O pozytywnych efektach autosugestii w medycynie słychać bardzo często. Znacznie rzadziej mówi się o negatywnych, które mogą być groźne.
Kiedy pan A. dotarł do oddziału ratunkowego miejscowego szpitala, zdołał tylko powiedzieć do przyjmującego go pracownika: „Pomóż mi, połknąłem wszystkie swoje tabletki”, po czym upadł na podłogę, upuszczając puste opakowanie po lekarstwie. Natychmiast podjęto akcję ratunkową. 26-letni bardzo blady mężczyzna ciągle jeszcze kontaktował, ale był w głębokim letargu. Powiedział ratownikom, że jako uczestnik badania klinicznego zażył 29 tabletek eksperymentalnego leku na depresję. Zrobił to pod wpływem impulsu, próbując popełnić samobójstwo, ale kiedy przestraszył się, że tabletki rzeczywiście spowodują jego śmierć, poprosił sąsiada, aby zawiózł go do szpitala.
Zapraszam do lektury nowego artykułu napisanego wspólnie z Maciejem Zatońskim, a poświęconego mało znanemu efektowi nocebo. Artykuł ukazał się właśnie w portalu Science-Based Medicine.
We hear very often about the benefits of auto-suggestion (a.k.a. placebos) in medicine, but much less about their risks and harms.
When Mr A. finally reached the Emergency Department of his local hospital. “Please, please help… I swallowed all of my pills” he mumbled to the attending nurse. An empty, unlabelled medicine box dropped from his hands only seconds before he collapsed on the hospital floor. The staff immediately started the required emergency procedures. The twenty-six-year-old male appeared very pale and apathetic but was still in limited verbal contact. He managed to explain to the emergency room staff that as a clinical trial participant, he took 29 remaining tablets of an unknown experimental therapeutic investigated as a potential treatment for depression. His impulsive decision to commit suicide was soon followed by a reflection that he is not ready to die just yet. As he realised that his life might be about to end, he asked his neighbour to take him to the nearest hospital. Initial examinations revealed severe hypotension. His blood pressure was 80/40 mmHg and dropping, and his heart rate was elevated to 110 beats per minute. He was shivering and breathing rapidly. To prevent the blood pressure from falling even more, he was immediately given an intravenous infusion of 0.9% solution of sodium chloride. Over the next 4 hours, he received over 6 litres of intravenous fluids, which only partially helped to stabilise his blood pressure. The patient was still lethargic and apathetic. During the attempts to stabilise his condition, the staff has tried to learn more about the experimental treatment he was taking. It quickly turned out that he was indeed a participant of a registered clinical trial investigating new treatments for depression, however…he was in the placebo control group! In less than 15 minutes from informing Mr A about being in the placebo arm, his heart rate and blood pressure returned to normal, and he has recovered from his lethargic state. Luckily there was no permanent kidney damage caused by the administration of life-saving fluids.
To tytuł mojego artykułu, który ukazał się w świątecznym wydaniu tygodnika POLITYKA. Analizuję w nim m.in. niekorzystny wpływ nachalnych prognoz zapowiadających tsunami zaburzeń psychicznych związanych z pandemią. Ta dominująca w mediach katastroficzna narracja nie tylko nie ma potwierdzenia w faktach, ale dodatkowo może prowadzić do nasilenia problemów związanych ze zdrowiem psychicznym.
Tysiące ludzi umiera co roku z powodu zjawiska przypominającego tzw. śmierć wudu. Jednak nie w egzotycznych dalekich kulturach, tylko krajach Zachodu.
W wydanej w 1845 r. książce „New Zealand and its aborigines” William Brown opisał dość niezwykłe historie tajemniczej śmierci tubylców. Jedną z nich opowiedział mu znajomy, który pewnego dnia przechodził obok miejsca uznawanego przez tubylców za tabu. Dostrzegł tam dorodne owoce i nie zdołał oprzeć się pokusie, aby trochę ich zebrać. W drodze do domu spotkał mieszkankę wioski, która poprosiła o kilka owoców. Kiedy je zjadła, powiedział, gdzie zostały zerwane. Nagle koszyk, który niosła, wypadł jej z rąk i wykrzyknęła, że bóg wodza, którego święte miejsce zostało właśnie sprofanowane, zabije ją.
Z nieukrywaną radością informuję, że w plebiscycie magazynu Focus Soczewki 2019 zostałem zwycięzcą w kategorii AKTYWISTA. Ogromnie dziękuję wszystkim tym, którzy poświęcili swój czas i energię aby na mnie głosować. Mam nadzieję, że dzięki tej nagrodzie mój głos stanie się choć odrobinę bardziej słyszalny pośród zgiełku pseudonaukowych uwodzicieli i handlarzy nadzieją. Więcej na temat samych nagród i pozostałych zwycięzców TUTAJ.
Czy można dowiedzieć się o sobie czegoś rysując na kartce owocowe drzewo albo interpretując atramentowe plamy? Psychologowie wciąż używają tzw. testów projekcyjnych. Czy mają one jednak sens?
Czy można dowiedzieć się o sobie czegoś rysując na kartce owocowe drzewo albo interpretując atramentowe plamy? Psychologowie wciąż używają tzw. testów projekcyjnych. Czy mają one jednak sens? Gościem podcastu Kuby Jamrozka jest dr Tomasz Witkowski, psycholog, autor książek w tym nowej „Shaping Psychology”.
Zapraszam do wysłuchania podcastu.
Tytuł audycji:„Strefa prywatna”Prowadzi Jakub Jamrozek
Więcej na temat poruszony w audycji w MOICH KSIĄŻKACH,
a także w innych postach na tym blogu:
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Mam przyjemność poinformować moich czytelników, że kilka miesięcy temu ukazała się książka, która zawiera rozdział mojego współautorstwa poświęcony krytycznej ocenie neurolingwistycznego programowania (NLP) pod kątem wiarygodności dowodów i zastosowań jej technik i metod w pracy menedżerów i inżynierów. Fragmenty książki można przeczytać w Amazonie.
Dla ciekawych strona tytułowa naszego rozdziału i Wnioski w formacie pdf.
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Z pewnym opóźnieniem, dla tych, którzy nie mieli okazji posłuchać, zamieszczam link do audycji sprzed kilku tygodni, która miała miejsce w radiowej dwójce, a która miała toczyć się wokół zagadnień związanych z moją ostatnią książką Zakazana psychologia. Audycji dość osobliwej moim zdaniem, ale oceńcie to sami słuchając jej.
***
Tytuł audycji: Rachunek myśliProwadzi: Michał NowakGość: Ewa Głód, dr Tomasz Witkowski
Data emisji: 16.11.2019
Godzina emisji: 23:00
Żeby posłuchać audycji kliknij ikonę poniżej:
Więcej o mojej książce:
Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv:
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Tytuł tego posta jest parafrazą ostatniego zdania opowiadania Marka Twaina „Jak kandydowałem na gubernatora”. Co prawda ja nie wysuwałem swojej kandydatury w żadnych wyborach politycznych i daleko mi do dramaturgii przeżyć opisanych przez Twaina, ale zdecydowałem się zabrać publicznie głos w kilku ważnych, moim zdaniem, sprawach. A to wszystko w ciągu zaledwie niecałych dwóch tygodni. W połowie listopada w toruńskim wydaniu „Gazety Wyborczej” ukazała się drukiem rozmowa przeprowadzona przez red. Grzegorza Giedrysa na temat mojej książki Psychoterapia bez makijażu, nad którą pracowałem cztery lata, a do której bardzo długo wybierałem tytuł. Zależało mi na tym, aby nie sugerować czytelnikom wniosków. Usiłowałem także uniknąć agresywnego języka, tak charakterystycznego w dzisiejszych przekazach medialnych. Wspólnie z wydawcą doszliśmy do wniosku, że usunięcie makijażu nie jest ani czynnością brutalną, ani obliczoną na sensację. W wyniku tej czynności może się bowiem okazać, że twarz osoby, którą zdobił makijaż, jest ładniejsza i bardziej naturalna bez niego. Częściej pewnie ta twarz okaże się zwyklejsza i mniej wyrazista. Czasami, po usunięciu grubych warstw podkładu i pudru rzeczywistość może nas niemile zaskoczyć. O tym jednak, jaki jest rezultat tej czynności zadecyduje sam czytelnik, po lekturze książki.
Takich dylematów nie miała jednak redakcja toruńskiego wydania „Gazety Wyborczej”, która zatytułowała rozmowę ze mną na temat książki: Polska psychoterapia jest dzika i drapieżna. Pacjenci często ofiarami terapeutów. Oczywiście, to nie jest cytat z moich wypowiedzi. To wniosek redakcji. W ten sposób zostałem prześladowcą terapeutów, bo tak określili mnie czytelnicy tekstu, którzy poprzestali na lekturze tytułu (wszak wiadomo, że od czytania oczy się psują a przekonanie o własnej wysokiej inteligencji wystarcza zamiast lektury). Zresztą, komu przyjdzie do głowy, że redakcje najczęściej w „twórczy” sposób upiększają tytułami prace swoich dziennikarzy?
Nie zdążyłem się jeszcze otrząsnąć z tego, co zobaczyłem w „Wyborczej”, gdy jeszcze tego samego dnia przeczytałem ze zdumieniem o sobie na stronie Programu II Polskiego Radia: „Szarlatan” to jedno z najważniejszych określeń w słowniku Tomasza Witkowskiego, który od lat tropi nieuczciwe zachowania w świecie psychologii. Cóż, być może, mimo mojej dbałości o język, nieopacznie nadużywałem tego słowa i oto skrupulatny dziennikarz przyłapał mnie na takiej niedbałości? Sprawdziłem: w najnowszym, trzecim tomie mojej Zakazanej psychologii, która liczy sobie 442 strony, a o której miała być zapowiadana w tak osobliwy sposób audycja użyłem tego słowa 2 razy, co daje średnią raz na 221 stron. W Psychoterapii bez makijażu, mojej poprzedniej książce, która jest zapisem rozmów z pacjentami i terapeutami użyłem tego słowa 3 razy stawiając pytania moim rozmówcom. Tyle w ciągu ponad pięciu lat pracy. Być może pojawiło się to słowo jeszcze raz lub dwa w jakimś artykule czy poście na moim blogu. Czy to zbyt często? Nie wiem, być może. Chyba jednak niewystarczająco często, aby stwierdzić, że „to jedno z najważniejszych określeń w moim słowniku”. Zresztą, dowiedziałem się jeszcze więcej równie zadziwiających rzeczy o sobie podczas samej audycji. Wystarczy jej posłuchać TUTAJ.
Przyjąłem te wydarzenia, jako jakiś niefortunny zbieg okoliczności i z ufnością patrzyłem w przyszłość, kiedy przeczytałem maila od znajomego psychologa. Jego zdaniem ogłosiłem w „Polityce”, najbardziej poczytnym tygodniku w Polsce, Koniec legendy badacza osobowości Hansa Eysencka! Zdębiałem. Co prawda napisałem artykuł o nadużyciach w badaniach Eysencka, ale jeszcze tydzień wcześniej sprawdzałem pdf artykułu złożonego do druku pod ładnym, zaproponowanym przez redakcję, tytułem Nadpalony autorytet, którym zastąpiono moją, bardziej banalną propozycję Rysy na pomniku. Czy w ciągu tego tygodnia, od sprawdzenia artykułu do momentu jego publikacji, redakcja odkryła jakieś nowe wstrząsające fakty? Sprawdziłem. Nie. Mój artykuł opisuje badania Eysencka, które stanowią ok. 7% jego dorobku i osobiście nie uważam, aby to był koniec jego legendy. Jego wkład w rozwój psychologii jest niezaprzeczalny, a wyniki wielu jego badań zbyt dobrze sprawdzone, aby ogłaszać jego koniec. Zresztą, ten koniec legendy, to chyba czyjś dość chaotyczny pomysł, bo w wydaniu papierowym „Polityki” artykuł ukazał się pod tytułem Nadpalony autorytet, choć w spisie treści tego samego wydania widnieje tytuł Koniec legendy… W ten sposób zostałem psychologożercą, jak wdzięcznie określił mnie jeden z czytelników.
Te wydarzenia miały miejsce pomiędzy 15 a 26 listopada. Niecałe dwa tygodnie. Ta intensywność uświadomiła mi i przypomniała, jak systematycznie i powoli media (i to, zdawało by się wcale nie tabloidowe) zamieniają mnie z „niegdyś porządnego człowieka” w oszołoma, który z obłędem w oczach prześladuje bogu ducha winnych psychologów, rzuca oszczerstwa na psychoterapeutów i toczy pianę z ust przy każdej nadarzającej się okazji, kiedy można wgryźć się w łydkę jakiemuś uczonemu.
Podobno kiedy próbuje się ugotować żabę wrzucając ją do wrzątku, ta natychmiast wyskoczy z garnka. Jest jednak sposób na to, aby ja ugotować. Wystarczy włożyć ją do zimnej woli i powoli podgrzewać. Chyba podobnie jest z przerabianiem komuś twarzy na potrzeby zwiększenia klikbajtowości. Wystarczy robić to powolutku. Mi chyba ostatnio ktoś zbyt gwałtownie zwiększył temperaturę w garnku.
Z szacunkiem,
Tomasz Witkowski
niegdyś porządny człowiek, dziś… wpiszcie sobie sami co Wam tylko podsunie wyobraźnia.
A to krótka i wyrywkowa zaledwie historia tego, jak powoli próbowano mnie ugotować. Lata temu ze względu na łamania zasad rzetelności dziennikarskiej zerwałem współpracę z tygodnikiem WPROST:
OSKARŻAM TYGODNIK WPROST O ŁAMANIE PODSTAWOWYCH ZASAD RZETELNOŚCI DZIENNIKARSKIEJ I ŁAMANIE PRAWAEGZEGEZA „MOICH WYPOWIEDZI” CYTOWANYCH PRZEZ WPROST
Wytykałem dziennikarzom przy różnych okazjach powierzchowność:
DO DZIENNIKARZY
… i żerowanie na tragedii:
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.
Zapraszam do lektury wywiadu, który przeprowadziła ze mną red. Katarzyna Wierzbicka, a który ukaże się w w PRZEGLĄDZIE nr 42/2019
Jeśli jakaś przełomowa metoda została stworzona przez jednego człowieka, to już jest to podejrzane
Dr Tomasz Witkowski – psycholog, sceptyk, popularyzator nauki. Współzałożyciel Klubu Sceptyków Polskich, zajmującego się m.in. demistyfikacją pseudonaukowych teorii. Autor m.in. „Psychoterapii bez makijażu” oraz serii „Zakazana psychologia”, której trzeci tom trafił do księgarń
Według badania opinii „HealthWave” sprzed miesiąca, co czwarty Polak nie wierzy w medycynę konwencjonalną, a aż 10% uważa, że szczepionki są szkodliwe. Co więcej, lekarz jest uznawany za autorytet w sprawach zdrowotnych równie często, co Ewa Chodakowska. W swoich książkach analizuje pan podobne przekonania w kwestii zdrowia psychicznego. Co takiego się stało, że przestaliśmy ufać autorytetom?
– Myślę, że zaważyło tu kilka kwestii. W 1969 r. opublikowana została książka pt. „Psychologia samooceny”. Jej autor, Nathaniel Branden, starał się w niej udowodnić, że wysokość samooceny jest najważniejszym czynnikiem w kształtowaniu osobowości człowieka. Według niego sukces szkolny, powodzenie zawodowe i zachowanie miało zależeć głównie od samooceny. Książka spotkała się z ogromnym uznaniem, mimo że na postawione w niej tezy nie było dowodów empirycznych, potwierdzały je jedynie dane anegdotyczne. Przekonanie o dobroczynnym wpływie wysokiej samooceny dokonało prawdziwego przewrotu głównie w edukacji. Przełożyło się bowiem na oczekiwanie szacunku do wszelkich indywidualnych przekonań – od tamtego czasu jesteśmy uczeni, że nasze poglądy są wartościowe jedynie dlatego, że są nasze, że mamy do nich prawo i nikt nie może się z nas naśmiewać. Rzecz w tym, że nauka jest kwestią nie opinii, a dowodów. Tymczasem tezy naukowe przestały być przez przeciętnych ludzi weryfikowane według ich zgodności z rzeczywistością, stały się sprawą wiary czy indywidualnych przekonań. Do tego doszła moda na filozofię New Age, poszukiwanie własnej drogi, itd. To wszystko sprawiło, że kiedy dziś ktoś publicznie głosi nonsens, czujemy się w obowiązku ten nonsens tolerować – nawet wtedy, kiedy jest on niebezpieczny dla innych, jak np. przekonanie o szkodliwości szczepionek.
Działa to w obie strony: przedstawiciele instytucji odpowiadających za wiarę, nie naukę, przedstawiają swoje poglądy jako niepodważalne fakty. A czy nie jest tak, że nauka jest po prostu zbyt trudna dla laików? Być może uciekanie się do tego, co alternatywne, wynika z rodzaju poczucia odrzucenia przez autorytety i elitarności wiedzy naukowej.
– To prawda, że nauka jest trudna, jednak jej zagadnienia mogą być wytłumaczone w zrozumiały dla laika sposób. Niestety, naukowcy mówiąc o niej, często posługują się niezrozumiałym żargonem, choć popularyzacja wiedzy jest przecież jednym z trzech obowiązków uczonych, obok prowadzenia badań i nauczania studentów. W Polsce przez całe dziesięciolecia nie dość, że nie przykładano wagi do popularyzacji nauki, ale wręcz takie próby traktowano pogardliwie, a ci, którzy je podejmowali, spotykali się z kpinami. Zresztą działalność popularyzatorska zwyczajnie się nie opłaca w polskim systemie akademickim – rzadko uzyskuje się za nią dodatkowe punkty. Ciągle jeszcze panuje przekonanie, że żeby nauka była nauką, musi być opowiedziana językiem niedostępnym dla przeciętnego człowieka.
„Prędzej złodziej przyzna się, że ukradł, niż profesor, że głupstwo powiedział” – ten cytat z Fredry przytacza pan przed jednym z rozdziałów swojej książki. A może ten żargon jest rodzajem zabezpieczenia? W końcu im mniej osób zrozumie jakąś hipotezę, tym mniej będzie z nią dyskutować.
– Rzecz w tym, że zamykając się na laików, uczeni pozostawiają większe pole do działania hochsztaplerom, którzy mówią językiem znacznie bardziej przystępnym. I tak twierdzą na przykład, że istnieje terapia lecząca jednocześnie autyzm, zespół Downa i porażenie mózgowe, choć są to zaburzenia o trzech zupełnie oddzielnych i niezwiązanych ze sobą przyczynach. Jednak to tacy oszuści prędzej trafią do tzw. zwykłego człowieka niż naukowiec, który gardzi popularyzowaniem wyników swoich badań.
To, że oszuści głoszą niezgodne z rzeczywistością przekonania, nazywając je faktami, nie jest jednak tak niepokojące, jak to, że wiedza potoczna traktowana jest jako oczywistość np. na uniwersytetach.
– Zgadza się. Przykładem takiej hipotezy jest chociażby tzw. test Rorschacha: chodzi o tablice z symetrycznymi plamami atramentowymi, które pokazuje się badanemu, prosząc go o podanie skojarzeń mających być podstawą do analizy jego osobowości i diagnozy zaburzeń psychicznych. Ta metoda nigdy nie uzyskała potwierdzenia swojej wartości diagnostycznej w badaniach, co opisuję w „Zakazanej psychologii”. Mimo to jest ona wciąż używana przez niektórych psychologów, do tego przez biegłych sądowych. A zatem wyniki takiego „badania” mają wpływ na decyzje sądu i wymierne przełożenie na ludzkie życie. Warto pamiętać, że eugenika także została stworzona przez uczonego i była traktowana poważnie przez wiele lat, stając się m.in. „naukową” podstawą nazizmu i przyczyniając się do przymusowej sterylizacji setek tysięcy ludzi.
Pełna wersja tekstu ukaże się w PRZEGLĄDZIE nr 42/2019
——————————————————————————————
O podobnych zagadnieniach więcej w mojej trylogii Zakazana Psychologia. Zachęcam w szczególności do sięgnięcia po trzeci tom, który w czerwcu tego roku opuścił drukarnię.
ZAKAZANA PSYCHOLOGIA.
O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III
Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv:
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv): czym nauka różni się od teorii spiskowych, co wiemy o amnezji wczesnodziecięcej i dlaczego sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa.
To już kolejna z cyklu rozmów prowadzonych ze mną przez Jacka Tabisza. Tym razem rozmawiamy o niespodziankach, jakie szykuje nam nauka. Przechodzimy przez różne działy nauki i przytaczamy zaskakujące ciekawostki. Czy czekają nas wkrótce przełomy na miarę teorii względności, gdy obraz naszego świata zmieni się tak diametralnie, że nawet najbardziej trzeźwo myślący sceptyk będzie potrzebował długiej chwili, aby porzucić swoje dawne przekonania na rzecz nowych informacji o naszej rzeczywistości? Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia naszej rozmowy!
O czym rozmawialiśmy
Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? Powinna – i to jest jej najważniejsza różnica wobec teorii spiskowych i ideologii. Psychoanaliza, podobnie jak teorie spiskowe, nigdy niczym nie zaskakuje, bo da się w niej wyjaśnić wszystko: każdy fakt ją potwierdza, a ten, który mógłby ją obalić, zostaje odwrócony na jej korzyść. Tak samo działają modne pseudopsychologiczne wtręty z fizyki kwantowej i zapychanie luk w wiedzy o świadomości Bogiem czy inną siłą zewnętrzną: wszystko nagle pasuje, ale niczego się nie dowiadujemy.
Prawdziwe zaskoczenia przynosi dobra psychologia rozwojowa, którą na studiach lekceważyłem. Amnezja wczesnodziecięca sprawia, że praktycznie nie pamiętamy niczego sprzed trzeciego–czwartego roku życia, bo nie ma jeszcze „ja”, z którym wspomnienia mogłyby się wiązać. Tymczasem polskie sądy przesłuchują kilkunastolatków w sprawie molestowania, którego mieliby doznać jako dwulatki, i skazują na podstawie takich zeznań.
Sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa. Mój ateizm nie jest wiarą w nieistnienie Boga, lecz przekonaniem, że ta hipoteza jest bardzo mało prawdopodobna. Podobnie oceniam samoświadomość zwierząt: u naczelnych, słoni czy delfinów jest bardzo prawdopodobna, u skorupiaków znacznie mniej. Kosmici? Szansa, że gdzieś istnieją, jest dziś wyższa niż szansa na istnienie zdolności paranormalnych, ale prawdopodobieństwo, że ich spotkamy, jest znikome. Jako psycholog bardzo bym jednak chciał poznać psychikę istot, które wyewoluowały gdzie indziej.
O pseudonauce w psychologii i o tym, jak sądy korzystają z zawodnych wspomnień, piszę w „Zakazanej psychologii”.
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Dokładnie 12 lat temu w magazynie Charaktery ukazał się artykuł autorstwa Renaty Aulagnier zatytułowany Wiedza prosto z pola zawierający kompletne pseudonaukowe bzdury.
Dokładnie 12 lat temu w magazynie Charaktery ukazał się artykuł autorstwa Renaty Aulagnier zatytułowany Wiedza prosto z pola zawierający kompletne pseudonaukowe bzdury. W rzeczywistości autorem artykułu byłem ja sam, a swoją prowokacją chciałem zwrócić uwagę, na fakt, że czasopismo to, mimo utytułowanej Rady Naukowej i wielokrotnych zapewnień o naukowym podejściu do prezentowanych treści, karmi czytelników pseudonaukową papką.[1]
Po zdemaskowaniu przeze mnie prowokacji posypały się na moją głowę gromy. Większość oskarżeń kierowanych pod moim adresem miała charakter etyczny. Szybko zasłużyłem sobie na miano oszusta, specjalisty od manipulacji (możecie o tym przeczytać nawet w Wikipedii), porównywany byłem do agentów ABW, CBA, CIA. Jednocześnie redakcja Charakterów wykreowała swój obraz jako ofiary tego niecnego manipulanta, zapewniając swoich czytelników, że dołożą wszelkich starań, aby uniknąć wprowadzania w błąd swoich czytelników. Czy spełniła swoje obietnice?
Cóż, przez 12 lat nie opublikowali sprostowania merytorycznego zawartych w artykule bzdur. Przez 12 lat od zdemaskowania przeze mnie prowokacji numer czasopisma zawierający bzdurny artykuł jest w ciągłej sprzedaży (http://sklep.charaktery.eu/charaktery-10-2007.html). Zamawiając egzemplarz Charakterów z października 2007 roku nie znajdziecie ani w kopercie, ani w samym czasopiśmie jakiegokolwiek sprostowania. Szafarze ocen moralnych zachłystujący się swoim oburzeniem nie mają najmniejszych skrupułów, aby przez 12 lat wprowadzać w błąd kolejnych czytelników skwapliwie przyjmując po 7 złotych za egzemplarz tego stęchłego numeru. Sprawdziłem to dokładnie i opisałem ponad trzy lata temu na swoim blogu w poście zatytułowanym Pecunia non olet. Od tego czasu systematycznie co rok sprawdzam, czy numer nadal jest w sprzedaży.
To jednak nie koniec hipokryzji. Kiedy dowiedziałem się o tym, że Charaktery nadal bez jakiegokolwiek sprostowania sprzedają ów archiwalny egzemplarz, przesłałem mail do większości członków rady naukowej Charakterów oraz do uczonych zaangażowanych wówczas w dyskusję nad prowokacją.[2] Na dwadzieścia kilka wysłanych wiadomości otrzymałem tylko dwie odpowiedzi. Jeden z autorów zapewniał, że myśli podobnie jak ja, drugi oświadczył, że porozmawia o tej sprawie z innymi członkami rady naukowej. I to w zasadzie… wszystko. Burza, którą wznieciłem w szklance wody zamieszkiwanej przez małych wielkich uczonych okazała się zwykła pianą, która opadła tak szybko, jak powstała.
Historia ta nie byłaby pełna bez refleksji sprzed wielu lat:
W czasach, gdy wszystko spadło w cenie – i honor i mądrość i odwaga – gdzie skryć się przed zgrają napastliwych? Jak uchronić siebie przed śmieciarzami dusz zaludniającymi ekrany, stronice gazet i książek?
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o Jamesie Randim, gościu honorowym Europejskiego Kongresu Sceptyków we Wrocławiu: uczciwy iluzjonista, milion dolarów za zdolności paranormalne i dlaczego nikt go nie wygrał.
Niemal dokładnie dwa lata po 17. Europejskim Kongresie Sceptyków, który odbył się we Wrocławiu, rozmawiamy z Jackiem Tabiszem na temat gościa honorowego tego Kongresu oraz wybitnego sceptyka – Jamesa Randiego. The Amazing Randi, jak bywa często nazywany skończył w tym roku 91 lat. Zapraszam serdecznie do obejrzenia i wysłuchania rozmowy!
O czym rozmawialiśmy
James Randi był iluzjonistą najwyższej klasy, który zawsze uczciwie mówił, że to, co robi, jest sztuczką: wykorzystuje błędy naszej percepcji, żeby pokazać coś, co w rzeczywistości nie istnieje. Tę samą wiedzę obrócił przeciwko tym, którzy udawali, że ich sztuczki są prawdziwe. Publicznie demaskował zginanie łyżeczek siłą woli, czytanie w myślach i przepowiadanie przyszłości, kontynuując tradycję uczciwych magików, którzy już w XIX wieku zwalczali oszustów.
Przez dziesięciolecia jego fundacja oferowała milion dolarów każdemu, kto w kontrolowanych warunkach udowodni zdolności paranormalne. Nikt nigdy nie wygrał. Zachwyciła mnie prostota tego przekazu, gdy pierwszy raz o nim przeczytałem: zwykły człowiek nie musi czytać artykułów naukowych, wystarczy, że wie, że milion leży na stole i nikt go nie potrafi wziąć. Klub Sceptyków Polskich też przez rok ogłaszał podobną próbę – i nikt nie spełnił warunków.
Czy to, że szarlatanów nie ubywa, mogło Randiego zniechęcić? Nie sądzę. Sceptycy wiedzą, że to praca bez końca, bo zawsze znajdą się chętni, by oszukiwać innych dla pozycji czy pieniędzy. Ulubiona wymówka „magów” – że sceptyk w pobliżu zaburza ich moce – najlepiej obnaża swoją absurdalność, gdy potraktować ją poważnie: wtedy wystarczy jeden wystarczająco silny sceptyk, by zablokować zjawiska paranormalne na całym świecie.
Rozmowę z Jamsem Randim, którą przeprowadził podczas Kongresu jego biograf Massimo Polidoro, można obejrzeć tutaj:
Kuluarową rozmowę z tego samego Kongresu przeprowadzoną przez Diego Fontanive relacjonuje również Racjonalista.tv:
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Rozmowa z Kają Bryx (Racjonalista.tv) o sceptycyzmie: skąd się wziął, po co powstał Klub Sceptyków Polskich i po czym rozpoznać pseudonaukę.
Tomasz Witkowski tłumaczy nam, dlaczego sceptycyzm jest cenny w nauce i codziennym życiu. W tej rozmowie wracamy też do historycznych korzeni postawy sceptycznej i zastanawiamy się, jak uniknąć skrajności, czyli relatywizmu kwestionującego wszystko i dogmatyzmu.
O czym rozmawialiśmy
Sceptycyzm narodził się w starożytnej Grecji jako szkoła filozoficzna, która uważała, że szczęście osiąga ten, kto powstrzymuje się od wydawania sądów bez dowodów. Sceptycy walczyli z dogmatykami, którzy głosili prawdy wymyślone wyłącznie w umyśle, i – jak pisał Władysław Tatarkiewicz – oczyścili filozofię starożytną z wielu sprzecznych spekulacji. Współczesna nauka wybiera z tej tradycji to, co działa: brzytwę Ockhama, krytyczne myślenie, wymóg dowodów.
Klub Sceptyków Polskich powstał, bo brakowało głosu, który precyzyjnie i zrozumiale pokazywałby, że pewne sposoby myślenia prowadzą donikąd. Uniwersytety nie cenią popularyzacji, a ludzie gubią się w zalewie paranauki. Zmianę w edukacji wiążę z kultem samooceny, który od drugiej połowy XX wieku wszedł do szkół i gabinetów, choć badania Roya Baumeistera pokazały, że wysoka samoocena nie jest lekarstwem na problemy społeczne.
Podstawowym narzędziem obrony jest dobre wykształcenie z matematyki, fizyki, chemii i biologii – bez niego nawet teza o płaskiej Ziemi wydaje się zgodna z tym, co widzimy. Warto też znać sygnały ostrzegawcze: obietnicę uniwersalnego środka na wszystko, bardzo szybkich efektów i opowieść o spisku naukowców, którzy rzekomo ukrywają lek na raka. Kto naprawdę by go odkrył, zdobyłby Nobla i fortunę, a nie ukrywał się. Wysiłek poznawczy jest dla nas wrodzenie niewygodny, ale potrafi dawać ogromną satysfakcję.
Parę osób po obejrzeniu materiału w kanale Racjonalista.tv pytało mnie o przesłanie z mojej koszulki, którego kamera nie wychwyciła wyraźnie. Ponieważ zachęca do sceptycyzmu i krytycznego myślenia, choć nieco w innej sferze niż nauka, prezentuję je w pełnej odsłonie:
Posty, rozmowy i wywiady na podobne tematy:
O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.
Dokładnie 11 lat temu w magazynie Charaktery ukazał się artykuł autorstwa Renaty Aulagnier zatytułowany Wiedza prosto z pola zawierający kompletne pseudonaukowe bzdury.
Dokładnie 11 lat temu w magazynie Charaktery ukazał się artykuł autorstwa Renaty Aulagnier zatytułowany Wiedza prosto z pola zawierający kompletne pseudonaukowe bzdury. W rzeczywistości autorem artykułu byłem ja sam, a swoją prowokacją chciałem zwrócić uwagę, na fakt, że czasopismo to, mimo utytułowanej Rady Naukowej i wielokrotnych zapewnień o naukowym podejściu do prezentowanych treści, karmi czytelników pseudonaukową papką.[1]
Po zdemaskowaniu przeze mnie prowokacji posypały się na moją głowę gromy. Większość oskarżeń kierowanych pod moim adresem miała charakter etyczny. Szybko zasłużyłem sobie na miano oszusta, specjalisty od manipulacji (możecie o tym przeczytać nawet w Wikipedii), porównywany byłem do agentów ABW, CBA, CIA. Jednocześnie redakcja Charakterów wykreowała swój obraz jako ofiary tego niecnego manipulanta, zapewniając swoich czytelników, że dołożą wszelkich starań, aby uniknąć wprowadzania w błąd swoich czytelników. Czy spełniła swoje obietnice?
Cóż, przez 11 lat nie opublikowali sprostowania merytorycznego zawartych w artykule bzdur. Przez 11 lat od zdemaskowania przeze mnie prowokacji numer czasopisma zawierający bzdurny artykuł jest w ciągłej sprzedaży (http://sklep.charaktery.eu/charaktery-10-2007.html). Zamawiając egzemplarz Charakterów z października 2007 roku nie znajdziecie ani w kopercie, ani w samym czasopiśmie jakiegokolwiek sprostowania. Szafarze ocen moralnych zachłystujący się swoim oburzeniem nie mają najmniejszych skrupułów, aby przez 11 lat wprowadzać w błąd kolejnych czytelników skwapliwie przyjmując po 7 złotych za egzemplarz tego stęchłego numeru. Sprawdziłem to dokładnie i opisałem ponad dwa lalta temu na swoim blogu w poście zatytułowanym Pecunia non olet.
To jednak nie koniec hipokryzji. Kiedy dowiedziałem się o tym, że Charaktery nadal bez jakiegokolwiek sprostowania sprzedają ów archiwalny egzemplarz, przesłałem do większości członków rady naukowej Charakterów oraz do uczonych zaangażowanych wówczas w dyskusję nad prowokacją.[2] Na dwadzieścia kilka wysłanych wiadomości otrzymałem tylko dwie odpowiedzi. Jeden z autorów zapewniał, że myśli podobnie jak ja, drugi oświadczył, że porozmawia o tej sprawie z innymi członkami rady naukowej.
Historia ta nie byłaby pełna bez refleksji sprzed wielu lat:
W czasach, gdy wszystko spadło w cenie – i honor i mądrość i odwaga – gdzie skryć się przed zgrają napastliwych? Jak uchronić siebie przed śmieciarzami dusz zaludniającymi ekrany, stronice gazet i książek?
Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.
Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania mojego wykładu, który wyglosiłem w ramach wydarzeń towarzyszących tegorocznemu Marszowi dla nauki.
O czym jest ten wykład
Ewolucja nie ukształtowała naszych mózgów jako narzędzi idealnych do uprawiania nauki i racjonalnego opisu świata. W wykładzie pokazuję błędy percepcji i rozumowania, które mamy wpisane w nasze ewolucyjne dziedzictwo, i tłumaczę, dlaczego – jeśli chcemy stawiać rzeczywistości dobre pytania i iść naprzód z odkryciami – musimy z nimi nieustannie walczyć.
Redakcja magazynu FOCUS postanowiła ponownie opublikować artykuł, do którego treści autoryzowałem w grudniu 2012 roku. Z jednej strony cieszy, a z drugiej trochę żal, że nie zwróciła się ani do autorki artykułu ani do mnie z propozycją jego uaktualnienia. Cóż, od tego czasu opublikowałem 3 książki, szereg artykułów, których nawet nie liczyłem, sporo też ukazało się ciekawych badań i metaanaliz poświęconych poruszanym w artykule kwestiom. Większość problemów pozostała nadal aktualna, ale mogło być i ciekawiej i pełniej. Nie dziwią mnie komentarze niektórych internautów twierdzących, że „Witkowski powtarza to samo od lat”. Mimo wszystko zapraszam do lektury artykułu tych, którzy nie czytali go wcześniej!
Przeczytaj artykuł.
Materiał video nagrany przez Diego Fontanive z EOF project podczas 17 Europejskiego Kongresu Sceptyków w 2017 roku we Wrocławiu. Poniżej dokładny opis autora oraz linki uzupełniające. Zapraszam do oglądania!
This is a long teaser of the film documentary ”All Is Not Well”.
The material used in this teaser has been extrapolated from interviews with Dr. Susan Blackmore, Psychologist Tomasz Witkowski and former magician James Randi (‚The Amazing Randi”).
THIS IS A VIDEO ABOUT OUR FUTURE.
There are videos from the past we can watch today which have summarised accurate predictions about the future (our present) by highlighting very important elements, elements that at that time we ignored merely because most of us were not prone to think ahead also ”thanks” to their educational system. The reason behind the decision of mankind this video look like an old footage came into being precisely out of this fact.
The aim of these conversations is to highlight the importance regarding reforming education and what types of propositions can be considered and actually applied.
The approaches and explanatory frameworks of analysis of and in these discussions involve memetics, memes, science, evolution, religion and indoctrination, biology, experimental education, technological memes, third replicator point, the condition of critical thinking, viruses in the mind, the chaotic world where we live and its probable future, metamemetic thinking, metaeducation, theory of the mind, artificial intelligence, Universal Darwinism, psychology and bad psychology.
https://youtu.be/wvuuGM1QVfk
For further information about the film; check this Facebook page:
All Is Not Well
Official HQ trailer:
https://youtu.be/DiEJQ-CURNo
Full lecture ”Metamemetic Thinking and Sketicism as a Meme” at the European Skeptics Congress 2017, Wroclaw, Poland:
https://www.youtube.com/watch?v=AJuHXlUKodY
For any question regarding the film and film aside regarding of EOF Project, Metamemetic Thinking and EOF’s Metaeducation programs: check the Project’s page:
www.eofproject.org