Miłość, ewolucja, matematyka

Mój wykład z Wrocławskich Dni Darwina: dlaczego miłość romantyczna występuje we wszystkich kulturach i jak psychologia ewolucyjna wyjaśnia ją jako zestaw użytecznych błędów decyzyjnych.

  • Co łączy twórcę Tadż Mahal z samcem rozdymki?
  • Co wydarzyło się w społecznościach w których zakazano miłości?
  • Czy miłość romantyczna jest wytworem kultury?
  • Skąd Mariola wie, że Krystian jest najbardziej wyjątkowym i jedynym człowiekiem na świecie?
  • Kiedy zniszczenie najlepszego garnituru bywa przyczyną zachwytu a kiedy może spowodować awanturę?
  • W jaki sposób ludzie obliczyli, że najbardziej opłacalna dla wszystkich jest monogamia?
  • Co wydarzyłoby się, gdybyśmy nie spotkali w życiu naszego partnera?
To tylko niektóre z pytań, na które starałem się odpowiedzieć podczas wykładu inaugurującego Dni Darwina organizowane przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów i Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego w dniach 27-28 lutego 2016 roku. Racjonalista.tv wykład zarejestrował i można go wysłuchać i obejrzeć. Zapraszam!

O czym jest ten wykład

Tadż Mahal zbudowano ku pamięci żony, która zmarła przy porodzie. Po jej śmierci władca zamknął się na osiem dni, a gdy wyszedł, był zupełnie siwy. Obok tego pomnika miłości stawiam tajemnicze kręgi na piasku odkryte u wybrzeży wyspy Amami. Długo spekulowano o ich pochodzeniu, a okazały się dziełem samca ryby, który w ten sposób zabiega o samicę. Pytam, czy oba te dzieła nie mają wspólnego, ewolucyjnego źródła.

Miłość romantyczna występuje we wszystkich zbadanych kulturach: w badaniu 37 kultur z sześciu kontynentów i pięciu wysp nie znaleziono ani jednej, w której by jej nie było. Rodzi się nawet w małżeństwach aranżowanych i związkach poligamicznych – kobiety w takich społeczeństwach mówią czasem, że wolą być drugą żoną, bo tę poślubia się z miłości. To przemawia za tym, że miłość jest adaptacją ewolucyjną.

Proponuję patrzeć na miłość jako na zestaw błędów decyzyjnych, różnych u kobiet i mężczyzn, ukształtowanych przez to, że kobieta ryzykuje w związku nieporównanie więcej niż mężczyzna. Stąd różnice w ocenie atrakcyjności, wierności i skłonności do zdrady, wyjaśniane przez psychologów ewolucyjnych. Te błędy, wchodząc ze sobą w interakcje, dają stosunkowo stabilny porządek związków. Miłości nie da się więc wyjaśnić matematyką i racjonalnym myśleniem – ale właśnie jej „nieracjonalność” jest ewolucyjnie użyteczna.

O tym, jak ewolucja ukształtowała nasze emocje i zachowania, piszę w zbiorach esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć” i „Zawracanie statków głupców”.

   
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Moja droga do… – filmowy zapis spotkania na SWPS

Moje spotkanie ze studentami na SWPS w cyklu „Moja droga do…”: o pracy naukowej i szkoleniach, o lobby psychoterapeutów, „doskonałym zaburzeniu” ADHD i psychologii, która przestała badać zachowanie.

14 marca 2016 roku Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii z Wrocławia zorganizowało spotkanie, którego byłem gościem honorowym. Spotkanie miało miejsce we wrocławskim SWPS, a dzięki Racjonalista.tv zostało zarejestrowane i upublicznione. Zapraszam do oglądania!

O czym było spotkanie

Spotkanie z cyklu „Moja droga do…”, zorganizowane przez Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii, miało pokazać studentom drogę zawodową gościa. Przyznałem, że trudno mi powiedzieć, co jest w niej wyjątkowego – może poza tym, że mam chyba najwięcej wrogów wśród psychologów w tym kraju. Opowiadałem, dlaczego równolegle z nauką prowadziłem szkolenia: na początku kariery z samej nauki nie dało się wyżyć.

Psychoterapia to rodzaj majstrowania przy duszy – czasem skuteczny, czasem szkodliwy. Badania jej skuteczności prowadzą w Polsce najczęściej sami terapeuci, co przypomina badanie leków przez firmy farmaceutyczne. Psychoterapeutą może u nas zostać praktycznie każdy, a silne lobby blokuje każdą próbę uchwalenia ustawy o zawodzie psychologa. Krytykuję też coaching oparty na NLP: zmiana przekonań może na chwilę podbić samoocenę, ale samo myślenie, że nie mam ograniczeń, nie sprawi, że przebiegnę maraton bez przygotowania.

ADHD nazywam „doskonałym zaburzeniem”, bo każda strona coś na nim zyskuje: dziecko ma usprawiedliwienie, rodzice i nauczyciele zdejmują z siebie odpowiedzialność, psychiatra ma pacjenta na lata, a przemysł farmaceutyczny – stały zysk. Na koniec mówię o tym, co powinno się zmienić w psychologii: przestała badać zachowanie, a zaczęła badać deklaracje. W latach 50. i 60. obserwowano, co ludzie rzeczywiście robią. Dziś pytamy w kwestionariuszach, co by zrobili, i traktujemy krzyżyki jak prawdziwe zachowanie.

O tym, czego strzec się w gabinetach psychologów i psychoterapeutów, piszę w „Zakazanej psychologii” i w „Psychoterapii bez makijażu”.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia – jeszcze nauka czy już tylko agresywny marketing?

homeHeaderTitleImage_pl_PLTak zatytułowany był wykład plenarny, który wygłosiłem na zaproszenie organizatorów w trakcie IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej ”Psychologia – Konsumpcja – Jakość Życia”, która odbyła się w dniach 17-18 października 2014 roku na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Numer 7 z 2015 roku Psychologii Ekonomicznej zawiera część wykładów i prezentacji z tej konferencji, w tym również mój wykład. Zainteresowanych zapraszam do lektury: Psychologia, jeszcze nauka czy już tylko agresywny marketing?
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” w „The Skeptical Intelligencer”

Prof. Michael Heap, redaktor naczelny kwartalnika The Skeptical Intelligencer publikowanego przez Association for Skeptical Inquiry w nr 3 z 2015 roku (Vol 18, 2015, Number 3, Autumn) zamieścił recenzję naszej książki. Oto jej pełen tekst:

Prof. Michael Heap, redaktor naczelny kwartalnika The Skeptical Intelligencer publikowanego przez Association for Skeptical Inquiry  w nr 3 z 2015 roku (Vol 18, 2015, Number 3, Autumn) zamieścił recenzję naszej książki. Oto jej pełen tekst:
The failings of modern psychology are the subject of a recent book by Tomasz Witkowski and Maciej Zatonoski entitledPsychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy (Boca Raton FL: BrownWalker Press, 2015). The authors are founding members of the Polish Skeptics Club. Dr Witkowski is a psychologist and Dr Zatonski is a surgeon working in the UK. In their book they review the history of fraudulent research and questionable research practices; the willingness of many psychologists to embrace pseudoscientific ideas and practices (psychoanalysis, recovered memory therapy, projective testing, NLP, etc.); exaggerated claims for the efficacy of psychological interventions; and so on.  In each case the authors support their thesis with abundant references. Some readers may find the authors’ style rather uncompromising and without balance (e.g. in their account of ‘the Burt affair’ which was discussed in the Skeptical Adversaria, 2012 (2); Burt does have his defenders). Also, quite a number of the frauds that the authors describe are from disciplines other than psychology and it may be argued that the authors’ complaints are characteristic of science generally (though I think there is a strong case for looking at psychology for particularly instructive examples of ‘science gone wrong’). Readers will wish that the authors included an index and I would advise that when the second edition is in preparation, a good proof reader is employed (the authors should be congratulated on producing an easy-to-read book but even the most forgiving of readers will not excuse the number of errors in the text). For professional psychologists, students and anyone who needs a working knowledge of academic and applied psychology (which includes all skeptics) this is an important book and I thoroughly recommend it.

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Rzuć monetą zamiast przeprowadzać kolejny eksperyment!

„Fałszowanie obrazu rzeczywistości poprzez wyniki badań” – to tytuł wykładu, który wygłoszę podczas XII Zjazdu Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej w Łodzi (3–6 września 2015 r.). Serdecznie zapraszam!

156210661

Fałszowanie obrazu rzeczywistości poprzez wyniki badań

– to tytuł wykładu, który wygłoszę podczas XII Zjazdu Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej, który odbędzie się w dniach 3 – 6 września 2015 r. w Łodzi w ramach sympozjum Pomiędzy manipulacją, a kłamstwem: analiza zagadnień wpływu społecznego w świetle interdyscyplinarnych badań.  Serdecznie zapraszam!

Streszczenie wykładu

Ocena prawdopodobieństwa zdarzeń jest operacją umysłową, której towarzyszy wiele błędów. Stosowana obecnie w naukach społecznych i w naukach medycznych dominująca metoda testowania istotności statystycznej hipotez zerowych również obarczona jest takimi błędami. Mimo, że od ponad pół wieku poddawana jest intensywnej krytyce to jednak wielu badaczy nadal nie zdaje sobie sprawy z jej podstawowych słabości. Powszechnie i błędnie przyjmują oni, że poziom istotności statystycznej mówi nam o 5% błędzie otrzymanych wyników, podczas gdy w rzeczywistości w badaniach psychologicznych średnio wynosi on około 60%. Jest zatem wyższy niż wynik, który moglibyśmy uzyskać przy pomocy rzutu monetą. Testowanie istotności statystycznej hipotez zerowych i publikowanie wyników badań wykorzystujących tę metodę prowadzi do powstania u odbiorców zniekształconego, fałszywego obrazu rzeczywistości. Słuszność tak wytworzonego obrazu zostaje ugruntowana w świadomości społecznej jako wynik zastosowania metody naukowej (falsyfikacji hipotez), podczas gdy w rzeczywistości bardzo często stanowi jedynie artefakt procedury eksperymentalnej. W niektórych przypadkach powoduje to poważne konsekwencje społeczne. Alternatywne, bardziej precyzyjne metody nadal są stosowane przez mniejszość badaczy.
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” w „Skeptical Inquirer”

1627345280a Mam zaszczyt poinformować, że recenzja naszej książki Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy ukazała się w bieżącym numerze (39.4, July/August 2015) Skeptical Inquirer – flagowym czasopiśmie The Commitee for Skeptical Inquiry. Zapraszamy do lektury!   SI
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Strzeż się psychologów!” – rozmowa w Polskim Radiu 24

Rozmowa w Polskim Radiu 24: dlaczego przestrzegam przed psychologią, czemu profilaktyka przegrywa z naprawianiem, jak bzdury trafiają do pism popularnonaukowych i gdzie psychologia naprawdę ratuje życie.

15 marca 2015 roku na antenie PR 24 została wyemitowana rozmowa przeprowadzona ze mną przez red. Paulinę Kozion. Tematem rozmowy były nadużycia psychologii. Zapraszam do wysłuchania audycji. Część I

O czym rozmawialiśmy

Przestrzegam przed współczesną psychologią, bo zdobyła o człowieku wiedzę wciąż niepewną i wątpliwą, a pochopne przenoszenie jej do życia społecznego często kończy się katastrofą. Historycznym przykładem jest eugenika: zaczęła się od twierdzeń naukowych, a skończyła na setkach tysięcy niepotrzebnych sterylizacji. Dziś psychologowie wytworzyli w nas poczucie braku sprawczości i odpowiedzialności za własne życie. Skutkiem niepotrzebnych wizyt w gabinetach bywa zależność od terapeuty i nieumiejętność podejmowania decyzji.

Psychologia mogłaby robić więcej w profilaktyce: budować odporność psychiczną, zamiast naprawiać szkody. Współpracowałem z Uniwersytetem Maltańskim, który wdrożył w szkołach program budowania odporności oparty na wynikach badań. U nas ciężar wciąż spoczywa na naprawianiu, a nie na zapobieganiu. Uważam też, że absolwent psychologii powinien przez kilka lat praktykować pod okiem doświadczonego psychologa, podobnie jak lekarz na specjalizacji. Opowiadam także o mojej prowokacji z 2007 roku, gdy pod pseudonimem opublikowałem w „Charakterach” pseudonaukowy tekst, by pokazać, jak łatwo bzdury trafiają do obiegu popularnonaukowego.

Pacjent wybiera dziś spośród kilkuset podejść terapeutycznych, których nie jest w stanie ocenić nawet psycholog z trzydziestoletnim stażem. Ale psychologia to nie tylko psychoterapia. Gdy zajmuje się zmianą zachowania, osiąga ogromne efekty, bo prawie połowa przyczyn śmierci zależy od naszego postępowania. Najlepszym przykładem jest lotnictwo: metoda Crew Resource Management, opracowana przez psychologów na podstawie analizy błędów załóg, sprawiła, że samolot stał się najbezpieczniejszym środkiem transportu.

O tym, czego strzec się w psychologii, piszę w „Zakazanej psychologii”; historię prowokacji znajdziesz w zakładce „Historia pewnej prowokacji”.

  Część II
 
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„O, znowu to zrobiłaś!” – rozmowa na temat kłamstwa w „Wysokich Obcasach Ekstra”

[zdjęcie]W najnowszym numerze Wysokich Obcasów Extra, rozmowa na temat kłamstwa przeprowadzona ze mną przez redaktora Grzegorza Giedrysa. Wszystkich zainteresowanych lekturą zachęcam do kliknięcia na link: Artykuł ,,O znowu to zrobilaś’

Tych, których temat zafrapował zachęcam do lektury mojej książki Psychologia kłamstwa. Motywy, strategie, narzędzia, która ukazała się nakładem oficyny wydawniczej UNUS w serii „Biblioteka Moderatora” w 2002 roku.

Książka wkrótce po publikacji miała zaszczyt znaleźć się w całkiem zacnym gronie bestsellerów zebranych przez Gazetę Wyborczą. 

Obecnie dystrybutorem książki jest wydawnictwo „Bez Maski„. Książkę można kupić w księgarni wysyłkowej wydawnictwa: Kup książkę.

Recenzja „Psychology Gone Wrong” w Science-Based Medicine

31 Marca, 2015 roku recenzja naszej książki „Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy” ukazała się w prestiżowym: Autorką recenzji jest dr Harriet Hall. Psychology and Psychotherapy: How Much Is Evidence-Based?

31 Marca, 2015 roku recenzja naszej książki  „Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy” ukazała się w prestiżowym: Science-Based Medicine Autorką recenzji jest dr Harriet Hall.

Psychology and Psychotherapy: How Much Is Evidence-Based?

Despite all those Polish jokes, Poland has its share of good scientists and critical thinkers. A superb new book illustrates that fact in spades: Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy, by Tomasz Witkowski and Maciej Zatonski, Witkowski is a psychologist, science writer, and founder of the Polish Skeptics Club; Zatonski is a surgeon and researcher known for debunking unscientific therapies and claims in clinical medicine. Together, they turn a spotlight on research and treatment in the field of psychology. They uncover distressing flaws, show that many commonly accepted psychological principles are based on myths, argue that psychotherapy is a business and a kind of prostitution rather than an effective evidence-based medical treatment, and question whether psychotherapy should even exist, since in most cases it offers no advantage over talking to a friend about one’s problems, and in some cases can cause harm. Read more… Dziękujemy dr Hall! Książkę można kupić między innymi w: AMAZON lub bezpośrednio na stronach wydawcy: BROWNWALKER PRESS.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy psychologia to jeszcze nauka? O naukowej wartości ekspertyz psychologicznych

Moje spotkanie w Krakowie o naukowej wartości ekspertyz psychologicznych: eksperyment Rosenhana, historia DSM, pamięć świadków, profilowanie i kryterium Dauberta.

To tytuł wykładu, jaki nieco ponad rok temu na zaproszenie Copernicus Center wygłosiłem w De Revolutionibus. Books & Cafe w Krakowie. Niedawno organizatorzy wykładu udostępnili go wraz z towarzyszącą mu dyskusją w serwisie YouTube. Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!

O czym było spotkanie

Spotkanie w Krakowie, po ukazaniu się drugiego tomu „Zakazanej psychologii”, poświęciłem pytaniu, ile nauki jest w ekspertyzach psychologicznych. Zaczynam od eksperymentu Davida Rosenhana z 1972 roku: zdrowi ochotnicy zgłosili się do szpitali psychiatrycznych, wszyscy zostali przyjęci, a personel nie zorientował się, że ma do czynienia ze zdrowymi ludźmi. Pokazuję też, jak rozrastał się podręcznik DSM – od niespełna setki jednostek do kilkuset – i że o tym, co jest zaburzeniem, rozstrzygano w głosowaniu, przy licznych powiązaniach autorów z przemysłem farmaceutycznym.

Druga część dotyczy sądów. Pamięć ma charakter rekonstrukcyjny, a fałszywe wspomnienia da się łatwo wywołać – tymczasem biegli odpowiadają na pytania o wiarygodność świadków, także dzieci, tak jakby tej wiedzy nie było. Profilowanie psychologiczne sprawdza się lepiej w filmach niż w rzeczywistości. Opowiadam też o przedsiębiorcy, który chciał ode mnie narzędzia przewidującego, kto z sezonowych pracowników nie zrezygnuje z pracy – i dlaczego uczciwie trzeba było przyznać, że testy tego nie potrafią. Najlepszą prognozą przyszłych zachowań wciąż pozostaje znajomość dotychczasowych.

W dyskusji mówimy o tym, co mogłoby to zmienić: o amerykańskim kryterium Dauberta, które każe pytać, czy metoda jest opisana w literaturze, falsyfikowalna i ma znany poziom błędu, oraz o tym, że biegły powinien umieć powiedzieć sędziemu „nie wiem”. Mówię też o medykalizacji codziennego życia i o tym, że dobrze zbadane podejścia budujące odporność i twardość psychiczną pozostają mało popularne, bo prewencja nie jest tak atrakcyjna jak terapia.

Więcej o tym piszę w obu tomach „Zakazanej psychologii” – wszystkie moje książki znajdziesz na stronie Moje książki.


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Intuicja – Higiena Umysłu

Na zaproszenie portalu Psychologia-społeczna.pl opowiadam o myśleniu bez myślenia czyli intuicji. Wskazuję na aspekty, w których działa ona najlepiej oraz rozwiewam mity na temat jej użyteczności w życiu codziennym.. Zapraszam do oglądania!
Czy przydarzyło ci się kiedykolwiek, że intensywnie o kimś myślałeś i wkrótce potem zadzwonił telefon od tej osoby? A może ktoś ci się śnił, a następnie spotkałeś go na ulicy? Albo miałeś silne przeczucie, że coś się wydarzy i faktycznie miało to miejsce? Chyba każdemu z nas przydarzyło się coś podobnego. Jak wytłumaczyć takie sytuacje? Czy zadziałały nasze zdolności paranormalne? Szósty zmysł? Intuicja? Są dwa racjonalne wyjaśnienia takich zdarzeń. Pierwszym z nich jest przypadek. Matematycy powiadają, i dysponują na poparcie tej tezy dokładnymi obliczeniami, że jest zupełnie nieprawdopodobne, aby od czasu do czasu nie przydarzały nam się nieprawdopodobne przypadki. bliźniaczki o nazwisku Christmas, jechały w odwiedziny jedna do drugiej z prezentem bożonarodzeniowym. Zderzyły się w połowie drogi. To jeden z takich niezwykłych przypadków. Trzech z pięciu pierwszych prezydentów USA zmarło tego samego dnia i to na dodatek 4 lipca – w dniu amerykańskiego święta narodowego. Pewne starsze małżeństwo doczekało się 3 wnuków, kiedy ich trzy córki tego samego dnia urodziły swoich synów. Pewnie każdy z nas was mógłby podać jeszcze więcej takich przykładów. Podobne zbiegi okoliczności muszą zaistnieć. Wynika to wprost z rachunku prawdopodobieństwa.             Wyjaśnienie drugie to intuicja. Ludzie rzeczywiście czasami potrafią trafnie przewidywać pewne wydarzenia korzystając z intuicji. Zdarza się również, ze podejmujemy celne decyzje słuchając przeczucia. W jaki sposób się to odbywa? Więcej o intuicji dowiesz się oglądając ten odcinek „Higieny Umysłu”.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy stres istnieje?

czlowiek2.0 W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego FOCUS. Gośćmi programu byli dr Ksenia Meyza  (Instytut Biologii Doświadczalnej PAN) i dr Tomasz Witkowski. A oto dokładny link do nagrania i do pobrania w aplikacji mobilnej: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/23490 Zapraszam do wysłuchania!
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

O inteligencji w audycji radia TOK FM

18 lutego 2015 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej Tylko dla inteligentnych! rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką na temat inteligencji, różnic pomiędzy inteligencją akademicką i społeczną, mówiliśmy też o proteańskiej nieprzewidywalności, spieraliśmy się w kwestii pomiaru inteligencji. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/odcinek/23210 Zapraszam do wysłuchania!
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

„Psychology Gone Wrong” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie…

Z radością informuję, że nasza książka w końcu trafiła do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627345280 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1627345280/ref=nosim/dissertationcomd Jeśli ktoś z Was, drodzy czytelnicy tego bloga, zdecyduje się na lekturę tej książki, będzie mi niezmiernie miło. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. To moja pierwsza książka na rynku amerykańskim, dlatego każda recenzja czytelnicza jest dla mnie bezcenna. Tym, którzy podejmą wysiłek lektury tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo nie może być przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przesłania prawdziwą naukę, którą jednak psychologia jest, a przynajmniej bywa.

Gone wrong2


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak reklamuje się psychoterapię

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że obecnie ponad 350 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, co stanowi prawie 5% populacji. W najgorszym razie depresja prowadzi do śmierci wskutek samobójstwa.

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że obecnie ponad 350 milionów ludzi na świecie cierpi z powodu depresji, co stanowi prawie 5% populacji. W najgorszym razie depresja prowadzi do śmierci wskutek samobójstwa. Szacuje się, że w ten sposób każdego roku umiera około miliona osób (World Health Organization [WHO], 2012). W większości krajów odsetek ludzi, którzy w ciągu swojego życia chorują na depresję waha się pomiędzy 8-12% (Andrade i in., 2003). Na świecie ponad jedna trzecia ludzi w jakimś okresie swojego życia spełnia wszystkie kryteria diagnostyczne dla co najmniej jednego zaburzenia psychicznego (WHO International Consortium in Psychiatric Epidemiology, 2000). Z tych danych wynika, że mamy do czynienia z pandemią chorób psychicznych o skali niespotykanej w całej historii rodzaju ludzkiego. Dla porównania – grypa hiszpanka, która była największą w historii pandemią, pochłonęła według różnych szacunków 20-100 milionów ofiar. Liczby te cały czas rosną. W ciągu tylko 10 analizowanych przeze mnie lat od roku 1998 do 2007, odsetek pacjentów poradni zdrowia psychicznego podwoił się i w 2007 roku wynosił aż ok. 3,6% ludności Polski. Jednak nie tylko statystyki rosną. Wygląda na to, że ludzkość jest atakowana przez coraz to nowe choroby psychiczne, które mutują niczym wirusy. W 1952 roku pierwsze wydanie Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) wyróżniał zaledwie 106 jednostek chorobowych i zaburzeń psychicznych. W 1968 roku, w drugim wydaniu DSM, było ich już 182. Wydanie trzecie z roku 1980 przyniosło zdecydowany wzrost tej liczby, bo zawierało ich aż 265. Ale choroby i dolegliwości psychiczne zdawały się mutować, bowiem w trzecim uzupełnionym wydaniu DSM z roku 1987 było ich 292. Wydanie czwarte przyniosło niewielki wzrost do 297. Zrewidowana wersja z roku 2000 zawierała ich 365. Ostatnie, piąte wydanie wyróżnia 374 zaburzenia psychiczne. W ciągu zaledwie 60 lat liczba zaburzeń psychicznych została zwielokrotniona ponad trzy i pół razy. Jeśli poważnie traktować przytoczone liczby i ich wzrost, musimy dojść do wniosku, że oto ludzkości grozi całkowita zagłada a świat zmierza ku szaleństwu. Inny wniosek, jaki nasuwa się w wyniku analizy tych liczb jest taki, że oto mamy do czynienia z niezwykle efektywnym marketingiem. Ponieważ myślenie naukowe preferuje, zgodnie z zasadą brzytwy Ockhama, wyjaśnienia prostsze, dlatego też warto przyjrzeć się powiązaniom psychologii z rynkiem w różnych obszarach jej działania, jako bardziej prawdopodobnej przyczynie, która może pomóc wyjaśnić przytoczone liczby. W 1995 roku jeden z najbardziej prominentnych psychologów świata, znajdujący się na liście 30 najwybitniejszych żyjących i pracujących Seligmanpsychologów, opublikował we flagowym czasopiśmie American Psychological Association (APA) artykuł zatytułowany The Effectiveness of Psychotherapy. Relacjonował w nim rezultaty ankiety przeprowadzonej przez Consumer Reports (CR, 1995) wśród swoich subskrybentów. Jest to obecnie jeden z najczęściej cytowanych na świecie artykułów na temat efektywności psychoterapii. Według Google Scholar do grudnia 2014 roku był cytowany 1899 razy, co powoduje, że zalicza się go do klasyki literatury psychologicznej. Przytacza się go średnio 99,95 razy w roku. Jest drugim najczęściej cytowanym artykułem, który Martin Seligman kiedykolwiek napisał. Wygląda na to, że Seligman znalazł rozwiązanie problemów, które dotknęły ludzkość, bowiem na pierwszych stronach swojego artykułu umieszcza coś w rodzaju wyznania:
Zmieniły się moje przekonania, dotyczące tego co stanowi tzw. „złoty standard”. Spowodowało to jedno jedyne badanie przeprowadzone przez Consumer Reports (1995, November), które wstrząsnęło moją dotychczasową wiarą. Doszedłem do wniosku, że decydowanie, czy jedno postępowanie terapeutyczne, w ściśle kontrolowanych warunkach, działa lepiej niż inne poprzez porównywanie go z grupą kontrolną, jest zupełnie innym problemem niż decydowanie o tym, co działa w naszej dziedzinie. Nie wierzę już, że badania skuteczności są jedynym, albo nawet najlepszym sposobem odkrywania, jakie terapie rzeczywiście są skuteczne. Doszedłem do przekonania, że badania efektywności tego jak pacjenci radzą sobie w realnych warunkach terapeutycznych może dostarczyć użytecznej i wiarygodnej „empirycznej walidacji” psychoterapii i leków. Consumer Reports jest pionierem tej metody (Seligman, 1995 s. 966).
Cóż takiego pionierskiego było w tych badaniach, że wstrząsnęło dotychczasową wiara przyszłego prezydenta APA? CR przy okazji rozsyłania ankiety poświęconej zadowoleniu z używanych przez swoich respondentów samochodów dołączył suplement zawierający pytania o zadowolenie z psychoterapii. Ankietę wysłano do 180 tys. respondentów. Badanie nie uwzględniało żadnych grup kontrolnych i nie spełniało wymogu randomizacji. Grupa osób badanych składała się w przewadze z dobrze wykształconych przedstawicieli klasy średniej, w większości kobiet z medianą wieku 46 lat co powodowało, że była niereprezentatywna. Ankieta nie zawierała żadnych obiektywnych wskaźników – wyłącznie subiektywne oceny, jak przy badaniu zadowolenia z odkurzacza, tostera itp. Na ankietę odpowiedziało tylko ok. 7 tys. respondentów, co stanowiło zaledwie 3,9% całej badanej grupy. Sam Seligman przyznał, że taki odsetek zwrotu ankiet to było „raczej mało, absolutnie”, a CR określił go jako „bardzo niski” w porównaniu do innych ich ankiet. W podobnej ankiecie dotyczącej lekarzy odpowiedziało 70 tys. respondentów. W większości badań tak niski odsetek odesłanych ankiet i brak reprezentatywności oznaczałby odrzucenie badania jako nienadającego się do dalszej analizy. Co więcej, aby orzekać, czy psychoterapia działa powinniśmy badać ludzi z problemami. W tym wypadku jednak było inaczej. Ponad połowa respondentów (58.2%) stwierdziła, że przed rozpoczęciem terapii czuła się jako tako, całkiem dobrze lub nawet bardzo dobrze. Prawdopodobnie dla tych ludzi terapia była czymś, co zaspokajało ich potrzebę rozwoju albo nawet rozrywki. O ile w badaniach nie przewidziano grupy kontrolnej, można było stworzyć grupę porównawczą, ponieważ część respondentów zamiast zgłosić się do terapeuty wybrała rozmowę o swoich problemach z przyjaciółmi, z członkami rodziny lub duchownym (43% tych, którzy odesłali ankietę). Jednak CR nie tylko, że nie wykorzystał tych danych do porównania, ale wielokrotnie proszony o ich udostępnienie utrzymywał, że są to dane poufne i nie będą analizowane ani publikowane (Dinen, 2007, s. 62-64). Podsumowując, tylko 7 tys. (3,9%) respondentów odpowiedziało na ankietę, z czego, 4 tys. (2,2%) relacjonowało kontakt ze specjalistą od zdrowia psychicznego, lekarzem domowym lub grupą wsparcia. Pozostałe 3 tys. (1,6%) rozmawiało o swoich problemach z przyjaciółmi, krewnymi lub duchownymi. CR zdecydowało się zignorować te dane ograniczając swoją analizę do 4 tys., ze szczególnym naciskiem na 2,9 tys. (1.6 %) tych, którzy mieli do czynienia z terapeutami. Mimo tak wielu braków metodologicznych CR skonkludował w nagłówku swojego artykułu: „Nasze przełomowe badanie pokazało, że psychoterapia zazwyczaj działa” (CR, 1995 s. 734). Przygotowane przez APA na podstawie tego artykułu materiały marketingowe stwierdzały, że dziewięciu osobom spośród dziesięciu terapia pomaga (Dinen, 2007, s. 64). Dlaczego szanowany przez wielu psycholog i badacz opublikował pean na cześć wysiłków analityków marketingowych CR? Czy tylko dlatego, że był głównym konsultantem zespołu prowadzącego badania? Odpowiedzi możemy się jedynie domyślać. I chociaż zarówno źródłowy artykuł, jak i jego omówienie autorstwa Seligmana bywają w wielu źródłach poddawane miażdżącej krytyce, to wygląda na to, że niechlubny cel, jakim było wprowadzenie do praktyk badawczych „złotego standardu”, czyli subiektywnych wskaźników pomiaru, został osiągnięty. Dzisiaj, niestety już nie tylko terapeuci i pacjenci, ale również wielu badaczy powszechnie stosuje takie podejście. ——————————— Andrade, L., Caraveo-Anduaga, J. J, Berglund P., Bijl, R.V., De Graaf, R., Vollebergh, W., Dragomirecka, E., Kohn, R., Keller, M., Kessler, R. C., Kawakami, N., Kiliç, C., Offord, D., Ustun, T.B., Wittchen, H. U. (2003). Epidemiology of major depressive episodes: Results from the International Consortium of Psychiatric Epidemiology (ICPE) Surveys. Internation Journal of Methods in Psychiatric Research, 12(3), 3–21. Consumer Reports. (1995, November). Mental health: Does therapy help? 734-739. Dineen, T. (2007). Manufacturing Victims: What Psychology Industry is Doing to People. Pobrane z: http://tanadineen.com/documents/MV3.pdf Seligman, M. E. P. (1995). The effectiveness of psychotherapy. American Psychologist, 50(12), 965–974. WHO International Consortium in Psychiatric Epidemiology (2000). Cross-national comparisons of the prevalences and correlates of mental disorders., Bulletin of the World Health Organization, 78(4), 413–26. World Health Organization, (2012). Depression. Fact sheet N°369. Pobrane z: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs369/en/
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. James E. Alcock o naszej książce „Psychology Gone Wrong”

Jeszcze jedna pozytywna recenzja naszej książki, tym razem spod pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka. Właśnie dzięki jego sugestiom zmieniliśmy tytuł książki z Forbidden Psychology na Psychology Gone Wrong. T. Witkowski & M.

Jeszcze jedna pozytywna recenzja naszej książki, tym razem spod pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka. Właśnie dzięki jego sugestiom zmieniliśmy tytuł książki z Forbidden Psychology  na Psychology Gone Wrong. T. Witkowski & M. Zatonski, Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy. Boca Raton, FL: BrownWalker Press, January 2015.
I highly recommend this thoughtful and stimulating book to all. Not only should it be required reading for every psychologist and psychology student, but readers in general will benefit immensely as well, especially those who may be contemplating psychotherapeutic treatment. Its purview is broad, ranging from a penetrating examination of fundamental problems that plague academic psychological research to a critical analysis of the psychotherapy jungle, where pseudoscience thrives amongst the plethora of theories and practices offered to the public.  Psychology and people at large  can only benefit from this excellent analysis.”

Professor James Alcock, PhD, C.Psych.

Department of Psychology

Glendon College, York University

Prof.James_Alcock James E. Alcock  jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer. W 1999, został zaliczony do grona najbardziej znaczących sceptyków XX wieku. W maju CSICOP uhonorował go najwyższym zaszczytem – In Praise of Reason Award. Więcej…
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Prof. Susan Blackmore o angielskojęzycznej wersji „Zakazanej psychologii”

Autorów książki Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy (tak brzmi tytuł angielskojęzycznego wydania Zakazanej psychologii) spotkał niewątpliwy zaszczyt otrzymania pozytywnej recenzji książki od prof. Susane Blackmore. Autorka m. in. Maszyny memowej jest jednym z trzydziestu najbardziej wpływowych psychologów na świecie. O naszej książce prof. Blackmore napisała:   Are you convinced by the latest claims for brain power, hypnosis, memory decline or the dangerous effects of video games? Are you tempted to waste money on a fancy new therapy and convinced that at least it can do no harm? Then read this book first and you may change your mind. Do you need a therapist? Are you convinced there’s something wrong with you and a wonderful new kind of psychotherapy will help – or that an ancient technique revealed for the first time will transform your life? If so, buy this informative and alarming book instead. ‘Psychology Gone wrong’ reveals the muddles, motivations and even the outright frauds that mean much of the popular psychology we consume is meaningless – and may even be harmful.   Więcej na temat Susan Blackmore, jej publikacji i prowadzonych przez nią badań tutaj: http://www.susanblackmore.co.uk/index.htm
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.