Bezdusznie naznaczeni

W Polsce na schizofrenię choruje wyjątkowo dużo, bo aż około 1 mln ludzi. Najczęściej diagnozowany rodzaj tej choroby, to schizofrenia paranoidalna.

W Polsce na schizofrenię choruje wyjątkowo dużo, bo aż około 1 mln ludzi.[1] Najczęściej diagnozowany rodzaj tej choroby, to schizofrenia paranoidalna. Diagnozuje się ją u 65% ogółu chorych na schizofrenię[2] co w naszym kraju może dawać nawet liczbę 650 tys. osób. Różne źródła podają różne wskaźniki przestępczości wśród osób chorych na schizofrenię. Jedne utrzymują, że jest ona wielokrotnie mniejsza niż w pozostałej części populacji,[3] inne mówią o nieco wyższej częstotliwości, ale nieporównywalnej z obiegowymi opiniami na ten temat.[4] Większość przeciętnych ludzi obawia się osób chorych na tę chorobę i mylnie uważa, że są stanowczo częściej sprawcami przestępstw. Osoby ze schizofrenią są jednak przynajmniej 14 razy częściej ofiarami przestępstw z użyciem przemocy niż ich sprawcami.[5] Od kilku dni w Polsce przeciętny obywatel spotyka się z wszechobecną informacją: „Stefan W., zabójca prezydenta Adamowicza cierpiał na schizofrenię paranoidalną”.[6] W przekazywaniu i omawianiu tej informacji uczestniczą psychologowie i psychiatrzy – autorytety w zakresie zdrowia psychicznego. Na niespotykaną dotąd skalę media z udziałem specjalistów prowadzą kampanię na rzecz utrwalenia stereotypu: „osoba cierpiąca na schizofrenię jest potencjalnym niebezpiecznym przestępcą”. Kampanię, której nikt nie planował, nad którą nikt nie panuje, której efektów i skutków nikt nawet nie zamierza badać. Kampanię, która w bezprecedensowy sposób rujnuje to, co ogromnym nakładem energii, dobrej woli i z trudem zdobywanych środków próbują osiągnąć wszyscy ci ludzie, którzy pracują nad zmniejszeniem stopnia stygmatyzacji osób chorych psychicznie w naszym kraju.[7] Kampania ta, choć prowadzona pod sztandarem walki z mową nienawiści i wrogością, skrzywdzi wielu, już i tak głęboko cierpiących, ludzi i ich bliskich. Odbywa się wbrew nielicznym rozważnym głosom nawołującym do opamiętania:
Występujemy przeciwko próbom utożsamiania przemocy i zbrodni z zaburzeniami psychicznymi. (…) Tego rodzaju utożsamienia są krzywdzące dla osób z problemami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Mogą się przyczyniać do stygmatyzacji naszych pacjentów i utrwalać w świadomości społecznej krzywdzący i nieprawdziwy obraz zaburzeń psychicznych.[8]
Ta dzika akcja informacyjna stygmatyzująca ludzi chorych nie miałaby miejsca, gdyby nie niosła ze sobą żadnych korzyści. Jak często w tego typu sytuacjach – korzyści wyłącznie politycznych. Wykreowanie wizerunku „niepoczytalnego wariata”, który odstawił leki bardzo pomaga w rozmydleniu oskarżeń o polityczny charakter zabójstwa. Orzekanie poczytalności bez jakiegokolwiek kontaktu z osobą , diagnozowaną ma te oskarżenia uwydatnić. Oskarżony człowiek jest tylko zabawką w rękach zwolenników obu „prawd”, zabawką, którą wyrywają sobie obie strony niepomne na konsekwencje jakie to ze sobą niesie. Podobnie jak eksperci, którzy pozbawieni bezstronności politycznej i niepamiętający wartości etycznych swojego zawodu zaprzedali się za swoje kolejne „pięć minut” w mediach.[9] Wypowiadane z ogromną pewnością siebie komentarze na temat motywów zachowań ludzi, których się nie widziało na oczy, omawianie cech ich osobowości i dyskutowanie o przypisywanych im zaburzeniach psychicznych niosą ze sobą pozorną korzyść samym ekspertom. Oto opinia publiczna uzyskuje potwierdzenie naiwnego przekonania, że psychologowie i psychiatrzy dysponują narzędziami pozwalającymi przeniknąć duszę ludzką, zajrzeć do niej, zrozumieć jej mechanizmy i objaśnić je zwykłym śmiertelnikom, a wszystko to wyłącznie na podstawie urywków wypowiedzi i skrawków informacji. Jakżeż ponętne złudzenie! Niestety, tylko złudzenie, dlatego korzyść jest pozorna. Jak pisałem gdzie indziej, my psychologowie słabo prognozujemy. Pięćdziesiąt lat badań nad możliwością prognozowania samobójstwa pokazało, że nie dysponujemy narzędziami lepszymi niż rzut monetą.[1] Nie lepsi jesteśmy w profilowaniu przestępców. Wyniki niedawnej metaanalizy pokazały, że w obszarze, w którym prognozy stawiane przez profilerów mogą decydować o bezpieczeństwie i życiu ludzi, jesteśmy równie bezradni.[2] Podobnie przygnębiające fakty pokazuje książka brytyjskiego specjalisty w zakresie psychologii sądowej. Nie jesteśmy w stanie prognozować ani szans na resocjalizację, ani tego, jak zachowa się zwolniony warunkowo więzień.[3] Tym bardziej nie jesteśmy w stanie robić tego mając do dyspozycji okruchy informacji. Złudzenie stwarzane przez super ekspertów, to nie tylko wprowadzanie w błąd opinii publicznej. Wśród odbiorców przekazywanych informacji znajdują się sędziowie, nauczyciele, policjanci, lekarze, którzy w swojej pracy nierzadko podejmują decyzje oparte na opiniach psychologów lub psychiatrów. Znajdą się wśród nich również i ci, którzy wkrótce będą badać, przesłuchiwać i sądzić Stefana W. Czy będą w stanie myśleć niezależnie od tych wszystkich opinii, jakie przeczytali i usłyszeli z ust ekspertów? Czy może podejmą decyzje oparte na niepewnych opiniach wypowiadanych z ogromną pewnością siebie? Zabieram głos w tych smutnych dla wielu Polaków okolicznościach nie po to, aby zamknąć usta psychologom i psychiatrom. Przeciwnie, uważam, że są zbyt mało aktywni w życiu społecznym, w ważnych społecznie sprawach. Jestem także głęboko przekonany, że mają bardzo wiele do powiedzenia tam, gdzie psychologia naprawdę coś potrafi. Znamy prawidłowości zmiany postaw ludzi, potrafimy usprawnić komunikację między ludźmi, wiemy, jak ludzie się uczą, rozumiemy mechanizmy pamięci i zapamiętywania, mamy ogromne osiągnięcia w poprawianiu bezpieczeństwa drogowego i powietrznego, zbadaliśmy prawidłowości rozwoju człowieka i podejmowania przez niego decyzji. Czy jednak nadużywanie zaufania do ekspertów polegające na publicznym głoszeniu z dużą pewnością siebie wątpliwych twierdzeń w ostateczności nie spowoduje podważenia tego zaufania? Czy ten festiwal psychologii na odległość, którego jesteśmy świadkami nie podważa zaufania do całej dziedziny? Czy nie deprecjonuje w szczególności tych ekspertów i specjalistów, których wiedza jest pewna i bezpieczna, a oni sami naprawdę zasługują na zaufanie? Chciałbym wierzyć, że publiczne głosy psychologów i psychiatrów, o których piszę, wynikają z troski o złowrogą sytuację, w jakiej znalazło się nasze społeczeństwo. Jeśli jednak w imię walki z mową nienawiści i w trosce o tolerancję odmienności naznaczamy tak ogromnym piętnem tak wielu ludzi, to ani ta walka ani ta troska nie są godne, aby się do nich przyłączyć. Ofiary, jakie po nich pozostaną nie są ofiarami koniecznymi, lecz niepotrzebnym skutkiem bezmyślności i braku dalekowzroczności. Na takim fundamencie nie zbudujemy ani tolerancji ani wrażliwości na innych. [1] Wg danych Fundacji Pro Domo: https://web.archive.org/web/20191209231250/http://fundacjaprodomo.org.pl/schizofrenia-w-liczbach/ [2] https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/psychiatria/schizofrenia-paranoidalna-przyczyny-objawy-i-leczenie-aa-bwFx-WDWM-6qA4.html [3] http://medicus.lublin.pl/2011/11/post-762/ [4] http://www.psychiatria.pl/artykul/agresja-w-schizofrenii/8247 [5] Brekke JS., Prindle C., Bae SW., Long JD. Risks for individuals with schizophrenia who are living in the community. „Psychiatric Services”. 52 (10), s. 1358–66, październik 2001; Fitzgerald PB., de Castella AR., Filia KM., Filia SL., Benitez J., Kulkarni J. Victimization of patients with schizophrenia and related disorders. „The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry”. 39 (3), s. 169–74, marzec 2005. DOI: 10.1111/j.1440-1614.2005.01539.x [6] W chwili, kiedy pisze te słowa, wyszukiwarka Google dla wyrażeń „schizofrenia paranoidalna” i „Stefan W” daje ponad 1600 rezultatów, w większości odsyłających do stron liczących się polskich mediów. [7] http://www.jestemsoba.org.pl/p/o-kampanii_7.html; http://konkurs.kampaniespoleczne.pl/kk_kampanie.php?edycja=2016&kk_id=889&action=szczegoly i wiele innych. [8] http://psychiatria.org.pl/news,tekst,357,oswiadczenie_zarzadu_glownego_polskiego_towarzystwa_psychiatrycznego [9] O niektórych z nich pisałem tutaj: https://tomwitkow.wordpress.com/2019/01/16/festiwal-psychologii-na-odleglosc/, wypowiedzi innych można znaleźć jeszcze tutaj: https://www.fakt.pl/wydarzenia/polityka/ewa-woydyllo-osiatynska-wsrod-politykow-nie-ma-dazenia-do-przebaczenia/mvg56hw, lub tutaj: https://natemat.pl/260695,na-co-choruje-stefan-w-psychiatra-o-zabojcy-adamowicza.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Podobny obraz– Psychologia ma na swoim koncie bardzo dużo ciekawych, cennych odkryć i osiągnięć. W przestrzeni społecznej zajmuje się jednak bardzo wieloma problemami i nie zawsze rzetelnie. Otwartym pytaniem jest, jak wiele to obszarów – mówił w Dwójce dr Tomasz Witkowski.eksp Gościem audycji „O wszystkim z kulturą” był autor książki „Psychoterapia bez makijażu„, a punktem wyjścia do dyskusji nowe wydanie magazynu „Plus-minus” poświęconego próbie odpowiedzi na pytanie o psychologię. Coraz więcej pojawia się opracowań, że to jednak nie jest nauka. O naukowości jakiejś dziedziny decyduje powtarzalność eksperymentów. Jak to wygląda w przypadku psychologii? W jakim stopniu psychoterapia może zmienić życie człowieka? Czy psychologia zastępuje w ponowoczesnych społeczeństwach religię? O tym w nagraniu audycji. *** Tytuł audycji: O wszystkim z kulturą Prowadzi: Michał Szułdrzyński Gość: dr Tomasz Witkowski (autor książki „Psychoterapia bez makijażu”) Data emisji: 17.01.2019 Godzina emisji: 17.30 Żeby posłuchać audycji kliknij ikonę poniżej:
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Festiwal psychologii na odległość

Psychologia słabo prognozuje. Owszem, mamy pewne osiągnięcia w przewidywaniu, na ile dobrze będzie sobie radził kierowca lub lotnik w swojej pracy, czy dziecko jest predystynowane do osiągania sukcesów szkolnych itp.

Psychologia słabo prognozuje. Owszem, mamy pewne osiągnięcia w przewidywaniu, na ile dobrze będzie sobie radził kierowca lub lotnik w swojej pracy, czy dziecko jest predystynowane do osiągania sukcesów szkolnych itp. Jednak kiedy przychodzi do przewidywań, od których zależy życie lub śmierć, los i bezpieczeństwo innych ludzi rozkładamy ręce. Pięćdziesiąt lat badań nad możliwością prognozowania samobójstwa pokazało, że nie dysponujemy narzędziami lepszymi niż rzut monetą.[1] Nie lepsi jesteśmy w profilowaniu przestępców. Wyniki niedawnej metaanalizy pokazały, że w obszarze, w którym prognozy stawiane przez profilerów mogą decydować o bezpieczeństwie i życiu ludzi, jesteśmy podobnie bezradni.[2] Podobnie przygnębiające fakty pokazuje książka brytyjskiego specjalisty w zakresie psychologii sądowej. Nie jesteśmy w stanie prognozować ani szans na resocjalizację, ani tego, jak zachowa się zwolniony warunkowo więzień.[3] Jednak zarówno przyroda, jak i rynek nie znoszą pustki. Tam, gdzie ludzie uczciwi rozkładają ręce mówiąc: „nie potrafię, nie mam narzędzi”, tam wkraczają ci, którzy nie mają skrupułów. Na tle niemocy tych pierwszych jawią się nam jako super eksperci. Wypowiadają swoje sądy szybko i pewnie na podstawie śladowych danych. Jeśli opatrują je określeniami odnoszącymi się do prawdopodobieństwa, to wyłącznie po to, aby zapewnić sobie drogę odwrotu. Super-eksperci o umiejętnościach przekraczających możliwości prognozowania jakie wypracowała cała ich dziedzina, pojawiają się szczególnie chętnie tam, gdzie dochodzi do tragedii, gdzie zło odbiera mowę innym, a większość wprawia w przygnębienie lub rozpacz. Tak stało się również kilka dni temu, po tragedii, jaka miała miejsce podczas finału 27 Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w Gdańsku. Już kolejnego dnia na portalu Wyborcza.pl pojawiła się rozmowa Agnieszki Kublik z psychologiem społecznym prof. Januszem Czapińskim, podczas której szczegółowo wyjaśniał motywy postępowania zabójcy:
Liczą się fakty. A faktem jest, że zrobił to na finale Wielkiej Orkiestry, bo tak zaplanował, a nie dlatego, że był jednym z kilkuset widzów w Gdańsku, którzy byli blisko estrady. A skoro zaplanował, to znaczy, że chodziło mu o to, żeby w szczytowym momencie wielkiego święta Polaków, jakim jest finał WOŚP, dokonać ataku na prezydenta Adamowicza. A to, co krzyczał – że został niesprawiedliwie skazany i potraktowany przez PO – to jest jego opowieść, żeby ten jego atak uczynić nie tylko zrozumiałym, ale także akceptowalnym przez wiele środowisk popierających PiS. [4]
I dalej:
Moim zdaniem to, że ugodził akurat Adamowicza, kiedyś związanego z Platformą, to, że wykrzyczał, iż PO go torturowała, to nie był główny motyw. Była nim chęć zaistnienia. I zaistniał. Dlatego wybrał ten moment wysyłania światełka do nieba.[5]
Uzupełnijmy, że prof. Czapiński nie rozmawiał wcześniej z napastnikiem ani nie zapoznał się z jego dokumentacją medyczną, co nie przeszkodziło mu w postawieniu diagnozy na odległość:
Niewątpliwie nożownik był przy zdrowych zmysłach, ale oczywiście jakieś zaburzenia osobowości zapewne ma. Wcześniej został skazany i odsiedział karę więzienia, to znaczy, że sąd go potraktował jako człowieka poczytalnego. I w niedzielę, gdy zaatakował prezydenta Gdańska, też był człowiekiem poczytalnym, o czym świadczy to, że załatwił sobie przepustkę, że miał ze sobą narzędzie zbrodni. To był rozmyślny, intencjonalny akt.[6]
W festiwalu diagnozowania na odległość wziął udział zresztą nie tylko prof. Czapiński. Wkrótce po nim swoje zdanie wygłosił dr Bogdan Lach, przedstawiający się jako profiler kryminalny:
Widać, że ma zaburzenia osobowości, które idą w kierunku paranoidalnym.[7]
Mówił też wiele o motywach postępowania napastnika. Z innych źródeł mogliśmy się dowiedzieć, że:
Sefan W. leczył się w Poradni Zdrowia Psychicznego. Zabójca Pawła Adamowicza miał rozpoznaną schizofrenię paranoidalną. Mężczyzna jakiś czas temu odstawił lekarstwa.[8]
Dowiedzieliśmy się ponadto, że to, co prof. Czapiński zdiagnozował na odległość,
Biegli lekarze psychiatrii będą próbowali orzec, czy w chwili popełnienia przestępstwa Stefan W. był poczytalny, czy miał zdolności do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim zachowaniem.[9]
Cóż, zwykli eksperci potrzebują danych medycznych i badań, super-eksperci po prostu wiedzą. Prawdopodobnie wiedzą tym bardziej im bardziej media pożądają ich opinii im bardziej rzetelni eksperci z szacunku do swojego zawodu odmawiają wygłoszenia swojego osądu. Jednak i ta ostatnia opinia, choć w świetle dwóch poprzednich wyglądająca na wyważoną, pozostawia wiele do życzenia. Warto na nią spojrzeć poprzez pryzmat niezwykle trzeźwego oświadczenia Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, które stwierdza m.in.:
Chcielibyśmy także zaapelować o to, aby nie poszukiwać łatwych rozwiązań szoku wzbudzonego tą tragedią w kojarzeniu jej z osobami z zaburzeniami psychicznymi. Te tragiczne wydarzenia wywołują w społeczeństwie zaskoczenie, niedowierzanie, a w konsekwencji pragnienie znalezienia wyjaśnienia tego co się stało.  W tej naturalnej potrzebie rozumienia i poszukiwania odpowiedzi na pytanie „dlaczego doszło do tej tragedii?” nie powinniśmy szukać fałszywych, uproszczonych wyjaśnień. Takim nieprawdziwym wyjaśnieniem jest sugerowanie, że wyłącznie osoby chore psychicznie mogą dopuścić się aktów przemocy. Agresja, nienawiść czy chęć odwetu nie znają podziału na chorych i zdrowych i są znane wielu osobom. Występujemy przeciwko próbom utożsamiania przemocy i zbrodni z zaburzeniami psychicznymi. Wszelkie tego rodzaju próby służą wyłącznie znalezienia prostych rozwiązań problemów, z którymi trudno nam sobie poradzić w naszych myślach i emocjach. Powinniśmy być tego świadomi. Tego rodzaju utożsamienia są krzywdzące osób z problemami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Mogą się przyczyniać do stygmatyzacji naszych pacjentów i utrwalać w świadomości społecznej krzywdzący i nieprawdziwy obraz zaburzeń psychicznych.[10]
Może więc wystarczy zamknąć usta z poszanowania powagi tragedii, która wstrząsnęła ogromną liczbą Polaków, ale również z szacunku do własnego zawodu i ludzi chorych psychicznie, którzy najwięcej na takich diagnozach ucierpią? W lutym 2013 roku psychologowie polscy publicznie potępili wypowiedzi dwóch psychologów komentujących głośne wówczas sprawy kryminalne – Zbigniewa Nęckiego i Teresy Gens publikując w mediach protest zatytułowany Przeciw psychologii na odległość. Nie przystąpiłem wówczas do tego protestu, bo moim zdaniem nosił on znamiona linczu, o czym szerzej pisałem na swoim blogu.[11] Miał też swoje drugie dno, o którym ciekawie napisał na blogu Bogusław Śliwerski.[12] Podpisało się jednak pod nim wielu znanych polskich psychologów. Dzisiaj nawet nie sposób sprawdzić, czy nazwisko Czapińskiego lub Lacha pojawiło się na tej liście. Ciekawi mnie też niezmiernie, jak zachowa się w obliczu tych wydarzeń środowisko psychologów polskich. Wiem, wiem, jestem częścią tego środowiska, bez względu na to, jak ono chciałoby się do mnie zdystansować, ale moje ubranie klei się już od łatek które na mnie przez ostatnie kilkanaście lat naklejano. To naprawdę niefajne uczucie poczuć, że doklejają mi kolejne, pozostawię zatem inicjatywę innym. P.S. Niestety, wydarzenia takie, których jesteśmy ostatnio świadkami wiążą się również ze zjawiskami fascynacji złem i wykorzystywaniem jej przez media. Poza zmieniającymi się aktorami, reguły pozostają niezmienne. Rozmawiałem o nich pięć lat temu z red. Eweliną Pietrygą, a rozmowa została opublikowana na łamach „Rzeczpospolitej”. Zainteresowanych zapraszam do lektury tutaj: devil_show [1] https://tomwitkow.wordpress.com/2017/01/30/samobojstwo-kolejna-ogromna-porazka-psychologii/ [2] Fox, B., & Farrington, D. P. (2018). What have we learned from offender profiling? A systematic review and meta-analysis of 40 years of research. Psychological Bulletin, 144(12), 1247–1274. https://doi.org/10.1037/bul0000170 [3] R.A. Forde, Bad Psychology: How Forensic Psychology Left Science Behind. Jessica Kingsley Publishers 2017. [4] http://wyborcza.pl/7,75398,24362309,prof-janusz-czapinski-o-ataku-na-prezydenta-adamowicza-to.html [5] Tamże. [6] Tamże. [7] http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,24361288,profiler-o-nozowniku-z-gdanska-prawdopodobnie-ma-zaburzenia.html?utm_source=facebook.com&utm_medium=SM&utm_campaign=FB_Gazeta_Wyborcza&fbclid=IwAR2kp6si9jmjic3fY8zR0KFlC-pwZuIBAuO7QJpchCetwfmwBokVfmIG310 [8] https://natemat.pl/260749,zabojca-adamowicza-mial-schizofrenie-paranoidalna-niedawno-odstawil-leki?fbclid=IwAR03Ohs1lZNHWG7k7jeQp6R96hveT_GKSPUZZs_MEY84usVBcIsXzNgY8Fw [9] Tamże. [10] http://psychiatria.org.pl/news,tekst,357,oswiadczenie_zarzadu_glownego_polskiego_towarzystwa_psychiatrycznego [11] https://web.archive.org/web/20161110122424/https://tomaszwitkowski.pl/index.php?post=194 [12] http://sliwerski-pedagog.blogspot.com/2013/02/medialne-polowanie-na-autorytety.html
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

We wtorek 11 grudnia o godz. 10:00 w audycji OFF Czarek prowadzonej przez redaktora Cezarego Łasiczkę w radiu Radio TOK FM rozmawialiśmy na temat wyników najnowszego psychologicznego projektu replikacyjnego Many Labs 2, kryzysu replikacyjnego i tego wszystkiego, co z tego wynika. Zapraszam do wysłuchania audycji!

Więcej o wynikach Many Labs 2 i ich konsekwencjach w jednym z moich poprzednich wpisów:

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o wynikach projektu replikacyjnego Many Labs 2 i o kryzysie replikacji w psychologii. Część porażek da się wyjaśnić zmianą warunków – dzieci wychowują się dziś inaczej niż dwadzieścia lat temu – ale charakterystyczne jest coś innego: im silniejszy był efekt w pierwotnym badaniu, tym lepiej się replikował. Problemem jest więc publikowanie badań o słabych efektach i małej mocy statystycznej, na co psychologowie zwracali uwagę już od lat 60.

Mówiłem też o paradoksie: mimo kolejnych skandali popularność psychologii jako kierunku studiów i zawodu wciąż rośnie, oraz o pracach nad ustawą o zawodzie psychologa.


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak bardzo jest zdeprawowana psychologia akademicka?

Rozmowa w anglojęzycznym podcaście o korupcji w psychologii akademickiej: publikuj albo zgiń, paradoks pogarszających się statystyk zdrowia psychicznego, śmieciowa nauka i moja prowokacja w stylu Sokala.

To tytuł, jaki nadał naszej rozmowie Danny Whittaker, autor bloga My Own Worst  Enemy. Można jej posłuchać w formie podcastu: Lub obejrzeć i posłuchać w Youtube:

O czym rozmawialiśmy

Rozmowa w anglojęzycznym podcaście była kontynuacją wcześniejszych odcinków ze Scottem Lilienfeldem i Williamem Epsteinem, ale tym razem dotyczyła nie tylko nieskuteczności, lecz także jawnych kłamstw i korupcji w psychologii. Badacz musi publikować albo zginie. Łatwiej więc wyizolować dwa–trzy czynniki i opublikować nieistotny wynik, niż mierzyć się ze złożonością ludzkiego umysłu. Narzędzia do badania tej złożoności mamy, tylko wybraliśmy inną drogę.

Prowadzący zwrócił uwagę na paradoks: im więcej badań, psychologów i terapeutów, tym gorsze statystyki zdrowia psychicznego. Odpowiadam, że takich statystyk nie można traktować jak pomiarów temperatury czy masy, bo żadnego zaburzenia psychicznego nie da się dziś stwierdzić za pomocą biologicznego markera. Ich wzrost w dużej mierze odzwierciedla to, jak definiujemy i diagnozujemy problemy. Rozmawiamy też o „śmieciowej nauce”: dziwacznych, bezużytecznych badaniach, które dostają finansowanie, bo czasopisma i grantodawcy chcą oryginalnych wyników.

Opowiadam o mojej prowokacji sprzed lat, zainspirowanej mistyfikacją Alana Sokala. Pod pseudonimem napisałem artykuł o wymyślonej, kompletnie bzdurnej terapii, okraszony fizyką kwantową i „polami morficznymi” Ruperta Sheldrake’a, i wysłałem go do popularnego pisma psychologicznego, które miało radę naukową. Tekst opublikowano. Chciałem sprawdzić, co przechodzi przez sito redakcji pism, które trafiają do umysłów potencjalnych pacjentów. Na koniec zdradzam, jaką książkę zabrałbym na bezludną wyspę: „Starego człowieka i morze” Hemingwaya.

Całą historię tej prowokacji opisałem w „Zakazanej psychologii”; zapis znajdziesz też w zakładce „Historia pewnej prowokacji” w menu.

Zapraszam również do lektury bardzo interesującego bloga Danny’ego: My Own Worst Enemy
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czemu wszyscy są przekonani, że znają się na psychologii?

Czy wszyscy znają się na psychologii? Czy każdy człowiek jest inny i niepowtarzalny? Czy istnieją uniwersalne przyczyny naszych problemów? Jak rozpoznać fałszywe obietnice uproszczonej psychologii? Co to jest replikacja? Czy połowa wiedzy w psychologii jest fałszywa? Czym jest efekt schyłkowy? Czym jest zasada Goldwatera? Czy powinniśmy publicznie diagnozować polityków? Jak prezydent Trump przyczynił się do zmiany zasad etycznych obowiązujących psychologów? To tylko niektóre z wielu pytań, na które próbowaliśmy odpowiedzieć w trakcie zaledwie dwudziestominutowej rozmowy z redaktor Karoliną Głowacką w „Weekendowym poranku radia TOK FM”. Aby posłuchać podcastu audycji kliknij ikonkę PLAY.   

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o infantylizacji psychologii w rozmowach prywatnych i publicznych. Mówiłem o fałszywym humanizmie: powtarzamy, że każdy jest inny i niepowtarzalny, a potem wszystkie problemy – w rodzinie, w pracy, a nawet z zębami – tłumaczymy jedną przyczyną, na przykład stresem. Podpowiadałem, co powinno zapalić czerwoną lampkę: jedno wyjaśnienie dla wielu zjawisk i nadmierne obietnice.

Rozmawialiśmy też o kryzysie replikacji, o upraszczaniu wyników badań w mediach („bałaganiarze są inteligentniejsi”) i o zasadzie Goldwatera, która zabrania psychiatrom i psychologom diagnozowania polityków na odległość – oraz o pytaniu, czy kandydat na zwierzchnika sił zbrojnych nie powinien przechodzić badań, jakich wymagamy od właściciela broni.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Żyć z autyzmem – zapis video ze spotkania

We wtorek, 27 listopada 2018 roku miałem przyjemność poprowadzić we Wrocławiu spotkanie z Rafałem Motriukiem, dziennikarzem naukowym i autorem książki „Autistic Son, Desperate Dad”. Podczas spotkania staraliśmy się przybliżyć uczestnikom odpowiedzi na szereg pytań: Czym jest wysokofunkcjonujący autyzm? Jak rozpoznać jego cechy i co one oznaczają dla osoby autystycznej, jej rodziny i otoczenia? Jak im pomóc i czy taka pomoc w ogóle jest potrzebna? Co zrobić, by ludzie z autyzmem – czasem niepełnosprawni – stali się wyjątkowymi pracownikami w firmach? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania zapisu video spotkania, a także do lektury książki Rafała Motriuka. Znalezione obrazy dla zapytania autistic son, desperate dad
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?

Wyniki kolejnego dużego projektu replikacyjnego pokazały, że zaledwie w przypadku połowy znanych eksperymentów psychologicznych udaje się uzyskać te same wyniki.

Wyniki kolejnego dużego projektu replikacyjnego pokazały, że zaledwie w przypadku połowy znanych eksperymentów psychologicznych udaje się uzyskać te same wyniki. Przez kilka lat 186 badaczy z 60 różnych laboratoriów, z 6 różnych kontynentów, reprezentujący 36 różnych narodowości, skupionych w Many Labs 2 prowadziło replikację 28 głośnych badań. W każdym z nich wzięło udział około 7000 osób badanych z różnych kultur. Dla porównania, w replikowanych badaniach przeciętnie było 112 osób. Wyniki jednoznacznie pokazały, że replikowalność eksperymentów nie zależy od kontekstu kulturowego. Brian Nosek twierdzi, że mogą okazać się one nawet ważniejsze niż ogłoszone w 2015 roku rezultaty prowadzonego przez niego Reproducibility Project, w ramach którego udało się zreplikować zaledwie 36% eksperymentów. Prace wybierano do replikacji na podstawie szeregu kryteriów, wśród których uwzględniono częstość cytowań pokazująca wpływ danej pracy na całą psychologię. Innym, bardziej technicznym kryterium była możliwość przeprowadzenia badań online, za pomocą Internetu na platformie, do której mogli mieć dostęp badacze z wszystkich 60 laboratoriów. Wśród eksperymentów, których nie udało się potwierdzić znalazł się ten, w wyniku którego odkryto efekt Lady Makbet polegający na tym, że podobnie jak bohaterka dramatu Szekspira prześladowana wspomnieniami własnych zbrodni była przekonana, że na jej rękach widać ślady krwi, tak badani proszeni o przypomnienie sobie jakiegoś swojego zachowania związanego z naruszeniem norm moralnych mieliby mieć silniejszą tendencję do zachowań związanych z przywracaniem i utrzymywaniem fizycznej czystości. Nie uzyskano również potwierdzenia wyników, które pokazywały, że ludzie wychowujący się z rodzeństwem są bardziej altruistyczni od jedynaków. Zawiodły próby potwierdzenia wyników eksperymentów, podczas których wykazano, że badani wykonujący zadania związane z wykorzystywaniem słów określających ciepło są bardziej skłonni do wiary w globalne ocieplenie niż ci, którzy wykonywali zadania związane z wykorzystaniem słów określających zimno. Weryfikacji nie przeszedł również słynny eksperyment Yoela Inbara z 2009 roku, pokazujący, że ludzie, którzy najpierw doświadczyli uczuć odrazy byli później bardziej homofobiczni od osób badanych z grupy kontrolnej. Z powodzeniem natomiast zreplikowano badania Daniela Kahnemana, laureata nagrody Nobla, który wraz z Amosem Tversky’m odkrył tzw. efekt framingu polegający na tym, że ludzie mając te same dane, podejmują różne decyzje w zależności od kontekstu, w jakim te dane im zaprezentowano. Many Labs 2 potwierdziło wyniki badań z 2007 roku nad tzw. dylematem wagonika. Podobnie jak w pierwotnym eksperymencie, tak i tym razem większość badanych uznała za niedopuszczalne wepchnięcie jednej osoby na tory, aby zatrzymać wagonik mogący zabić pięć innych osób. Trudy replikacji przetrwały również eksperymenty nad podstawowym efektem atrybucji polegającym na tendencji do wyjaśniania zachowania obserwowanych osób w kategoriach przyczyn wewnętrznych i stałych (np. cech charakteru) przy jednoczesnym niedocenianiu zewnętrznych wpływów sytuacyjnych. Wszystkim autorom biorącym udział w projekcie należą się ogromne wyrazy szacunku i uznania. Zrezygnowali oni z powszechnej pogoni za oryginalnością i uprawianiem swojej wąskiej działki na rzecz sprawdzenia solidności naszej wiedzy. Narazili się wielu przedstawicielom psychologii, którzy, podobnie jak miało to miejsce w 2015 roku, nie omieszkają zdeprecjonować ich wysiłków. Jakkolwiek ich praca jest kroplą w powodzi codziennie publikowanych nowych wyników, to jest to kropla, która pozwala mieć nadzieję na to, że nasza dziedzina nie pogrąży się w chaosie. Za chwilę z pewnością usłyszycie wiele usprawiedliwień takiego stanu psychologii w jakim się znalazła. Wiele z nich mieliśmy szansę już poznać[1]. Nie wątpię też, że wielu naukowców będzie starało się wykazać, że wysiłki Many Labs 2 niczego nie dowodzą. Nie wierzcie tym uczonym! Idę w zakład, że będą was zwodzić starymi sprawdzonymi chwytami retorycznymi, których nie zmieniają od lat. Pamiętajcie, że wyjaśnienia, które Wam zaoferują pochodzą od ludzi, których rzetelność pracy została właśnie podważona. Zresztą, czy uwierzylibyście uczniom, którzy kolejny raz nie odrobili zadania domowego? Albo więźniom wyjaśniającym przyczyny kryzysu i buntu w więzieniu? Stawiam dolary przeciwko orzechom, że interpretując wyniki zespołu Many Labs 2 uczeni wykorzystają następujące „żelazne” argumenty:
  1. Psychologia to bardzo młoda nauka, dlatego nie można od niej oczekiwać tak silnych rezultatów, jakich oczekujemy od innych nauk.
  2. W innych naukach jest nie lepiej, a bywa nawet gorzej, np. w medycynie. Dlaczego wszyscy atakują psychologię?
  3. Przedmiotem badań psychologii jest najbardziej złożony obiekt z jakim nauka w ogóle może mieć do czynienia, dlatego trudno oczekiwać jednoznacznych i stabilnych wyników badań.
  4. Fakt, że zweryfikowano tak wiele eksperymentów i ujawniono słabość wyników świadczy o sile nauki, o jej samokorygującym charakterze, a nie o słabości.
  5. 50% procent to bardzo dużo i świadczy o sile nauki, nie o jej słabości (szklanka jest do połowy pełna).
  6. Projekt Many Labs 2 zawiera błędy metodologiczne.
  7. Dodatkowo inicjatorm projektu przypną łatkę czarnych owiec, które podważają (i tak już nadszarpnięte!) zaufanie do nauki.
Pierwszy z nich odwołuje się do faktu, że psychologia to bardzo młoda nauka i bywał już nie raz wykorzystywany do usprawiedliwiania jej porażek.
Po pierwsze, psychologia jest stosunkowo młoda (naukowa ma niewiele ponad 100 lat, a społeczna – mniej więcej 70), w dodatku do niedawna zaliczano ją do humanistyki. Mimo to formułuje ogólne prawidłowości dotyczące ludzkiej psychiki, opierając się na danych empirycznych gromadzonych za pomocą rozbudowanego aparatu badawczego[2].
Niestety, autorzy tego cytatu nie zauważyli (lub nie chcieli zauważyć) tego, co osiągnęła w czasie niecałych 100 lat genetyka, mechanika kwantowa czy biologia molekularna. Nanotechnologia dla osiągnięcia tak niezwykłego poziomu zaawansowania, jaki dzisiaj obserwujemy potrzebowała zaledwie około 50 lat. Przykłady można mnożyć i w zależności od kontekstu wypadać korzystniej lub mniej korzystnie. Ale argument wieku poza swoją elastycznością jest zabiegiem czysto retorycznym. Aby z niego korzystać przyjmuje się założenie, że psychologia narodziła się w 1879 roku kiedy to Wilhelm Wundt otworzył swoje laboratorium w Lipsku, a William James na Harwardzie. Czego można zatem oczekiwać od nauki, która ma zaledwie 139 lat? Jak można porównywać jej osiągnięcia na przykład z astronomią, która sięga czasów Ptolemeusza, a więc liczy sobie prawie dwa tysiące lat? Przyjęcie roku 1879 jako daty narodzin psychologii oznacza zignorowanie dorobku takich myślicieli, jak Kartezjusz, Berkley, Hume czy J.S. Mill, którzy interesowali się kluczowymi problemami psychologii począwszy od XVII wieku. Nie można też nie wspomnieć o odcięciu się od paru starożytnych Greków, w tym od Arystotelesa, który wprowadził do rozważań pojęcie psyche. Jedno z najbardziej monumentalnych dzieł poświęconych melancholii autorstwa Roberta Burtona zostało opublikowane w 1621 roku. I ono powinno konsekwentnie zostać wyrzucone na śmietnik historii przez zwolenników roku 1879, jako roku zerowego w psychologii. W ślad za nim powędrują za burtę odkrycia Helmholtza nad przewodnictwem impulsów nerwowych z połowy XIX wieku oraz wyniki eksperymentów nad hipnozą przeprowadzone przez Paysesegura w 1830 roku we Francji. Izaak Newton, człowiek podobno dość mocno skoncentrowany na sobie, a nawet narcystyczny, w liście do Hooke’a napisał jednak: „Jeśli widzę dalej, to tylko dlatego, że stoję na ramionach olbrzymów”. Co sprawia, że niektórzy przedstawiciele dziedziny, której osiągnięcia nie dorównują temu, czego dokonał Newton, nie pozwala im na dostrzeżenie tego, czyje ramiona depczą? Czy z tych samych powodów nie słyszą również głosów nawołujących od dawna do opamiętania? W najprostszych badaniach, gdzie siłę związku dwóch zmiennych określa się współczynnikiem korelacji, wynikiem jest liczba podana z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. John Hunter w artykule opublikowanym w 2001 roku pod znamiennym tytułem The desperate need for replications[3] wylicza, że aby podać dokładny wynik takiej korelacji powinniśmy dysponować zawrotną liczbą 153 669 osób badanych! Dla uzyskania dokładności do jednego miejsca po przecinku powinniśmy zbadać 1544 osoby. W naukach społecznych niezwykle rzadkie są przypadki nawet takich liczebności, jak ta ostatnia. Aby uzyskać dokładność korelacji do jednego miejsca po przecinku powinniśmy powtórzyć badanie ośmiokrotnie. Jeżeli chcielibyśmy uzyskać dokładność do drugiego miejsca po przecinku, potrzebnych byłoby nam 800 badań po 200 osób każde. A to wszystko przy założeniu, że zostały one zaprojektowane i przeprowadzone w perfekcyjny sposób, nie pozostawiający miejsca na błędy np. wynikające z nielosowego doboru próby. Dodać należy, że analizujemy najprostszy możliwy związek dwóch zmiennych, tak proste badanie, jakich obecnie już się niemal nie prowadzi. W rzeczywistości najczęściej badamy dużo większą ilość zmiennych, a wymagania co do liczebności rosną w postępie niemal geometrycznym. Zdaniem Huntera, stosowanie twórczego podejścia jako głównego kryterium publikowanych prac jest zabójcze dla nauki, stąd wołał o repliki badań. Ale któżby słuchał jego nawoływań? W tym czasie większość uczonych była zajęta produkowanie sexy results, które podchwycą media, które wypromuje się celnym wystąpieniem podczas TED. Do replikacji nawoływał nie tylko zresztą Hunter. Jednak również głos tych pozostałych nielicznych autorów pozostawał niezauważony[4]. Znaczenie ich postulatów podkreśla fakt, że około połowa z 10 milionów wszystkich ukazujących się drukiem artykułów naukowych nigdy nie jest cytowana choćby nawet raz w ciągu roku, od ich ukazania się[5]. Biorąc pod uwagę fakt, że naukowcy powinni cytować wszystkie artykuły, na których opierają swoją pracę, oznacza to, że artykuł, który nigdy nie został zacytowany nie miał żadnego wpływu na jakiegokolwiek naukowca na świecie, a co za tym idzie, nie miał również jakiegokolwiek wpływu na rozwój nauki. Ta niecytowana połowa produkcji społeczności naukowej to liczba ok. 5 milionów artykułów, pozostających niesprawdzonymi, niezreplikowanymi i prawdopodobnie nawet przez nikogo nie czytanymi. Nawet z tak wysoko w świecie naukowym cenionej Listy Filadelfijskiej 20 procent publikacji nie jest cytowana[6]. Jeśli od tego odjęlibyśmy jeszcze tak powszechne wśród naukowców autocytowania i cytowania pojedyncze, często grzecznościowe wynikające z poczucia wzajemności, to naukowy śmietnik rośnie w oczach. Czy nie lepiej byłoby, aby zamiast „twórczo” produkować nieprzydatne nikomu wyniki badań replikować te istniejące i przyczyniać się do stworzenia solidnych podwalin wiedzy, „powiększania zasobu potwierdzonej wiedzy”, jak określał ten proces Robert Merton? Czy w obliczu tak ogromnej rozrzutności energii i marnotrawstwa zasobów uczciwym jest zasłanianie się argumentami odwołującymi się do wieku naszej dziedziny? Kolejne argumenty, które wyliczyłem, a które zostaną z pewnością wykorzystane do usprawiedliwiania kryzysu replikacyjnego wymagają sporo miejsca i uwagi, dlatego zajmę się nimi w miarę możliwości w kolejnych wpisach. Tymczasem czytelników odsyłam do podobnych postów: O wolności uczonych i sposobach korzystania z niej A Scientist Pushes Psychology Journals toward Open Data Jak (bardzo) nauka może być nienaukowa? Problemami poruszanymi w tym wpisie zajmowałem się również w swoich książkach: Zakazana psychologia. Pomiędzy szarlatanerią a nauką. Tom 1 Zakazana psychologia. Nauka kultu cargo i jej owoce. Tom 2 Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy Psychology Led Astray. Cargo Cult in Science and Therapy A także w będącej w druku: Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych. Tom 3 [1] Np. https://tomwitkow.wordpress.com/2015/09/26/o-wolnosci-uczonych-i-sposobach-korzystania-z-niej/ [2] http://wyborcza.pl/magazyn/1,124059,18851675,psychologia-to-nie-sciema.html?fbclid=IwAR0QAs7aTsmNVZECC-uQ1hPmvsOFJqBsYw66h20QhLcCnSwxcxPOUPgrUEY [3] „Journal of Consumer Research”, 28, s. 149-158, 2001. [4] Np.: B. Schneider, Building a scientific community: The need for replication. „Teachers College Record”, 106, s. 1471-1483, 2004. [5] J.R. Cole, S. Cole, The Ortega hypothesis. „Science”, 178, s. 368-375, 1972. [6] M.W. Grabski, Uczciwość i wiarygodność nauk. „Osiągnięcia Nauki i Techniki Kierunki Rozwoju i Metody, Konwersatorium Politechniki Warszawskiej”, 7, 1-11. (w:) „Miesięcznik Politechniki Warszawskiej”, 5, 2006.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zapraszam na spotkanie autorskie w Warszawie

Jedyna w swoim rodzaju księgarnia-kawiarnia „PSYCHE” będzie gospodarzem spotkania autorskiego poświęconego mojej najnowszej książce Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach 22 listopada 2018 roku o godzinie 18:00.  Zapraszam wszystkich czytelników mojego bloga na spotkanie. To jedyna i niepowtarzalna okazja, aby porozmawiać o trudnych problemach poruszanych w książce bez pośrednictwa mediów społecznościowych – twarzą w twarz, tak, jak jeszcze do niedawna ludzie rozmawiali ze sobą. Szczegóły wydarzenia na FB: https://www.facebook.com/events/1113749055459789/ Więcej o mojej książce TUTAJ. Tych, którzy chcieliby pohejtować, zapraszam do lektury mojego Zwięzłego poradnika dla hejterów i komentowanie przy pomocy numerków. Szkoda ścierać palce na klawiaturze!

Książka w sprzedaży TUTAJ!

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Człowiek jest zły – przekłamania o słynnych eksperymentach psychologii społecznej

Image result for budapestCo udowodniły słynne eksperymenty psychologii społecznej? Ile prawdy jest w obiegowych przekonaniach na ich temat? Czy podręczniki psychologii przedstawiają je rzetelnie? Czy Asch, Milgram, Zimbardo i inni znani badacze ukrywali coś przed nami? Jaka jest różnica pomiędzy demonstracją a falsyfikacją? To tylko niektóre z pytań, na które spróbuję udzielić odpowiedzi podczas wykładu zatytułowanego Człowiek jest zły – przekłamania o słynnych eksperymentach psychologii społecznej.  Wykład wygłoszę na zaproszenie Uniwersytetu Otwartego powołanego przez Stowarzyszenie Polonia Nova 17 listopada, 2018 roku o godz. 15:00 w Budapeszcie w siedzibie Stowarzyszenia przy ulicy Jókai ter1. Wszystkich zainteresowanych, którzy w tym czasie będą w tym pięknym mieście, w imieniu organizatorów serdecznie zapraszam!
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prośba do Naukowego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej

29 maja 2017 roku „Gazeta Wyborcza” w dodatku „Magazyn Reporterów – Duży Format” opublikowała obszerny materiał poświęcony nadużyciom w psychoterapii autorstwa Ewy Kalety. W artykule zatytułowanym: autorka opisała historie dwóch pacjentek.

Dzisiaj wysłałem do Zarządu NTPP prośbę o pomoc pacjentce w związku z psychoterapią, o której Zarząd wcześniej publicznie wypowiedział się, że „to nie była psychoterapia”. Szczegóły w przytoczonym poniżej liście. O rozwoju sytuacji będę na bieżąco informował na blogu.      Wrocław, 29.10.2018

Zarząd

Naukowego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej

29 maja 2017 roku „Gazeta Wyborcza” w dodatku „Magazyn Reporterów – Duży Format” opublikowała obszerny materiał poświęcony nadużyciom w psychoterapii autorstwa Ewy Kalety. W artykule zatytułowanym: Przytulam panią wirtualnie. Co wolno podczas psychoterapii? autorka opisała historie dwóch pacjentek. Dwa tygodnie później na łamach „Dużego Formatu” ukazał się list Naukowego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej komentujący ww. reportaż, który zatytułowano To nie była psychoterapia. W liście tym przekonywaliście Państwo czytelników, że wydarzeń, jakie stały się udziałem bohaterek reportażu nie można klasyfikować jako psychoterapii. Dzisiaj jedna z opisanych kobiet odpowiada na wielokrotne oskarżenia psychoterapeuty przed warszawskimi sądami, w których nikt nie poddaje w wątpliwość faktu, że to, w czym uczestniczyła było psychoterapią. Niestety, również polskie prawo nie chce i nie potrafi odróżnić relacji psychoterapeutycznej od zwykłej relacji międzyludzkiej. Jedynym sposobem, aby przekonać sąd, że (jak Państwo twierdziliście w swoim liście) to nie była psychoterapia i pomóc prawnikom zrozumieć jej specyfikę, jest opinia psychoterapeuty, który wystąpi w charakterze specjalisty i eksperta. Nie jest on niestety powoływany z urzędu, leży to wyłącznie w gestii pacjentki. Proszę zatem, aby Naukowe Towarzystwo Psychoterapii Psychodynamicznej w interesie społecznym oddelegowało terapeutę, który po głębszym zbadaniu sprawy w imieniu Towarzystwa sporządzi na potrzeby odpowiednich organów rzetelną opinię na temat domniemanej psychoterapii. Myślę, że takie działanie przyczyni się do umocnienia pozytywnego wizerunku psychoterapii bardziej niż jakiekolwiek publikacje medialne, a ja ze swej strony gwarantuję, że będę pierwszym, który z przyjemnością publicznie zaprezentuje światu tak szlachetne działanie w obronie wizerunku psychoterapii i w trosce o dobro pacjenta. Ponieważ oskarżona jest osobą ubogą (do czego przyczyniły się m. in. wieloletnie wydatki na to, co określa mianem psychoterapii), liczę na to, że podejmiecie się Państwo tego zadania pro publico bono. Wszelkie informacje umożliwiające kontakt z pacjentką i zapoznanie się ze sprawą przekażę natychmiast, po otrzymaniu od Państwa pozytywnej odpowiedzi.

Z poważaniem,

Dr Tomasz Witkowski

Moje wcześniejsze wpisy związane z tą sprawą:

Tylko małe dzieci wierzą, że jeśli zakryją oczy, to stają się niewidoczne dla innych

Co wolno psychoterapeucie?


Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nie leczyć czy leczyć źle?

Zapraszam do lektury artykułu, który ukazał się 14 września w „Rzeczpospolitej”. Jest to kolejny (link do poprzedniego) felieton z cyklu zawierającego moje refleksje na temat etyki leczenia i prowadzenia psychoterapii, a w szczególności dochowania wierności zasadzie primum non nocere.

Zapraszam do lektury artykułu, który ukazał się 14 września w „Rzeczpospolitej”. Jest to kolejny (link do poprzedniego) felieton z cyklu zawierającego moje refleksje na temat etyki leczenia i prowadzenia psychoterapii, a w szczególności dochowania wierności zasadzie primum non nocere. 

Nie leczyć czy leczyć źle

Wiele osób oferujących usługi w zakresie medycyny i psychoterapii zapomniało o istnieniu zasady „po pierwsze, nie szkodzić”. A nieefektywne leczenie jest przysparzaniem cierpienia pacjentowi. W psychoterapii to bardzo powszechne zjawisko.
Po pierwsze, nie szkodzić – jedna z najbardziej bezwarunkowo akceptowanych zasad, które studentom medycyny wbija się do głów od pierwszych zajęć, jest tak wszechobecna, że przyjęło się ją traktować jako część przysięgi Hipokratesa, choć nigdy nią nie była.
Kiedy zastanowić się nad nią głębiej, okazuje się nie tylko nieludzko trudna do realizacji, ale i w pewien sposób okrutna. Oto lekarz, psychoterapeuta, fizjoterapeuta czy ratownik medyczny stają przed cierpiącą osobą wymagającą pomocy, czasami natychmiastowej, i zanim jej udzielą, muszą wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, uwzględnić całą swoją wiedzę, aby mieć całkowitą pewność, że nie zaszkodzą. A jeśli się zawahają? Jeśli nie mają całkowitej pewności? Czy powinni się powstrzymać od działania? Zasada mówi twardo: tak. Nieczynienie szkody ma pierwszeństwo przed czynieniem czegoś, co choć może pomóc, niesie ze sobą zbyt duże ryzyko szkody. Czasem więc powinniśmy powstrzymać się od udzielenia pomocy cierpiącemu człowiekowi. W myśl zasady „primum non nocere” niedziałanie jest lepsze od działania pochopnego, niepewnego.
A jednak, kiedy przyjrzeć się praktykom medycznym, okazuje się, że w miejsce tej naczelnej zasady wkracza inna, przeciwna do niej: „melius anceps remedium quam nullum” – lepsze niepewne lekarstwo niż żadne. Niosący pomoc wolą zrobić cokolwiek niż nic. A nuż przyniesie to ulgę w cierpieniu?
Czytaj dalej…

Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O tym, jak podręczniki psychologii przedstawiają i zniekształcają wizerunek nauki

Psychologia jako dziedzina nauki cieszy się wśród zwykłych ludzi ogromną popularnością, czasami wręcz przypominającą fascynację religijną. Prawdopodobnie dlatego jest jednym z najbardziej popularnych kierunków studiów w Europie i Ameryce Północnej.

  GettyImages-3429097.jpgPsychologia jako dziedzina nauki cieszy się wśród zwykłych ludzi ogromną popularnością, czasami wręcz przypominającą fascynację religijną. Prawdopodobnie dlatego jest jednym z najbardziej popularnych kierunków studiów w Europie i Ameryce Północnej. Jednocześnie, wcale nie rzadko spotyka się stanowcze opinie, że psychologia w ogóle nie jest nauką. Tak skrajnie krytyczne opinie na temat psychologii bywają zapożyczone od autorytetów – nie kto inny przecież jak znany fizyk i laureat nagrody Nobla Richard Feynman porównał w swoim słynnym wykładzie z 1974 roku nauki społeczne i psychologię w szczególności do kultu cargo. Mogą też powstawać na skutek kontaktu z wszechobecnymi uproszczeniami i mitami rozpowszechnianymi przez pop-psychologię lub w wyniku braku zrozumienia czym jest nauka i jak rozwiązuje swoje dylematy. Te nieporozumienia mają brzemienne skutki między innymi dla rozróżniania pomiędzy twierdzeniami naukowymi i pseudonaukowymi. William O’Donohue i Brendan Willis z University of Nevada, w swoim najnowszym artykule doszli do wniosku, że za taki problematyczny wizerunek psychologii jako nauki są odpowiedzialne również akademickie podręczniki psychologii.  Autorzy swój wniosek sformułowali na podstawie przeglądu  30 podręczników, w których poszukiwali 18 kluczowych współczesnych zagadnień z filozofii nauki. Więcej na ten temat w artykule mojego autorstwa opublikowanym w BPS Research Digest:

Many undergrad psych textbooks do a poor job of describing science and exploring psychology’s place in it

Lub w źródłowym opracowaniu:

Problematic images of science in undergraduate psychology textbooks: How well is science understood and depicted?


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„W szponach psychoterapeuty” – recenzja „Psychoterapii bez makijażu”

To fragment obszernej recenzji autorstwa Andrzeja Wróblewskiego, która ukazała się we wrześniowym numerze miesięcznika „Nowe Książki”. Zapraszam do lektury całego tekstu:

Po lekturze Psychoterapii bez makijażu można powiedzieć, że środowisko psychoterapeutów powinno się cieszyć, iż ma takiego krytyka jak Witkowski. Wykazuje on anielską cierpliwość wobec naciąganych argumentów swych rozmówców specjalistów, ale też daje im się z całą swobodą wypowiedzieć. To samo dotyczy pokrzywdzonych, których przepytuje z dużą empatią, ale w sposób niezwykle dociekliwy. Jego książka nie jest totalną krytyką psychologii, lecz rzetelną prezentacją jej licznych, niestety, wynaturzeń.
To fragment obszernej recenzji autorstwa Andrzeja Wróblewskiego, która ukazała się we wrześniowym numerze miesięcznika „Nowe Książki”. Zapraszam do lektury całego tekstu: W szponach psychoterapeuty  

Więcej o książce po kliknięciu na okładkę.

       
Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

PWN wstrzymało sprzedaż kontrowersyjnego podręcznika etyki zawodowej psychologów!

Na wniosek Klubu Sceptyków Polskich, wydawca Etyki zawodu psychologa nie tylko wycofał podręcznik ze sprzedaży, ale również rozpoczął pracę nad nowym wydaniem, z którego zostanie usunięty problematyczny rozdział autorstwa Zuzanny Toeplitz i Małgorzaty Toeplitz-Winiewskiej.

Image result for etyka zawodu psychologaNa wniosek Klubu Sceptyków Polskich, wydawca Etyki zawodu psychologa nie tylko wycofał podręcznik ze sprzedaży, ale również rozpoczął pracę nad nowym wydaniem, z którego zostanie usunięty problematyczny rozdział autorstwa Zuzanny Toeplitz i Małgorzaty Toeplitz-Winiewskiej. W rozdziale tym autorki zamieściły kilkanaście przykładów wypowiedzi psychologów, których w żaden sposób nie opatrzyły informacjami o źródłach, z których pochodzą. To dość kuriozalna sytuacja, bo Kodeks etyczno-zawodowy psychologa, który omawiają w książce, a który stanowi dla nich wykładnię zasad etycznych jasno stwierdza:
Psychologa obowiązuje prawdziwe i wyczerpujące informowanie o źródłach, z których korzystał. Psycholog nie zataja, że korzystał w swoich publikacjach lub pracach badawczych z materiałów innych autorów oraz z pomocy i konsultacji innych osób. (pkt. 38)
Jakby tego było jeszcze nie dość, obowiązek rzetelnego powoływania się na źródła wymaga od wszystkich autorów nie tylko prawo polskie autorskie, ale także międzynarodowa konwencja, której Polska jest sygnatariuszem. Autorki przeszły do porządku dziennego nad tymi wymogami stwierdzając beztrosko:
Wszystkie podawane dalej wypowiedzi psychologów w środkach masowego przekazu są autentyczne. (…) W większości analizowanych przykładów psychologowie przedstawiali się z imienia i nazwiska, nie są to opinie anonimowe. W opisanych przypadkach nie będziemy jednak podawać, czyja to wypowiedź. Przede wszystkim dlatego, że nie wydaje się to istotne. (Toeplitz, Toeplitz-Winiewska, 2017, s. 551)
Osobiste prawo autorskie gwarantowane przez międzynarodowe porozumienia jest niezależne od osobistego widzimisię twórców. Daje szansę autorom i czytelnikom na to, aby nikt nie interpretował wyrwanych z kontekstu zdań, bez możliwości sprawdzenia, jak brzmią one w oryginalnym tekście. Rzetelne cytowanie pozwala, poprzez sięgnięcie do źródła, na krytyczną analizę omówienia. Umożliwia samodzielne myślenie dociekliwych czytelników. Publikując prace tak rozbieżne z obowiązującymi w nauce i prawie standardami autorki stworzyły niebezpieczny precedens w praktykach obowiązujących w tym zakresie. Liczymy na to, że ich śladem nie podążą jednak studenci i inni naukowcy. Postawa i decyzje osób reprezentujących wydawnictwo PWN bardzo pozytywnie zaskakują. Na ich tle tym bardziej uderza kunktatorstwo osób reprezentujących Polskie Towarzystwo Psychologiczne (PTP). Pomimo, że skarga opisująca nadużycia Zuzanny Toeplitz i Małgorzaty Toeplitz-Winiewskiej została  przesłana do PTP dużo wcześniej niż informacja do PWN, po dwóch miesiącach KSP dostało jedynie mglistą obietnicę zajęcia się sprawą w perspektywie pół roku.
Uprzejmie informujemy, że zgodnie z decyzją Sądu Koleżeńskiego I instancji, wszystkie skargi, które wpłynęły do Polskiego Towarzystwa Psychologicznego po 30 czerwca br., zostaną przekazane do rozpatrzenia Sądowi nowej kadencji. W związku z tym, także Państwa skarga, która wpłynęła w dniu 10 lipca br. Do biura Zarządu Głównego, będzie przekazana w grudniu br. Sądowi Koleżeńskiemu wybranemu na kadencję 2019-2021. Sąd Koleżeński I instancji obecnej kadencji koncentruje się na zakończeniu prowadzonych wcześniej postępowań.
Cóż, albo członkowie PTP tak bardzo nabroili, że skargi na nich przytłoczyły Sąd Koleżeński na pół roku, albo poziom złożoności tych spraw osiągnął takie rozmiary, że nie sposób rozwikłać ich szybciej niż w 6 miesięcy. Jest też trzecia możliwość, ale to już kwestia wyobraźni i pomysłowości czytelników… Więcej na temat zawiadomienia skierowanego przez KSP do Sądu Koleżeńskiego PTP – tutaj.

Bibliografia:

Brzeziński, J., Chyrowicz, B., Toeplitz, Z., Toeplitz-Winiewska, M. (2017). Etyka zawodu psychologa. Wydanie Nowe. Warszawa: PWN.

Related image  
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

CHARAKTERY – 11 lat hipokryzji

Dokładnie 11 lat temu w magazynie Charaktery ukazał się artykuł autorstwa Renaty Aulagnier zatytułowany Wiedza prosto z pola zawierający kompletne pseudonaukowe bzdury.

Dokładnie 11 lat temu w magazynie Charaktery ukazał się artykuł autorstwa Renaty Aulagnier zatytułowany Wiedza prosto z pola zawierający kompletne pseudonaukowe bzdury. W rzeczywistości autorem artykułu byłem ja sam, a swoją prowokacją chciałem zwrócić uwagę, na fakt, że czasopismo to, mimo utytułowanej Rady Naukowej i wielokrotnych zapewnień o naukowym podejściu do prezentowanych treści, karmi czytelników pseudonaukową papką.[1] Po zdemaskowaniu przeze mnie prowokacji posypały się na moją głowę gromy. Większość oskarżeń kierowanych pod moim adresem miała charakter etyczny. Szybko zasłużyłem sobie na miano oszusta, specjalisty od manipulacji (możecie o tym przeczytać nawet w Wikipedii), porównywany byłem do agentów ABW, CBA, CIA.  Jednocześnie redakcja Charakterów wykreowała swój obraz jako ofiary tego niecnego manipulanta, zapewniając swoich czytelników, że dołożą wszelkich starań, aby uniknąć wprowadzania w błąd swoich czytelników. Czy spełniła swoje obietnice? Cóż,  przez 11 lat nie opublikowali sprostowania merytorycznego zawartych w artykule bzdur. Przez 11 lat od zdemaskowania przeze mnie prowokacji numer czasopisma zawierający bzdurny artykuł jest w ciągłej sprzedaży (http://sklep.charaktery.eu/charaktery-10-2007.html). Zamawiając egzemplarz Charakterów z października 2007 roku nie znajdziecie ani w kopercie, ani w samym czasopiśmie jakiegokolwiek sprostowania. Szafarze ocen moralnych zachłystujący się swoim oburzeniem nie mają najmniejszych skrupułów, aby przez 11 lat wprowadzać w błąd kolejnych czytelników skwapliwie przyjmując po 7 złotych za egzemplarz tego stęchłego numeru. Sprawdziłem to dokładnie i opisałem ponad dwa lalta temu na swoim blogu w poście zatytułowanym Pecunia non olet.  To jednak nie koniec hipokryzji. Kiedy dowiedziałem się o tym, że Charaktery nadal bez jakiegokolwiek sprostowania sprzedają ów archiwalny egzemplarz, przesłałem do większości członków rady naukowej Charakterów oraz do uczonych zaangażowanych wówczas w dyskusję nad prowokacją.[2]  Na dwadzieścia kilka wysłanych wiadomości otrzymałem tylko dwie odpowiedzi. Jeden z autorów zapewniał, że myśli podobnie jak ja, drugi oświadczył, że porozmawia o tej sprawie z innymi członkami rady naukowej. Historia ta nie byłaby pełna bez refleksji sprzed wielu lat:
W czasach, gdy wszystko spadło w cenie – i honor i mądrość i odwaga – gdzie skryć się przed zgrają napastliwych? Jak uchronić siebie przed śmieciarzami dusz zaludniającymi ekrany, stronice gazet i książek?

Bogdan Białek, redaktor naczelny „Charakterów”

[1] Czytelnicy, którzy nigdy o mojej prowokacji nie słyszeli, mogą przeczytać więcej na jej temat tutaj: https://web.archive.org/web/2019/http://www.tomaszwitkowski.pl/dawny-blog/page0.html [2] Dyskusji tej poświęcono cały 4 numer Psychologii Społecznej z 2008 roku.
Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Sztuczna inteligencja – mglista przyszłość, czy pukanie do drzwi?

  • O tym, jak sztuczna inteligencja (SI) urodziła własne dziecko.
  • Co skrzydło ważki ma wspólnego ze sztuczną inteligencją?
  • Pułapki czyhające na boty w dolinie niesamowitości.
  • Co warte są złowieszcze prognozy o zawładnięciu światem przez SI?
  • Jaki ma związek rozwój motoryzacji w dziewiętnastowiecznej Anglii z dzisiejszą SI w Europie?
  • Rzeczywiste przeszkody w ewolucji SI. 
  • Zastosowania SI w zarządzaniu. 
  • Jakich profesjonalistów w obszarze HR zastąpi SI? 
  • Kiedy SI zapuka do drzwi naszych organizacji? 
To tylko niektóre z zagadnień, które poruszę podczas wykładu, który odbędzie się 2 października (wtorek) w godzinach 17.30-19.30 w Centrum konferencyjno-szkoleniowym WenderEdu, Wrocław, ul. Św. Józefa 1/3.
Zapraszam serdecznie do udziału wszystkich zainteresowanych, a w szczególności menedżerów, specjalistów, trenerów, przedstawicieli HR i wszystkie osoby związana z edukacją i rozwojem. Liczba miejsce ograniczona. Udział w spotkaniu jest bezpłatny.

Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.