W najnowszym wydaniu Tygodnik Przegląd, Beata Igielska o jasnowidzach i innych przesądach i ciemnocie z moim i Tomasza Garstki skromnym udziałem. Przy okazji wspomnienie Nagrody Syzyfa, którą Klub Sceptyków Polskich oferował każdemu, kto udowodni swoje zdolności paranormalne. Kiedy wiele lat temu zacząłem się tymi rzeczami interesować, miałem wrażenie, że to jakieś intrygujące relikty wymierającego świata. Dzisiaj wiem, że to były ledwo co kiełkujące rośliny, które dzisiaj zamieniły się w całkiem dorodny młodniak, który za chwile stanie się ciemnym lasem.
Swoją drogą, niepojęte jest dla mnie, dlaczego media zamieszczające krytykę ciemnoty, oszustwa itp. zjawisk jednocześnie robią bezpłatną reklamę tym ludziom. Myślę, że Jackowski się ucieszy z faktu, że jego twarz i nazwisko po raz kolejny zostały wyeksponowane w mediach i zwróciły uwagę publiczności i potencjalnych klientów.
Paranormalne trele-morele
Autor: Beata Igielska
Dlaczego ludzie wierzą jasnowidzom, wróżkom, uzdrowicielom, a nie nauce?
Starsza pani wystawia właśnie mieszkanie na sprzedaż. Bo? Krzysztof Jackowski, ulubiony jasnowidz Polaków, przepowiedział, że trzeba zabezpieczyć majątki. No to starsza pani zabezpiecza. W takich chwilach trudno powstrzymać negatywny komentarz na temat działalności jasnowidzów, wróżek i wróży rozmaitej maści. Pal sześć, jeśli to Aida – poziom ogólności jej przepowiedni jest tak wielki, że da się w nie włożyć wszystko. Bo co znaczy, że rok 2022 będzie rokiem korytarza? Wszystko i nic. Aida Kosojan-Przybysz również jest jedną z bardziej znanych w Polsce jasnowidzek, wizjonerek. Pochodzi z Gruzji. Dar jasnowidzenia odziedziczyła ponoć po babci. Przyszłość czyta z oczu. „Wnikając w głąb człowieczej duszy, dostrzega jej teraźniejszy wymiar, w tym przyszłość”, czytamy w „Vivie!”. Aida ma też piękne sesje zdjęciowe, dobrze sprzedaje się w pismach kobiecych, gdyż poza nadprzyrodzonym darem jasnowidzenia jest z przyrodzenia atrakcyjną kobietą.
Równie słynnym i kochanym przez Polaków magiem jest wróżbita Maciej, czyli Maciej Skrzątek. Zaczął wróżyć w wieku 18 lat. Pocztą pantoflową rozeszła się jego sława i po dwóch latach zaczęli przyjeżdżać do niego ludzie z całej Polski. „Przyjmowałem wówczas po 15-20 osób dziennie”, można przeczytać w jego biografii na stronie internetowej. Wróżbita został gwiazdą EZO TV, gdzie pracował osiem lat. Szerszej publiczności znany z TVN.
Dość świeżą gwiazdą na firmamencie polskiego jasnowidztwa jest Wojciech Glanc, znany m.in. z programu „Big Brother”. Jego wizja roku 2022 przeraża. Będzie to „rok śmierci i chaosu”.
Mistrzem nad mistrzami pozostaje jednak Jackowski. Wygłasza swoje „coś jakby”, „coś podobnego do”, „coś kojarzącego się z”. Bo ulubiony jasnowidz Polaków posługuje się ulubionymi frazami. Od ponad dwóch dekad „śmieszy, tumani, przestrasza”. Na podstawie wąchanego swetra albo zdjęcia opowiada o ciałach zmarłych leżących w pobliżu lasu, w szuwarach, w błocie, wodzie, obok drogi. Jeśli ktoś zna rachunek prawdopodobieństwa, wie, że kiedyś musi trafić. A wtedy publika jest w amoku, łał, facet ma jednak nadprzyrodzone zdolności. Proszę, utarł nosa niedowiarkom. Nic to, że ciała po wypadku lub zbrodni leżą w takich miejscach. „Gdyby nigdy nie trafił, toby dopiero było coś nadnaturalnego”, pisze antropolog Michał Łaszczyk, autor bloga Czajniczek Pana Russella.
– Rynek jasnowidzów i wróżek został w Polsce już dawno temu oszacowany na 2 mld zł rocznie, więcej niż to, co przez 29 finałów udało się zebrać WOŚP – mówi Tomasz Witkowski, psycholog, twórca Klubu Sceptyków Polskich, organizacji non profit promującej naukowy sceptycyzm, zrzeszającej naukowców i osoby zainteresowane nauką. Klub został zaproszony do prowadzenia na terenie Polski wstępnych testów do Nagrody Syzyfa w wysokości 10 tys. euro dla każdego, kto w kontrolowanych warunkach udowodniłby swoje zdolności paranormalne. Od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. anonimowy biznesmen z Antwerpii zwiększył wartość nagrody do 1 mln euro. Nikt nie wygrał tej sumy. Dotychczas nikomu nie udało się wykazać swoich właściwości paranormalnych, a w Polsce żaden kandydat nie spełnił wymogów formalnych dopuszczenia do wstępnych testów.
Wizja w telewizji
Nie zmienia to faktu, że Jackowski jest pupilem mediów. Do stacji telewizyjnych przynosi kserokopie podziękowań od rodzin zmarłych, których ciała odnalazł, nawet od policji. Ma również dyplomy potwierdzające tzw. psychic detectives.
Przyjrzyjmy się jednej ze świeżych przepowiedni. – Powiedziałem takie zdanie: krótko przed dużą wojną na świecie, ludzie będą bali się oddychać – przypomniał jasnowidz. – Wtedy to zdanie nie miało najmniejszego sensu, ale w tej chwili kwestia lęku oddechu przy drugiej osobie jest uzasadniana. Obawiam się, że jeśli mniej logiczny człon tej wypowiedzi się zgadza, to dlaczego bardziej sensowny, bo wojny się zdarzają, ma się nie sprawdzić – perorował całkiem poważnie w programie Dzień Dobry TVN. „Niepokoi fakt, że zdaniem jasnowidza jego przewidywania dotyczące minionych lat okazały się trafione – napisano też całkiem poważnie na portalu tego programu. – Jasnowidz nie ma dla nas dobrych wieści. Wszystko wskazuje na to, że przyszłość będzie wypadkową pandemii i gospodarczego kryzysu”. Odkrywcze?
– Uważam, że stoimy w obliczu dużego zagrożenia. Jeżeli pandemia ma się skończyć, to może nas wyzwolić konflikt. (…) Zagrożenie wojenne wisi w powietrzu. Politycy (…) tak jakby wiedzieli, że poza pandemią jest jeszcze inny problem na świecie, ale nie można nam tego powiedzieć – ciągnął Jackowski ku uciesze prowadzących program.
Tu trzeba podkreślić, że pan z Człuchowa nigdy nie ma dla nas dobrych wieści, jego przepowiednie są przepowiedniami człowieka, który uważnie obserwuje rzeczywistość. Jest jak ten baca, co to przysiadł na kamieniu, podumał i rzekł: „Dysc padać bydzie albo i nie bydzie”. Ale przepowiednia się klika, szczególnie gdy jest pandemia, drożyzna się sroży i panuje ogólny światowy chaos. To podbijamy zainteresowanie, przepowiednie Jackowskiego z kanału na YouTubie relacjonują różne, nawet całkiem poważne portale informacyjne.
– Nie wiązałbym specjalnie obecnego zainteresowania przepowiedniami i wróżeniem z pandemią i czasami kryzysu. Zawsze była ciemnota. Tacy jak ja sprawdzają modele matematyczne rozwoju pandemii, inni słuchają jasnowidza. Pamiętam, jak Jackowski został wynajęty przez zrozpaczone rodziny młodych ludzi, którzy zaginęli w Tatrach. Wskazał jakąś dolinę, zorganizowano kosztowne poszukiwania w okropnych warunkach pogodowych, ratownicy TOPR ryzykowali życiem. Młodzi zostali przyłapani w tym czasie na kradzieży w Pradze czeskiej. Szef TOPR postraszył, że obciąży jasnowidza kosztami akcji poszukiwawczej. Żeby na przyszłość pogonić oszołomów. Policja często nie ma jednak serca odmówić udziału jasnowidza w poszukiwaniach, bo rodziny są w skrajnej rozpaczy i łapią się wszystkiego. Człowiek zawsze będzie szukał sił nadprzyrodzonych. Ale co tu dużo mówić, podobnie nietrafione jak przepowiednie jasnowidzów są gdybania ekonomistów, politologów, psychologów. Jednymi z nielicznych prognoz, które człowiek robi i które mniej więcej się sprawdzają, są krótkoterminowe prognozy pogody – punktuje Witkowski.
Sprawdzam
Przepowiednie Jackowskiego, delikatnie mówiąc, rzadko się sprawdzają. Znów sięgnijmy po Czajniczek Pana Russella: „2008 by Jackowski. »To będzie rok wstrząsu bankowego w Polsce (…). Banki zadrżą. Może źle to nazywam«. Pomimo asekuracyjnego »może źle to nazywam«, które można w razie czego przenieść na ewentualny wstrząs spowodowany np. serią napadów, Jackowski tym razem trafił – komentuje Czajniczek Pana Russella. – Za rok w wywiadzie przypomni o tym trzy razy – »przecież przewidziałem kryzys«. Pomija przy tym, że jego zdaniem załamanie finansowe miało być wynikiem »kilku aresztowań bardzo ważnych ludzi«. Dodatkowo, jeśli uważnie zagłębimy się w wywiad, kryzys dotknąć miał jedynie Polskę”.
Na początku 2009 r. Jackowski przewidywał: „W pogodzie po Nowym Roku trochę spokoju, ale to nie znaczy, że zaraz w styczniu będzie śnieg. Raczej bez przymrozków”, zapowiadał. „A tu na złość styczeń rozpoczął się ze śniegiem i przymrozkami”, przypomina Michał Łaszczyk.
Cały tekst można przeczytać w „Przeglądzie” nr 8/2022, dostępnym również w wydaniu elektronicznym.
Posty o podobnej tematyce:
Prawo nie chroni rozumu – wywiad
Zapraszam na niezwykły wykład do Warszawy
Milion euro za udowodnienie zdolności paranormalnych

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »
Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.








Zapraszam do lektury wywiadu, który przeprowadziła ze mną red. Katarzyna Wierzbicka, a który ukaże się w w PRZEGLĄDZIE nr 42/2019
Jeśli jakaś przełomowa metoda została stworzona przez jednego człowieka, to już jest to podejrzane
Dr Tomasz Witkowski – psycholog, sceptyk, popularyzator nauki. Współzałożyciel Klubu Sceptyków Polskich, zajmującego się m.in. demistyfikacją pseudonaukowych teorii. Autor m.in. „Psychoterapii bez makijażu” oraz serii „Zakazana psychologia”, której trzeci tom trafił do księgarń
Według badania opinii „HealthWave” sprzed miesiąca, co czwarty Polak nie wierzy w medycynę konwencjonalną, a aż 10% uważa, że szczepionki są szkodliwe. Co więcej, lekarz jest uznawany za autorytet w sprawach zdrowotnych równie często, co Ewa Chodakowska. W swoich książkach analizuje pan podobne przekonania w kwestii zdrowia psychicznego. Co takiego się stało, że przestaliśmy ufać autorytetom?
– Myślę, że zaważyło tu kilka kwestii. W 1969 r. opublikowana została książka pt. „Psychologia samooceny”. Jej autor, Nathaniel Branden, starał się w niej udowodnić, że wysokość samooceny jest najważniejszym czynnikiem w kształtowaniu osobowości człowieka. Według niego sukces szkolny, powodzenie zawodowe i zachowanie miało zależeć głównie od samooceny. Książka spotkała się z ogromnym uznaniem, mimo że na postawione w niej tezy nie było dowodów empirycznych, potwierdzały je jedynie dane anegdotyczne. Przekonanie o dobroczynnym wpływie wysokiej samooceny dokonało prawdziwego przewrotu głównie w edukacji. Przełożyło się bowiem na oczekiwanie szacunku do wszelkich indywidualnych przekonań – od tamtego czasu jesteśmy uczeni, że nasze poglądy są wartościowe jedynie dlatego, że są nasze, że mamy do nich prawo i nikt nie może się z nas naśmiewać. Rzecz w tym, że nauka jest kwestią nie opinii, a dowodów. Tymczasem tezy naukowe przestały być przez przeciętnych ludzi weryfikowane według ich zgodności z rzeczywistością, stały się sprawą wiary czy indywidualnych przekonań. Do tego doszła moda na filozofię New Age, poszukiwanie własnej drogi, itd. To wszystko sprawiło, że kiedy dziś ktoś publicznie głosi nonsens, czujemy się w obowiązku ten nonsens tolerować – nawet wtedy, kiedy jest on niebezpieczny dla innych, jak np. przekonanie o szkodliwości szczepionek.
Działa to w obie strony: przedstawiciele instytucji odpowiadających za wiarę, nie naukę, przedstawiają swoje poglądy jako niepodważalne fakty. A czy nie jest tak, że nauka jest po prostu zbyt trudna dla laików? Być może uciekanie się do tego, co alternatywne, wynika z rodzaju poczucia odrzucenia przez autorytety i elitarności wiedzy naukowej.
– To prawda, że nauka jest trudna, jednak jej zagadnienia mogą być wytłumaczone w zrozumiały dla laika sposób. Niestety, naukowcy mówiąc o niej, często posługują się niezrozumiałym żargonem, choć popularyzacja wiedzy jest przecież jednym z trzech obowiązków uczonych, obok prowadzenia badań i nauczania studentów. W Polsce przez całe dziesięciolecia nie dość, że nie przykładano wagi do popularyzacji nauki, ale wręcz takie próby traktowano pogardliwie, a ci, którzy je podejmowali, spotykali się z kpinami. Zresztą działalność popularyzatorska zwyczajnie się nie opłaca w polskim systemie akademickim – rzadko uzyskuje się za nią dodatkowe punkty. Ciągle jeszcze panuje przekonanie, że żeby nauka była nauką, musi być opowiedziana językiem niedostępnym dla przeciętnego człowieka.
„Prędzej złodziej przyzna się, że ukradł, niż profesor, że głupstwo powiedział” – ten cytat z Fredry przytacza pan przed jednym z rozdziałów swojej książki. A może ten żargon jest rodzajem zabezpieczenia? W końcu im mniej osób zrozumie jakąś hipotezę, tym mniej będzie z nią dyskutować.
– Rzecz w tym, że zamykając się na laików, uczeni pozostawiają większe pole do działania hochsztaplerom, którzy mówią językiem znacznie bardziej przystępnym. I tak twierdzą na przykład, że istnieje terapia lecząca jednocześnie autyzm, zespół Downa i porażenie mózgowe, choć są to zaburzenia o trzech zupełnie oddzielnych i niezwiązanych ze sobą przyczynach. Jednak to tacy oszuści prędzej trafią do tzw. zwykłego człowieka niż naukowiec, który gardzi popularyzowaniem wyników swoich badań.
To, że oszuści głoszą niezgodne z rzeczywistością przekonania, nazywając je faktami, nie jest jednak tak niepokojące, jak to, że wiedza potoczna traktowana jest jako oczywistość np. na uniwersytetach.
– Zgadza się. Przykładem takiej hipotezy jest chociażby tzw. test Rorschacha: chodzi o tablice z symetrycznymi plamami atramentowymi, które pokazuje się badanemu, prosząc go o podanie skojarzeń mających być podstawą do analizy jego osobowości i diagnozy zaburzeń psychicznych. Ta metoda nigdy nie uzyskała potwierdzenia swojej wartości diagnostycznej w badaniach, co opisuję w „Zakazanej psychologii”. Mimo to jest ona wciąż używana przez niektórych psychologów, do tego przez biegłych sądowych. A zatem wyniki takiego „badania” mają wpływ na decyzje sądu i wymierne przełożenie na ludzkie życie. Warto pamiętać, że eugenika także została stworzona przez uczonego i była traktowana poważnie przez wiele lat, stając się m.in. „naukową” podstawą nazizmu i przyczyniając się do przymusowej sterylizacji setek tysięcy ludzi.













15 września, 2017 roku o godz. 21:00 w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej Wieczór – Hanna Zielińska rozmawiałem z redaktor Hanną Zielińską na temat sceptycyzmu i nadchodzącego 17 Europejskiego Kongresu Sceptyków, który odbędzie się już za parę dni we Wrocławiu. Audycji można posłuchać tutaj:
Nieszczepienie się albo stawianie na medycynę niekonwencjonalną powinno się wiązać z podpisaniem oświadczenia o zupełnej rezygnacji z publicznej opieki zdrowotnej. Ze sceptykiem Tomaszem Witkowskim* rozmawia Grzegorz Giedrys.
Sceptyczne podejście do rzeczywistości stało się ostatnio modne. Wiele osób kwestionuje prawdziwość teorii ewolucji, bezpieczeństwo szczepień ochronnych, a nawet kulistość Ziemi. Czym różni się takie podejście od naukowego, racjonalnego sceptycyzmu? I dlaczego sceptycy lepiej radzą sobie z pseudonauką, szarlatanerią i post-prawdą? Co będzie się działo podczas 17 Europejskiego Kongresu Sceptyków we Wrocławiu? O tym wszystkim rozmawiamy z szefem działu „Nauka” miesięcznika „Focus” – redaktorem Janem Stradowskim w audycji radiowej „Człowiek 2.0” wyemitowanej przez radio TOK FM 10 czerwca 2017 roku. Aby posłuchać audycji kliknij na ikonę poniżej:

