagał indywidualnego podejścia. Z niezachwianą wiarą przekonywał, że o ile słusznym było oceniać jeden egzemplarz po wielkości owoców jakie wydał, o tyle już do sąsiadującego osobnika ta miara miała się nijak, bo należało go oceniać po wielkości tych elementów, które wybujały u niego najbardziej, np. liści. Jego zdaniem każda roślina obdarzona była wolną wolą i sama decydowała jakie elementy były dla niej istotne. Ogród trzeciego mistrza pełen był wynaturzonych mutantów, które prezentował z dumą godną ojca niezwykle utalentowanego potomstwa. Do czwartego nauczyciela nasz ogrodnik już nie dotarł. Wszystko, co usłyszał w zestawieniu z tym, co wiedział doprowadziło go do takiej konfuzji i poplątania, że wywołało to ból głowy nie do zniesienia i torsje. Padł zemdlony, a kiedy po wielu godzinach doszedł nieco do siebie, otrząsnął się, oblał głowę zimną wodą i jak stał, pospiesznie wyruszył w drogę powrotną do swojej słynącej z pięknych ogrodów ojczyzny, w której ogrodnicy przez stulecia wyrywali chwasty i pielęgnowali pożyteczne rośliny, dające ludziom owoce i radość ich oczom. Jestem ogrodnikiem. Żyję w kraju, który zwie się dumnie „nauki społeczne”, uprawiam ogród, przy wejściu do którego znajduje się szyld „psychologia”. Przestałem wyrywać chwasty. Czasem jedynie wskażę palcem na wyjątkową ich gęstwinę i natychmiast słyszę reprymendę: – Czy ty nie potrafisz zrobić nic konstruktywnego tyko krytykować? A kiedy pokazuję, że ktoś zasadził w naszym ogrodzie wyjątkowo trujące i szkodliwe rośliny, rozlegają się upomnienia: – Zasadź swoją roślinę, jak jesteś taki mądry! Pokaż, co sam potrafisz zrobić, zamiast potępiać innych! Nikogo też nie martwią stuletnie rośliny, które nie dają owoców wyjaławiając jednocześnie glebę, na której rosną. Podobno zbyt wielu ogrodników poświęciło zbyt wiele czasu uprawie tych roślin, abyśmy mogli je tak po prostu zniszczyć, powinniśmy poświęcić im jeszcze więcej czasu, być może za kilkadziesiąt kolejnych lat odwdzięczą się nam. W naszym ogrodzie panuje tolerancja i jesteśmy z niej dumni. Akceptujemy wszystkie rośliny i poświęcamy im tym więcej uwagi i czasu im szybciej rosną. Trochę wstydzimy się uprawy roślin pożytecznych – warzyw i owoców, a jeśli nawet to robimy, to już na pewno nie oceniamy ogrodników podług zebranych przez nich plonów. Nie poświęcamy też nadmiaru energii pięknym kwiatom. Każdy z nas zajmuje się własną rośliną i im mniej uwagi zwraca na rośliny, którymi opiekują się inni, tym bardziej go szanujemy. „Konstruktywność” jest w naszym ogrodzie nadrzędną wartością. Nawet jeśli uprawiamy wyjątkowo szkodliwą dla innych i trującą roślinę, to cały czas jesteśmy „konstruktywni”. Przeciwieństwem „konstruktywności” jest „krytyka” – synonim destrukcji i zła. A kiedy ktoś, spoza naszego ogrodu, zwraca nam uwagę na wyjątkowe nagromadzenie chwastów i gąszcz nie do przebycia, odpowiadamy z uśmiechem wyższości, że nie potrafi docenić „różnorodności”. Jeśli niezrażony wytyka nam fakt, że nasz ogród nie daje owoców, a te, które daje są wyjątkowo mizerne, upominamy go cierpliwie, że uprawiamy pole o takiej „złożoności” ekologicznej, która jest nieporównywalna z innymi ogrodami, dlatego nie można od nas zbyt szybko oczekiwać owoców. Ogólnie bardzo dobrze żyje się ogrodnikom w naszym ogrodzie i nie potrzeba w nim tych, którzy potrafią wyrywać chwasty.   P.S. Grupa robocza pracująca w ramach projektu , którego celem było stworzenie programu zmiany zachowań pracowników opieki medycznej postawiła sobie jako jedno z pierwszych zadań zidentyfikowanie teorii psychologicznych. Za przydatne uznała 33 teorie psychologiczne zawierające w sumie 128 konstruktów teoretycznych wyjaśniających to konkretne zachowanie, które miało być przedmiotem zmiany. Myliłby się ten, kto by przypuszczał, że aby zidentyfikować te teorie i konstrukty, członkowie grupy roboczej przeprowadzili wyczerpujący przegląd literatury. Nie, był to wyłącznie efekt jednej sesji przeprowadzonej metodą burzy mózgów, w trakcie której zgłaszali oni takie teorie i konstrukty, które pamiętali, a które uznali za przydatne.  Pożądana w programie zmiana zachowania pracowników opieki medycznej dotyczyła … częstszego mycia rąk! (Mitchie i in., 2005)   Michie, S., Johnston, M., Abraham, C., Lawton, R., Parker, D., Walker, A. (2005). Making psychological theory useful for implementing evidence based practice: A consensus approach. Quality and Safety in Health Care, 14(1), 26–33.  
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Recenzja „Psychology Gone Wrong” w Science-Based Medicine

31 Marca, 2015 roku recenzja naszej książki „Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy” ukazała się w prestiżowym: Autorką recenzji jest dr Harriet Hall. Psychology and Psychotherapy: How Much Is Evidence-Based?

31 Marca, 2015 roku recenzja naszej książki  „Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy” ukazała się w prestiżowym: Science-Based Medicine Autorką recenzji jest dr Harriet Hall.

Psychology and Psychotherapy: How Much Is Evidence-Based?

Despite all those Polish jokes, Poland has its share of good scientists and critical thinkers. A superb new book illustrates that fact in spades: Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy, by Tomasz Witkowski and Maciej Zatonski, Witkowski is a psychologist, science writer, and founder of the Polish Skeptics Club; Zatonski is a surgeon and researcher known for debunking unscientific therapies and claims in clinical medicine. Together, they turn a spotlight on research and treatment in the field of psychology. They uncover distressing flaws, show that many commonly accepted psychological principles are based on myths, argue that psychotherapy is a business and a kind of prostitution rather than an effective evidence-based medical treatment, and question whether psychotherapy should even exist, since in most cases it offers no advantage over talking to a friend about one’s problems, and in some cases can cause harm. Read more… Dziękujemy dr Hall! Książkę można kupić między innymi w: AMAZON lub bezpośrednio na stronach wydawcy: BROWNWALKER PRESS.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy psychologia to jeszcze nauka? O naukowej wartości ekspertyz psychologicznych

Moje spotkanie w Krakowie o naukowej wartości ekspertyz psychologicznych: eksperyment Rosenhana, historia DSM, pamięć świadków, profilowanie i kryterium Dauberta.

To tytuł wykładu, jaki nieco ponad rok temu na zaproszenie Copernicus Center wygłosiłem w De Revolutionibus. Books & Cafe w Krakowie. Niedawno organizatorzy wykładu udostępnili go wraz z towarzyszącą mu dyskusją w serwisie YouTube. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!

O czym było spotkanie

Spotkanie w Krakowie, po ukazaniu się drugiego tomu „Zakazanej psychologii”, poświęciłem pytaniu, ile nauki jest w ekspertyzach psychologicznych. Zaczynam od eksperymentu Davida Rosenhana z 1972 roku: zdrowi ochotnicy zgłosili się do szpitali psychiatrycznych, wszyscy zostali przyjęci, a personel nie zorientował się, że ma do czynienia ze zdrowymi ludźmi. Pokazuję też, jak rozrastał się podręcznik DSM – od niespełna setki jednostek do kilkuset – i że o tym, co jest zaburzeniem, rozstrzygano w głosowaniu, przy licznych powiązaniach autorów z przemysłem farmaceutycznym.

Druga część dotyczy sądów. Pamięć ma charakter rekonstrukcyjny, a fałszywe wspomnienia da się łatwo wywołać – tymczasem biegli odpowiadają na pytania o wiarygodność świadków, także dzieci, tak jakby tej wiedzy nie było. Profilowanie psychologiczne sprawdza się lepiej w filmach niż w rzeczywistości. Opowiadam też o przedsiębiorcy, który chciał ode mnie narzędzia przewidującego, kto z sezonowych pracowników nie zrezygnuje z pracy – i dlaczego uczciwie trzeba było przyznać, że testy tego nie potrafią. Najlepszą prognozą przyszłych zachowań wciąż pozostaje znajomość dotychczasowych.

W dyskusji mówimy o tym, co mogłoby to zmienić: o amerykańskim kryterium Dauberta, które każe pytać, czy metoda jest opisana w literaturze, falsyfikowalna i ma znany poziom błędu, oraz o tym, że biegły powinien umieć powiedzieć sędziemu „nie wiem”. Mówię też o medykalizacji codziennego życia i o tym, że dobrze zbadane podejścia budujące odporność i twardość psychiczną pozostają mało popularne, bo prewencja nie jest tak atrakcyjna jak terapia.

Więcej o tym piszę w obu tomach „Zakazanej psychologii” – wszystkie moje książki znajdziesz na stronie Moje książki.


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy stres istnieje?

czlowiek2.0 W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego FOCUS. Gośćmi programu byli dr Ksenia Meyza  (Instytut Biologii Doświadczalnej PAN) i dr Tomasz Witkowski. A oto dokładny link do nagrania i do pobrania w aplikacji mobilnej: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/23490 Zapraszam do wysłuchania!
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie…

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627345280 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1627345280/ref=nosim/dissertationcomd Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie mi niezmiernie miło. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. To moja pierwsza książka na rynku amerykańskim, dlatego każda recenzja czytelnicza jest dla mnie bezcenna. Tym, którzy podejmą wysiłek lektury tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo nie może być przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przesłania prawdziwą naukę, którą jednak psychologia jest, a przynajmniej bywa.

Gone wrong2


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zgniłe jabłko w beczce psychoterapii

one_bad_apple_10533Stare angielskie przysłowie mówi, że jedno zgniłe jabłko może zepsuć całą beczkę zdrowych, dobrych jabłek (One bad apple spoils the whole barrel). To prawda, zgnilizna udziela się sąsiadującym zdrowym owocom i wkrótce zawartość beczki nadaje się do wyrzucenia. Ilekroć pokazuję przypadki złej, szkodliwej psychoterapii, tylekroć jestem posądzany o wyciąganie takich właśnie zgniłych jabłek i epatowanie nimi, podczas gdy, jak wszyscy dobrze wiedzą, większość jabłek w beczce jest zdrowa. Rzeczywiście, to, że ktoś został skrzywdzony przez lekarza, nie znaczy, że medycyna jest z gruntu zła. To, że mechanik samochodowy nie wykonał należycie swojej pracy nie oznacza, że ta dziedzina jest do niczego. To, że jakiś komunista okazał się złym człowiekiem, nie oznacza, że komunizm jest złym systemem… Zaraz, zaraz. Czy aby na pewno? Czy zgniłe jabłko gnije wyłącznie od środka? Zawsze? Strategia „zgniłego jabłka” jest wykorzystywana do obrony psychoterapii powszechnie przez jej zwolenników, samych terapeutów, a nawet przez głęboko skrzywdzonych podczas terapii pacjentów. Swoje nieszczęście tłumaczą po prostu w taki sposób, że mieli pecha trafić na złego przedstawiciela tej – czystej i uczciwej w swej istocie – profesji. Strategię tę stosują również naukowcy o mocno sceptycznym nastawieniu, przekonując, że przypadki negatywnych konsekwencji terapeutycznych nie świadczą w żaden sposób o jakości psychoterapii w ogóle. Ba, wielokrotnie słyszałem podobne argumenty z ust sceptyków – ludzi ćwiczących swój umysł w krytycznym myśleniu. Jest jednakowoż zarówno w tym przysłowiu, jak i w przytoczonych próbach objaśniania rzeczywistości głęboko ukryte założenie, że źródło zgnilizny tkwi w samych jabłkach. Że zgnilizna dostaje się do beczki wraz z wkładanymi doń jabłkami. A dlaczegóż to nie rozważyć równoważnego założenia, że gnilne bakterie przenikają do jabłek z beczki? Że jej właściwości sprzyjają przetrwaniu tych niepożądanych drobnoustrojów i atakują najmniej odporne jabłka, kiedy zostaną włożone do beczki. Przysłowia zwykło się traktować jako zbiór swoistych mądrości życiowych, ale ich bezkrytyczne przyjmowanie na wiarę prowadzić może na manowce. Jeśli będziemy patrzeć na wszystkie dziedziny działań ludzi poprzez pryzmat zgniłego jabłka, to możemy przeoczyć takie, które gniją z powodu właściwości beczek! Strategii zgniłych jabłek żadną miarą nie da się zastosować do komunizmu, faszyzmu, religii fundamentalistycznych i innych podobnych wytworów umysłu człowieka, chociaż w ramach tych systemów działa mnóstwo uczciwych dobrych ludzi poświęcających się dla innych. A co z psychoterapią? Jej zwolennicy żachną się nawet na samą myśl, aby traktować ją na równi z poprzednio wymienionymi systemami. Ale moim celem nie jest jej porównywanie do najbardziej makabrycznych wytworów naszej cywilizacji. Te przykłady podałem, aby uzmysłowić tobie czytelniku, że hipoteza zgniłego jabłka nie zawsze jest prawdziwa, że czasami trzeba zgodzić się ze stwierdzeniem, że to beczka, do której wkładamy jabłka może być źródłem zgnilizny. Niestety, oburzenie w żaden sposób nie wspomaga, krytycznego myślenia, nawet wówczas, kiedy jest to tak zwane święte oburzenie. Kiedy naukowcy konstruują jakikolwiek eksperyment, zawsze, nawet jeśli są bardzo pewni swoich przeczuć formułują dwie hipotezy – zerową i roboczą. Zerowa zawsze mówi o braku związku, który badają. Robocza, o istnieniu tego związku. Te hipotezy są zawsze traktowane jako jednakowo prawdopodobne (a przynajmniej tak traktowane być powinny!). Gdybyśmy chcieli w taki sposób podejść do problemu psychoterapii musielibyśmy postąpić podobnie. W myśl takiej rygorystycznej metodologii hipoteza zerowa brzmiałaby: psychoterapia (beczka) jako system relacji i oddziaływań społecznych nie ma właściwości, które sprzyjałyby powstawaniu nadużyć (gniciu jabłek). Takie też jest milczące założenie zwolenników psychoterapii. Ale aby zachować minimalny poziom przyzwoitości intelektualnej powinniśmy również sformułować hipotezę roboczą, a ta brzmi: psychoterapia (beczka) jako system relacji i oddziaływań społecznych ma właściwości, które sprzyjają powstawaniu nadużyć (gniciu jabłek). Dopiero po przeprowadzeniu skrupulatnych badań jedną z nich możemy odrzucić jako nieprawdziwą. Ale jak przeprowadzić takie badania? Oczywiście, nie przeprowadzimy eksperymentu, taki zamysł jest niemożliwy do wykonania w ramach przyjętych powszechnie zasad moralnych. Możemy jednak przyglądać się wnikliwie przypadkom pacjentów i terapeutów, którym coś poszło nie tak w procesie terapii, zamiast odrzucać je z góry przyjmując, że mamy do czynienia z kolejnym zgniłym jabłkiem. A jeśli nie znajdziemy potwierdzenia naszej hipotezy roboczej odrzucimy ją i przyjmiemy jako prawdziwą hipotezę zerową. Nie zdołamy jednak dokonać tego, jeśli nie wysłuchamy ludzi skrzywdzonych i zawiedzionych. Możliwości po temu nie brakuje. Psycho-kit.pl opublikował niedawno opis kolejnego skandalicznego przypadku psychoterapii. Na moich stronach ciągle wpisują się ludzie, którzy są kolejnymi odpadami z artystycznych pracowni psychoterapeutycznych. Zaledwie kilka osób w Polsce poświęci im nieco swojej uwagi, jeśli będą mieli szczęście na nich trafić. I nie będą to niestety terapeuci. Ci ostatni nie stworzyli nawet godnych polecenia możliwości poszukiwania zadośćuczynienia ofiarom terapii. Wielu czytelników, a psychoterapeutów w szczególności, zada w tej chwili pytanie: dlaczego nie przeanalizować przykładów ludzi zadowolonych z terapii, a nawet i zachwyconych nią, bo i tacy się znajdą. Cóż, wyciąganie z beczki zdrowych jabłek w żaden sposób nie przybliży nas do odpowiedzi na pytanie co jest źródłem zgnilizny. To tak, jakby chcieć badać ludzi zdrowych w poszukiwaniu przyczyn jakiejś choroby. Zauważmy też, że bezkrytyczne przyjmowanie hipotezy „zgniłych jabłek” powoduje, że nie poświęcamy należytej uwagi przypadkom negatywnym, nie rozkładamy ich na fragmenty, nie analizujemy, bo… znamy odpowiedź!
Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. Susan Blackmore o angielskojęzycznej wersji „Zakazanej psychologii”

Autorów książki Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy (tak brzmi tytuł angielskojęzycznego wydania Zakazanej psychologii) spotkał niewątpliwy zaszczyt otrzymania pozytywnej recenzji książki od prof. Susane Blackmore. Autorka m. in. Maszyny memowej jest jednym z trzydziestu najbardziej wpływowych psychologów na świecie. O naszej książce prof. Blackmore napisała:   Are you convinced by the latest claims for brain power, hypnosis, memory decline or the dangerous effects of video games? Are you tempted to waste money on a fancy new therapy and convinced that at least it can do no harm? Then read this book first and you may change your mind. Do you need a therapist? Are you convinced there’s something wrong with you and a wonderful new kind of psychotherapy will help – or that an ancient technique revealed for the first time will transform your life? If so, buy this informative and alarming book instead. ‘Psychology Gone wrong’ reveals the muddles, motivations and even the outright frauds that mean much of the popular psychology we consume is meaningless – and may even be harmful.   Więcej na temat Susan Blackmore, jej publikacji i prowadzonych przez nią badań tutaj: http://www.susanblackmore.co.uk/index.htm
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Zakazana psychologia” – English edition – pierwsze recenzje

Z radością informuję, że został już ostatecznie ustalony termin publikacji angielskojęzycznej wersji Zakazanej psychologii. Książka ukaże się w styczniu 2015 nakładem Brown Walker Press – amerykańskiego wydawcy specjalizującego się w gatunku non fiction o zacięciu akademickim.

sponsor_brown_walker_press Z radością informuję,  że został już ostatecznie ustalony termin publikacji angielskojęzycznej wersji Zakazanej psychologii.  Książka ukaże się w styczniu 2015 nakładem Brown Walker Press – amerykańskiego wydawcy specjalizującego się w gatunku non fiction o zacięciu akademickim. Mamy już również pierwsze recenzje książki. Prof. Elisabeth F. Loftus, jedna z 30 najbardziej wpływowych psychologów na świecie tak o niej napisała: „Forbidden Psychology” is a powerful and forceful effort to expose dangerous ideas in psychology that mascaraed  as science. Readers who care about the problem of pseudoscience  in psychology will love this book. And those who don’t care really need to read it. Równie przychylna jest recenzja pióra znanego tropiciela pseudonauki w psychologii – prof. Scotta O. Lilienfelda:
Psychology, the study of the human mind, continues to struggle to shake off its nonscientific attributes.  In this engaging and informative book, Tomasz Witkowski and Maciej Zatonski courageously take on the “dark side” of psychology, both within the hallowed halls of the academic world and the private walls of the psychotherapy room.  In doing so, they expose the often neglected features of contemporary psychology that themselves require treatment.  In this respect, Witkowski and Zatonski’s book is a helpful and much needed roadmap for forging a scientific psychology in the 21st century.
Trwają jeszcze ostatnie prace edytorskie i korektorskie nad tekstem. Stoimy również przed decyzją dotyczącą tytułu książki. Kilka osób sugerowało, że tytuł Forbidden Psychology jest nieco mylący. Podpowiadano nam również, aby zatytułować książkę Misleaded Psychology  lub Psychology gone wrong. Będę wdzięczny za Wasze opinie w tej kwestii.

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O „Zakazanej psychologii” w Mile High Sanity Project

Na zaproszenie Chalmera Wrena o „Zakazanej psychologii” w podcaście Mile High Sanity Project. Episode 45: Forbidden Psychology with Tomasz Witowski.,, Today Chalmer takes the Project international with special guest Tomasz Witowski of Poland. What is Forbidden Psychology?

Na zaproszenie Chalmera Wrena o „Zakazanej psychologii” w podcaście Mile High Sanity Project. slide1

Episode 45: Forbidden Psychology with Tomasz Witowski

Alternatives to Thought, Special Guests, Uncategorized Today Chalmer takes the Project international with special guest Tomasz Witowski of Poland. What is Forbidden Psychology? How do we spot bogus entries into popular science publications? And whose responsibility is it to be skeptical? Grab your visas and set a course for Crazy Town on this edition of Alternatives to Thought. – See more and listen to the podcast at:http://milehighsanityproject.com/uncategorized/2014/08/03/episode-45-forbidden-psychology-tomasz-witowski/#.U99DwuN_uE5 – Download podcast: http://media.blubrry.com/milehighsanityproject/p/archive.org/download/ATTPolandFinal/ATT_Poland_Final.mp3

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nonszalancje i nieszczęścia. O następstwach nierzetelności naukowej

Wykład, który wygłosiłem podczas wieczoru naukowego pt. „Nierzetelność w nauce i praktyce”  w ramach inauguracji roku akademickiego Collegium Humanitatis. Warszawa, 18 października 2013 r. Prowadzenie spotkania – prof. Wojciech Pisula.

O czym jest ten wykład

Wykład „Nierzetelność w naukach humanistycznych, ze szczególnym uwzględnieniem psychologii” wygłosiłem podczas wieczoru naukowego otwierającego rok akademicki Collegium Humanitatis. Przytaczam przykłady nieprawidłowo przeprowadzonych badań i ich konsekwencje – od trwającego do dziś mitu o szpinaku wyjątkowo bogatym w żelazo po błędy i zaniedbania badaczy w psychologii.


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Co to jest nauka kultu cargo? Co nie tak jest z DSM 5? folge_271Jak powszechne jest fabrykowanie danych w psychologii? Czym różnią się nauki zimne i gorące? Co złego dzieje się ze społecznym systemem kontroli nauki? To tylko kilka z wielu pytań zadanych mi przez  Marco Kovica z organizacji sceptyków szwajcarskich (Skeptiker Schweiz), na które starałem się odpowiedzieć podczas naszej długiej rozmowy w Sztokholmie w sierpniu ubiegłego roku. Marco z naszej rozmowy stworzył podcast, którego można wysłuchać po prostu klikając na link: http://www.skeptiker.ch/skeptisch-folge-27-sind-sozialwissenschaften-pseudowissenschaft/#t=30:17.977 Proszę się nie obawiać, wstęp w języku niemiecki  trwa niecałe 3 minuty. Reszta jest w języku angielskim.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Angielskojęzyczna wersja bloga

Drodzy Czytelnicy, od kilku już lat otrzymywałem pytania dotyczące możliwości publikowania treści zamieszczanych na blogu w angielskojęzycznej wersji. Wychodząc naprzeciw temu zapotrzebowaniu, kilka tygodni temu uruchomiłem blog w języku angielskim, a w menu z lewej strony pojawiła się opcja English version. Publikowane tam treści nie są identyczne z tymi, które pojawiają się tutaj. Zakładam, że czytelnicy z zagranicy nie są zainteresowani słuchaniem audycji w j. polskim, czy uczestnictwem w moich wykładach, dlatego też będę na nim publikował treści, które mogą zainteresować wszystkich. Blog angielskojęzyczny, podobnie jak jego pierwotna wersja polska, będzie również służyła jako żywe uzupełnienie książki „Forbidden Psychology. Between Sorcery and Science„.  Już wkrótce opublikuję tam treści, które nie znalazły się w polskojęzycznych wydaniach książki. Zapraszam serdecznie do odwiedzin, komentowania i dzielenia się umieszczanymi tam treściami. English Version
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.