Keep smiling? To nie sposób na życie, to mit

Zapraszam do lektury wywiadu, który przeprowadziła ze mną redaktor Hanna Zielińska, a który ukazał się na łamach magazynu „Newsweek Psychologia” 22 sierpnia 2017 roku.

Mogę jako psycholog powiedzieć – jeżeli będziesz postępował tak, to będziesz żył długo, spokojnie i bezpiecznie. Jeżeli będziesz robił inaczej, to pożyjesz krótko, burzliwie i dogłębnie. Ale skąd mogę wiedzieć, która droga jest bardziej wartościowa? – pyta dr Tomasz Witkowski

(…)

Newsweek Psychologia: Do naszego rozumienia szczęścia wkradło się sporo mitów.

Tomasz Witkowski: Najgroźniejszym jest przekonanie, że optymistom żyje się lepiej. Do tego sądu należy dodać więc fakt, że pesymiści żyją dłużej i zdrowiej. Optymiści jedynie relacjonują, że żyją lepiej. A na to, jak się wyrażamy, nakłada się kultura. Przeciętny Amerykanin przez cały rok przeciętnie czuje się lepiej niż przeciętnie. Co jest niemożliwością. Natomiast przeciętny Polak jeszcze niedawno czuł się przeciętnie gorzej niż przeciętnie. Co też jest niemożliwe.

W trudnej chwili bądź pozytywny i optymistyczny nawet na siłę, bo to podniesie jakość twojego życia. Tak się wyraża popularyzowana dzisiaj postawa keep smiling.

– W 2010 r. Barbara Ehrenreich napisała książkę „Smile or Die: How Positive Thinking Fooled America and the World”. Przeżyła raka piersi. Obala w niej powszechne przekonanie, że emocje negatywne same w sobie rujnują stan zdrowia. Nie ma w tej chwili dowodów na to, że osoby, które doświadczają w życiu więcej stresu, częściej i z tego tylko powodu zapadają na konkretne choroby.

A choroby układu krążenia? Chyba można połączyć je z wysokim poziomem napięcia psychicznego?

– Żaden stres nie zabije dwudziestoparoletniego mężczyzny, który nie ma odłożonej blaszki miażdżycowej w układzie krążenia. Dosyć brutalne wyniki badań pokazują, że wielu zawałów serca ludzie doświadczają podczas wysiłku fizjologicznego w toalecie. O tym, że ktoś doświadczył zawału pod wpływem silnego przeżycia emocjonalnego, chętnie mówi się w mediach. Ale to, że ktoś zmarł w toalecie, pozostaje w strefie tabu. Negatywne emocje mogą, owszem, doprowadzić do ciężkich stanów, ale u osób, które mają do tego predyspozycje, na przykład rozwiniętą chorobę miażdżycową. U młodych kobiet, które mają inną gospodarkę hormonalną niż mężczyźni, żadne emocje negatywne również nie doprowadzą do zawału serca.

Czyli to, że myślimy w stresie – zaraz dostanę zawału – to mit?

– Silna emocja może być czynnikiem wyzwalającym zawał tylko jeśli występują inne czynniki ryzyka zawału.

A co z nowotworami? Osoby chorujące często są obciążane przez otoczenie lub własne sumienie oskarżeniem, że widocznie na swój stan zapracowały. Panuje mit, że choćby tłumione latami emocje mogą poskutkować nowotworem.

– Nie ma badań, które by jednoznacznie potwierdzały zależność raka od emocji negatywnych. Mało tego, są duże badania kohortowe, na przykład na grupie ponad 37 tysięcy kobiet chorych na raka piersi, pokazujące, że osoby, które relacjonują większe napięcie w swoim życiu, aż o 17 proc. rzadziej zapadają na raka. Bardziej jednoznaczne wyniki uzyskano w Kopenhadze na grupie niecałych siedmiu tysięcy kobiet. Te doświadczające większego stresu aż o 40 proc. rzadziej chorowały na raka piersi. Jest jeszcze jedno bardzo ciekawe badanie nad stresem, przeprowadzone niedawno w USA na grupie blisko 30 tysięcy osób, dotyczące umieralności. Ci, którzy wierzą, że stres zabija, rzeczywiście umierają wcześniej, niż to statystycznie powinno występować. Jakie jest tego wytłumaczenie? Prawdopodobnie te osoby podejmują mniej działań zapobiegawczych.

Sądząc, że ich zdrowie jest i tak zdeterminowane przez czynniki zewnętrzne, od nich niezależne?

– Tak. Okazuje się, że nie to, ile mamy stresu w życiu zabija, ale siła przekonania, co i ile od nas zależy.

To tylko fragment artykułu o znaczeniu stresu i pozytywnego myślenia dla naszego zdrowia. Całość przeczytasz w „Newsweeku Psychologia”. Możesz go kupić w nowym sklepie Newsweeka.

Image result for "newsweek psychologia"

Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kłamstwo

To tytuł 55 odcinka programu Sonda 2 poświęcony kłamstwu, w którym miałem przyjemność uczestniczyć na zaproszenie redaktora Tomasza Rożka. W programie próbowaliśmy m. in. odpowiedzieć na pytania: Dlaczego kłamiemy? Czy świat mógłby funkcjonować bez kłamstwa? Jak to jest, że nabieramy się na kłamstwa aktorów w teatrze? Czy zwierzęta także kłamią? I wiele innych. Odcinek jest próbą zrozumienia zjawiska kłamstwa. Aby go obejrzeć, po prostu kliknij w zdjęcie.    
Psychologia kłamstwa – okładka

O motywach, strategiach i narzędziach kłamców piszę w książce „Psychologia kłamstwa”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Słabość i moc. Jakie tajemnice skrywa ludzki mózg?

Tak zatytułowana została audycja wyemitowana 30 maja przez radiową trójkę.
– Długi okres wychowywania i zależności od matki daje nam szansę na przebycie procesu uczenia się różnych umiejętności, w tym społecznych i intelektualnych. Zapewnia to nam dużą przewagę nad innymi gatunkami – mówi psycholog dr Tomasz Witkowski.
Ślady skojarzeń melodii, słów, piosenek mogą pozostać w mózgu, a niekoniecznie w świadomości czy umyśle dziecka
Ślady skojarzeń melodii, słów, piosenek mogą pozostać w mózgu, a niekoniecznie w świadomości czy umyśle dziecka Foto: Kamila Starzycka / Shutterstock
Jak wiemy z badań prenatalnych, dziecko w brzuchu mamy na pewno śni i myśli. Połowę lub nawet więcej energii nowo narodzonego dziecka zużywa ciężko pracujący mózg. – Z powodu naszych dużych głów musimy przyjść na świat zanim w pełni dojrzeją mózgi. Przeskok środowiskowy po porodzie jest ogromny, choć na poziomie rozwojowym kontynuujemy prenatalną dynamikę rozwoju układu nerwowego jeszcze przez kilka lat po urodzeniu – opowiada biolog dr Marek Kaczmarzyk.
Moment porodu, jak dodają goście Tomasza Rożka, jest kompromisem natury pomiędzy wielkością głowy, a bezpieczeństwem matki. Dziecko rodzi się z niedojrzałym mózgiem, który kształtuje się przez kolejne lata życia. – Kora mózgowa dojrzewa u ssaków jako ostatni element ośrodkowego układu nerwowego. Jest to bardzo delikatny i złożony proces i ten właśnie okres przeżywamy już poza ciałem matki – wyjaśnia dr Kaczmarzyk.
Co myśli dziecko w brzuchu mamy? Dlaczego dzieci buntują się przeciwko dorosłym? Jak w czasie dorastania zmienia się mózg? O buncie i mózgu rozmawiamy w nagraniu audycji. Audycja powstała we współpracy z Narodowym Instytutem Audiowizualnym, wydawcą serwisu Ninateka.pl.
Posłuchaj klikając w ikonę:
Tytuł audycji: Klub Trójki
Prowadzi:Tomasz Rożek Goście: dr Marek Kaczmarzyk (biolog, neurodydaktyk, Uniwersytet Śląski), dr Tomasz Witkowski (pisarz, autor książek m.in. „Zakazanej psychologii„) Data emisji: 30.05.2017 Godzina emisji: 21.08
 
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Ocalić od zapomnienia

To tytuł 46 odcinka programu Sonda 2 poświęcony procesom pamięci, w którym miałem przyjemność uczestniczyć na zaproszenie redaktora Tomasza Rożka. W programie próbowaliśmy m. in. odpowiedzieć na pytania: Dlaczego czasami pamiętamy wydarzenia sprzed wielu lat, a mamy kłopot z przypomnieniem sobie tych z wczoraj? Dlaczego nie pamiętamy porodu i życia przed porodem? Co to jest amnezja wczesnodziecięca? Czym jest pamięć operacyjna? I wiele innych. Odcinek jest próbą zrozumienia fenomenu pamięci. Aby go obejrzeć, po prostu kliknij w zdjęcie.  
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak naukowo zrobić innych w balona?

28 marca 2017 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej OFF Czarek rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką między innymi na temat niedawnej prowokacji przeprowadzonej przez polskich naukowców, o problemie dostępu do danych surowych, o fatalnych wynikach badań nad wykrywaniem samobójstwa, o zastosowaniu nowoczesnych technologii w diagnozie i terapii. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/podcast/Jak-nukowo-zrobic-innych-w-balona/47858# Zapraszam do wysłuchania!

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy m.in. o prowokacji polskich naukowców, którzy przez dwa lata tworzyli fikcyjną badaczkę i zgłosili ją do czasopism typu open access – wiele z nich zaprosiło ją do redakcji. Mówiłem o rzeczywistych osiągnięciach psychologii, takich jak opracowanie szkoleń dla załóg lotniczych, które przyczyniły się do dużego spadku liczby katastrof.

Rozmawialiśmy też o metaanalizie 50 lat badań nad czynnikami ryzyka samobójstwa (365 badań), z której wynika, że nie przewidujemy samobójstwa lepiej niż rzutem monetą, oraz o przewadze diagnoz statystycznych nad klinicznymi i oporze przed powierzaniem diagnozy maszynom.


Psychomanipulacje – okładka

Jak rozpoznawać manipulację i jak się przed nią bronić, piszę w książce „Psychomanipulacje. Jak je rozpoznawać i jak sobie z nimi radzić”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Bezpłatne egzemplarze moich książek w iTunes!

Image result for now available on itunes Z radością informuję , że od kilku dni moje książki dostępne są w iTunes. Z tej okazji od wczoraj pierwsze 10 osób, które przeczytały  Psychology Gone Wrong i prześlą na Fan Page na Facebooku krótką, unikalną recenzję książki, otrzymają niepowtarzalny kod przy pomocy którego będą mogły pobrać bezpłatnie z iTunes egzemplarz Psychology Led Astray! Podobnie pierwsze 10 osób, które przeczytały Psychology Led Astray i prześlą na  Fan Page na Facebooku krótką, unikalną recenzję książki, otrzymają niepowtarzalny kod przy pomocy którego będą mogły pobrać bezpłatnie z iTunes egzemplarz Psychology Gone Wrong! Oferta ważna tylko do 6 kwietnia, 2017 r.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nowe wydanie „Psychologii dla trenerów”

Zapraszam do lektury drugiego, poprawionego wydania naszej klasycznej pracy Psychologia dla trenerów. Nowe wydanie książki zebrało entuzjastyczne recenzje najwybitniejszych specjalistów w naszej dziedzinie. Prof. dr hab. Dariusz Doliński Uczenie innych nie jest rzeczą łatwą.

Psychologia dla trenerów – okładkaZapraszam do lektury drugiego, poprawionego wydania naszej klasycznej pracy Psychologia dla trenerów. Nowe wydanie książki zebrało entuzjastyczne recenzje najwybitniejszych specjalistów w naszej dziedzinie.
Einstein mawiał, że wszystko powinno być wyłożone tak prosto, jak to możliwe, ale … nie prościej.
Trójka doskonałych autorów wzięła to sobie do serca! To wspaniała książka dla trenerów  biznesu i dla tych, którzy chcą nimi zostać. Mądra, i wolna od uproszczeń, ale zarazem napisana prostym, wolnym od naukowego żargonu, językiem.
Prof. dr hab. Dariusz Doliński
Uczenie innych nie jest rzeczą łatwą. Uczący się ufają, że trenerzy dysponują solidną wiedzą, której przekazywanie przyczyni się do podniesienia efektywności pracy. Bez wątpienia, „Psychologia dla trenerów” jest książką, która takiej solidnej i potwierdzonej naukowo wiedzy dostarcza. Trenerzy, którzy ją przeczytają, dowiedzą się tego, w jaki sposób proces uczenia się może być stymulowany lub hamowany. Poznają też podstawowe zasady interpretowania wyników badań psychologicznych, które mogą być przydatne w treningu zawodowym. Co ważne, zapoznają się z kodeksem etycznym trenera – zbiorem zasad pogłębiających zaufanie między trenerem i jego słuchaczami.
Prof. dr hab. Tomasz Zaleśkiewicz
Wśród rozlicznych kompetencji ekspert w każdej dziedzinie musi przede wszystkim dysponować rzetelną, ponadprzeciętną wiedzą. Dla trenera jest to nie tylko wiedza merytoryczna, ale również wiedza o tym jak skutecznie uczyć jednostki i grupy. Ta książka uczy jak uczyć. I robi to ponadprzeciętnie dobrze.
Prof. dr hab. Jarosław Orzechowski
 „Psychologia dla trenerów” jest niezbędnikiem dla psychologów praktyków, który przedstawia zwięźle wybrane, naukowe zasoby naszej dyscypliny, cenne jako inspiracja, pomoc i przestroga. Inspiracje do skutecznego i mądrego działania znajdujemy niemal na każdej kartce tego podręcznika. Uzyskanie pomocy zależy od zaangażowania czytelnika, któremu uważna lektura  podsuwa zarówno gotowe, jak i kreatywne rozwiązania praktycznych problemów. Natomiast rozdział pierwszy i ostatnie (w tym „Kodeks Dobrych Praktyk Polskiej Izby Firm Szkoleniowych”) ostrzegają trenerów  przed błędami metodologicznymi i wykroczeniami natury etycznej. Szkolenia są potraktowane jako forma uczenia się, która się dokonuje w procesie komunikacji pomiędzy szkoloną grupą a trenerem i opiera na rozmaitych mechanizmach wpływu społecznego. Klient – uczestnik szkolenia – potraktowany jest jako jednostka i jako członek grupy, jako podmiot operujący wiedzą potoczną i jako obiekt badań psychologicznych, którego właściwości i działanie są opisywane i objaśnione. Profesor  Małgorzata Kossowska ma bardzo bogaty dorobek naukowy i praktyczny, doktor Sławomir Jarmuż i doktor Tomasz Witkowski są doświadczonymi trenerami, wciąż pozostającymi w intensywnych kontaktach ze znakomitymi uczelniami. Wielostronność i bogactwo treści tej książki ma więc w osobach Autorów bardzo solidne podstawy naukowe i praktyczne.
Prof. dr hab. Aleksandra Tokarz
i

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia to nauka, nie czary

Dokładnie pięć lat temu, 27 lutego 2012 r. z inicjatywy Klubu Sceptyków Polskich ponad 140 naukowców, psychologów i studentów założyło rano koszulki z zamieszczoną powyżej grafiką. Przez cztery kolejne dni przychodzili na uczelnie, do pracy z tym właśnie hasłem protestując przeciwko stosowaniu pseudonaukowych metod w diagnozie psychologicznej, a w szczególności tej wykonywanej na potrzeby sądownictwa. Inicjatywę wspierało kilkanaście organizacji pozarządowych. Na kilku uczelniach w całej Polsce odbyły się wykłady poświęcone tej problematyce i towarzyszące im debaty. O kampanii szeroko informowało radio, telewizja i prasa. Uczestnicy kampanii wystosowali list otwarty do Polskiego Towarzystwa Psychologicznego z prośbą o wycofanie ze sprzedaży bezwartościowych metod diagnostycznych. List podpisało 457 osób, w przeważającej większości psychologów. Został on złożony na ręce ówczesnej (i nadal pełniącej tę funkcję) Prezes PTP dr Małgorzaty Toeplitz-Winiewskiej. Do dzisiaj list ten pozostał bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Do dzisiaj również wiele z poruszonych wówczas problemów i postawionych pytań pozostało bez odpowiedzi, natomiast odbyło się wiele warsztatów i szkoleń promujących zdewaluowane techniki projekcyjne. Dzisiaj z przykrością trzeba stwierdzić, że pomimo kampanii przeprowadzono wiele warsztatów i szkoleń promujących zdewaluowane techniki projekcyjne, a biegli sądowi nadal krzywdzą swoimi opiniami kolejne osoby. W piątą rocznicę tej kampanii Klub Sceptyków Polskich stanowczo protestuje przeciwko bierności i cichemu przyzwoleniu na stosowanie i sprzedawanie nierzetelnych psychologicznych metod diagnozy. Zmiana szyldu z Rodzinnych Ośrodków Diagnostyczno Konsultacyjnych (RODK) na Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów (OZSS) nie zmieniła dosłownie nic w nierzetelnych i nietrafnych sposobach przeprowadzania diagnozy. W prawym bocznym Menu na stronach KSP pod tytułem PSYCHOLOGIA TO NAUKA znajdziecie tam Państwo opis kampanii, wypowiedzi autorytetów na temat stosowania testów projekcyjnych, odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, grafiki do pobrania, literaturę i wiele innych materiałów. W sklepie „Małej Psychologii” współpracującej ściśle z KSP, zmożecie Państwo kupić koszulkę z logiem kampanii i założyć ją idąc do pracy lub na uczelnię, aby przypomnieć naszą kampanię. Zapraszamy do ponownego udostępniania, nagłaśniania, edukowania i protestowania! Nie bądźmy bierni i obojętni na krzywdę jaką wyrządzają psycholodzy stosujący techniki projekcyjne  w diagnozie!
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O moich książkach w „The Psychologist”

Q&A – Tomasz Witkowski

Rebecca Stack, Associate Editor for Books, speaks to Tomasz Witkowski, the author of Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy.
Tell me a bit about yourself and how you came to write this book. I am a psychologist, who for has many years worked at two Polish universities and two in Germany. However, amassing points for publishing research on problems of little significance, conference ‘tourism’, and scrambling up the academic career ladder are not what I wanted to devote my life to. So I began to write books popularising psychology and to work with business. About 10 years ago I decided to write a modest book devoted to some of the myths prevalent in the teaching and understanding of psychology which I had notoriously come up against. This was partly for my own benefit, to categorise and brush up my own knowledge. It really was intended to be a modest little book, but during the course of writing the amount of material increased at an alarming rate as I uncovered more and more distortions and pseudoscience in what we usually call psychology. When the book had already reached over 400 pages, and I had used barely a third of the available material, I decided to publish it as Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy, the first volume of a trilogy. Psychology Led Astray is the second volume of this trilogy. Read more…

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Samobójstwo – kolejna ogromna porażka psychologii

Pół wieku badań, nie umożliwia psychologom przewidzieć zachowań samobójczych lepiej niż rzut monetą – to tytuł kolejnego mojego opracowania dla Research Digest.

Pół wieku badań, nie umożliwia psychologom przewidzieć zachowań samobójczych lepiej niż rzut monetą – to tytuł kolejnego mojego opracowania dla Research Digest. Zapraszam do lektury, a głodnych wiedzy zapewniam, że w ciągu paru tygodni zamieszczę na blogu nieco obszerniejszy materiał na ten temat.

After half a century of research, psychology can’t predict suicidal behaviours better than by coin flip

African American Depressive Sad Broken Heart Concept By guest blogger Tomasz Witkowski “There is but one truly serious philosophical problem and that is suicide” the French author and philosopher Albert Camus stated. But it is not only philosophers who are moved by this issue. Psychologists are seeking ways of preventing this tragic death, and health care organisations are sounding the alarm. Around a million people die at their own hand every year, which makes suicide the tenth most common cause of death. Additionally, for every completed suicide, there are 10 to 40 survived attempts, which means that in the USA alone 650,000 people each year are taken to emergency rooms following an attempt on their own life. Yet what is most disturbing is that the number of suicides is continually rising. The WHO reports that since the 1960s this number has grown over 60 per cent. Is psychology capable of identifying the risk factors that can push people to take their own lives? Read more…

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Dlaczego kłamstwo jest potrzebne? – wywiad dla „Rzeczpospolitej”

Psycholog Tomasz Witkowski wyjaśnia, dlaczego kłamstwo jest potrzebne

Tomasz Witkowski, psycholog

Gdybyśmy zaczęli być ze wszystkimi absolutnie szczerzy, to rozpadłoby nam się społeczeństwo – mówi Tomasz Witkowski, psycholog.

Plus Minus: Kłamie pan?
Oczywiście, że tak. Zacznijmy od kłamstw grzecznościowych. Jeżeli koleżanka z pracy pyta, czy ładnie wygląda w tej bluzce, to nie odpowiadam nigdy, że wygląda fatalnie, i nie podpytuję, jak wielką fortunę wydała na tak nieudany zakup… A jeśli koleżance naprawdę chodzi o to, by dowiedzieć się, jak wygląda w tej bluzce, a nie tylko o podbudowanie własnej samooceny? Naiwne pytania pan zadaje (śmiech). Gdybyśmy zaczęli szczerze odpowiadać w podobnych sytuacjach, to łamalibyśmy pewne reguły grzecznościowe, co z pewnością nie przyniosłoby pozytywnego efektu. Nie demonizujmy każdego kłamstwa, bo nie zawsze jest to grzech śmiertelny. Kogo najczęściej wprowadzamy w błąd?
Samych siebie, bo to ze sobą najczęściej rozmawiamy. W końcu nieustannie toczymy jakiś wewnętrzny monolog. Mamy mnóstwo mechanizmów samooszukiwania się, podbudowywania własnej samooceny, podtrzymywania różnego rodzaju iluzji. Czytaj więcej….

Psychologia kłamstwa – okładka

O motywach, strategiach i narzędziach kłamców piszę w książce „Psychologia kłamstwa”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czas płynie, jak rzeka. Czy zatem można z niego wyjść?

– Już święty Augustyn stwierdził, że jeśli nikt go o to nie pyta, to on wie, czym jest czas. Ale jeśli próbuje to komuś wytłumaczyć, to już nie wie. I taki problem mamy do dziś – przyznał w Trójce fizyk prof. Grzegorz Wrochna.
Zapraszamy do wysłuchania Klubu Trójki, w którym padły najbardziej nurtujące ludzkość pytania dotyczące czasu
Foto: pixabay/valentinsimon0
Końcówka roku to idealny moment na rozważania o czasie. Dlatego właśnie temu tematowi poświęcił swoją audycję Tomasz Rożek. Jego rozmówcy rozważając cechy czasu zgodzili się m.in. co do tego, że – w pewnym sensie – przeszłość i przyszłość nie istnieją, a istnieje tylko teraźniejszość.
Dla psychologa natomiast teraźniejszość mierzona jest w zależności od obiektu zainteresowania. – Jeśli interesuje nas spostrzeganie bodźców zewnętrznych, to wiemy, że najmniejszą jednostką czasu, jaką nasz organizm potrafi zmierzyć, jest jedna dziesięciotysięczna sekundy. Można powiedzieć, że to najmniejsza jednostka teraźniejszości, jaką możemy wyodrębnić z rzeki czasu – mówił dr Tomasz Witkowski. Skoro rzeka płynie podobnie jak czas, to czy możemy wyjść z czasu i stanąć obok niego? Jak mierzymy czas i jak można go spowolnić? Czy wreszcie z punktu widzenia fizyki możliwe są podróże w czasie? Zapraszamy do wysłuchania audycji, w której padły m.in. takie pytania.
Posłuchaj całej audycji tutaj:images (1)
*** Tytuł audycji: Klub Trójki Prowadzi: Tomasz Rożek Goście: prof. Grzegorz Wrochna (fizyk) i dr Tomasz Witkowski (psycholog i pisarz) Data emisji: 27.11.2016 Godzina emisji: 21.10

Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. Elizabeth Loftus laureatem nagrody Johna Maddoxa w 2016 roku!

Zaledwie miesiąc temu „The Psychologist” przeprowadził ze mną (jeszcze nieopublikowany) króciutki wywiad z okazji ukazania się mojej książki Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy. Jedno z pytań dotyczyło książek, które wywarły na mnie największy wpływ. Bez zastanowienia wymieniłem jako pierwszą Elizabeth Loftus, uzasadniając to jej niezwykłą intelektualną odwagą. Jakaż była moja radość, kiedy dowiedziałem się, że zaledwie kilka dni temu została laureatem prestiżowej nagrody Johna Maddoxa, przyznawanej za: „standing up for science”. Myślę, że poza rzeszą jej wrogów i hejterów, nikt, kto choć trochę rozumie naukę, nie ma najmniejszych wątpliwości co do trafności tegorocznej decyzji. Szczerze i gorąco gratuluję jej tej nagrody! Z przykrością jednak muszę oświadczyć, że pomimo wielu poszukiwań, nie znalazłem w polskojęzycznym Internecie ani jednej wzmianki na ten temat. Cóż, chyba nas to niewiele obchodzi, a przynajmniej dziennikarzy i tych, którzy na podstawie fałszywych wspomnien nie zostali jeszcze przez nikogo oskarżeni… Więcej na temat przyznania tegorocznej nagrody można przeczytać w artykule opublikowanym w „The Guardian„oraz w innych źródłach angielskojęzycznych: False memory, manipulation and the tooth fairy, the Financial Times (£). BBC Radio 4’s Today programme, (from 2:44:45) BBC World Service Newshour (from 45.11) Sense in the face of hostility, the psychologist. UCI Professor Wins International Award, Orange County Business Journal. John Maddox Prize win for Elizabeth Loftus, Goldsmiths. UCI professor awarded 2016 John Maddox Prize for Standing up for Science, UCI News. Loftus awarded 2016 John Maddox Prize for Standing up for Science, UCI School of Social Ecology. AAAS Board Member Elizabeth Loftus Receives Maddox Prize, AAAS. d8a9b9d6-988d-4f05-b229-d3f6f6070d4b
Giganci psychologii – okładka

Rozmowy z wybitnymi psychologami naszych czasów o przeszłości i przyszłości ich dziedziny zebrałem w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Dlaczego robimy głupie rzeczy?

To tytuł 40 odcinka programu Sonda 2, w którym miałem przyjemność uczestniczyć na zaproszenie redaktora Tomasza Rożka. W programie próbowaliśmy m. in. odpowiedzieć na pytanie czy robienie głupich rzeczy jest przeciwieństwem robienia rzeczy mądrych? Okazuje się że nie do końca. Irracjonalne decyzje są także oznaką inteligencji. Mózg człowieka z jakiegoś powodu nie zawsze działa jak optymalnie zaprogramowany mechanizm. Popełnia błędy, podejmuje głupie decyzje, daje się ponosić emocjom. Ale to właśnie te cechy powodują, że jesteśmy ludźmi. W dłuższej perspektywie czasu to co powinno działać na naszą niekorzyść, jest źródłem naszego sukcesu. Odcinek będzie próbą zrozumienia tego fenomenu. Aby obejrzeć odcinek, kliknij w zdjęcie. sonda
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O ludzkiej nieprzewidywalności

20 października 2016 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej OFF Czarek rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką na temat neuronauki, replikacji, nauk społecznych, a w szczególności ludzkiej nieprzewidywalności, możliwości jej badania i sytuacjach, w których z powodzeniem bywa wykorzystywana. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/O-ludzkiej-nieprzewidywalnosci-z-dr-Tomaszem-Witkowskim/42580# Zapraszam do wysłuchania!
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Co w zamian? Szkic o krytycznym myśleniu

obraz1Podczas ostatniej dekady mojego życia na swojej drodze zdecydowanie częściej spotykałem hejterów i zawziętych krytyków niż pochlebców i klakierów. Egzystując sobie spokojnie w takiej otoczce czystej niechęci szybko nauczyłem się rozpoznawać schematy ataków. Chyba rozumiem trochę mistrzów walk wschodnich, którzy po latach ćwiczeń bez nadmiernego wysiłku potrafią walczyć z zamkniętymi oczami. Mnie było o tyle łatwiej, że mistrzowie walk wschodnich na swojej drodze spotykają tych doskonalących sztuki walki, ja niestety w większości sytuacji miałem do czynienia z mało wyrafinowanymi, powtarzalnymi schematami. Część z nich opisałem w Niezbędniku dziesięcioprocentowego intelektualisty. Nie jest to jednak wyczerpujące kompendium. Brakuje w nim kilku dość rutynowych schematów ataku. Jednym z nich jest nudne pytanie, na które często atakujący wpada w wyniku olśniewającego procesu myślowego i z którego jest niezwykle dumny, a które brzmi: „No więc, co proponujesz w zamian?”. To pytanie, w przekonaniu atakującego, powinno wcisnąć mnie w fotel, odebrać mowę i raz na zawsze zniechęcić do jakiejkolwiek krytyki. Przybliżę pokrótce sytuacje, w których się pojawia, aby pokazać później co z takich pytań wynika. Najczęściej spotykam się z tym pytaniem, kiedy ośmielam się poddawać w wątpliwość skuteczność lub brak szkodliwości takich „świętości” jak psychoterapia. W odpowiedzi na badania, liczby, argumenty logiczne pada odpowiednio retorycznie doprawione pytanie: „No więc, co w zamian proponujesz tym wszystkim biednym cierpiącym ludziom?”. Po tym pytaniu powinienem poczuć się źle, niczym pozbawiony wrażliwości drań, próbujący odebrać ludziom jedyną nadzieję. Zła wiadomość – nie czuję się źle. Podczas dyskusji z psychologami biegłymi sądowymi lub diagnostami, którzy stosują w swojej pracy nierzetelne i szkodliwe metody projekcyjne, w szczególności tzw. test Rorschacha, przedstawiając wyniki badań pokazujące całkowitą nieużyteczność tych narzędzi w odpowiedzi również słyszę to pytanie: „Jakie metody proponujesz w zamian? W jaki sposób mamy odpowiedzieć sądowi na pytanie, czy dziecko było molestowane seksualnie czy nie?”. Ponownie, powinienem poczuć się źle. Oto psycholog z całą swoją dobrą wolą próbuje pomóc w sytuacji, w której być może dzieje się nieodwracalna krzywda dziecka, a bezduszny empirysta wytrąca mu jedyne narzędzia z ręki. I znowu zła wiadomość – nie czuję się źle. Jest wiele podobnych sytuacji i nie dotyczą one tylko psychologii. Z pytaniem „co w zamian?” spotkacie się krytykując metody analizy finansowej, podważając zasadność metod doboru personelu, wątpiąc w skuteczność punktowego systemu oceny naukowców czy negując sensowność jakichś absurdalnych procedur formalnych. Myślę jednak, że warto wspomnieć o jeszcze jednej, która szczególnie mnie uderzyła, bo miała miejsce wśród dobrze wykształconych i, jak mniemam, inteligentnych ludzi. Oto podczas pewnej, naukowej z założenia, konferencji próbowałem pokazać, że metody statystyczne wykorzystywane w wielu eksperymentach psychologicznych prowadzą do niekontrolowanych błędów uzyskiwanych wyników[1]. Jak pokazuje wiele szczegółowych analiz średni błąd w badaniach psychologicznych wynosi 60%, a więc jest wyższy niż ewentualny błąd uzyskany w wyniku rzutu monetą.[2] Podczas dyskusji padło owo sakramentalne pytanie: „Co zatem proponujesz w zamian? W jaki sposób mamy obliczać wyniki eksperymentów twoim zdaniem?”. I znowu nie poczułem się źle. Dlaczego? Bowiem najuczciwszą intelektualnie odpowiedzią na pytanie: „co w zamian?” jest stwierdzenie: „NIC”. Jeśli ktoś w pracy stosuje metody szkodliwe, nieskuteczne, błędne to on i tylko on (pytający) jest odpowiedzialny za ich porzucenie lub zmianę, nie ten, kto odważył się poddać je w wątpliwość! A owa nieukrywana troska o dobro innych jest niczym innym, jak lękiem przed pustką. Terapeuta, który uzna zasadność krytyki, będzie musiał przestać przyjmować pacjentów, biegły sądowy będzie musiał odpowiedzieć uczciwie sądowi: „nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie”, a w ślad za tym utraci zlecenia od sądu, który oczekuje konkretnych odpowiedzi. Naukowiec skonfrontowany z brakiem precyzji swoich obliczeń będzie musiał albo wypracować lepsze metody, albo zrezygnować z kolejnych publikacji zapewniających mu tak pożądane punkty czy możliwość uczestnictwa w turystyce konferencyjnej. Muszę jednak wyznać, że w podobnych dyskusjach nie byłem uczciwy i rzadko kiedy udzielałem odpowiedzi „NIC”. Tylko z tego powodu czuję się źle, bo zamiast tego wymyślałem jakieś alternatywy i obawiam się, że będę to robił w przyszłości, ponieważ w tych pytaniach znajduje się mnóstwo ukrytych założeń, które audytorium przysłuchujące się dyskusji najczęściej zna i akceptuje. Spróbuję wyjaśnić to na przykładzie kontrastu. Gdyby podczas dyskusji dotyczącej zniesienia niewolnictwa jego obrońcy zadaliby pytanie: „Co w zamian?”, a przeciwnicy odpowiedzieliby: „NIC, brak niewolnictwa” rozumielibyśmy zasadność takiej odpowiedzi. Podobnie rzecz miałaby się, gdybyśmy dyskutowali o dyskryminacji kobiet, przemocy domowej, pedofilii itd. Po pierwsze, nikt przy zdrowych zmysłach nie zadawałby pytania „co w zamian”, a nawet jeśliby je zadał, odpowiedź „NIC – brak dyskryminacji, przemocy, pedofilii itd.”. wydałaby się jedyną zasadną. Dlaczego zatem w innych obszarach tak nie jest? Niewolnictwo, dyskryminacja kobiet, przemoc w rodzinie, pedofilia to zjawiska nacechowane negatywnie. Usunięcie praktyk do nich prowadzących nie powoduje potrzeby szukania czegoś w zastępstwie. Wystarczająco dobry jest ich brak. Sytuacje, które przytoczyłem wcześniej, pochodzą z obszarów, które zdobyły sobie zupełnie odmienną opinię. Psychoterapeuta kierowany dobrą wolą stara się pomóc pacjentowi, biegły sądowy pomaga sędziemu odnaleźć prawdę o przestępstwie i przyczynia się do zatryumfowania sprawiedliwości, a uczony poświęca swoje życie odkrywaniu prawdy. Ani przedstawiciele tych dziedzin, ani opinia publiczna nie mają wątpliwości co do tych motywów, kiedy zatem pojawiają się wątpliwości dotyczące rzetelności, skuteczności i domniemanego braku negatywnych skutków stosowanych przez nich metod, kolejnym krokiem obrony jest stwierdzenie: „Wykorzystujemy te narzędzia, które mamy. Lepszymi nie dysponujemy”. W oczach opinii publicznej takie usprawiedliwienie jest wystarczające. Ale czy takim jest w rzeczywistości? Podczas wakacji usłyszałem historię pewnego żeglarza, który rozbił swój jacht na podwodnych skałach i tylko dzięki sprawnej akcji służb ratowniczych SAR jego życie zostało ocalone. Żeglarz ów nawigując posługiwał się… mapą samochodową, która, jak każdy, kto taką mapę miał w ręku wie, nie zawiera żadnych informacji nawigacyjnych poza zarysem brzegów lądu. Jak się później tłumaczył ów nieszczęśnik – była to najlepsza mapa jaką dysponował. Pomimo że historia ta nieodmiennie budzi śmiech, to jednak identyczne wypowiedzi psychoterapeutów, psychologów, uczonych czy polityków nie tylko, że nie wywołują rozbawienia, ale często nie skłaniają do najmniejszej nawet refleksji. Biegły sądowy korzysta z narzędzi, które są mniej przydatne do diagnozy niż mapa samochodowa do nawigacji i… nikt się z tego nie śmieje, bo jest to najlepsze narzędzie jakim dysponuje. Uczony dochodzi do wniosków przy pomocy metod bardziej błędnych niż daje rzut monetą i… nadal nikt się z tego nie śmieje, bo jest to najlepsze narzędzie jakim dysponuje. Da capo al fine… A teraz wyobraź sobie Drogi Czytelniku, że lekarz na Twoje dolegliwości żołądkowe proponuje Ci lek na obniżenie ciśnienia, bo jest on najlepszym lekiem, jakim obecnie dysponuje. Będziesz kontynuował leczenie u tego lekarza? Pójdźmy o krok dalej, siedząc w autobusie wiozącym Cię na upragniony urlop na Lazurowe Wybrzeże we Francji, dowiedziałeś się, że kierowca posługuje się mapą Chorwacji, bo jest to najlepsza mapa, jaką ma. Pozostaniesz w tym autobusie? Nawet jeśli tak, to nie przeszkadza, żeby wyobrazić sobie, że inny kierowca, który dowozi Twoje dzieci do szkoły ma bardzo poważną wzroku, graniczącą ze ślepotą i wadę słuchu. Jest to jednak najlepszy kierowca, jakim dysponuje przedsiębiorstwo, które wygrało przetarg na dowóz dzieci do szkoły. Oczywiście, możesz zrobić karczemną awanturę kierownictwu firmy, a wówczas zapytają Cię: „Co proponuje Pan w zamian? Robimy co w naszej mocy, ale na warunkach, które proponujemy nie znajdzie się żaden lepszy kierowca, czy chce Pan wszystkie te biedne dzieci, które dowozi do szkoły pozbawić możliwości kształcenia? Chce Pan im odebrać możliwość równego startu i od dzieciństwa uczynić gorszymi?”. Jeśli ułożyłeś już sobie odpowiedź, to pamiętaj o niej zawsze, kiedy krytykowany zadaje krytykującemu pytanie: „Co w zamian?”. [1] Rzuć monetą zamiast przeprowadzać kolejny eksperyment! [2]J. Cohen, “The Statistical Power of Abnormal-Social Psychological Research.” Journal of Abnormal and Social Psychology 65, (1962): 145-153; J. E. Hunter, “Needed: A Ban on the Significance Test.” Psychological Science 8, (1997): 3-7, 3; J. E. Maddock, and J. S. Rossi, “Statistical Power of Articles Published in Three Health Psychology-Related Journals,” Health Psychology 20, (2001): 76–78; J. S. Rossi, “Statistical Power of Psychological Research: What we Have Gained in 20 Years?” Journal of Consulting and Clinical Psychology 58, (1990): 646-656, 646.
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.