Przeskocz do treści

W obronie rozumu

Tomasz Witkowski – psycholog, eseista, prozaik

  • O mnie
    • Moje książki
    • Proza literacka
    • Naukowe
    • Popularnonaukowe
    • W mediach
    • Wykłady i debaty
    • Nagrody i wyróżnienia
    • Moje wyprawy
  • Blog
  • Tematy
    • Proza
    • Psychologia
    • Psychoterapia
    • Nauka
    • Pseudonauka
    • Kultura i społeczeństwo
    • Ewolucja i natura człowieka
  • Książki
    • Powieści
      • Defekt
      • Tryptyk haniebny
    • Eseje
      • Zawracanie statków głupców
      • Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć
    • Popularnonaukowe
      • Giganci psychologii
      • Zakazana psychologia (t. 1–3)
      • Psychoterapia bez makijażu
      • Inteligencja makiaweliczna
      • Psychologia kłamstwa
      • Psychomanipulacje
    • Podręczniki
      • Psychologia dla trenerów
      • Podręcznik trenera
      • Psychologia konfliktów
      • Dobór personelu
      • Nowoczesne metody doboru i oceny personelu
    • Books in English
      • Recipe for a 21st-Century Children’s Crusade
      • Fads, Fakes, and Frauds
      • Shaping Psychology
      • Psychology Led Astray
      • Psychology Gone Wrong
    • Wszystkie książki »
  • Historia pewnej prowokacji
  • Stary blog
  • Kontakt
  • English version

Tag: Psychoterapia

Tylko małe dzieci wierzą, że jeśli zakryją oczy, to stają się niewidoczne dla innych

Tylko małe dzieci wierzą, że jeśli zakryją oczy, to stają się niewidoczne dla innych
29 maja na łamach „Dużego Formatu” ukazał się wstrząsający w swojej wymowie reportaż Ewy Kalety  „Przytulam panią wirtualnie. Co wolno podczas psychoterapii?”. Pokazał on ogrom niepotrzebnego cierpienia i zmarnowanych lat życia, które stały się udziałem dwóch pacjentek psychoterapeutycznych. We mnie reportaż obudził przede wszystkim współczucie dla tych osób, a następnie żal i wstyd, że przedstawiciele mojego zawodu dopuszczają się tak haniebnych czynów. Wynikiem tej mieszanki uczuć stało się dojmujące poczucie bezsilności wynikające z przekonania, że przedstawione w reportażu ofiary nie doczekają się jakiegokolwiek zadośćuczynienia, zaś opisywani psychoterapeuci pozostaną bezkarni i dalej będą w podobny sposób praktykować.
Historia tego reportażu nie skończyła się jednak po jego opublikowaniu. Dwa tygodnie później na łamach „Dużego Formatu” ukazał się list Naukowego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej komentujący reportaż Ewy Kalety, który zatytułowano „To nie była psychoterapia”. Nie pamiętam kiedy ostatnio czułem tak ogromny niesmak, jak podczas lektury wspomnianego listu. Powodów było kilka…
Przeczytaj cały tekst klikając TUTAJ

Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 29 czerwca, 201716 listopada, 2026Kategorie PsychoterapiaTagi kodeks etyczny psychoterapeuty, negatywne skutki psychoterapii, psychobiznes, Psychoterapia, terapia psychodynamiczna, zła psychoterapia2 komentarze do Tylko małe dzieci wierzą, że jeśli zakryją oczy, to stają się niewidoczne dla innych

Co wolno psychoterapeucie?

W poniedziałek 29 maja „Gazeta Wyborcza” w dodatku „Magazyn Reporterów – Duży Format” opublikowała obszerny materiał poświęcony nadużyciom w psychoterapii autorstwa Ewy Kalety. W pierwszym, artykule zatytułowanym: Przytulam panią wirtualnie. Co wolno podczas psychoterapii?

Co wolno psychoterapeucie?
W poniedziałek 29 maja „Gazeta Wyborcza” w dodatku „Magazyn Reporterów – Duży Format” opublikowała obszerny materiał poświęcony nadużyciom w psychoterapii autorstwa Ewy Kalety. W pierwszym, artykule zatytułowanym: Przytulam panią wirtualnie. Co wolno podczas psychoterapii? autorka opisuje dwie dość przerażające historie terapeutyczne. Lektura godna polecenia wszystkim tym, którzy mają wyobrażenie psychoterapii stworzone przez przekazy marketingowe okraszone zachwytami zadowolonych pacjentów. Głównemu artykułowi towarzyszą dwa komentarze, które dopełniają obrazu całości. Pierwszy z nich, to moja rozmowa z autorką artykułu zatytułowana: Psycholog Tomasz Witkowski: Jak odróżnić dobrego psychoterapeutę od złego? Drugi komentarz wygłosił psychoterapeuta i psychiatra Prof. Bogdan de Barbaro: W zawodzie psychoterapeuty nie ma kodeksu, nie ma ustawy Kilka lat temu krytykowałem „Gazetę Wyborczą”‚ za bezrefleksyjne propagowanie marketingowej akcji „Mam terapeutę”. Dzisiaj dziękuję redakcji za dostrzeżenie problemów związanych z psychoterapią i opublikowanie materiału, który urealnia jej – często zbyt wyretuszowany – obraz.  


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 3 czerwca, 201716 listopada, 2026Kategorie PsychoterapiaTagi etyka psychoterapii, kodeks etyczny psychologa, kodeks etyczny terapeuty, nadużycia w psychoterapii, negatywne wyniki psychoterapii, psychobiznes, Psychoterapia, ustawa o zawodzie psychologa8 komentarzy do Co wolno psychoterapeucie?

Pamiętaj, kontakt z terapeutą może zostać użyty przeciwko tobie!

Jeśli żyjesz w mieście, jechałeś dzisiaj do pracy tramwajem lub autobusem, robiłeś zakupy w centrum handlowym, szedłeś ulicą mijając obcych ci ludzi, to z pewnością spotkałeś osoby zaburzone lub chore psychicznie, bo jest ich co najmniej kilka, kilkanaście w każdej…

Pamiętaj, kontakt z terapeutą może zostać użyty przeciwko tobie!

Nie ufaj współczuciu – wybieraj godność, własną i innych.

Chritopher Hitchens

  Jeśli żyjesz w mieście, jechałeś dzisiaj do pracy tramwajem lub autobusem, robiłeś zakupy w centrum handlowym, szedłeś ulicą mijając obcych ci ludzi, to z pewnością spotkałeś osoby zaburzone lub chore psychicznie, bo jest ich co najmniej kilka, kilkanaście w każdej przypadkowej grupie stu osób. Pewnie w ogóle nie zwróciłeś na nie uwagi, bo większość z nich stara się ze wszystkich sił nie wyróżniać – imitują zachowanie ludzi zdrowych. Wiedzą doskonale, że ujawnienie swojej inności spowoduje, że ludzka sfora rozpocznie szykany i prześladowania. Na szczęście wśród członków tej sfory coraz częściej pojawiają się jednostki prawdziwie współczujące, które przeciwstawiają się temu naznaczeniu ludzi innych niż większość. Dołączają do nich wszelkiej maści oportuniści, którzy chcą być spostrzegani jako politycznie poprawni, co w gruncie rzeczy nie jest złe, bo wzmacnia głos tych pierwszych. Dzięki nim los ludzi chorych i zaburzonych jest dużo lepszy niż kiedyś. Ludzie zgłaszający się na psychoterapię rzadziej się tego wstydzą, a niektórzy – małpując celebrytów – nawet się z tym obnoszą. Choć problem stygmatyzacji nadal istnieje, bo jego korzenie tkwią w biologicznej części naszej natury, której imperatywy bezwzględnie nakazują wystrzegać się wszelkiej odmienności, to wygląda na to, że mimo wszystko systematycznie się zmniejsza. Duże zasługi w tym względzie mają psychoterapeuci, psychologowie i psychiatrzy, którzy dzięki swej wiedzy lepiej rozumieją zachowanie takich ludzi, a co za tym idzie, są w stanie owe biologiczne nakazy przekroczyć i przekonać do tego również innych. Ja jednak pozostaję wciąż nieufny w stosunku do pomysłów forsowanych przez współczesne demokratyczne społeczeństwa, które stać choćby na taką obłudę jak to, żeby potępiać większość narkotyków, legalizując jednocześnie i czerpiąc dochody z konsumpcji alkoholu i tytoniu. De omnibus disputandum. Węszę więc obłudę i podstęp również i tam, gdzie inni widzą wyłącznie współczucie i dobrą wolę. Dokąd mnie mój sceptycyzm doprowadził? Przede wszystkim, co pewnie nie jest wielkim odkryciem nawet dla niezgłębiającego tematu myślącego człowieka, do zwrócenia uwagi na to, jakie korzyści i komu przynosi walka ze stygmatyzacją zaburzeń i chorób psychicznych. Na sztandarach mamy cierpienie ludzi, ale drzewce tych sztandarów trzymają ludzie zdrowi. Zmniejszenie lęku przed stygmatyzacją to zwiększenie zapotrzebowania na usługi terapeutyczne, podwyższenie statusu społecznego psychoterapeutów i, nie mniej istotny, wzrost dobrego samopoczucia i samooceny, a nawet pojawienie się przekonania o pełnieniu misji. Nie ma w tym nic złego, dopóki obie strony na tym korzystają, dopóki wielkość cierpienia jest odwrotnie proporcjonalna do dobrostanu tych, którzy owo cierpienie zmniejszają. Wątpliwości pojawiają się wówczas, kiedy uczciwy szklarz w obliczu braku zleceń wchodzi w spółkę z łobuzem dysponującym procą. Pandemia chorób psychicznych, z którą mamy do czynienia ostatnimi czasy, konfrontuje nas z koniecznością sprawdzenia, czy przypadkiem nie mamy tutaj do czynienia z układem szklarz – łobuz. Szczególnie że w obliczu tej pandemii nikt nie bije na alarm, a jej ofiary są sprawnie „zagospodarowywane” przez rynek zwiększający podaż usług terapeutycznych. To są jednak problemy, które już wielokrotnie poruszałem w swoich tekstach[1] i wystąpieniach[2] i nie chciałbym dzisiaj wracać do tego tematu. Jednak społeczne przyzwolenie dla walki ze stygmatyzacją ludzi psychicznie chorych i zaburzonych i powszechna aprobata dla działań realizujących ten cel poza oczywistymi korzyściami, przyczyniły się również do stworzenia pułapki, w którą wpadają tylko niektórzy, a z której nie ma wyjścia. Ba, nie dociera z niej nawet krzyk wołania o pomoc i sprawiedliwość. Kiedy wyciągasz papierosa z paczki, twój wzrok musi napotkać napisy ostrzegawcze. Podobnie jest, gdy kupujesz alkohol albo studiujesz jego etykietę. Kiedy przekraczasz próg gabinetu psychoterapeutycznego nikt nie ostrzeże cię przed konsekwencjami przemieszczenia się w przestrzeni o tych kilka zaledwie metrów. I nie chodzi mi tutaj o wszelkie możliwe negatywne konsekwencje psychoterapii, o których pisałem w czterech swoich książkach. Chodzi mi o to, że ten ruch może zostać wykorzystany przeciwko tobie, tak jak każde słowo oskarżonego o zbrodnię, o czym lojalnie przestrzegają amerykańscy policjanci w momencie aresztowania, przynajmniej w filmach. W jaki sposób? W psychoterapii, podobnie jak w każdej ludzkiej działalności, coś może pójść nie tak. Pacjent, przez przypadek lub z rozmysłem, może zostać skrzywdzony. Jeśli będzie miał dość siły w sobie, by próbować dochodzić swoich praw, niemal zawsze będzie traktowany jako osoba zaburzona. Ci sami obrońcy cierpiących, którzy walczą ze stygmatyzacją chorych i zaburzonych psychicznie, nie zawahają się przed wskazaniem na to zaburzenie lub chorobę, jako argument  świadczący na niekorzyść pacjenta. W najłagodniejszej wersji poddając w wątpliwość jego wiarygodność. W mocniejszej – zaświadczając o ograniczonych możliwościach poznawczych pacjenta w sądzie. Nie wymyśliłem tego siedząc przy biurku. Latem 2014 roku zacząłem systematycznie prowadzić rozmowy z pacjentami, którzy czują się skrzywdzeni przez terapeutów. Setki maili, telefonów, dziesiątki godzin spędzone na rozmowach, drugie tyle przy edycji tekstów zapisanych rozmów. Część moich rozmówców zgłaszała skargi, również do stowarzyszeń terapeutów, ich komisji etycznych, ale także do prokuratury czy do sądu. W każdym ze znanych mi przypadków rozpatrywano relacje tych osób, jako osób zaburzonych, a co za tym idzie mało wiarygodnych. Skąd wiadomo, że są zaburzone? No przecież inaczej nie trafiłyby na terapię! Żadna z tych osób dotychczas nie uzyskała jakiegokolwiek zadośćuczynienia, choć niektóre z nich są wyjątkowo wytrwałe i kilka już lat próbują bezskutecznie coś uzyskać, choćby słowo przepraszam. I choć życzę im jak najlepiej, moje prognozy w tym względzie są bardzo pesymistyczne. Ci, którzy trafiając na terapię są traktowani jako cierpiący ludzie, w momencie, kiedy dochodzi do konfliktu z terapeutami stają się ludźmi zaburzonymi, tylko dlatego, że kiedyś, zachęcani również przez tych walczących ze stygmatyzacją, beztrosko przekroczyli próg gabinetu terapeutycznego. Zaraz, zaraz! Ale może ci ludzie są rzeczywiście zaburzeni, a przez to mało wiarygodni? Skąd taki pomysł przyszedł mi do głowy? Tego też sam nie wymyśliłem. Krótko po tym, jak rozpocząłem swoje przedsięwzięcie, które nie potrafi mi się kojarzyć inaczej niż z podróżą narratora Boskiej komedii Dantego, prowadzonego przez kolejnych przewodników w coraz to głębsze kręgi piekielne, przyszło mi na myśl, aby wydarzenia, które stały się udziałem moich rozmówców, omówić również z psychoterapeutami i innymi specjalistami, którzy mogliby wnieść w te historie nieco więcej światła. W tym celu zaprosiłem do rozmów 39 polskich terapeutów, wśród których znalazło się wiele osób znanych i uznanych jako autorytety, psychologów i psychiatrów. Dodatkowo próbowałem zachęcić do wypowiedzi trójkę prawników, którym te problemy nie są obce i jednego lekarza o specjalności innej niż psychiatria. Mniej niż jedna czwarta zgodziła się na rozmowy, jeszcze mniej dotrwało w tych rozmowach do końca. Powoli powstaje z tego książka. Ci którzy odmawiali niejednokrotnie zwracali mi uwagę na fakt, że relacje, które uzyskałem od pacjentów pochodzą od ludzi zaburzonych, a przez to nie można traktować ich jako wiarygodnego opisu wydarzeń! Nieraz też uświadamiali mi, że jestem dość naiwny traktując opowieści pacjentów jak prawdziwe historie, wszak z założenia w układzie pacjent – terapeuta, ten drugi ma więcej wglądu w to, co dzieje się w tej relacji. Zanim po raz pierwszy usłyszałem taką argumentację, wszystkich swoich rozmówców traktowałem jako jednakowo wiarygodnych. Dlaczego miałbym zakładać, że chcą mnie wprowadzić w błąd lub oszukać? Jeśli coś przeinaczają, to czynią to prawdopodobnie tak samo, jak my wszyscy – bo coś źle zapamiętali, bo pewne wydarzenia zniekształciła niedoskonała pamięć, bo troszkę się wybielają. W tym względzie pacjenci są tak samo ułomni jak ich terapeuci i wszyscy inni ludzie. Dzisiaj, po tych dziesiątkach godzin rozmów jestem dużo mniej skłonny ufać tym, którzy przekonują mnie, że mają monopol na obiektywność, że inni są mniej wiarygodni. Tak, przestałem wierzyć terapeutom przekonującym mnie o braku wiarygodności pacjentów. Bardziej ufam relacjom pacjentów, bo ci nawet w sytuacji niepowodzenia terapii nadal poszukują w sobie jej przyczyn. Mniej polegają na własnej wiedzy, nie wygłaszają swoich wizji rzeczywistości ze zniewalającą pewnością siebie. Nie mają gotowych odpowiedzi tylko ich szukają. Pewnego razu pacjentka, z którą pracowałem nad redakcją jej rozmowy, doświadczając kolejnych sytuacji, w których podważano wiarygodność jej relacji poprosiła mnie, abym zadał pytanie terapeutom, z którymi rozmawiam, czy wiedzą, jak się czuje ktoś, kogo szczerość jest na każdym kroku poddawana w wątpliwość tylko dlatego, że kiedyś zdecydował się na udział w terapii. Kieruję je dzisiaj publicznie do wszystkich terapeutów: Wiecie? Doświadczyliście tego kiedykolwiek? Potraficie sobie wyobrazić jak to jest pozostać ostatecznie naznaczonym jako człowiek zaburzony?   P.S. Jako ciąg dalszy lektury tego tekstu rekomenduję doskonałe w swej formie i zatrważające w wymowie opowiadanie Gabriela Garcii Marqueza Chciałam tylko skorzystać z telefonu opublikowane w tomie Dwanaście opowiadań tułaczych.   [1] Np. tutaj: https://psychologia-ekonomiczna.com.pl/article/view/257; https://tomwitkow.wordpress.com/2015/01/04/jak-reklamuje-sie-psychoterapie/ [2] Np. tutaj: https://tomwitkow.wordpress.com/2016/04/18/psychobiznes-na-zgliszczach-i-traumatyczna-turystyka/; https://tomwitkow.wordpress.com/2015/02/13/zapraszam-na-wyklad-do-warszawy/
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 17 kwietnia, 201716 listopada, 2026Kategorie PsychoterapiaTagi niepowodzenie w terapii, Psychoterapia, stygmatyzacja14 komentarzy do Pamiętaj, kontakt z terapeutą może zostać użyty przeciwko tobie!

Recenzja mojej książki w „The Skeptical Intelligencer”

Prof. Michael Heap, psycholog kliniczny i sądowy, sceptyk i redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez Association for Skeptical Inquiry – zrecenzował książkę w pierwszym tegorocznym numerze. Zapraszam do lektury!

Recenzja mojej książki w „The Skeptical Intelligencer”
Psychology Led Astray to dobrze i przystępnie napisana książka oparta na gruntownie przeprowadzonych badaniach. Trudno przecenić znaczenie tematu, który porusza.
Znalezione obrazy dla zapytania michael heapProf. Michael Heap, psycholog kliniczny i sądowy, sceptyk i redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez Association for Skeptical Inquiry – Skeptical Intelligencer zrecenzował książkę w pierwszym tegorocznym numerze. Zapraszam do lektury!  

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy by Tomasz Witkowski, Boca Raton, FL: BrownWalker Press, 2016, pp 276 + xiii. ISBN-10: 1-62734-609-0; ISBN-13: 978-1-62734-609-2.

What is going wrong with Psychology and why is it so vulnerable to so many unproven, unscientific and all-too-often weird ideas and practices? ______________________________________________________________________________________________________ Reviewed by Michael Heap Speaking as someone who has worked as a psychologist for the last 47 years it may come as no surprise for me to defend psychology as a worthy field of study. Like all disciplines it is vulnerable to quirky ideas, questionable practices, and pseudoscientific claims, but more so than the hard sciences because of the nature of the subject matter, about which everyone can have his or her opinions and theories, some of them strongly held. A Psychology degree, thousands of which are handed out annually by universities, in itself offers no guarantee that the holder is endowed with the discipline required to adhere to a rational understanding of the human mind, its capabilities and its afflictions. Psychological research is particularly vulnerable to a malaise that is now acknowledged to affect many fields of study involving human subjects, namely unreliability; experiments and other forms of investigation are often badly designed and conducted, and the results poorly analysed and improperly interpreted. One force responsible for this lamentable state of affairs is the requirement on most university staff to maintain a decent flow of research publications. Hence convenience will play an important role in choice of research topics and human volunteers to be studied (usually undergraduate students). The inevitable result is that thousands of research papers in hundreds of journals are published annually, most are hardly ever read, and what limited attempts are made to replicate the findings all too often end in failure. Applied psychology (clinical, educational, forensic, occupational, etc.) is no less a dodgy business, more revealingly so in the present climate of accountability to a strong and reliable evidence base. All of this does not discredit Psychology as an academic and applied discipline, vital in the prospectus offered by any university worth its salt, likewise in medical and educational services, civil and criminal justice systems, and many other important spheres of public life. But Psychology is something people do and when it goes seriously wrong it is largely because of the way people are doing it and the political, social and economic contexts in which they operate. The author of Psychology Led Astray would agree, I am sure, with the above sentiments. Tomasz Witkowski is himself a psychologist (and a founding member of the Polish Skeptics Club) who, with his colleague Maciej Zatonoski, has already published a highly critical account of the numerous failings and scandals that have plagued psychology over the years (note 1). In fairness, as is the case with the present book, some of the topics covered could equally well have been included in a book titled ‘Psychiatry Led Astray’. Also some of the dubious and even harmful therapeutic practices that are discussed would receive short shrift from most mainstream psychologists, psychiatrists and medical practitioners in general. But not all of them, it seems, and there are cultural and national variations in the extent to which this is so. The material covered in the book is divided into three parts. Part I asks the question ‘Is Psychology a Cargo Cult Science?’ and is a critique of important ways in which modern psychology has developed. The term ‘cargo cult’ was used in an address by physicist Richard Feynman in 1974 at the California Institute of Technology as a criticism of contemporary social sciences. He compared the ways in which social scientists emulate their colleagues in the physical sciences to the cargo cults that developed amongst people in the South Seas during and after World War II through their contact with the west. For example, having witnessed aeroplanes landing and bringing lots of desirable cargo to their islands, they made their own runways and lit fires along the sides, constructed airports made of wood, radios made of coconuts and straw, and so on. Of course any hoped-for material benefits of doing all this never appeared (note 2). The chapters in Part I largely concern the failings of modern psychological research as I have briefly outlined in the first paragraph of this review. There is also a chapter on research into stress and its supposedly deleterious effect on physical health. The gist is that the most well-constructed research suggests that claims for such a link (which seem to represent current orthodoxy) are at least overblown and may even have been discredited. Informed readers may be divided on this assertion. A particular point that the author makes made me sit up. It is that, at least from the standpoint of research, Psychology has all-but ceased to be the Science of Behaviour. The basis for this claim is the declining number of research papers that involve the direct observation of behaviour. The author quotes social psychologist Roy Baumeister lamenting the decline in research papers in which observable behaviour is the dependent variable in favour of those using introspective measures and scores on questionnaires. Several reasons are cited and Witowski includes convenience and the demands on researchers to be prolific in their publications (see my earlier comments. I was pleased (because I have often pondered on this paradox) to read the author’s remarks about how the growth in the number of professionals and the resources dedicated to the needs of people with mental health problems has been matched by an increase in the number of people diagnosed with these problems. Naively one would predict that the former would lead to a decline in the latter. A range of dubious, unsupported and discredited (though still thriving) treatments and therapeutic practices and diagnostic categories are covered in Parts II and III of the book (Part III being devoted to children’s problems and needs). Throughout these sections the author repeatedly returns to the analogy of cargo cults, which some readers may feel is somewhat overworked at times. The material covered in Part II comprises the following: the syndrome known as ‘adult children of alcoholics’; the Simonton visualisation method for cancer patients; and psychological debriefing following trauma (which research has revealed to be more harmful than beneficial). The section ends with a chapter titled ‘Experimental therapy patient’s handbook’; this provides guidelines for people who are considering undergoing some form of therapy. The chapters in Part III cover the Doman-Delacato for the treatment of neurodevelopmental disorders and other children’s disabilities; the pseudoscience of educational kinesiology (‘Brain Gym®’); certain ‘attachment therapies’, including holding therapy; and dolphin therapy. Psychology Led Astray is a well-written, readable and thoroughly researched book. Two criticisms are that, as with Psychology Gone Wrong, there is no index and the referencing system could be more reader-friendly. Nevertheless, the importance of its subject matter is difficult to overstate. Anyone who is concerned, however remotely, with the study of human psychology and the treatment of psychological difficulties and disorders (and this includes potential patients and their families – i.e. just about anyone) should familiarise themselves with the information in this book. Note
  1. Tomasz Witkowski and Maciej Zatonoski (2015) Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy, Boca Raton FL: BrownWalker Press. (Reviewed in the Skeptical Intelligencer, 19, 2018 (3), 1.
  2. I personally think that the metaphor is very apt when comparing the diagnostic classification systems of psychiatry with those of medicine generally, something covered by the author in his first chapter.

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 5 kwietnia, 201715 listopada, 2026Kategorie NaukaTagi cargo cult science, dark sides of psychotherapy, dark sides of science, debriefing, etyka naukowa, forbidden psychology, neuronauka, Pseudonauka, pseudoscience, psychobiznes, psychology led astray, Psychoterapia, radzenie sobie ze stresem, skeptical intelligencer, stres, stres a zdrowieZostaw komentarz na temat Recenzja mojej książki w „The Skeptical Intelligencer”

Bezpłatne egzemplarze moich książek w iTunes!

Bezpłatne egzemplarze moich książek w iTunes!
Image result for now available on itunes Z radością informuję , że od kilku dni moje książki dostępne są w iTunes. Z tej okazji od wczoraj pierwsze 10 osób, które przeczytały  Psychology Gone Wrong i prześlą na Fan Page na Facebooku krótką, unikalną recenzję książki, otrzymają niepowtarzalny kod przy pomocy którego będą mogły pobrać bezpłatnie z iTunes egzemplarz Psychology Led Astray! Podobnie pierwsze 10 osób, które przeczytały Psychology Led Astray i prześlą na  Fan Page na Facebooku krótką, unikalną recenzję książki, otrzymają niepowtarzalny kod przy pomocy którego będą mogły pobrać bezpłatnie z iTunes egzemplarz Psychology Gone Wrong! Oferta ważna tylko do 6 kwietnia, 2017 r.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 10 marca, 201715 listopada, 2026Kategorie PsychologiaTagi cargo cult science, dark sides of psychotherapy, dark sides of science, psychology gone wrong, psychology led astray, Psychoterapia, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat Bezpłatne egzemplarze moich książek w iTunes!

Czy komputery zastąpią psychologów i psychoterapeutów?

W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego magazynu FOCUS – Jana Stradowskiego.

Czy komputery zastąpią psychologów i psychoterapeutów?
Tylko maszyna zrozumie człowieka. Naszą przyszłością są sztuczni psycholodzy W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego magazynu  FOCUS – Jana Stradowskiego. Oto jak pisze o audycji na swoim blogu:
Przez wiele lat wydawało się, że dziedziny takie jak psychologia czy psychoterapia są tak bardzo „ludzkie”, że trudno sobie wyobrazić, by klinicystę lub terapeutę mogła zastąpić jakaś maszyna. Tymczasem pierwsze dowody na to zaczęły się pojawiać już w połowie XX wieku. Dziś natomiast, jak można było niedawno przeczytać na łamach „Focusa” w artykule „Tylko maszyna zrozumie człowieka„, komputerowe algorytmy potrafią już stawiać trafniejsze diagnozy niż psycholodzy. I nie poprzestają na tym – z powodzeniem zajmują się także terapią. Czy nowe technologie zmienią oblicze psychologii i dlaczego aplikacja mobilna może być dla pacjenta lepsza niż kontakt z człowiekiem? O tym opowie mój gość w studiu TOK FM – dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, autor książek z serii „Zakazana psychologia” („Psychology Led Astray”), przedstawiciel Klubu Sceptyków Polskich.
Nagrywając tę audycję, a szczególnie część pierwszą, nie myślałem w ogóle o zdyskredytowanych metodach diagnozy, takich jak testy projekcyjne, przeciwko stosowaniu których Klub Sceptyków Polskich protestuje od lat. Porównania diagnoz „maszynowych” z dokonywanymi przez klinicystów dotyczyły tych opartych na najlepszych stosowanych praktykach. Szkoda, że nie wspomniałem o przepaści jaka dzieli je od wyników badania plamami Rorschacha i rysunkiem drzewa i innymi dziwolągami, które wciąż nie zniknęły z gabinetów psychologicznych. Mimo wszystko, myślę, że audycja wpisuje się w protest „Psychologia to nauka, nie czary”, który przypomniałem w poprzednim poście. Audycji w dwóch częściach można posłuchać klikając na ikony „play poniżej. Część I Dlaczego aplikacja mobilna może być lepsza niż kontakt z psychologiem? Dr Tomasz Witkowski był gościem Jana Stradowskiego
Image result for "play"
Część II 
Czy technologia może zastąpić psychoterapeutę? Odpowiada dr Tomasz Witkowski
Image result for "play"
Audycje dostępne również jako podcasty na stronie archiwum audycji oraz w aplikacji mobilnej TOK FM.
Zapraszam do wysłuchania!
 
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 27 lutego, 201716 listopada, 2026Kategorie PsychoterapiaTagi diagnoza psychologiczna, psychologia to nauka, psychologia to nauka nie czary, Psychoterapia, samouczący się algorytm, sieci neuronowe, sztuczna inteligencja, test Rorschacha, testy projekcyjne, wywiady i podcastyZostaw komentarz na temat Czy komputery zastąpią psychologów i psychoterapeutów?

Tylko maszyna zrozumie człowieka

Tylko maszyna zrozumie człowieka
Tak zatytułowany został artykuł, który napisałem dla najnowszego numeru magazynu FOCUS, a w którym staram się odpowiedzieć na intrygujące pytania o to, czy maszyna może zastąpić podczas psychoterapii człowieka? Na jakich obszarach samouczące się algorytmy i sieci neuronowe zdobyły nad nami przewagę? Czy przyszłość psychoterapii należy do sztucznej inteligencji? Aby przeczytać całość, kliknij TUTAJ. Zapraszam do lektury! 16143008_10154054647241640_3173327363926889116_n
Zawracanie statków głupców i inne eseje – okładka

Szerzej o tym, jak ideologia wypiera naukę, debatę i zdrowy rozsądek, piszę w zbiorze esejów „Zawracanie statków głupców i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 30 stycznia, 201715 listopada, 2026Kategorie NaukaTagi focus, Psychoterapia, samouczący się algorytm, sieci neuronowe, sztuczna inteligencjaZostaw komentarz na temat Tylko maszyna zrozumie człowieka

Samobójstwo – kolejna ogromna porażka psychologii

Pół wieku badań, nie umożliwia psychologom przewidzieć zachowań samobójczych lepiej niż rzut monetą – to tytuł kolejnego mojego opracowania dla Research Digest.

Samobójstwo – kolejna ogromna porażka psychologii
Pół wieku badań, nie umożliwia psychologom przewidzieć zachowań samobójczych lepiej niż rzut monetą – to tytuł kolejnego mojego opracowania dla Research Digest. Zapraszam do lektury, a głodnych wiedzy zapewniam, że w ciągu paru tygodni zamieszczę na blogu nieco obszerniejszy materiał na ten temat.

After half a century of research, psychology can’t predict suicidal behaviours better than by coin flip

African American Depressive Sad Broken Heart Concept By guest blogger Tomasz Witkowski “There is but one truly serious philosophical problem and that is suicide” the French author and philosopher Albert Camus stated. But it is not only philosophers who are moved by this issue. Psychologists are seeking ways of preventing this tragic death, and health care organisations are sounding the alarm. Around a million people die at their own hand every year, which makes suicide the tenth most common cause of death. Additionally, for every completed suicide, there are 10 to 40 survived attempts, which means that in the USA alone 650,000 people each year are taken to emergency rooms following an attempt on their own life. Yet what is most disturbing is that the number of suicides is continually rising. The WHO reports that since the 1960s this number has grown over 60 per cent. Is psychology capable of identifying the risk factors that can push people to take their own lives? Read more…
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 30 stycznia, 201715 listopada, 2026Kategorie PsychologiaTagi czynniki ryzyka zachowań samobójczych, Psychologia, Psychoterapia, research digest, samobójstwo, zachowania samobójcze, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat Samobójstwo – kolejna ogromna porażka psychologii

Prof. Scott Lilienfeld o „Psychology Led Astray”

Prof. Scott Lilienfeld o „Psychology Led Astray”
 Jeden z najbardziej znanych na świecie sceptycznych psychologów, prof. Scott Lilienfeld tak napisał o Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy:
An entertaining but extremely important romp through the often wild and wacky world of unsupported and dangerous psychotherapies.  This greatly needed book makes the point that although much of contemporary psychology is grounded in solid science, pseudoscientific elements lurking within this field remain alive and well.  In this respect, this book is a powerful wake-up call to mental health consumers, professionals, and researchers alike. Scott O. Lilienfeld,  Samuel Candler Dobbs Professor of Psychology, Emory University (Atlanta); Editor, Clinical Psychological Science
KUP TERAZ!
 3

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 5 stycznia, 201715 listopada, 2026Kategorie NaukaTagi cargo cult science, debriefing, forbidden psychology, nierzetelność naukowa, Pseudonauka, pseudoscience, psychobiznes, psychology gone wrong, psychology led astray, Psychoterapia, psychotherapy, radzenie sobie ze stresem, sceptycyzm, scott lilienfeld, stres, stres a zdrowie, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat Prof. Scott Lilienfeld o „Psychology Led Astray”

Recenzja „Psychology Led Astray” w „Skeptical Inquirer”

Recenzja „Psychology Led Astray” w „Skeptical Inquirer”
images Mam zaszczyt poinformować, że recenzja mojej nowej książki Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy  ukazała się w bieżącym numerze (January/February 2017) Skeptical Inquirer – flagowym czasopiśmie The Commitee for Skeptical Inquiry. W kolumnie “New & Notable” przeczytamy:
PSYCHOLOGY LED ASTRAY: Cargo Cult in Science and Therapy.
Tomasz Witkowski with a foreword by James E. Alcock.
Psychologist Witkowski follows up his 2015 book Psychology Gone Wrong (with M. Zatonski) with this second part of what he says will be a trilogy devoted to the dark side of psychology. It examines the many problems that plague modern psychological research and psychotherapeutic practice. He critiques problems in statistical significance, over-generalization of findings from neuroscience, and uncontrolled experiments on humans, and he picks apart a number of questionable practices in the treatment of children, including the pseudoscience of educational kinesiology, attachment therapy, trauma debriefing, Facilitated Communication, Dolphin Therapy, and so on. In his Foreword Alcock calls this “a very important and valuable book” and praises the author for not just his critical examinations of shortcomings in psychology but for his support of the value of evidence-based psychology.
BrownWalker Press, 2016, 276 pp., $29.95.
KUP TERAZ! 3  
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 15 grudnia, 201615 listopada, 2026Kategorie NaukaTagi cargo cult science, forbidden psychology, nierzetelność naukowa, Pseudonauka, pseudoscience, Psychologia, psychology gone wrong, psychology led astray, Psychoterapia, skeptical inquirer, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat Recenzja „Psychology Led Astray” w „Skeptical Inquirer”

Psychoonkologia O. Carla Simontona

Co prawda mineło już kilka tygodni, jak dotarł do mnie egzemplarz autorski książki pod redakcją Bożeny Płonki-Syroki, Mateusza Dąsala i Wiesława Wójcika zatytułowany Doradztwo-poradnictwo-wsparcie, ale dopiero dzisiaj znalazłem trochę czasu, żeby o tym napisać.

Psychoonkologia O. Carla Simontona
Co prawda mineło już kilka tygodni, jak dotarł do mnie egzemplarz autorski książki pod redakcją Bożeny Płonki-Syroki, Mateusza Dąsala i Wiesława Wójcika zatytułowany Doradztwo-poradnictwo-wsparcie, ale dopiero dzisiaj znalazłem trochę czasu, żeby o tym napisać. Wśród wielu niezwykle ciekawych artykułów (spis treści) znajdziecie również jeden mojego autorstwa zatytułowany Psychoonkologia O. Carla Simontona. Źródła, podstawy teoretyczne i przegląd badań. Książkę wydało wydawnictwo DiG z Warszawy, a redaktorzy tak piszą o niej we Wstępie:  
Współczesna medycyna kliniczna, analizując psychologiczne i pedagogiczne aspekty choroby, kładzie podstawowy nacisk na wytworzenie u osób chorych przewlekle, u których diagnoza nie przewiduje możliwości wyleczenia, specyficznej dla ich kondycji perspektywy poznawczej. Perspektywa ta powinna cechować się aktywizmem w podejściu do choroby, nastawieniem na zachowanie sprawności oraz podkreśleniem prawa chorego do uzyskiwania satysfakcji życiowej. Będzie to satysfakcja odmienna od tej, która dostępna bywa dla osób młodych, sprawnych i zdrowych, ale dążenie do jej osiągnięcia powinno stanowić dla chorych i ich rodzin podstawowy impuls terapeutyczny. W większości chorób, a także przypadków niepełnosprawności, jest bowiem możliwe zachowanie dbałości o prawa podmiotowe chorego, o jego godność, o zapewnienie mu możliwości zmniejszenia dolegliwości związanych z chorobą, o zapewnienie osobom chorym i niepełnosprawnym możliwości zachowania (a także nawiązania nowych) satysfakcjonujących kontaktów społecznych. Uświadomienie sobie pełni praw pacjenta do godnego przeżywania choroby zmienia perspektywę chorowania.
Zapraszam do lektury!  
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 2 grudnia, 201615 listopada, 2026Kategorie PseudonaukaTagi medycyna, O. Carl Simonton, Pseudonauka, psychoonkologia, Psychoterapia, Simonton, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat Psychoonkologia O. Carla Simontona

Chciałbym żeby moja historia była przestrogą…

Chciałbym żeby moja historia była przestrogą…
„Chciałbym żeby moja historia była przestrogą dla ludzi którzy z dużym kredytem zaufania udają się na terapię. I ostrzeżeniem dla terapeutów – do czego może doprowadzić ich praca” – tak napisał do mnie dzisiaj pewien pacjent przesyłając w załączniku list, który zatytułował „list rakowy”, a którego treść publikuję poniżej za zgodą jego autora. Dzień dobry, ten list piszę w przerwie pomiędzy operacjami onkologicznymi. Chciałbym oszczędzić takiego finiszu terapii Waszym podopiecznym. Jestem teraz daleko po trzydziestce. Swoją terapię zacząłem jeszcze w liceum. Zawsze czułem się zmęczony, źle spałem, tyłem, byłem depresyjny i zalękniony. Z domu wyniosłem przekonanie, że dzięki pracy nad sobą będę czuł się dobrze. Terapeuci to potwierdzali, ale z biegiem lat efekty nie pojawiały się. Bywało lepiej lub gorzej, jak w życiu. Jednak ciągle byłem przemęczony bez wyraźnego powodu. Diagnoza – zaburzenia adaptacyjne, dystymia, potem osobowość unikająca, potem depresja, mieszane zaburzenie osobowości. Co roku diagnoza była gorsza, a ja co raz bardziej sfrustrowany i przerażony. Słyszałem wielokrotnie na terapiach, że moja depresja to niewyrażona złość. Więc przez długie miesiące swoją złość wylewałem bardzo aktywnie. Wręcz stałem się nieprzyjemny. Zraziłem do siebie wiele osób, próbując „nowego siebie”. Ale samopoczucie nadal takie samo, może nawet gorsze. Jak to możliwe? Usłyszałem, że łatwiej mi się czuć zmęczonym, niż wziąć odpowiedzialność za swoje życie. Że to mój nieadaptywny mechanizm obronny. Także próba zwrócenia uwagi na siebie. Że unikam konfrontowania się z problemami, uciekam w depresję. Że moi rodzice popełnili upiorne błędy wychowawcze i powinienem się od nich odseparować. Mógłbym wymieniać bez końca. Po latach nieskutecznych terapii, okazało się że mam raka tarczycy. Już z przerzutami. Nie miałem prawa czuć się dobrze. A na pomoc, po tylu latach znoszenia moich sztucznie stworzonych traum, przyszła mi moja niezawodna mama. Ta sama osoba, która była domniemanym korzeniem moich problemów. A teraz to ona ratuje mi życie, dosłownie. Mój rak rozwijał się powoli, przerzuty też nie pojawiły się nagle. Jest on TSH-zależny, co oznacza, że rozwija się świetnie przy długotrwałej, nieleczonej niedoczynności tarczycy. Okazało się także, że mój testosteron byłby w porządku, tylko gdybym miał 90 lat. Żadne „bycie bliżej siebie”, rozwój osobisty, ani współczucie terapeuty nic tu nie pomoże. Natomiast to co by pomogło, to rzetelne badania układu hormonalnego. W zamian dostałem ogromne poczucie winy; przecież ciągle robię coś nie tak, skoro nadal źle się czuję. Może sobie wymyślam? Dyscyplina, higiena emocjonalna, piramida Masłowa i będzie dobrze. Ale nie jest. Może jestem złym pacjentem? Niestety wielu spotkałem psychologów, którzy wiedzą zawsze lepiej. Osobny tekst mógłby powstać o tym, jak lekarze ignorowali mnie i stawiali nietrafione diagnozy, szczególnie psychiatrzy, którzy wpompowali we mnie wszystko co się dało, produkując jedynie fatalne efekty uboczne, np. nietrzymanie moczu. Przez lata, nawet gdy trzy razy trafiłem na oddział dzienny szpitala psychiatrycznego z depresją, nikt nie zaproponował żadnych badań. Nikt nie otarł się nawet o sedno problemu. Jednocześnie systematycznie zapewniano mnie, że terapia będzie skuteczną odpowiedzią na moje złe samopoczucie. A stan mojego zdrowia stale i nieodwracalnie się pogarszał. To, że w ogóle ktoś raka zauważył, i tak za późno, to tylko moja upartość, samodokształcanie się. Bo normy TSH są niezwykle pojemne, a testosteronu nie są równoważne dla trzydziestolatka i dziewięćdziesiątlatka. To wiedza na zachodzie powszechna, a u nas egzotyczna. Wytrwale wkładałem nadludzki wysiłek w to, żeby mi się chciało, żebym nie wyglądał jak pączek, żeby być lepszą wersją siebie. Ale już podziękuję za to wszystko, szkoda mi na to czasu, którego być może zostało mi bardzo mało. Proszę psychologów i psychiatrów, żeby wysyłali pacjentów do sprawdzonych endokrynologów. Skoro stać ich na terapię, to na badania tym bardziej. Być może terapia w wielu przypadkach jest niepotrzebna i nieetyczna. Skoro trafiają w złym stanie psychicznym, to prawdopodobnie nie wiedzą gdzie zacząć i potrzebują konkretnych wytycznych. Proszę zadbać o nich po ludzku i zastanowić się dwa razy, zanim postawią Państwo autostygmatyzujące dla pacjenta diagnozy. Aktualnie czekam na kolejną operację i nie mam już czasu na zastanawianie się nad tym co, po co i dlaczego. Wiem tylko, że historii takich jak moja jest więcej. Życzę zdrowia. mmmmmmmkot@gmail.com
Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. Moja powieść „Defekt” to historia zdolnego młodego człowieka, jego związków i kolejnych terapii – o tym, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 11 listopada, 201615 listopada, 2026Kategorie PsychoterapiaTagi Psychoterapia, zakazana psychologia7 komentarzy do Chciałbym żeby moja historia była przestrogą…

„Psychology Led Astray” już w sprzedaży!

Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof.

„Psychology Led Astray” już w sprzedaży!
Z radością informuję, że moja nowa książka trafiła niedawno do księgarń. Jest dostępna na stronach wydawcy: http://www.brownwalker.com/book/1627346090 jako wersja paperback i pdf eBook oraz w Amazonie: https://www.amazon.com/Psychology-Led-Astray-Science-Therapy/dp/1627346090 Książka otrzymała już wiele pozytywnych opinii, m.in. od prof. Elisabeth Loftus, prof. Jamesa Alcocka a obszerna recenzja autorstwa dr Harriet Hall ukazała się na opiniotwórczym portalu Science Based Medicine. Dostrzegli ją również redaktorzy „Observera” i umieścili na październikowej liście Books to Check Out.  Będę niezmiernie wdzięczny, jeśli Wy Drodzy Czytelnicy tego bloga, wesprzecie moje działania kupując tę książkę. Prawdziwym zaszczytem będzie dla mnie, jeśli zechcecie napisać recenzję. Każda choćby jednozdaniowa recenzja czytelnicza umieszczona w Amazonie lub innej księgarni internetowej jest dla mnie bardzo cenna. Tym, którzy podejmą wysiłek przeczytania tej książki nie życzę przyjemnej lektury, bo pewnie nie jest przyjemnością zaglądanie do puszki pandory. Mam jednak nadzieję, że zasmakujecie w intelektualnej podróży, której celem było odkrycie tego, co przybiera formy kultu cargo w psychologii, a co przesłania prawdziwe jej oblicze. 3


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 15 października, 201615 listopada, 2026Kategorie NaukaTagi cargo cult science, dark sides of psychotherapy, dark sides of science, etyka naukowa, evidence based practices, fabrykowanie danych, fałszywe wspomnienia, forbidden psychology, nierzetelność naukowa, oszustwa naukowe, Pseudonauka, pseudoscience, Psychologia, psychology, psychology gone wrong, psychology led astray, Psychoterapia, psychotherapy, sceptycyzm, wyparta pamięć, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat „Psychology Led Astray” już w sprzedaży!

Co w zamian? Szkic o krytycznym myśleniu

Co w zamian? Szkic o krytycznym myśleniu
obraz1Podczas ostatniej dekady mojego życia na swojej drodze zdecydowanie częściej spotykałem hejterów i zawziętych krytyków niż pochlebców i klakierów. Egzystując sobie spokojnie w takiej otoczce czystej niechęci szybko nauczyłem się rozpoznawać schematy ataków. Chyba rozumiem trochę mistrzów walk wschodnich, którzy po latach ćwiczeń bez nadmiernego wysiłku potrafią walczyć z zamkniętymi oczami. Mnie było o tyle łatwiej, że mistrzowie walk wschodnich na swojej drodze spotykają tych doskonalących sztuki walki, ja niestety w większości sytuacji miałem do czynienia z mało wyrafinowanymi, powtarzalnymi schematami. Część z nich opisałem w Niezbędniku dziesięcioprocentowego intelektualisty. Nie jest to jednak wyczerpujące kompendium. Brakuje w nim kilku dość rutynowych schematów ataku. Jednym z nich jest nudne pytanie, na które często atakujący wpada w wyniku olśniewającego procesu myślowego i z którego jest niezwykle dumny, a które brzmi: „No więc, co proponujesz w zamian?”. To pytanie, w przekonaniu atakującego, powinno wcisnąć mnie w fotel, odebrać mowę i raz na zawsze zniechęcić do jakiejkolwiek krytyki. Przybliżę pokrótce sytuacje, w których się pojawia, aby pokazać później co z takich pytań wynika. Najczęściej spotykam się z tym pytaniem, kiedy ośmielam się poddawać w wątpliwość skuteczność lub brak szkodliwości takich „świętości” jak psychoterapia. W odpowiedzi na badania, liczby, argumenty logiczne pada odpowiednio retorycznie doprawione pytanie: „No więc, co w zamian proponujesz tym wszystkim biednym cierpiącym ludziom?”. Po tym pytaniu powinienem poczuć się źle, niczym pozbawiony wrażliwości drań, próbujący odebrać ludziom jedyną nadzieję. Zła wiadomość – nie czuję się źle. Podczas dyskusji z psychologami biegłymi sądowymi lub diagnostami, którzy stosują w swojej pracy nierzetelne i szkodliwe metody projekcyjne, w szczególności tzw. test Rorschacha, przedstawiając wyniki badań pokazujące całkowitą nieużyteczność tych narzędzi w odpowiedzi również słyszę to pytanie: „Jakie metody proponujesz w zamian? W jaki sposób mamy odpowiedzieć sądowi na pytanie, czy dziecko było molestowane seksualnie czy nie?”. Ponownie, powinienem poczuć się źle. Oto psycholog z całą swoją dobrą wolą próbuje pomóc w sytuacji, w której być może dzieje się nieodwracalna krzywda dziecka, a bezduszny empirysta wytrąca mu jedyne narzędzia z ręki. I znowu zła wiadomość – nie czuję się źle. Jest wiele podobnych sytuacji i nie dotyczą one tylko psychologii. Z pytaniem „co w zamian?” spotkacie się krytykując metody analizy finansowej, podważając zasadność metod doboru personelu, wątpiąc w skuteczność punktowego systemu oceny naukowców czy negując sensowność jakichś absurdalnych procedur formalnych. Myślę jednak, że warto wspomnieć o jeszcze jednej, która szczególnie mnie uderzyła, bo miała miejsce wśród dobrze wykształconych i, jak mniemam, inteligentnych ludzi. Oto podczas pewnej, naukowej z założenia, konferencji próbowałem pokazać, że metody statystyczne wykorzystywane w wielu eksperymentach psychologicznych prowadzą do niekontrolowanych błędów uzyskiwanych wyników[1]. Jak pokazuje wiele szczegółowych analiz średni błąd w badaniach psychologicznych wynosi 60%, a więc jest wyższy niż ewentualny błąd uzyskany w wyniku rzutu monetą.[2] Podczas dyskusji padło owo sakramentalne pytanie: „Co zatem proponujesz w zamian? W jaki sposób mamy obliczać wyniki eksperymentów twoim zdaniem?”. I znowu nie poczułem się źle. Dlaczego? Bowiem najuczciwszą intelektualnie odpowiedzią na pytanie: „co w zamian?” jest stwierdzenie: „NIC”. Jeśli ktoś w pracy stosuje metody szkodliwe, nieskuteczne, błędne to on i tylko on (pytający) jest odpowiedzialny za ich porzucenie lub zmianę, nie ten, kto odważył się poddać je w wątpliwość! A owa nieukrywana troska o dobro innych jest niczym innym, jak lękiem przed pustką. Terapeuta, który uzna zasadność krytyki, będzie musiał przestać przyjmować pacjentów, biegły sądowy będzie musiał odpowiedzieć uczciwie sądowi: „nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie”, a w ślad za tym utraci zlecenia od sądu, który oczekuje konkretnych odpowiedzi. Naukowiec skonfrontowany z brakiem precyzji swoich obliczeń będzie musiał albo wypracować lepsze metody, albo zrezygnować z kolejnych publikacji zapewniających mu tak pożądane punkty czy możliwość uczestnictwa w turystyce konferencyjnej. Muszę jednak wyznać, że w podobnych dyskusjach nie byłem uczciwy i rzadko kiedy udzielałem odpowiedzi „NIC”. Tylko z tego powodu czuję się źle, bo zamiast tego wymyślałem jakieś alternatywy i obawiam się, że będę to robił w przyszłości, ponieważ w tych pytaniach znajduje się mnóstwo ukrytych założeń, które audytorium przysłuchujące się dyskusji najczęściej zna i akceptuje. Spróbuję wyjaśnić to na przykładzie kontrastu. Gdyby podczas dyskusji dotyczącej zniesienia niewolnictwa jego obrońcy zadaliby pytanie: „Co w zamian?”, a przeciwnicy odpowiedzieliby: „NIC, brak niewolnictwa” rozumielibyśmy zasadność takiej odpowiedzi. Podobnie rzecz miałaby się, gdybyśmy dyskutowali o dyskryminacji kobiet, przemocy domowej, pedofilii itd. Po pierwsze, nikt przy zdrowych zmysłach nie zadawałby pytania „co w zamian”, a nawet jeśliby je zadał, odpowiedź „NIC – brak dyskryminacji, przemocy, pedofilii itd.”. wydałaby się jedyną zasadną. Dlaczego zatem w innych obszarach tak nie jest? Niewolnictwo, dyskryminacja kobiet, przemoc w rodzinie, pedofilia to zjawiska nacechowane negatywnie. Usunięcie praktyk do nich prowadzących nie powoduje potrzeby szukania czegoś w zastępstwie. Wystarczająco dobry jest ich brak. Sytuacje, które przytoczyłem wcześniej, pochodzą z obszarów, które zdobyły sobie zupełnie odmienną opinię. Psychoterapeuta kierowany dobrą wolą stara się pomóc pacjentowi, biegły sądowy pomaga sędziemu odnaleźć prawdę o przestępstwie i przyczynia się do zatryumfowania sprawiedliwości, a uczony poświęca swoje życie odkrywaniu prawdy. Ani przedstawiciele tych dziedzin, ani opinia publiczna nie mają wątpliwości co do tych motywów, kiedy zatem pojawiają się wątpliwości dotyczące rzetelności, skuteczności i domniemanego braku negatywnych skutków stosowanych przez nich metod, kolejnym krokiem obrony jest stwierdzenie: „Wykorzystujemy te narzędzia, które mamy. Lepszymi nie dysponujemy”. W oczach opinii publicznej takie usprawiedliwienie jest wystarczające. Ale czy takim jest w rzeczywistości? Podczas wakacji usłyszałem historię pewnego żeglarza, który rozbił swój jacht na podwodnych skałach i tylko dzięki sprawnej akcji służb ratowniczych SAR jego życie zostało ocalone. Żeglarz ów nawigując posługiwał się… mapą samochodową, która, jak każdy, kto taką mapę miał w ręku wie, nie zawiera żadnych informacji nawigacyjnych poza zarysem brzegów lądu. Jak się później tłumaczył ów nieszczęśnik – była to najlepsza mapa jaką dysponował. Pomimo że historia ta nieodmiennie budzi śmiech, to jednak identyczne wypowiedzi psychoterapeutów, psychologów, uczonych czy polityków nie tylko, że nie wywołują rozbawienia, ale często nie skłaniają do najmniejszej nawet refleksji. Biegły sądowy korzysta z narzędzi, które są mniej przydatne do diagnozy niż mapa samochodowa do nawigacji i… nikt się z tego nie śmieje, bo jest to najlepsze narzędzie jakim dysponuje. Uczony dochodzi do wniosków przy pomocy metod bardziej błędnych niż daje rzut monetą i… nadal nikt się z tego nie śmieje, bo jest to najlepsze narzędzie jakim dysponuje. Da capo al fine… A teraz wyobraź sobie Drogi Czytelniku, że lekarz na Twoje dolegliwości żołądkowe proponuje Ci lek na obniżenie ciśnienia, bo jest on najlepszym lekiem, jakim obecnie dysponuje. Będziesz kontynuował leczenie u tego lekarza? Pójdźmy o krok dalej, siedząc w autobusie wiozącym Cię na upragniony urlop na Lazurowe Wybrzeże we Francji, dowiedziałeś się, że kierowca posługuje się mapą Chorwacji, bo jest to najlepsza mapa, jaką ma. Pozostaniesz w tym autobusie? Nawet jeśli tak, to nie przeszkadza, żeby wyobrazić sobie, że inny kierowca, który dowozi Twoje dzieci do szkoły ma bardzo poważną wzroku, graniczącą ze ślepotą i wadę słuchu. Jest to jednak najlepszy kierowca, jakim dysponuje przedsiębiorstwo, które wygrało przetarg na dowóz dzieci do szkoły. Oczywiście, możesz zrobić karczemną awanturę kierownictwu firmy, a wówczas zapytają Cię: „Co proponuje Pan w zamian? Robimy co w naszej mocy, ale na warunkach, które proponujemy nie znajdzie się żaden lepszy kierowca, czy chce Pan wszystkie te biedne dzieci, które dowozi do szkoły pozbawić możliwości kształcenia? Chce Pan im odebrać możliwość równego startu i od dzieciństwa uczynić gorszymi?”. Jeśli ułożyłeś już sobie odpowiedź, to pamiętaj o niej zawsze, kiedy krytykowany zadaje krytykującemu pytanie: „Co w zamian?”. [1] Rzuć monetą zamiast przeprowadzać kolejny eksperyment! [2]J. Cohen, “The Statistical Power of Abnormal-Social Psychological Research.” Journal of Abnormal and Social Psychology 65, (1962): 145-153; J. E. Hunter, “Needed: A Ban on the Significance Test.” Psychological Science 8, (1997): 3-7, 3; J. E. Maddock, and J. S. Rossi, “Statistical Power of Articles Published in Three Health Psychology-Related Journals,” Health Psychology 20, (2001): 76–78; J. S. Rossi, “Statistical Power of Psychological Research: What we Have Gained in 20 Years?” Journal of Consulting and Clinical Psychology 58, (1990): 646-656, 646.
Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 6 października, 201615 listopada, 2026Kategorie PsychologiaTagi krytyczne myślenie, Psychologia, Psychoterapia, sceptycyzm, testy projekcyjne11 komentarzy do Co w zamian? Szkic o krytycznym myśleniu

Moja droga do… – filmowy zapis spotkania na SWPS

Moje spotkanie ze studentami na SWPS w cyklu „Moja droga do…”: o pracy naukowej i szkoleniach, o lobby psychoterapeutów, „doskonałym zaburzeniu” ADHD i psychologii, która przestała badać zachowanie.

Moja droga do… – filmowy zapis spotkania na SWPS
14 marca 2016 roku Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii z Wrocławia zorganizowało spotkanie, którego byłem gościem honorowym. Spotkanie miało miejsce we wrocławskim SWPS, a dzięki Racjonalista.tv zostało zarejestrowane i upublicznione. Zapraszam do oglądania!

O czym było spotkanie

Spotkanie z cyklu „Moja droga do…”, zorganizowane przez Polskie Stowarzyszenie Studentów i Absolwentów Psychologii, miało pokazać studentom drogę zawodową gościa. Przyznałem, że trudno mi powiedzieć, co jest w niej wyjątkowego – może poza tym, że mam chyba najwięcej wrogów wśród psychologów w tym kraju. Opowiadałem, dlaczego równolegle z nauką prowadziłem szkolenia: na początku kariery z samej nauki nie dało się wyżyć.

Psychoterapia to rodzaj majstrowania przy duszy – czasem skuteczny, czasem szkodliwy. Badania jej skuteczności prowadzą w Polsce najczęściej sami terapeuci, co przypomina badanie leków przez firmy farmaceutyczne. Psychoterapeutą może u nas zostać praktycznie każdy, a silne lobby blokuje każdą próbę uchwalenia ustawy o zawodzie psychologa. Krytykuję też coaching oparty na NLP: zmiana przekonań może na chwilę podbić samoocenę, ale samo myślenie, że nie mam ograniczeń, nie sprawi, że przebiegnę maraton bez przygotowania.

ADHD nazywam „doskonałym zaburzeniem”, bo każda strona coś na nim zyskuje: dziecko ma usprawiedliwienie, rodzice i nauczyciele zdejmują z siebie odpowiedzialność, psychiatra ma pacjenta na lata, a przemysł farmaceutyczny – stały zysk. Na koniec mówię o tym, co powinno się zmienić w psychologii: przestała badać zachowanie, a zaczęła badać deklaracje. W latach 50. i 60. obserwowano, co ludzie rzeczywiście robią. Dziś pytamy w kwestionariuszach, co by zrobili, i traktujemy krzyżyki jak prawdziwe zachowanie.

O tym, czego strzec się w gabinetach psychologów i psychoterapeutów, piszę w „Zakazanej psychologii” i w „Psychoterapii bez makijażu”.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 25 marca, 201615 listopada, 2026Kategorie PsychologiaTagi dark sides of psychotherapy, dark sides of science, evidence based practices, forbidden psychology, praktyki oparte na dowodach, Pseudonauka, pseudoscience, psychoanaliza, Psychologia, Psychoterapia, psychotherapy, sceptycyzm, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat Moja droga do… – filmowy zapis spotkania na SWPS

Prof. James Alcock o „Psychology Led Astray”

Kolejna pozytywna recenzja mojej książki, tym razem pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka, który jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer.

Prof. James Alcock o „Psychology Led Astray”
James_AlcockKolejna pozytywna recenzja mojej książki, tym razem pióra wybitnego kanadyjskiego psychologa i sceptyka – prof. Jamesa E. Alcocka, który jest znanym krytykiem parapsychologii i członkiem członkiem Rady Naukowej The Skeptical Inquirer. W 1999, został zaliczony do grona najbardziej znaczących sceptyków XX wieku. W maju 2004 r. CSICOP uhonorował go najwyższym zaszczytem – In Praise of Reason Award. Więcej… O książce napisał m. in.
This is a well-written book, and the extensive documentation that is provided makes it an excellent source of reference material as well. Every psychologist, every psychology student, and every layperson with an interest in psychology or with need for its services will benefit immensely from reading it. And although it is largely devoted to decrying the egregious departures from scientific rigour that afflict much of our discipline and to skewering the many false and exploitative therapies and techniques that are huckstered to a hungry public, it is ultimately a book that honours and defends science-based psychology. I highly recommend it.

Dla zainteresowanych zamieszczam poniżej pełen tekst recenzji.

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy

by Tomasz Witkowski

Reviewed by James Alcock

This is a very important and valuable book, both for the social scientist who values rigourous scientific inquiry and for the layperson interested in the state of modern psychology. Its value lies in part because Tomasz Witkowski has summarized so succinctly and so powerfully the many problems that plague modern psychological research and its application, and in part because he has done so in such an engaging manner. Although dealing with material that could by its nature constitute a dry and boring read, he has enlivened his critical commentary by weaving through it entertaining and informative strands of storytelling, both literary and historical. But this is also likely to be a disturbing book for that same social scientist who values rigourous scientific inquiry, as well as for the layperson who may at some point seek psychological assistance. It is disturbing because it holds a mirror up to psychological research and practice, and much of what is reflected is not very pretty. Witkowski begins with reference to physicist Richard Feynman’s characterization of social science as a cargo cult, and he makes a compelling case that is there is much about modern psychology that fits with that pejorative analogy: He points to the persistence of inappropriate and misleading statistical practices that underlie much of psychological research, practices that have endured despite decades of criticism and condemnation. He addresses the essentially parochial nature of much of psychological research that, for the most part, has been conducted with participants who are representative of only a small segment of the populations of a few nations that in turn represent only a small segment of the world at large. He skewers the many fads and crazes that seem to sweep regularly through applied psychology (and in some cases, that stop sweeping and become firmly entrenched). He targets the proliferation of untested varieties of psychotherapy; the overgeneralization and exaggeration of findings from neuroscience; the creation from whole cloth of “disorders” such as the Adult Children of Alcoholics syndrome in the absence of any appropriate evidence; the continuing use of discredited treatment approaches such as Trauma Debriefing, Attachment/holding therapy, Facilitated Communication, and Dolphin Therapy. And for the layperson, he augments his critical examination of psychological therapies with guidance for anyone seeking psychotherapy. However, Witkowski does not throw out the baby with the bathwater; he concludes his penetrating criticism by challenging Feynman’s “cargo cult” appraisal and pointing out that evidence-based psychology has made very  significant contributions to both understanding and improving the human condition. This is a well-written book, and the extensive documentation that is provided makes it an excellent source of reference material as well. Every psychologist, every psychology student, and every layperson with an interest in psychology or with need for its services will benefit immensely from reading it. And although it is largely devoted to decrying the egregious departures from scientific rigour that afflict much of our discipline and to skewering the many false and exploitative therapies and techniques that are huckstered to a hungry public, it is ultimately a book that honours and defends science-based psychology. I highly recommend it. Blind
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 13 marca, 201615 listopada, 2026Kategorie NaukaTagi cargo cult science, dark sides of psychotherapy, dark sides of science, Pseudonauka, pseudoscience, Psychologia, psychology, psychology gone wrong, psychology led astray, Psychoterapia, psychotherapy, sceptycyzm, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat Prof. James Alcock o „Psychology Led Astray”

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy
sponsor_brown_walker_pressTo tytuł mojej nowej książki, która właśnie została zaakceptowana do druku przez amerykańskiego wydawcę –  Brown Walker Press, który specjalizuje się w gatunku non fiction o zacięciu akademickim. Jak sam o sobie pisze: is a leading independent publisher of  nonfiction academic textbooks, monographs & trade publications. Nowa książka jest w znacznej mierze oparta na drugim tomie Zakazanej psychologii, chociaż nie wszystkie treści pozostały takie same. Przede wszystkim zostały one przystosowane do oczekiwań czytelnika, dla którego niektóre kwestie charakterystyczne dla naszego kraju, a omawiane w Zakazanej psychologii, mogłyby wydać się zupełnie nieinteresujące. Po drugie, w książce znalazły się treści nigdzie jeszcze (poza drobnymi wpisami na blogu) nie publikowane. Nowe rozdziały zostały poświęcone takim zjawiskom jak stres, problematyce zmiany jaka zaszła w psychologii, która przekształciła się z nauki o zachowaniu w naukę o samoopisach niereprezentatywnej części populacji – ludzi z Zachodu. Ponadto w osobnych rozdziałach przyglądam się krytycznie metodom badawczym w psychologii, a w szczególności testowaniu hipotez zerowych, wartości współczesnej neuronauki, problemom związanym z udzielaniem psychologicznej pomocy ofiarom katastrof. Uwagi dotyczące delfinoterapii rozszerzyłem do wielkości całego rozdziału. W przeciwieństwie do Zakazanej psychologii T. 2, w książce nie będzie rozdziału poświęconego psychologii sądowej – po prostu dysponuję zbyt małą wiedzą o specyfice funkcjonowania profesjonalistów z tego obszaru w innych krajach. Przede mną okres najbardziej żmudnej pracy związanej z procesem wydawniczym. Blind
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nieznane's awatarAutor Tomasz WitkowskiOpublikowano 9 lutego, 201615 listopada, 2026Kategorie NaukaTagi cargo cult science, forbidden psychology, Pseudonauka, pseudoscience, Psychologia, psychology led astray, Psychoterapia, psychotherapy, zakazana psychologiaZostaw komentarz na temat Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy

Stronicowanie wpisów

Poprzednia strona Strona 1 … Strona 8 Strona 9 Strona 10 Następna strona
Tomasz Witkowski

Tomasz Witkowski
psycholog, eseista, prozaik

O mnie · Moje książki

Moje najnowsze książki

Defekt – Tomasz Witkowski, okładka
Defekt (powieść, 2026)
Tryptyk haniebny – Tomasz Witkowski, okładka
Tryptyk haniebny (powieść, 2026)
Zawracanie statków głupców i inne eseje – Tomasz Witkowski, okładka
Zawracanie statków głupców i inne eseje (eseje, 2025)

Wpisz swój adres e-mail, aby subskrybować tego bloga i otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach pocztą e-mail.

Dołącz do 216 innych subskrybentów

YouTube

Mój kanał na YouTube – w playlistach zebrałem nagrania moich rozmów i wystąpień: wywiady · wykłady · debaty · fragmenty audiobooków.

Facebook

Obserwuj mnie na Facebooku – piszę tam o nowych tekstach, książkach i spotkaniach.

Znajdź mnie

  • Wikipedia
  • YouTube
  • Facebook
  • LinkedIn
  • lubimyczytac.pl
  • Goodreads
  • Google Scholar
  • ResearchGate
  • ORCID
  • English blog (Psychology Gone Wrong)

Najnowsze komentarze

michal's awatarmichal o Potyczek o Freuda ciąg da…
michal's awatarmichal o Potyczek o Freuda ciąg da…
ts's awatarts o Siedem procent odpowiedzialnoś…
Justyna Bogdanowicz's awatarJustyna Bogdanowicz o Defekt – premiera mojej…
Tomasz Witkowski's awatarTomasz Witkowski o Praca z energią to oszustwo?…

Archiwum

  • O mnie
    • Moje książki
    • Proza literacka
    • Naukowe
    • Popularnonaukowe
    • W mediach
    • Wykłady i debaty
    • Nagrody i wyróżnienia
    • Moje wyprawy
  • Blog
  • Tematy
    • Proza
    • Psychologia
    • Psychoterapia
    • Nauka
    • Pseudonauka
    • Kultura i społeczeństwo
    • Ewolucja i natura człowieka
  • Książki
    • Powieści
      • Defekt
      • Tryptyk haniebny
    • Eseje
      • Zawracanie statków głupców
      • Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć
    • Popularnonaukowe
      • Giganci psychologii
      • Zakazana psychologia (t. 1–3)
      • Psychoterapia bez makijażu
      • Inteligencja makiaweliczna
      • Psychologia kłamstwa
      • Psychomanipulacje
    • Podręczniki
      • Psychologia dla trenerów
      • Podręcznik trenera
      • Psychologia konfliktów
      • Dobór personelu
      • Nowoczesne metody doboru i oceny personelu
    • Books in English
      • Recipe for a 21st-Century Children’s Crusade
      • Fads, Fakes, and Frauds
      • Shaping Psychology
      • Psychology Led Astray
      • Psychology Gone Wrong
    • Wszystkie książki »
  • Historia pewnej prowokacji
  • Stary blog
  • Kontakt
  • English version
W obronie rozumu Blog na WordPress.com.
  • Subskrybuj Zapisan/y/a
    W obronie rozumu
    Dołącz do 216 pozostałych subskrybentów

    Masz konto na WordPress.com? Zaloguj się teraz.

  • W obronie rozumu
    Zobacz witrynę w Czytniku
    Zarządzaj subskrypcjamiZarejestruj sięZaloguj się
    Zgłoś nieodpowiednią treść
    Zwiń ten panel
Wczytywanie komentarzy...