Inteligentni kłamią częściej i chętniej. Jak rozpoznać, kiedy to robią? – wywiad dla NEWSWEEK

Rozmowa przeprowadzona ze mną przez red. Renatę Kim i opublikowana w NEEWSWEKU. Zapraszam do lektury!

Kłamstwo wiąże się z wysiłkiem umysłowym, trzeba przewidzieć szereg konsekwencji – mówi dr Tomasz Witkowski, psycholog i pisarz.

Najłatwiej wykryć kłamstwa w sferze werbalnej. Trzeba tylko wiedzieć, że zawierają dużo mniej szczegółów niż zwykłe opowieści. Więcej jest w nich stwierdzeń typu „na pewno”, „rzeczywiście”, które mają podkreślać, że wydarzenie miało miejsce. Do tego dochodzą zaprzeczenia, często bardzo formalne – mówi dr Tomasz Witkowski. A jak kłamie się w epoce maili i komunikatorów?

Czytaj dalej klikając TUTAJ

Lub w tradycyjnej, papierowej wersji:

Obraz może zawierać: 1 osoba

_____________________________________________________
Więcej na temat psychologii kłamstwa w mojej książce:

Image result for "psychologia kłamstwa"

T. Witkowski Psychologia kłamstwa. Motywy, strategie, narzędzia. Wyd. drugie, Biblioteka Moderatora, 2006.

Fragment pdf

Kup książkę

 

 

Niektóre posty o podobnej tematyce:

Kłamstwo

Dlaczego kłamstwo jest potrzebne? – wywiad dla „Rzeczpospolitej”

„O, znowu to zrobiłaś!” – rozmowa na temat kłamstwa w „Wysokich Obcasach Ekstra”

Stres nie ma znaczenia. Jesteśmy ofiarami klątwy rzuconej przez psychologów

Znalezione obrazy dla zapytania tygodnik tvpPod takim (nieco generalizującym) tytułem ukazała się niedawno w Tygodniku TVP rozmowa ze mną przeprowadzona przez red. Ewelinę Pietrygę, a poświęcona niektórym problemom opisanym przeze mnie w trzecim tomie „Zakazanej psychologii”.

W USA prowadzono badania zachorowalności na raka piersi w grupie prawie 38 tys. pielęgniarek na przestrzeni ośmiu lat. Okazuje się, że kobiety deklarujące wyższy poziom przeżywanego stresu są o 17% mniej podatne na zachorowanie niż żyjące w mniejszym napięciu ich koleżanki. W badaniach duńskich, trwających dwukrotnie dłużej, ryzyko zachorowań w grupie deklarującej wyższy poziom stresu było aż o 40% niższe. Podobny wynik uzyskano w przypadku nosicieli wirusa HIV: deklarowany poziom doświadczanego stresu nie miał przełożenia na późniejszą zachorowalność na AIDS w badanej grupie – mówi dr Tomasz Witkowski, psycholog, epistemolog psychologii i pisarz.

TYGODNIK.TVP.PL: Wywraca pan naszą wiedzę do góry nogami. „Psychologowie wysyłani do ofiar katastrof czy zamachów najczęściej im szkodzą.(…) To katastroficzny biznes” – czytam w najnowszym, trzecim tomie pana książki „Zakazana psychologia”. Skąd ta teza?

TOMASZ WITKOWSKI: Tak wynika z poważnych badań. Czy pamięta pani 11 września 2001 roku? Ludzie płonęli żywcem lub wyskakiwali z walących się wież World Trade Center. Zamach na miarę apokalipsy pochłonął prawie 3 tysiące ofiar. Tym, którzy przetrwali lub utracili bliskich na pomoc bardzo szybko ruszyła wtedy armia psychologów i psychoterapeutów. Szacuje się, że na nowojorskie zgliszcza przybyło ich kilka tysięcy. Przez wiele lat monitorowano potem stan psychiczny świadków zamachu, ocalałych ofiar i ich rodzin, aż powstał słynny raport zatytułowany „Ten years later”, który przyniósł szok.

Co było w nim szokującego?

Z raportu wynika, że osoby, które otrzymały pomoc psychologów poradziły sobie z traumą dużo gorzej niż te, które nie były jej beneficjentami. Badanie na tysiącach osób dowiodło zatem, że stosowana bezkrytycznie na całym niemal świecie metoda interwencji pokryzysowej jest nieskuteczna, a nawet szkodliwa.

Jaka to metoda?

Debriefing psychologiczny. Tuż po traumatycznym doświadczeniu, podczas jednej lub kilku sesji terapeutycznych, psycholog lub ratownik medyczny rozmawia z ofiarą zdarzenia analizując to, co przeżyła. Psychologowie mówią, że „przepracowuje się” emocje tej osoby. Tymczasem okazało się, że takie pogłębianie i intensywne mielenie świeżo przebytych, traumatycznych wydarzeń nie pozwala emocjom wygasnąć lecz przeciwnie: utrwala je.

Czytaj całość klikając TUTAJ

O podobnych zagadnieniach więcej w trzecim tomie Zakazanej Psychologii. 

 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM

Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Posłuchaj rozmowy o książce przeprowadzonej przez red. Jakuba Jamrozka i wyemitowanej w radiowej Czwórce:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv:

Przeczytaj recenzję:
mala-psychologia-logo-final-2018Przeczytaj wywiad poświęcony zagadnieniom poruszanym w książce:

Polskie Towarzystwo Psychologiczne – prostytucja etyki

Opowiem wam dwie historie. Obie rozpoczynają się w tym samym miejscu. Jedna jest budująca, druga przygnębiająca. Jedna przywraca wiarę w ludzi, druga ją odbiera.

Opowiem wam dwie historie. Obie rozpoczynają się w tym samym miejscu. Jedna jest budująca, druga przygnębiająca. Jedna przywraca wiarę w ludzi, druga ją odbiera. Jedna kończy się happy endem, druga w ogóle się nie kończy i nie skończy, podobnie jak Syzyf nie przestanie wpychać swojego kamienia na górę. Oto wspólny początek obu historii.

Image result for etyka zawodu psychologaRok temu wpadło mi w ręce nowe wydanie Etyki zawodu psychologa, a ponieważ problemy etyczne tego zawodu zaprzątają od czasu do czasu moją głowę z zainteresowaniem oddałem się lekturze. Zainteresowanie dość szybko zastąpiło zdziwienie, a wkrótce, kiedy dotarłem do rozdziału autorstwa Zuzanny Toeplitz (ówczesnej przewodniczącej I instancji Sądu Koleżeńskiego PTP) i Małgorzaty Toeplitz-Winiewskiej (ówczesnej przewodniczącej Zarządu Głównego PTP), uczucia te przerodziły się w oburzenie. Autorki swobodnie cytowały i krytykowały kilkadziesiąt publikacji i wypowiedzi medialnych różnych psychologów (w tym moje i Klubu Sceptyków Polskich) nie zadając sobie jakiegokolwiek trudu podawania źródeł z których owe cytaty pochodziły. Mało tego, autorki dość beztrosko i radośnie uzasadniły swoje postępowanie:

W większości analizowanych przykładów psychologowie przedstawiali się z imienia i nazwiska, nie są to opinie anonimowe. W opisanych przypadkach nie będziemy jednak podawać, czyja to wypowiedź. Przede wszystkim dlatego, że nie wydaje się to istotne.[1]

Jakże to? Wpajano mi przez cały okres edukacji przyzwoitość i rzetelność przy powoływaniu się na jakiekolwiek źródła, a tu nagle komuś „nie wydaje się to istotne”? Przepraszam, nie „komuś” – autorytetom etycznym piszącym podręczniki etyki, z których korzystają studenci w całym kraju, artykuły poświęcone etyce zawodu, na które również ja sam wielokrotnie się powoływałem.

Autorki jednak poza wykroczeniem przeciwko dobrym obyczajom złamały polskie prawo autorskie[2], międzynarodowe porozumienia[3] i artykuł 38 Kodeksu etyczno-zawodowego psychologa, na który bez przerwy się powoływały!

Psychologa obowiązuje prawdziwe i wyczerpujące informowanie o źródłach, z których korzystał. Psycholog nie zataja, że korzystał w swoich publikacjach lub pracach badawczych z materiałów innych autorów oraz z pomocy i konsultacji innych osób.

Przychodzi mi w tym miejscu na myśl anegdota, którą opowiadał mi kolega podróżujący kiedyś często do Związku Radzieckiego. Podczas jednej z kontroli granicznych i próbie wyłudzenia przez urzędnika celnego łapówki, przeciwstawił się powołując się na obowiązujące prawo. W odpowiedzi napotkał lodowate spojrzenie i usłyszał wypowiedziane stanowczo i dobitnie „- законы здесь становлю я!” (ja tutaj ustanawiam prawa!).

Osobiste prawo autorskie gwarantowane przez międzynarodowe porozumienia nie jest fanaberią narcystycznych twórców. Daje ono szansę autorom i czytelnikom na to, aby nikt nie interpretował wyrwanych z kontekstu zdań, bez możliwości sprawdzenia, jak brzmią one w oryginalnym tekście. Pozwalają, poprzez sięgnięcie do źródła, na krytyczną analizę omówienia. Umożliwiają samodzielne myślenie dociekliwych czytelników. Ale autorki omawianego tekstu uznają, że: „…nie wydaje się to istotne” – „законы здесь становлю я!”

Moje oburzenie podzielili niektórzy inni autorzy bezlitośnie wykastrowanych wypowiedzi i członkowie Klubu Sceptyków Polskich (KSP). W rezultacie sporządzone zostały dwa pisma. Pierwsze w postaci skargi do Sądu Koleżeńskiego PTP o naruszenie przez autorki obowiązujących je zasad Kodeksu Etyki sporządzone i wysłane 20 czerwca 2018 roku. Drugie skierowane do Państwowego Wydawnictwa Naukowego w formie informacji o zaistniałej sytuacji i prośbie o dołączenie do książki erraty wysłane ponad miesiąc później w stosunku do pierwszego pisma. I w tym miejscu obie historie potoczyły się zupełnie odmiennymi koleinami.

Historia pierwsza – budująca

Kilka dni po wysłaniu pisma do PWN dostaliśmy maila informującego o otrzymaniu naszego pisma i zapewnieniu, że poważnie zajmą się przedstawioną przez nas sprawą a ja osobiście odebrałem telefon, w którym również złożono mi takie zapewnienie. I rzeczywiście, już 12 września dotarło do nas oficjalne pismo, w którym poinformowano nas, że wydawca Etyki zawodu psychologa nie tylko wycofał podręcznik ze sprzedaży, ale również rozpoczął pracę nad nowym wydaniem, z którego zostanie usunięty problematyczny rozdział autorstwa Zuzanny Toeplitz i Małgorzaty Toeplitz-Winiewskiej. Po dziewięciu miesiącach w połowie czerwca tego roku odebraliśmy z poczty ciepły jeszcze egzemplarz książki pozbawiony kontrowersyjnego rozdziału. Napisaliśmy do PWN list z podziękowaniami za postawę i wysiłek włożony w przygotowanie nowego wydania książki. Podziękowaliśmy również wydawnictwu za to, że stoi na straży wartości naukowych i dobrych praktyk wydawniczych. Koniec historii budującej. Kurtyna. Fanfary.

 

Historia druga – przygnębiająca

Uwaga! Osoby wrażliwe etycznie ostrzegam przed występującymi w historii scenami mogącymi destrukcyjnie wpłynąć na wiarę w znaczenie etyki dla bliźnich i drastycznie obniżyć zaufanie do zawodu psychologa.

Historia ta toczyła się równolegle do historii pierwszej, dlatego też będę się w niej odwoływał do opisanej wcześniej chronologii wydarzeń. Jest to jednak jedyne podobieństwo obu historii.

W czasie, kiedy PWN skontaktowało się z nami czterokrotnie, podjęło ważne decyzje i działania związane z wycofaniem podręcznika i zainicjowało prace nad nowym wydaniem, Polskie Towarzystwo Psychologiczne zdołało sformułować odpowiedź na naszą skargę, która brzmiała:

Uprzejmie informujemy, że zgodnie z decyzją Sądu Koleżeńskiego I instancji, wszystkie skargi, które wpłynęły do Polskiego Towarzystwa Psychologicznego po 30 czerwca br., zostaną przekazane do rozpatrzenia Sądowi nowej kadencji. W związku z tym, także Państwa skarga, która wpłynęła w dniu 10 lipca br. Do biura Zarządu Głównego, będzie przekazana w grudniu br. Sądowi Koleżeńskiemu wybranemu na kadencję 2019-2021. Sąd Koleżeński I instancji obecnej kadencji koncentruje się na zakończeniu prowadzonych wcześniej postępowań.

Cóż, albo członkowie PTP tak bardzo nabroili, że skargi na nich przytłoczyły Sąd Koleżeński na pół roku, albo poziom złożoności tych spraw osiągnął takie rozmiary, że nie sposób rozwikłać ich szybciej niż w 6 miesięcy. Jest też trzecia możliwość, ale to już pozostawiam wyobraźni i pomysłowości czytelników…

Kiedy PWN przygotowywało skład nowej książki, negocjowało z drukarniami terminy wydania i wykonywało tysiące innych drobnych czynności związanych z drukiem i wprowadzeniem na rynek nowego podręcznika, PTP zdołało przygotować kolejne pismo o następującej treści:

W odpowiedzi na pismo z dnia 20.06. 2018 r. uprzejmie informujemy, iż zarzuty podniesione w powyższym piśmie aktualnie nie mogą być przedmiotem rozpoznania przez Sąd Koleżeński PTP albowiem Sąd Koleżeński nie ma uprawnień do zastępowania sądów powszechnych w zakresie prowadzenia postępowań i ustalania czy doszło do naruszenia dóbr osobistych, autorskich lub dopuszczono się popełnienia przestępstwa związanego z ochroną wymienionych dóbr. Dopiero prawomocne orzeczenia ww. organów mogą dać podstawę do działania sądu koleżeńskiego. Jednocześnie przepraszamy za opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi na powyższe pismo, które wynikło z przyczyn niezależnych.

Znalezione obrazy dla zapytania psychologia symbolZanim poświęcę więcej uwagi głębi przekazu i bogactwu konsekwencji jakie niesie ze sobą owo pismo, chciałbym zwrócić raz jeszcze uwagę na chronologię wydarzeń. Dokładnie jedenaście miesięcy minęło od czasu wysłania naszej skargi do czasu sporządzenia przez PTP cytowanego pisma (jest datowane na dzień 20 maja 2019). Myliłby się jednak ten, kto sądziłby, że PTP działa tak chyżo. Już to z winy prokrastynacji kogoś odpowiedzialnego za te sprawy, już to w zgodzie z jakimś innym zamysłem pismo przeleżało na biurku lub w kieszeni następne cztery miesiące, bowiem data jego nadania to 20 września 2019 r. W końcu trafiło w nasze ręce 1 października. W sumie czekaliśmy na tę znamienną reakcję 15 miesięcy.

A teraz czas na analizę treści tego arcydziełka psychologicznej biurokracji. Składając skargę do Sądu Koleżeńskiego zwróciliśmy uwagę na naruszenie dwóch artykułów Kodeksu Etyczno-Zawodowego Psychologa. Cytowanego wyżej art. 38 oraz art. 11 zgodnie z brzmieniem którego, krytyka innych psychologów nie może w żadnym przypadku służyć do rozgrywek osobistych.[4] W otrzymanym piśmie nie ma ani słowa odniesienia do Kodeksu. Czyżby ów służył wyłącznie do piętnowania innych? A może staliśmy się ofiarą zwykłej urzędniczej gry w głupa?

 

Puenta

Znowu nasuwa mi się nieodparte skojarzenie ze Związkiem Radzieckim, w którym mawiano, że każdy jego mieszkaniec, który chciał, mógł wyjechać za granicę. Nie wspominano jednak zbyt często, że musiał spełnić dwa warunki – mieć ukończone 70 lat i zgodę obojga rodziców. Podobnie Sąd Koleżeński PTP rozpatrzy każdą skargę. Po upływie 15 miesięcy i po wcześniejszym otrzymaniu wyroku sądu powszechnego w danej sprawie.

A teraz wyobraź sobie czytelniku, że zostałeś poważnie skrzywdzony przez psychologa – członka PTP. Wyobraź sobie taką sytuację jak molestowanie seksualne podczas terapii, lub tendencyjną, skorumpowaną diagnozę postawioną na potrzeby sądu, albo fałszywe zeznania złożone na twoją niekorzyść przez biegłego psychologa. Miałbyś jeszcze ochotę dochodzić zadośćuczynienia w Sądzie Koleżeńskim PTP?

Oczywiście, można powiedzieć, że waga sprawy polegającej na cytowaniu bez powoływania się na źródła ma się nijak do wagi wspomnianych przeze mnie nadużyć. To prawda, nie chciałbym porównywać kalibru tych spraw. Chciałbym jednak zauważyć bez zbytniej skromności, że Klub Sceptyków Polskich i Tomasz Witkowski znane są dobrze przedstawicielom PTP ze swej stanowczości, konsekwencji i rozmachu działania, a co za tym idzie zostaliśmy prawdopodobnie potraktowani wyjątkowo poważnie jak na tę instytucję. Tak, czytelniku, nie przejęzyczyłem się – wyjątkowo poważnie! Sprawy dużo większej wagi, które poznałem osobiście zajmują tej instytucji od 3 do 5 lat, a jej petenci traktowani są dużo mniej uprzejmie. W tym czasie zmienia się skład sądu koleżeńskiego, wiele spraw ulega przedawnieniu.

Pięknie żyje się wśród ludzi którzy szanują prawo i wierzą w zawodowe wartości. Myślę, że takich ludzi spotkałem podczas opisywanych wydarzeń w PWN. Jeśli nawet moja wiara jest nieuzasadniona, a działania podjęte przez PWN wynikały wyłącznie z respektu wobec prawa, czyli postawy, w której zaznacza się obawa przed ewentualnymi konsekwencjami zarówno prawnymi jak i wizerunkowymi, to nadal twierdzę, że dobrze jest żyć wśród ludzi którzy żywią respekt wobec prawa. Potworne jest obcowanie z ludźmi, którzy za nic mają prawo i zasady etyczne, a mimo to znajduję u nich pewien wartościowy element. Jawne i otwarte odrzucenie zasad jest mimo wszystko hołdem dla uczciwości. Koszmarem jednak jest życie wśród ludzi, którzy etykę traktują jak prostytutkę . – wykorzystają, kiedy im to potrzebna, kopną i porzucą kiedy zawadza.


Wcześniej pisałem o tej sprawie na swoim blogu tutaj:

PWN wstrzymało sprzedaż kontrowersyjnego podręcznika etyki zawodowej psychologów!

Problemy etyczne związane ze sprzedażą przez spółkę PTP bezwartościowych testów diagnostycznych opisuję również w swojej ostatniej książce:

Zakazana psychologia. O cnotach przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych

[1] Brzeziński, J., Chyrowicz, B., Toeplitz, Z., Toeplitz-Winiewska, M. (2017). Etyka zawodu psychologa. Wydanie Nowe. Warszawa: PWN. s. 551.

[2] Art. 16 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, (Dz.U. z 1994 r. Nr 24, poz. 83).

[3] Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych z dnia 9 września 1886 r., przejrzana w Berlinie dnia 13 listopada 1908 r. i w Rzymie dnia 2 czerwca 1928 r. (ratyfikowana zgodnie z ustawą z dnia 5 marca 1934 r. (Dz.U. z 1935 r. Nr 84, poz. 515)

[4] Autorki krytykując w swoim rozdziale fragment pochodzący ze strony Klubu Sceptyków Polskich w żadnym miejscu nie wskazują na to, że obejmuje je konflikt interesów. Krytykowany przez nie tekst dotyczy kampanii przeciwko stosowaniu testów projekcyjnych w diagnostyce, a w szczególności diagnostyce na potrzeby sądowe. Jedną z konsekwencji przeprowadzonych przez nas działań w ramach kampanii „Psychologia to nauka, nie czary” było ostateczne wycofanie dwóch testów projekcyjnych (Testu Drzewa i Testu Szondiego) ze sprzedaży w Pracowni Testów Psychologicznych. Pracownia Testów Psychologicznych jako spółka Polskiego Towarzystwa Psychologicznego czerpie finansowe korzyści ze sprzedaży krytykowanych przez nas testów, podczas gdy osoby zaangażowane w kampanię nie uzyskiwały jakichkolwiek korzyści finansowej ze sformułowanej przez siebie krytyki. Deprecjonowanie tej krytyki przez osoby zasiadające w ścisłym kierownictwie PTP (tym bardziej w książce dotyczącej etyki zawodu psychologa) jest działaniem na korzyść spółki, a więc niezgodne z artykułem 11 Kodeksu etyczno-zawodowego psychologa.

Zanim prawda włoży buty, kłamstwo obiegnie pół świata – wykład w Centrum Nauki Kopernik

26 września 2019 roku, w ramach organizowanych przez Centrum Nauki Kopernik Wieczorów dla dorosłych wygłoszę wykład poświęcony psychologii kłamstwa.

ZANIM PRAWDA WŁOŻY BUTY, KŁAMSTWO OBIEGNIE PÓŁ ŚWIATA

Kłamstwo jest chyba najbardziej kontrowersyjnym i jednocześnie najczęściej praktykowanym występkiem. Potępiamy je lecz mimo to kłamiemy wszyscy, jak pokazują badania, od 2 do 200 razy dziennie. Jakie są najpowszechniejsze motywy kłamstw? Dlaczego trudno jest kłamać? Kto kłamie częściej, kobiety czy mężczyźni? Czy inteligentnym kłamie się łatwiej? Jakie cechy predestynują nas do kłamstwa? Kim są kłamcy patologiczni? W jaki sposób kłamiemy? Jak można wykryć kłamcę? Czy da się żyć bez kłamstwa? To tylko niektóre z pytań, na które odpowiedzi spróbuje udzielić podczas interaktywnego wykładu dr Tomasz Witkowski.

Znalezione obrazy dla zapytania centrum nauki kopernik

 

Gdzie: Audytorium (parter)
Kiedy: 19.00 | Czas: 45 min
Liczba miejsc ograniczona: 200

Szczegóły całego wydarzenia TUTAJ

 

Problematyce kłamstwa poświęciłem też jedną ze swoich książek. Zapraszam do jej lektury:

Image result for "psychologia kłamstwa"T. Witkowski Psychologia kłamstwa. Motywy, strategie, narzędzia. Oficyna Wydawnicza UNUS 2002 / Wyd. drugie Biblioteka Moderatora, 2006.

Fragment pdf

Kup książkę

 

Z opinii czytelników:

Bardzo dobra lektura, szybko się czyta, łatwo przyswajalna treść. Autor niezauważalnie zmusza do refleksji. Polecam.

 

To nie jest książka dla tych, którzy chcą dowiedzieć się jak okłamywać innych. Niech nie liczą na tę książkę. Z niej przede wszystkim można dowiedzieć się się jak obronić się przed kłamstwem.

 

Z literaturą naukową mam tyle wspólnego co z Mercedesami, czyli praktycznie nic. Z dwa razy jechałem, widzę na drogach i nie wiem czy do mnie pasuje. Tym razem było trochę inaczej, gdy przypadkiem dojrzałem „psychologie kłamstwa” postanowiłem się z nią zapoznać. Nie ma co ukrywać, że Witkowski pisze językiem zrozumiałem dla zwykłych głów, a nie tylko dla docentów i profesorów. Treść jest zrozumiała i wszystko jest klarowanie przedstawione.

Czy uda się zbadać ludzką psychikę? – rozmowa w Racjonalista.tv

Dziesiątego września Racjonalista.tv opublikował kolejną rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na bardzo podstawowe pytania: Czy uda się zbadać ludzką psychikę? Co już osiągnięto i w którą stronę powinna się rozwijać ta gałąź wiedzy? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania rozmowy.

O podobnych zagadnieniach więcej w mojej trylogii Zakazana Psychologia. Zachęcam w szczególności do sięgnięcia po trzeci tom, który ledwie parę tygodni temu opuścił drukarnię.

 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM

Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv:
Przeczytaj recenzję:
mala-psychologia-logo-final-2018

Wiek ciągłej zmiany. Jak znaleźć rytm w zmieniającym się świecie? – w radiowej Czwórce o „Zakazanej psychologii”

Trwająca nieustannie rewolucja naukowa zmienia nasze życie każdego dni. Przyzwyczajenia, obyczaje, wartości, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia.
Dużą rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody i pomóc ludziom zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski, autor projektu „Zakazana psychologia„, ujawnia naukowe oszustwa, prowadzące często do wyrządzania szkody osobom szukającym pomocy. Czy można wszczepić fałszywe wspomnienia? Czym naprawdę jest stres? Czy testy projekcyjne mają sens? Jak w zalewie terapii wybrać tę właściwą? O odwadze potrzebnej do badań naukowych i stanie współczesnej psychologii i innych sprawach posłuchasz w podcaście audycji na stronie radiowej Czwórki klikając w obrazek:
Image result for polskie radio czwórka Tytuł audycji: „Strefa prywatna” Prowadzi Jakub Jamrozek Gość: dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, założyciel Klubu Sceptyków Polskich („Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych”) Data emisji: 14.08.2019 Godzina emisji: 20.04

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny. dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć! Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj rozmowy w Racjonalista.tv:

Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Drugiego sierpnia Racjonalista.tv opublikował rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zastępuje nam obecnie religię? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania. ZAKAZANA PSYCHOLOGIA.

Drugiego sierpnia Racjonalista.tv opublikował rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zastępuje nam obecnie religię? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania.
Psychologia bywa religią. Różne jej szkoły często nie mają wiele ze sobą wspólnego, opierają się zaś głównie na tradycji i wierze terapeutów i pacjentów w ich skuteczność. Przydałaby się psychologii „wielka teoria unifikacji”. Czasem skrajne drogi w psychologii prowadzą również do praktyk znanych z sekt, gdzie dumny guru bazuje w swoich działaniach na tradycji i autorytecie, nie oglądając się na rzeczywiste problemy. Ta rozmowa porusza jeden z wątków najnowszej książki dr Witkowskiego – trzeciej części Zakazanej psychologii.
 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny. dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć! Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:

Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Coachami zostają czasami nieudacznicy

To tytuł krótkiej rozmowy na temat problemów towarzyszących rosnącej popularności coachingu przeprowadzonej ze mną przez redaktora Łukasza Kochanowskiego i opublikowanej niedawno w „Rzeczpospolitej”.
To, że ludzie śmieją się z coachingu, wynika z braku wiedzy i doświadczenia trenerów. – mówi Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz.
Skąd się wzięła moda na coaching?
Społeczeństwo staje się coraz bardziej zamożne. Mamy coraz więcej czasu oraz środków. Szukamy sposobów poprawy swojego życia oraz dróg osiągnięcia celów. Wcześniej pojawiali się terapeuci, ale oni koncentrowali się na zaburzeniach. Coaching wywodzi się ze sportu. Później ta forma szkolenia przeszła do zarządzania. Czy coaching można traktować jak psychoterapię? Wielu tak go odbiera. Jedni ludzie swoje problemy, niezadowolenie z samych siebie definiują jako problem natury psychicznej i idą do psychoterapeuty. Inni traktują to jako problem w osiągnięciu zamierzonego celu i idą do coacha. Jest to niebezpieczne, ponieważ coache nie znają się na psychopatologii i nie są przygotowani do prowadzenia psychoterapii, zwłaszcza do prowadzenia terapii z osobami zaburzonymi. Granice się zacierają, zarówno przez wybory ludzi, jak i przez wybór metod pracy samych coachów i terapeutów. W mediach społecznościowych jest dużo stron, które wyśmiewają coaching. Dlaczego? Czytaj dalej klikając: TUTAJ
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak mierzy się inteligencję, a jak mądrość?

W potocznym rozumieniu sformułowania „inteligencja” i „IQ” oznaczają to samo. Ogromna część badań związanych z inteligencją bierze pod uwagę tylko jej iloraz, czyli wynik wystandaryzowanego testu IQ.

Jan Stradowski W potocznym rozumieniu sformułowania „inteligencja” i „IQ” oznaczają to samo. Ogromna część badań związanych z inteligencją bierze pod uwagę tylko jej iloraz, czyli wynik wystandaryzowanego testu IQ. Jednak z naukowego punktu widzenia nie jest to wcale takie oczywiste – choćby dlatego, że definicji i odmian inteligencji jest bardzo wiele. Popularność zdobyło pojęcie inteligencji emocjonalnej, mówi się też o inteligencji społecznej czy praktycznej. W internecie – także na stronach Focus.pl – można z łatwością natrafić np. na test inteligencji wielorakich. Co zatem – i po co – mierzą testy IQ? I jak się ma inteligencja do mądrości? O tym opowiedzą moi goście w studiu TOK FM: Dorota Rakowiecka, była prezes stowarzyszenia Mensa Polska, psycholog i kierownik projektów informatycznych oraz dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, autor książek z serii „Zakazana psychologia” oraz „Psychoterapia bez makijażu”, założyciel Klubu Sceptyków Polskich. Posłuchaj audycji:  I podcastu dalszej części rozmowy: Podobnej tematyki dotyczą również inne moje posty:

Sztuczna inteligencja – mglista przyszłość, czy pukanie do drzwi?

Sztuczna inteligencja przejrzy nas na wylot – wywiad dla „Służby zdrowia”

Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej

Ewolucja sztucznej inteligencji – wykład wygłoszony podczas V Wrocławskich Dni Darwina

O inteligencji w audycji radia TOK FM


Giganci psychologii – okładka

Rozmowy z wybitnymi psychologami naszych czasów o przeszłości i przyszłości ich dziedziny zebrałem w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Strzeżcie się każdego, kto wam radzi jak żyć

To tytuł mojego artykułu, który ukazał się 24 maja 2019 r. w magazynie „Plus Minus Rzeczpospolita”. Felieton zawiera garść moich refleksji na gilotyny Hume’a w codziennej życiowej praktyce i w korzystaniu z osiągnięć nauki. Zapraszam do lektury!
Zaczyna się od twierdzeń niechlujnych z punktu widzenia naukowego, które dostają się do umysłów niektórych psychoterapeutów i wszelkiego autoramentu mówców motywacyjnych. Powstają z tego rzekomo oparte na nauce imponujące modele „dobrego życia”, jakie przeróżni guru obwieszczają światu niczym objawienia.
Obfitość i różnorodność porad na temat tego, jak żyć, przybrała dzisiaj bezprecedensowe rozmiary. Przy niemal nieograniczonym dostępie do informacji mamy możliwość wglądu w kilka tysięcy modeli życia proponowanych przez religie. W większym lub mniejszym związku z religiami formułują swoje rady nasi bliscy i przyjaciele. Do własnego modelu życia nakłaniają nas nauczyciele towarzyszący nam w okresie edukacji. Dobre rady wylewają się z kolorowych magazynów i wypełniających półki poradników. Mają ich pełne usta celebryci, medialni guru, pomniejsi coachowie i trenerzy, których spotykamy w pracy czy klubie fitness. Szczodrze szafują nimi psychoterapeuci. Poustawiane wszędzie drogowskazy wskazują, jak żyć, aby utrzymać lepsze zdrowie, jak poprawić kondycję, jak się rozwijać, jak kształcić, co robić, aby spełnić się w życiu rodzinnym, jak zachować zdrowie psychiczne, jak osiągnąć pełnię samorozwoju i życia duchowego. Ta obfitość nasuwa wyobraźni gargantuicznych rozmiarów centrum handlowe, w… Czytaj dalej: TUTAJ
 
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O wynikach Many Labs 2 w „Skeptical Inquirer”

W ostatnim numerze (Marzec/Kwiecień) Skeptical Inquirer ukazał się kolejny mój artykuł poświęcony wynikom dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2 opublikowanym jesienią 2018 roku. Is the Glass half Empty or Half Full? Latest Results in the Replication Crisis in Psychology.

W ostatnim numerze (Marzec/Kwiecień) Skeptical Inquirer ukazał się kolejny mój artykuł poświęcony wynikom dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2 opublikowanym jesienią 2018 roku.

Is the Glass half Empty or Half Full? Latest Results in the Replication Crisis in Psychology

For years a chorus of voices has spoken of a replication crisis in psychology, particularly social psychology. In November 2018, the results of another large replication project were published, which demonstrated that in half of known psychological experiments it is possible to generate results that are similar to—but slightly lower than—the original results. Over a period of several years, 186 researchers from sixty different laboratories on six different continents representing thirty-six different nationalities conducted replications of twenty-eight well-known studies. Over 7,000 participants from diverse cultures took part in each of them. By comparison, the average number of participants in the original studies was 112. The results demonstrated clearly that replicability of experiments is not dependent on cultural context. Brian Nosek from the Center for Open Science, who helped to coordinate the study, claims that their results could prove even more significant than those of the 2015 Reproducibility Project, in which a mere 36 percent of experiments were successfully reproduced.

Read more in pdf file

Na temat wyników projektu Many Labs 2 pisałem i rozmawiałem również m. in. tutaj:

Psycholog: naukowcy powinni dostarczać nam bezpiecznej wiedzy

Co wyszlo z powtórki słynnych eksperymentów psychologicznych

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?

A także w swoich książkach:

 

Psycholog: naukowcy powinni dostarczać nam bezpiecznej wiedzy

Znalezione obrazy dla zapytania nauka w polsceTo tytuł rozmowy ze mną, którą przeprowadziła red. Aleksandra Piasta na temat wyników dużego psychologicznego projektu replikacyjnego Many Labs 2, którego wyniki opublikowano w listopadzie 2018 roku. Rozmowę opublikował portal „Nauka w Polsce PAP”. Zapraszam do lektury. Fot. Fotolia

Oczekiwałbym, żeby naukowcy dostarczali nam tzw. bezpiecznej wiedzy. Bezpieczna wiedza to taka, która jest dobrze sprawdzona, zweryfikowana – mówi PAP Tomasz Witkowski doktor psychologii, pisarz i założyciel Klubu Sceptyków Polskich w rozmowie o kryzysie replikacyjnym, kryzysie w psychologii i możliwościach polepszenia jakości badań psychologicznych.

Pod koniec listopada 2018 roku opublikowano rezultaty dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2, który miał na celu powtórzenie 28 popularnych badań psychologicznych. Badania te dotyczyły różnych aspektów funkcjonowania człowieka, m.in. altruizmu, moralności czy tzw. efektu atrybucji. Były prowadzone z dużą dbałością o szczegóły w 60 laboratoriach świata przez 186 naukowców. PAP: W projekcie udało się potwierdzić wyniki 50 proc. badań. Pana zdaniem to dużo, mało? Dr Tomasz Witkowski: Zależy, jak na to spojrzeć. Z perspektywy naukowca to bardzo dużo. Nie spodziewałem się tak dobrego wyniku, bo w poprzednim projekcie replikacyjnym udało się zreplikować tylko 36 proc. badań. Z perspektywy praktyka to jednak dramatycznie mało. Wynik oznacza dla mnie, że co druga kartka w podręczniku do psychologii społecznej może zawierać nieprawdziwe informacje. To mocno zatrważające. PAP: Jaki wynik byłby dla pana jako praktyka zadowalający? T.W.: Ja bym oczekiwał, żeby naukowcy dostarczali nam tzw. bezpiecznej wiedzy. Bezpieczna wiedza to taka, która jest dobrze sprawdzona, zweryfikowana. Oczekiwałbym 90 proc. PAP: Sądzi pan, że to realne, osiągalne? T.W.: Myślę, że tak. Chociaż przy obecnej kulturze „publish or perish” (publikuj lub giń – PAP), pogoni za liczbą cytowań, to nierealne. Z nauki zrobił nam się jarmark. Jest też kwestia podziału na nauki gorące i zimne. Nauki gorące to np. genetyka, fizyka, nanotechnologia. Tam wyniki badań replikuje się często w ciągu 24 godzin. W psychologii właściwie nie ma takich wyników, które by natychmiast sprawdzano. Publikuje się je, przyjmuje do wiadomości, pisze o nich w prasie, ale nikt nie replikuje tego na bieżąco. Weźmy pod uwagę słynny eksperyment więzienny Zimbardo. Prawie pół wieku minęło od czasu jego przeprowadzenia aż okazało się, że został po prostu sfałszowany. Z paroma innymi słynnymi eksperymentami jest bardzo podobnie.
Czytaj dalszy ciąg rozmowy w otwartym dostępie TUTAJ Na temat wyników projektu Many Labs 2 pisałem i rozmawiałem m. in. tutaj:

Co wyszlo z powtórki słynnych eksperymentów psychologicznych

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?


Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Co wyszło z powtórki słynnych eksperymentów psychologicznych

Naukowcy powtórzyli 28 słynnych eksperymentów psychologicznych. Tylko w połowie przypadków udało się uzyskać podobne wyniki. Szklanka jest do połowy pełna czy w połowie pusta?
Z powodzeniem zreplikowano eksperyment Daniela Kahnemana, laureata Nagrody Nobla z ekonomii, który wraz z Amosem Tverskym odkrył tzw. efekt framingu.
Forum
O tzw. kryzysie replikacyjnym w psychologii, szczególnie społecznej, mówi się już od kilku lat. Chodzi o problem powtarzalności wyników eksperymentów: czy rezultaty uzyskane przez jedną grupę naukowców otrzymają także w powtórce badania inne zespoły psychologów. Jeśli nie, może to oznaczać, że ogłoszony efekt w ogóle nie występuje i był wynikiem przypadku lub błędów metodologicznych, a w skrajnych sytuacjach nawet oszustwa. Wielokrotne replikacje są podstawowym narzędziem nauki. Wyniki kolejnego tego typu dużego projektu – Many Labs 2 – opublikowano pod koniec 2018 r. Ciąg dalszy mojego artykułu, który ukazał się w najnowszym numerze „POLITYKI” przeczytasz TUTAJ.

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Schizofrenicy. Ludzie bezdusznie naznaczeni

To tytuł mojego artykułu, który ukazał się niedawno w: Zapraszam do lektury! Według szacunków w Polsce może być ich nawet milion, z czego 60 proc. cierpi na schizofrenię paranoidalną. Usiłują żyć jak inni, ale po diagnozach dokonywanych w studiach telewizyjnych może byc to o wiele trudniejsze. Schizofrenia

Skrupulatnie obserwują i imitują zachowanie ludzi zdrowych. Starają się za wszelką cenę nie wyróżniać. Wiedzą doskonale, że ujawnienie swojej inności spowoduje, że ludzka sfora rozpocznie szykany i prześladowania. Nie chcą tej dodatkowej części cierpienia dokładanej tak często do bólu i udręki, z którymi przyszło im się zmagać. W każdej przypadkowej zbiorowości stu osób jest ich co najmniej kilkoro.

Chyba nie będzie zbytniej przesady w stwierdzeniu, że rozwój cywilizacyjny danego społeczeństwa możemy zmierzyć jego stosunkiem do ludzi starszych, kobiet, dzieci, ludzi chorych psychicznie i wszelkiej odmienności z jaką przychodzi nam się w życiu spotykać. I chyba żaden współcześnie żyjący człowiek uważający się za tolerancyjnego nie przyzna się otwarcie do udziału w stygmatyzacji chorych psychicznie. Podobnie, jak nie odważy się publicznie pobić swojego dziecka. A jednak od kilkunastu dni, które upłynęły od tragicznej śmierci prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza, jesteśmy świadkami naznaczania tych cierpiących ludzi przy milczącej zgodzie mas.

Czytaj dalej…


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Choroby psychiczne a przestępczość. Jak to wygląda w rzeczywistości?

26 stycznia o godzinie 12:00 w audycji Sobotni Magazyn Radia TOK FM, red. Karolina Głowacka rozmawiała z prof. Katarzyną Prot-Klinger i ze mną na temat stygmatyzacji osób psychicznie chorych. Impulsem do rozmowy był mój komentarz Bezdusznie naznaczeni, który opublikowałem kilka dni temu w związdku z morderstwem prezydenta Adamowicza.
By posłuchać podcastu audycji wystarczy kliknąć ikonę PLAY poniżej. Więcej na temat stawiania przez psychologów i psychiatrów diagnoz na odległość tutaj:
Festiwal psychologii na odległość

O czym rozmawialiśmy

Po zabójstwie prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza rozmawialiśmy z Karoliną Głowacką i prof. Katarzyną Prot-Klinger o łączeniu choroby psychicznej z przestępczością. Impulsem był mój komentarz „Bezdusznie naznaczeni”.

Zwracałem uwagę, że choć staliśmy się wyczuleni na wiele rodzajów odmienności, polityk czy dziennikarz bez oporów tłumaczy zbrodnię chorobą psychiczną sprawcy – jakby to wszystko wyjaśniało. Chorych psychicznie zawsze traktowano inaczej; przypomniałem figurę statku głupców. Rozmawialiśmy o tym, jak takie uproszczenia odbijają się na codzienności osób chorujących.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Zapraszam do lektury artykułu, który ukazał się 21 stycznia 2019 r. w magazynie „Plus Minus Rzeczpospolita”. Jest to felieton zawierający moje refleksje na temat ogłoszonych w listopadzie ub.

Zapraszam do lektury artykułu, który ukazał się 21 stycznia 2019 r. w magazynie „Plus Minus Rzeczpospolita”. Jest to felieton zawierający moje refleksje na temat ogłoszonych w listopadzie ub. roku wyników dużego projektu replikacyjnego Many Labs 2 oraz stanu współczesnej psychologii, a w szczególności ogłoszonej przez American Psychological Association jej niezwykłej popularności.

Dr Tomasz Witkowski: Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Zaledwie pół roku temu świat obiegła informacja, że Philip Zimbardo sfałszował słynny stanfordzki eksperyment więzienny. Teraz nie zdołano powtórzyć kilkunastu kolejnych badań, na których opierają się podręczniki psychologii. Dlaczego więc usługi i studia psychologiczne cieszą się coraz większą popularnością?
Ile fałszywych banknotów w obiegu powoduje, że waluta staje się bezużyteczna? Jaki odsetek fałszywych haseł w Wikipedii doprowadziłby do całkowitej kompromitacji tego źródła informacji? Jaki procent bubli w produkcji sprawia, że ludzie przestają kupować produkty konkretnej firmy? Ile nieprawdziwych informacji może opublikować gazeta, zanim zacznie tracić zaufanie czytelników? 10 procent? 20? Czy jedna czwarta to już zbyt wiele? Jedna trzecia? A co powiecie o połowie? Przypuszczalnie większość czytelników odrzuci ostatnie propozycje, a dla znacznej części nawet 10 proc. wyda się możliwością zbyt przesadzoną. Są jednak dziedziny oferujące nam połowę bubli spośród swoich dokonań i one nie tylko nie tracą na popularności, ale zdobywają w coraz większe uznanie. Z pewnością należy do nich psychologia. Jeszcze dobrze nie opadł kurz po skandalu, jaki wybuchł w 2015 roku po ogłoszeniu wyników Reproducibility Project, w którym na 100 powtórzonych… Czytaj dalej: TUTAJ
 
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Bezdusznie naznaczeni

W Polsce na schizofrenię choruje wyjątkowo dużo, bo aż około 1 mln ludzi. Najczęściej diagnozowany rodzaj tej choroby, to schizofrenia paranoidalna.

W Polsce na schizofrenię choruje wyjątkowo dużo, bo aż około 1 mln ludzi.[1] Najczęściej diagnozowany rodzaj tej choroby, to schizofrenia paranoidalna. Diagnozuje się ją u 65% ogółu chorych na schizofrenię[2] co w naszym kraju może dawać nawet liczbę 650 tys. osób. Różne źródła podają różne wskaźniki przestępczości wśród osób chorych na schizofrenię. Jedne utrzymują, że jest ona wielokrotnie mniejsza niż w pozostałej części populacji,[3] inne mówią o nieco wyższej częstotliwości, ale nieporównywalnej z obiegowymi opiniami na ten temat.[4] Większość przeciętnych ludzi obawia się osób chorych na tę chorobę i mylnie uważa, że są stanowczo częściej sprawcami przestępstw. Osoby ze schizofrenią są jednak przynajmniej 14 razy częściej ofiarami przestępstw z użyciem przemocy niż ich sprawcami.[5] Od kilku dni w Polsce przeciętny obywatel spotyka się z wszechobecną informacją: „Stefan W., zabójca prezydenta Adamowicza cierpiał na schizofrenię paranoidalną”.[6] W przekazywaniu i omawianiu tej informacji uczestniczą psychologowie i psychiatrzy – autorytety w zakresie zdrowia psychicznego. Na niespotykaną dotąd skalę media z udziałem specjalistów prowadzą kampanię na rzecz utrwalenia stereotypu: „osoba cierpiąca na schizofrenię jest potencjalnym niebezpiecznym przestępcą”. Kampanię, której nikt nie planował, nad którą nikt nie panuje, której efektów i skutków nikt nawet nie zamierza badać. Kampanię, która w bezprecedensowy sposób rujnuje to, co ogromnym nakładem energii, dobrej woli i z trudem zdobywanych środków próbują osiągnąć wszyscy ci ludzie, którzy pracują nad zmniejszeniem stopnia stygmatyzacji osób chorych psychicznie w naszym kraju.[7] Kampania ta, choć prowadzona pod sztandarem walki z mową nienawiści i wrogością, skrzywdzi wielu, już i tak głęboko cierpiących, ludzi i ich bliskich. Odbywa się wbrew nielicznym rozważnym głosom nawołującym do opamiętania:
Występujemy przeciwko próbom utożsamiania przemocy i zbrodni z zaburzeniami psychicznymi. (…) Tego rodzaju utożsamienia są krzywdzące dla osób z problemami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Mogą się przyczyniać do stygmatyzacji naszych pacjentów i utrwalać w świadomości społecznej krzywdzący i nieprawdziwy obraz zaburzeń psychicznych.[8]
Ta dzika akcja informacyjna stygmatyzująca ludzi chorych nie miałaby miejsca, gdyby nie niosła ze sobą żadnych korzyści. Jak często w tego typu sytuacjach – korzyści wyłącznie politycznych. Wykreowanie wizerunku „niepoczytalnego wariata”, który odstawił leki bardzo pomaga w rozmydleniu oskarżeń o polityczny charakter zabójstwa. Orzekanie poczytalności bez jakiegokolwiek kontaktu z osobą , diagnozowaną ma te oskarżenia uwydatnić. Oskarżony człowiek jest tylko zabawką w rękach zwolenników obu „prawd”, zabawką, którą wyrywają sobie obie strony niepomne na konsekwencje jakie to ze sobą niesie. Podobnie jak eksperci, którzy pozbawieni bezstronności politycznej i niepamiętający wartości etycznych swojego zawodu zaprzedali się za swoje kolejne „pięć minut” w mediach.[9] Wypowiadane z ogromną pewnością siebie komentarze na temat motywów zachowań ludzi, których się nie widziało na oczy, omawianie cech ich osobowości i dyskutowanie o przypisywanych im zaburzeniach psychicznych niosą ze sobą pozorną korzyść samym ekspertom. Oto opinia publiczna uzyskuje potwierdzenie naiwnego przekonania, że psychologowie i psychiatrzy dysponują narzędziami pozwalającymi przeniknąć duszę ludzką, zajrzeć do niej, zrozumieć jej mechanizmy i objaśnić je zwykłym śmiertelnikom, a wszystko to wyłącznie na podstawie urywków wypowiedzi i skrawków informacji. Jakżeż ponętne złudzenie! Niestety, tylko złudzenie, dlatego korzyść jest pozorna. Jak pisałem gdzie indziej, my psychologowie słabo prognozujemy. Pięćdziesiąt lat badań nad możliwością prognozowania samobójstwa pokazało, że nie dysponujemy narzędziami lepszymi niż rzut monetą.[1] Nie lepsi jesteśmy w profilowaniu przestępców. Wyniki niedawnej metaanalizy pokazały, że w obszarze, w którym prognozy stawiane przez profilerów mogą decydować o bezpieczeństwie i życiu ludzi, jesteśmy równie bezradni.[2] Podobnie przygnębiające fakty pokazuje książka brytyjskiego specjalisty w zakresie psychologii sądowej. Nie jesteśmy w stanie prognozować ani szans na resocjalizację, ani tego, jak zachowa się zwolniony warunkowo więzień.[3] Tym bardziej nie jesteśmy w stanie robić tego mając do dyspozycji okruchy informacji. Złudzenie stwarzane przez super ekspertów, to nie tylko wprowadzanie w błąd opinii publicznej. Wśród odbiorców przekazywanych informacji znajdują się sędziowie, nauczyciele, policjanci, lekarze, którzy w swojej pracy nierzadko podejmują decyzje oparte na opiniach psychologów lub psychiatrów. Znajdą się wśród nich również i ci, którzy wkrótce będą badać, przesłuchiwać i sądzić Stefana W. Czy będą w stanie myśleć niezależnie od tych wszystkich opinii, jakie przeczytali i usłyszeli z ust ekspertów? Czy może podejmą decyzje oparte na niepewnych opiniach wypowiadanych z ogromną pewnością siebie? Zabieram głos w tych smutnych dla wielu Polaków okolicznościach nie po to, aby zamknąć usta psychologom i psychiatrom. Przeciwnie, uważam, że są zbyt mało aktywni w życiu społecznym, w ważnych społecznie sprawach. Jestem także głęboko przekonany, że mają bardzo wiele do powiedzenia tam, gdzie psychologia naprawdę coś potrafi. Znamy prawidłowości zmiany postaw ludzi, potrafimy usprawnić komunikację między ludźmi, wiemy, jak ludzie się uczą, rozumiemy mechanizmy pamięci i zapamiętywania, mamy ogromne osiągnięcia w poprawianiu bezpieczeństwa drogowego i powietrznego, zbadaliśmy prawidłowości rozwoju człowieka i podejmowania przez niego decyzji. Czy jednak nadużywanie zaufania do ekspertów polegające na publicznym głoszeniu z dużą pewnością siebie wątpliwych twierdzeń w ostateczności nie spowoduje podważenia tego zaufania? Czy ten festiwal psychologii na odległość, którego jesteśmy świadkami nie podważa zaufania do całej dziedziny? Czy nie deprecjonuje w szczególności tych ekspertów i specjalistów, których wiedza jest pewna i bezpieczna, a oni sami naprawdę zasługują na zaufanie? Chciałbym wierzyć, że publiczne głosy psychologów i psychiatrów, o których piszę, wynikają z troski o złowrogą sytuację, w jakiej znalazło się nasze społeczeństwo. Jeśli jednak w imię walki z mową nienawiści i w trosce o tolerancję odmienności naznaczamy tak ogromnym piętnem tak wielu ludzi, to ani ta walka ani ta troska nie są godne, aby się do nich przyłączyć. Ofiary, jakie po nich pozostaną nie są ofiarami koniecznymi, lecz niepotrzebnym skutkiem bezmyślności i braku dalekowzroczności. Na takim fundamencie nie zbudujemy ani tolerancji ani wrażliwości na innych. [1] Wg danych Fundacji Pro Domo: https://web.archive.org/web/20191209231250/http://fundacjaprodomo.org.pl/schizofrenia-w-liczbach/ [2] https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/psychiatria/schizofrenia-paranoidalna-przyczyny-objawy-i-leczenie-aa-bwFx-WDWM-6qA4.html [3] http://medicus.lublin.pl/2011/11/post-762/ [4] http://www.psychiatria.pl/artykul/agresja-w-schizofrenii/8247 [5] Brekke JS., Prindle C., Bae SW., Long JD. Risks for individuals with schizophrenia who are living in the community. „Psychiatric Services”. 52 (10), s. 1358–66, październik 2001; Fitzgerald PB., de Castella AR., Filia KM., Filia SL., Benitez J., Kulkarni J. Victimization of patients with schizophrenia and related disorders. „The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry”. 39 (3), s. 169–74, marzec 2005. DOI: 10.1111/j.1440-1614.2005.01539.x [6] W chwili, kiedy pisze te słowa, wyszukiwarka Google dla wyrażeń „schizofrenia paranoidalna” i „Stefan W” daje ponad 1600 rezultatów, w większości odsyłających do stron liczących się polskich mediów. [7] http://www.jestemsoba.org.pl/p/o-kampanii_7.html; http://konkurs.kampaniespoleczne.pl/kk_kampanie.php?edycja=2016&kk_id=889&action=szczegoly i wiele innych. [8] http://psychiatria.org.pl/news,tekst,357,oswiadczenie_zarzadu_glownego_polskiego_towarzystwa_psychiatrycznego [9] O niektórych z nich pisałem tutaj: https://tomwitkow.wordpress.com/2019/01/16/festiwal-psychologii-na-odleglosc/, wypowiedzi innych można znaleźć jeszcze tutaj: https://www.fakt.pl/wydarzenia/polityka/ewa-woydyllo-osiatynska-wsrod-politykow-nie-ma-dazenia-do-przebaczenia/mvg56hw, lub tutaj: https://natemat.pl/260695,na-co-choruje-stefan-w-psychiatra-o-zabojcy-adamowicza.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.