Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? – rozmowa w Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv): czym nauka różni się od teorii spiskowych, co wiemy o amnezji wczesnodziecięcej i dlaczego sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa.

To już kolejna z cyklu rozmów prowadzonych ze mną przez Jacka Tabisza. Tym razem rozmawiamy o niespodziankach, jakie szykuje nam nauka. Przechodzimy przez różne działy nauki i przytaczamy zaskakujące ciekawostki. Czy czekają nas wkrótce przełomy na miarę teorii względności, gdy obraz naszego świata zmieni się tak diametralnie, że nawet najbardziej trzeźwo myślący sceptyk będzie potrzebował długiej chwili, aby porzucić swoje dawne przekonania na rzecz nowych informacji o naszej rzeczywistości? Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia naszej rozmowy!

O czym rozmawialiśmy

Czy nauka może zaskoczyć sceptyka? Powinna – i to jest jej najważniejsza różnica wobec teorii spiskowych i ideologii. Psychoanaliza, podobnie jak teorie spiskowe, nigdy niczym nie zaskakuje, bo da się w niej wyjaśnić wszystko: każdy fakt ją potwierdza, a ten, który mógłby ją obalić, zostaje odwrócony na jej korzyść. Tak samo działają modne pseudopsychologiczne wtręty z fizyki kwantowej i zapychanie luk w wiedzy o świadomości Bogiem czy inną siłą zewnętrzną: wszystko nagle pasuje, ale niczego się nie dowiadujemy.

Prawdziwe zaskoczenia przynosi dobra psychologia rozwojowa, którą na studiach lekceważyłem. Amnezja wczesnodziecięca sprawia, że praktycznie nie pamiętamy niczego sprzed trzeciego–czwartego roku życia, bo nie ma jeszcze „ja”, z którym wspomnienia mogłyby się wiązać. Tymczasem polskie sądy przesłuchują kilkunastolatków w sprawie molestowania, którego mieliby doznać jako dwulatki, i skazują na podstawie takich zeznań.

Sceptyk myśli w kategoriach prawdopodobieństwa. Mój ateizm nie jest wiarą w nieistnienie Boga, lecz przekonaniem, że ta hipoteza jest bardzo mało prawdopodobna. Podobnie oceniam samoświadomość zwierząt: u naczelnych, słoni czy delfinów jest bardzo prawdopodobna, u skorupiaków znacznie mniej. Kosmici? Szansa, że gdzieś istnieją, jest dziś wyższa niż szansa na istnienie zdolności paranormalnych, ale prawdopodobieństwo, że ich spotkamy, jest znikome. Jako psycholog bardzo bym jednak chciał poznać psychikę istot, które wyewoluowały gdzie indziej.

O pseudonauce w psychologii i o tym, jak sądy korzystają z zawodnych wspomnień, piszę w „Zakazanej psychologii”.

 
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Sceptyk niezwykły: James Randi – rozmowa w Racjonalista.tv

Rozmowa z Jackiem Tabiszem (Racjonalista.tv) o Jamesie Randim, gościu honorowym Europejskiego Kongresu Sceptyków we Wrocławiu: uczciwy iluzjonista, milion dolarów za zdolności paranormalne i dlaczego nikt go nie wygrał.

Niemal dokładnie dwa lata po 17. Europejskim Kongresie Sceptyków, który odbył się we Wrocławiu, rozmawiamy z Jackiem Tabiszem na temat gościa honorowego tego Kongresu oraz wybitnego sceptyka – Jamesa Randiego. The Amazing Randi, jak bywa często nazywany skończył w tym roku 91 lat. Zapraszam serdecznie do obejrzenia i wysłuchania rozmowy!

O czym rozmawialiśmy

James Randi był iluzjonistą najwyższej klasy, który zawsze uczciwie mówił, że to, co robi, jest sztuczką: wykorzystuje błędy naszej percepcji, żeby pokazać coś, co w rzeczywistości nie istnieje. Tę samą wiedzę obrócił przeciwko tym, którzy udawali, że ich sztuczki są prawdziwe. Publicznie demaskował zginanie łyżeczek siłą woli, czytanie w myślach i przepowiadanie przyszłości, kontynuując tradycję uczciwych magików, którzy już w XIX wieku zwalczali oszustów.

Przez dziesięciolecia jego fundacja oferowała milion dolarów każdemu, kto w kontrolowanych warunkach udowodni zdolności paranormalne. Nikt nigdy nie wygrał. Zachwyciła mnie prostota tego przekazu, gdy pierwszy raz o nim przeczytałem: zwykły człowiek nie musi czytać artykułów naukowych, wystarczy, że wie, że milion leży na stole i nikt go nie potrafi wziąć. Klub Sceptyków Polskich też przez rok ogłaszał podobną próbę – i nikt nie spełnił warunków.

Czy to, że szarlatanów nie ubywa, mogło Randiego zniechęcić? Nie sądzę. Sceptycy wiedzą, że to praca bez końca, bo zawsze znajdą się chętni, by oszukiwać innych dla pozycji czy pieniędzy. Ulubiona wymówka „magów” – że sceptyk w pobliżu zaburza ich moce – najlepiej obnaża swoją absurdalność, gdy potraktować ją poważnie: wtedy wystarczy jeden wystarczająco silny sceptyk, by zablokować zjawiska paranormalne na całym świecie.

O sceptycyzmie i demaskowaniu pseudonauki piszę w „Zakazanej psychologii”.

Rozmowę z Jamsem Randim, którą przeprowadził podczas Kongresu jego biograf Massimo Polidoro, można obejrzeć tutaj:
Kuluarową rozmowę z tego samego Kongresu przeprowadzoną przez Diego Fontanive relacjonuje również Racjonalista.tv:

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy uda się zbadać ludzką psychikę? – rozmowa w Racjonalista.tv

Dziesiątego września Racjonalista.tv opublikował kolejną rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na bardzo podstawowe pytania: Czy uda się zbadać ludzką psychikę? Co już osiągnięto i w którą stronę powinna się rozwijać ta gałąź wiedzy? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania rozmowy.

O podobnych zagadnieniach więcej w mojej trylogii Zakazana Psychologia. Zachęcam w szczególności do sięgnięcia po trzeci tom, który ledwie parę tygodni temu opuścił drukarnię.

 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM

Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednie rozmowy w Racjonalista.tv:
Przeczytaj recenzję:
mala-psychologia-logo-final-2018

O sceptycyzmie. Tomasz Witkowski i Kaja Bryx w Racjonalista.tv

Rozmowa z Kają Bryx (Racjonalista.tv) o sceptycyzmie: skąd się wziął, po co powstał Klub Sceptyków Polskich i po czym rozpoznać pseudonaukę.

Tomasz Witkowski tłumaczy nam, dlaczego sceptycyzm jest cenny w nauce i codziennym życiu. W tej rozmowie wracamy też do historycznych korzeni postawy sceptycznej i zastanawiamy się, jak uniknąć skrajności, czyli relatywizmu kwestionującego wszystko i dogmatyzmu.

O czym rozmawialiśmy

Sceptycyzm narodził się w starożytnej Grecji jako szkoła filozoficzna, która uważała, że szczęście osiąga ten, kto powstrzymuje się od wydawania sądów bez dowodów. Sceptycy walczyli z dogmatykami, którzy głosili prawdy wymyślone wyłącznie w umyśle, i – jak pisał Władysław Tatarkiewicz – oczyścili filozofię starożytną z wielu sprzecznych spekulacji. Współczesna nauka wybiera z tej tradycji to, co działa: brzytwę Ockhama, krytyczne myślenie, wymóg dowodów.

Klub Sceptyków Polskich powstał, bo brakowało głosu, który precyzyjnie i zrozumiale pokazywałby, że pewne sposoby myślenia prowadzą donikąd. Uniwersytety nie cenią popularyzacji, a ludzie gubią się w zalewie paranauki. Zmianę w edukacji wiążę z kultem samooceny, który od drugiej połowy XX wieku wszedł do szkół i gabinetów, choć badania Roya Baumeistera pokazały, że wysoka samoocena nie jest lekarstwem na problemy społeczne.

Podstawowym narzędziem obrony jest dobre wykształcenie z matematyki, fizyki, chemii i biologii – bez niego nawet teza o płaskiej Ziemi wydaje się zgodna z tym, co widzimy. Warto też znać sygnały ostrzegawcze: obietnicę uniwersalnego środka na wszystko, bardzo szybkich efektów i opowieść o spisku naukowców, którzy rzekomo ukrywają lek na raka. Kto naprawdę by go odkrył, zdobyłby Nobla i fortunę, a nie ukrywał się. Wysiłek poznawczy jest dla nas wrodzenie niewygodny, ale potrafi dawać ogromną satysfakcję.

O sceptycznym myśleniu i pseudonauce piszę w „Zakazanej psychologii” i w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć”.

Parę osób po obejrzeniu materiału w kanale Racjonalista.tv pytało mnie o przesłanie z mojej koszulki, którego kamera nie wychwyciła wyraźnie. Ponieważ zachęca do sceptycyzmu i krytycznego myślenia, choć nieco w innej sferze niż nauka, prezentuję je w pełnej odsłonie: Posty, rozmowy i wywiady na podobne tematy:

Jaką rolę odgrywają dziś sceptycy? – audycja w TOK FM

Wątpię, więc jestem, czyli dlaczego nikomu nie wolno wierzyć na słowo

We wrześniu spotkacie we Wrocławiu najsławniejszych na świecie sceptyków

Czym jest sceptycyzm?

Pozytywne myślenie nie prowadzi do szczęścia

Najsłynniejsi sceptycy przyjeżdżają do Polski


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Wiek ciągłej zmiany. Jak znaleźć rytm w zmieniającym się świecie? – w radiowej Czwórce o „Zakazanej psychologii”

Trwająca nieustannie rewolucja naukowa zmienia nasze życie każdego dni. Przyzwyczajenia, obyczaje, wartości, ulegają radykalnym zmianom, wywołując u niektórych z nas dyskomfort z samego życia.
Dużą rolę odgrywają nauki społeczne, szczególnie te, których bezpośrednim celem jest nie tylko zrozumieć powody i pomóc ludziom zmierzyć się z otaczającą go rzeczywistością. Tomasz Witkowski, autor projektu „Zakazana psychologia„, ujawnia naukowe oszustwa, prowadzące często do wyrządzania szkody osobom szukającym pomocy. Czy można wszczepić fałszywe wspomnienia? Czym naprawdę jest stres? Czy testy projekcyjne mają sens? Jak w zalewie terapii wybrać tę właściwą? O odwadze potrzebnej do badań naukowych i stanie współczesnej psychologii i innych sprawach posłuchasz w podcaście audycji na stronie radiowej Czwórki klikając w obrazek:
Image result for polskie radio czwórka Tytuł audycji: „Strefa prywatna” Prowadzi Jakub Jamrozek Gość: dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, założyciel Klubu Sceptyków Polskich („Zakazana psychologia. O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych”) Data emisji: 14.08.2019 Godzina emisji: 20.04

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny. dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć! Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj rozmowy w Racjonalista.tv:

Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Tanie ankiety czy naukowe obserwacje? – rozmowa w Racjonalista.tv

Dziewiątego sierpnia Racjonalista.tv opublikował kolejną rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zajmuje się badaniem realnego zachowania, czy raczej polega na samoopisach osób badanych?

Dziewiątego sierpnia Racjonalista.tv opublikował kolejną rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zajmuje się badaniem realnego zachowania, czy raczej polega na samoopisach osób badanych? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania.

Jeden z istotnych rozdziałów Zakazanej Psychologii III stanowi refleksja Tomasza Witkowskiego nad dominacją instrospekcji nad obserwacjami zachowań. W ramach badań łatwiej dać studentom z sąsiedniego pokoju do wypełnienia ankietę na temat tego, co by zrobili, niż obserwować rzeczywiste zachowania ludzi.

 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny.
dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”

Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć!

Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM

Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:
Przeczytaj recenzję na blogu:
Obejrzyj poprzednią rozmowę w Racjonalista.tv:

Psychologia jako religia – rozmowa w Racjonalista.tv

Drugiego sierpnia Racjonalista.tv opublikował rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zastępuje nam obecnie religię? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania. ZAKAZANA PSYCHOLOGIA.

Drugiego sierpnia Racjonalista.tv opublikował rozmowę przeprowadzoną ze mną przez Jacka Tabisza na jeden z tematów poruszanych w „Zakazanej psychologii” t. 3 – czy psychologia zastępuje nam obecnie religię? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania.
Psychologia bywa religią. Różne jej szkoły często nie mają wiele ze sobą wspólnego, opierają się zaś głównie na tradycji i wierze terapeutów i pacjentów w ich skuteczność. Przydałaby się psychologii „wielka teoria unifikacji”. Czasem skrajne drogi w psychologii prowadzą również do praktyk znanych z sekt, gdzie dumny guru bazuje w swoich działaniach na tradycji i autorytecie, nie oglądając się na rzeczywiste problemy. Ta rozmowa porusza jeden z wątków najnowszej książki dr Witkowskiego – trzeciej części Zakazanej psychologii.
 

ZAKAZANA PSYCHOLOGIA. 

O CNOTACH, PRZYWARACH I UCZYNKACH MAŁYCH WIELKICH UCZONYCH – TOM III

Odwaga jest dzisiaj chyba w odwrocie. Także odwaga pisania, mówienia ale także odwaga konfrontowania się z argumentami innych. Czy bez takiej odwagi można prowadzić badania naukowe? Czy bez takiej odwagi możliwy jest rozwój? Książka, którą trzymasz w dłoni jest odważna, bo odważny jest jej Autor. Dlatego ją polecam. Przeczytaj, o ile jesteś odważny. dr Tomasz Rozek, dziennikarz naukowy, autor vbloga „Nauka. To lubię”
Tomasz Witkowski od lat bierze pod lupę psychologię, przyglądając się jej dokonaniom z dużą dawką zdrowego sceptycyzmu. Potrafi przystępnie opisać zarówno błędy popełniane przez badaczy, jak i zawiłości naukowej statystyki czy działanie najnowszych technologii. Warto przeczytać i (krytycznie) przemyśleć! Jan Stradowski, dziennikarz magazynu Focus i Radio TOK FM
Posłuchaj również rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Hanną Zielińską:
Posłuchaj rozmowy z autorem na temat trzeciego tomu z red. Cezarym Łasiczką:

Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć – okładka

Ten wątek rozwijam w zbiorze esejów „Przepędźcie guru, którzy radzą, jak żyć i inne eseje” – o tych, którzy sprzedają nam gotowe recepty na życie. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

Zaczynamy zastępować psychologią religię – dr Tomasz Witkowski, autor „Zakazanej psychologii”. O zakazanej psychologii, o cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych z red. w. Zapraszam do wysłuchania podcastu audycji lub lektury transkrypcji rozmowy.

Zaczynamy zastępować psychologią religię – dr Tomasz Witkowski, autor „Zakazanej psychologii”

O zakazanej psychologii, o cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych z red. Hanna Zielińska w Radio TOK FM. Zapraszam do wysłuchania podcastu audycji lub lektury transkrypcji rozmowy.  Posłuchaj podcastu klikając na ikonkę poniżej.

Książka wydana przez Wydawnictwo Bez Maski już w przedsprzedaży TUTAJ!

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o trylogii „Zakazana psychologia” – każdy tom jest osobną całością – i o dekadzie mojej pracy na rzecz psychologii jako nauki. Czy było warto? Książki pomogły pojedynczym czytelnikom, którzy piszą, że otworzyły im oczy, ale psychobiznes nadal kwitnie.

Mówiłem o kryzysie replikacji: uczeni zwracali uwagę na problemy psychologii od kilkudziesięciu lat, a działania podjęto dopiero niedawno. Rozmawialiśmy też o tym, że sprostowania mają mniejszą siłę niż sensacje – cenimy strażaka, który ratuje ludzi z płomieni, a nie inspektora, dzięki któremu do pożarów w ogóle nie dochodzi – oraz o współpracy naukowców z dziennikarzami.

Jak mierzy się inteligencję, a jak mądrość?

W potocznym rozumieniu sformułowania „inteligencja” i „IQ” oznaczają to samo. Ogromna część badań związanych z inteligencją bierze pod uwagę tylko jej iloraz, czyli wynik wystandaryzowanego testu IQ.

Jan Stradowski W potocznym rozumieniu sformułowania „inteligencja” i „IQ” oznaczają to samo. Ogromna część badań związanych z inteligencją bierze pod uwagę tylko jej iloraz, czyli wynik wystandaryzowanego testu IQ. Jednak z naukowego punktu widzenia nie jest to wcale takie oczywiste – choćby dlatego, że definicji i odmian inteligencji jest bardzo wiele. Popularność zdobyło pojęcie inteligencji emocjonalnej, mówi się też o inteligencji społecznej czy praktycznej. W internecie – także na stronach Focus.pl – można z łatwością natrafić np. na test inteligencji wielorakich. Co zatem – i po co – mierzą testy IQ? I jak się ma inteligencja do mądrości? O tym opowiedzą moi goście w studiu TOK FM: Dorota Rakowiecka, była prezes stowarzyszenia Mensa Polska, psycholog i kierownik projektów informatycznych oraz dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, autor książek z serii „Zakazana psychologia” oraz „Psychoterapia bez makijażu”, założyciel Klubu Sceptyków Polskich. Posłuchaj audycji:  I podcastu dalszej części rozmowy: Podobnej tematyki dotyczą również inne moje posty:

Sztuczna inteligencja – mglista przyszłość, czy pukanie do drzwi?

Sztuczna inteligencja przejrzy nas na wylot – wywiad dla „Służby zdrowia”

Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej

Ewolucja sztucznej inteligencji – wykład wygłoszony podczas V Wrocławskich Dni Darwina

O inteligencji w audycji radia TOK FM


Giganci psychologii – okładka

Rozmowy z wybitnymi psychologami naszych czasów o przeszłości i przyszłości ich dziedziny zebrałem w książce „Giganci psychologii. Rozmowy na miarę XXI wieku”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Zakazana psychologia 3 w radiu TOK FM

O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych. Rozmowa na temat książki w radiu TOK FM poprowadzona przez red. Cezarego Łasiczkę. Posłuchaj podcastu klikając na ikonkę poniżej.

Zakazana psychologia

O cnotach, przywarach i uczynkach małych wielkich uczonych

Rozmowa na temat książki w radiu TOK FM poprowadzona przez red. Cezarego Łasiczkę. Posłuchaj podcastu klikając na ikonkę poniżej.  

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o trzecim tomie „Zakazanej psychologii” tuż przed jego premierą. Przytaczałem dane o liczbie zaburzeń psychicznych w kolejnych wydaniach podręcznika DSM: w ciągu 60 lat wzrosła ona ponad trzy i pół raza, do 374. Opowiadałem też, że planowałem jedną książkę o nadużyciach i mitach psychologii, a materiału starczyło na trzy tomy – i dzieło wciąż nie jest ukończone.

Mówiłem o trudnym związku psychologii z maszynami: od lat 40. psychologowie odrzucają wsparcie metod statystycznych i komputerów, choć bywają one trafniejsze w diagnozie, a dziś pojawiają się także aplikacje terapeutyczne. Porównywałem też dorobek psychologii z osiągnięciami fizyki.


Zakazana psychologia, t. III – okładka

Więcej historii o nadużyciach i przemilczeniach w świecie nauki opisuję w trzecim tomie „Zakazanej psychologii. O cnotach, przywarach i uczynkach małych, wielkich uczonych”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy w każdym z nas tkwi zło? – audycja w radiowym Klubie Trójki

Niektórzy twierdzą, że z natury jesteśmy dobrzy. Inni są zdania, że zło siedzi w każdym z nas i tylko czeka, żeby się ujawnić. Jak jest naprawdę? 
Tomasz Rożek zaprosił do studia radiowej Trójki specjalistów z dziedziny psychologii i genetyki, aby wspólnie spróbować znaleźć odpowiedź na pytanie: czy rzeczywiście zło z natury tkwi w każdym człowieku?
Zdj. ilustracyjne
Zdj. ilustracyjneFoto: Shutterstock.com/pathdoc
– Pytanie o to, czy jesteśmy dobrzy, czy źli, nie jest pytaniem naukowym. Jeśli lew zabija antylopę, to jaki jest? Dla swojego potomstwa jest dobry, ale z punktu widzenia ofiary jest zły – mówi psycholog dr Tomasz Witkowski. – Moralność ludzka w ostatnim czasie bardzo się zmienia. Jeszcze sto lat temu nikt nie budował dylematów moralnych, myśląc o cierpieniu zadawanym zwierzętom – dodaje. – Ze szkoły wynosimy ideę, że jeden gen odpowiada za jedną rzecz. W rzeczywistości, za każdą cechę czy zachowanie odpowiada cały szereg genów. Dobrym przykładem są bliźnięta jednojajowe. To nie jest ta sama osoba, mimo, że mają te same geny – podkreśla prof. Ewa Bartnik. Czy geny mają największy wpływ na zachowanie człowieka? Jak bardzo jesteśmy źli z natury? Aby wysłuchać całej audycji kliknij ikonę „play” poniżej. *** Tytuł audycji: Klub Trójki Prowadził: Tomasz Rożek Goście: dr Tomasz Witkowski (psycholog), prof. Ewa Bartnik (genetyk) Data emisji: 28.05.2019 Godzina emisji: 21.09

Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Moja rozmowa z dr. Konradem Bocianem na temat wyników Many Labs 2 w „Forum Akademickim”

W najnowszym numerze 2/2019 „Forum Akademickiego” ukazała się rozmowa, którą przeprowadziłem z dr. Konradem Bocianem – jednym ze współautorów projektu replikacyjnego Many Labs 2. Wyniki tego projektu opublikowano w listopadzie 2018 roku. Porażka jest stałym elementem pracy naukowca.

W najnowszym numerze 2/2019 „Forum Akademickiego” ukazała się rozmowa, którą przeprowadziłem z dr. Konradem Bocianem – jednym ze współautorów projektu replikacyjnego Many Labs 2. Wyniki tego projektu opublikowano w listopadzie 2018 roku.

Porażka jest stałym elementem pracy naukowca

Tomasz Witkowski: Many Labs 2 to jeden z największych projektów replikacyjnych jakie przeprowadzono w historii psychologii. Byłeś jego współautorem. Dlaczego niektórzy uczeni uważają, że są to jedne z najdonioślejszych wyników badań jakie uzyskano w tej dziedzinie nauki w ostatnich kilkudziesięciu latach? Konrad Bocian: Przede wszystkim ze względu na wyniki oraz wysiłek włożony w ich replikację. Projekt Many Labs 2 wykazał, że o sukcesie replikacji danego badania decydowała głównie wielkość odkrytego pierwotnie efektu, czyli to, jak duże różnice między grupami wykryto w pierwszym badaniu. Czynniki kulturowe, kolejność prezentowania zadań czy miejsce badania miały mniejsze znaczenie. T.W.: Udało wam się zreplikować dokładnie połowę badań, które wzięliście na warsztat. To dużo, czy mało? K.B.: Nie potrafię jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ nie mamy skali porównawczej. Pierwsza edycja, Many Labs 1, zreplikowała 10 z 13 efektów. T.W.: A Reproducibility Project 36 ze 100. Czy to nie wystarczy aby mówić o jakimś obrazie naszej dyscypliny? Pytając o to, czy to dużo, czy mało pytałem w zasadzie o twoją interpretację tego wyniku. Czy powinniśmy się cieszyć, że aż 50% badań udało się z powodzeniem zreplikować, czy martwić, że tylko 50%? No i jak odbierają to inni autorzy tego projektu? K.B.: Nie rozpatrywałbym tych wyników w kategoriach radości czy smutku. Wyniki replikacji nie mówią o tym, że badania zostały źle przeprowadzone czy zaprojektowane, raczej wskazują, że uzyskane efekty nie są tak silne, jak wcześniej zakładano. Ta wiedza to największa wartość każdego projektu replikacyjnego. Wyniki replikacji mogą być odbierane jako porażka psychologii czy nawet samej nauki, jednak zarówno ja jak i pozostali autorzy uważamy, że jest to dowód na to, że nauka zachowuje się tak, jak powinna, czyli jest sceptyczna i szuka ciągłych sposobów na doskonalenie dyscypliny. Można powiedzieć, że właśnie obserwujemy proces autokorekty wiedzy psychologicznej, którego celem jest jej weryfikacja. Jak na tak młodą dyscyplinę jak psychologia, myślę, że świadczy to o dużej dojrzałości naukowców, którzy ją reprezentują. T.W.: W jaki sposób ty sam trafiłeś do projektu Many Labs 2? K.B.: Zostałem zaproszony przez głównego pomysłodawcę Ricka Kleina, którego poznałem w USA na konferencji i z którym współpracowałem przy pierwszej części projektu: Many Labs 1. T.W.: Do niedawna replikowanie badań innych oznaczało dla naukowców stratę czasu, a nawet zagrożenie dla rozwoju własnej kariery. Czy to się zmieniło? Udział w tym projekcie pomoże ci w rozwoju naukowej kariery, czy będzie przeszkodą? K.B.: Wiadomości z pogróżkami nie otrzymuję. A na poważnie, to udział w projekcie wiąże z rozwojem naukowym. Przede wszystkim dzięki projektowi nawiązałem wiele nowych kontaktów z innymi naukowcami, a projekt Many Labs 1 to najwyżej cytowana praca w mojej karierze. Poza tym udział w projekcie był ciekawym doświadczeniem badawczym. Od etapu zapoznania się z badaniami, poprzez przygotowanie materiałów aż po przeprowadzenie eksperymentów. Więcej w elektonicznym i drukowanym wydaniu FA.   dr Konrad Bocian – jeden z sześciu badaczy polskich zaangażowanych w projekt Many Labs 2, psycholog społeczny, adiunkt na Uniwersytecie SWPS w Sopocie, członek sopockiego Centrum Badań nad Poznaniem i Zachowaniem, dziennikarz naukowy. Stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Autor międzynarodowych publikacji z zakresu poznania społecznego. W latach 2013-2016 dyrektor ds. nauki w firmie Quantum Lab, gdzie odpowiadał za teorię oraz walidację danych, na podstawie których powstały główne produkty firmy. Na co dzień zgłębia tajniki ludzkiej moralności oraz zajmuje się popularyzacją nauki.   Na temat wyników projektu Many Labs 2 pisałem i rozmawiałem m. in. tutaj:

Psychologia w kryzysie, choć popularna jak nigdy

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Choroby psychiczne a przestępczość. Jak to wygląda w rzeczywistości?

26 stycznia o godzinie 12:00 w audycji Sobotni Magazyn Radia TOK FM, red. Karolina Głowacka rozmawiała z prof. Katarzyną Prot-Klinger i ze mną na temat stygmatyzacji osób psychicznie chorych. Impulsem do rozmowy był mój komentarz Bezdusznie naznaczeni, który opublikowałem kilka dni temu w związdku z morderstwem prezydenta Adamowicza.
By posłuchać podcastu audycji wystarczy kliknąć ikonę PLAY poniżej. Więcej na temat stawiania przez psychologów i psychiatrów diagnoz na odległość tutaj:
Festiwal psychologii na odległość

O czym rozmawialiśmy

Po zabójstwie prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza rozmawialiśmy z Karoliną Głowacką i prof. Katarzyną Prot-Klinger o łączeniu choroby psychicznej z przestępczością. Impulsem był mój komentarz „Bezdusznie naznaczeni”.

Zwracałem uwagę, że choć staliśmy się wyczuleni na wiele rodzajów odmienności, polityk czy dziennikarz bez oporów tłumaczy zbrodnię chorobą psychiczną sprawcy – jakby to wszystko wyjaśniało. Chorych psychicznie zawsze traktowano inaczej; przypomniałem figurę statku głupców. Rozmawialiśmy o tym, jak takie uproszczenia odbijają się na codzienności osób chorujących.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kryzys w psychologii – audycja w radiowej Dwójce

Podobny obraz– Psychologia ma na swoim koncie bardzo dużo ciekawych, cennych odkryć i osiągnięć. W przestrzeni społecznej zajmuje się jednak bardzo wieloma problemami i nie zawsze rzetelnie. Otwartym pytaniem jest, jak wiele to obszarów – mówił w Dwójce dr Tomasz Witkowski.eksp Gościem audycji „O wszystkim z kulturą” był autor książki „Psychoterapia bez makijażu„, a punktem wyjścia do dyskusji nowe wydanie magazynu „Plus-minus” poświęconego próbie odpowiedzi na pytanie o psychologię. Coraz więcej pojawia się opracowań, że to jednak nie jest nauka. O naukowości jakiejś dziedziny decyduje powtarzalność eksperymentów. Jak to wygląda w przypadku psychologii? W jakim stopniu psychoterapia może zmienić życie człowieka? Czy psychologia zastępuje w ponowoczesnych społeczeństwach religię? O tym w nagraniu audycji. *** Tytuł audycji: O wszystkim z kulturą Prowadzi: Michał Szułdrzyński Gość: dr Tomasz Witkowski (autor książki „Psychoterapia bez makijażu”) Data emisji: 17.01.2019 Godzina emisji: 17.30 Żeby posłuchać audycji kliknij ikonę poniżej:
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy połowa badań psychologicznych jest bezwartościowa?

We wtorek 11 grudnia o godz. 10:00 w audycji OFF Czarek prowadzonej przez redaktora Cezarego Łasiczkę w radiu Radio TOK FM rozmawialiśmy na temat wyników najnowszego psychologicznego projektu replikacyjnego Many Labs 2, kryzysu replikacyjnego i tego wszystkiego, co z tego wynika. Zapraszam do wysłuchania audycji!

Więcej o wynikach Many Labs 2 i ich konsekwencjach w jednym z moich poprzednich wpisów:

Czy połowa wiedzy psychologicznej jest bezwartościowa?

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o wynikach projektu replikacyjnego Many Labs 2 i o kryzysie replikacji w psychologii. Część porażek da się wyjaśnić zmianą warunków – dzieci wychowują się dziś inaczej niż dwadzieścia lat temu – ale charakterystyczne jest coś innego: im silniejszy był efekt w pierwotnym badaniu, tym lepiej się replikował. Problemem jest więc publikowanie badań o słabych efektach i małej mocy statystycznej, na co psychologowie zwracali uwagę już od lat 60.

Mówiłem też o paradoksie: mimo kolejnych skandali popularność psychologii jako kierunku studiów i zawodu wciąż rośnie, oraz o pracach nad ustawą o zawodzie psychologa.


Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak bardzo jest zdeprawowana psychologia akademicka?

Rozmowa w anglojęzycznym podcaście o korupcji w psychologii akademickiej: publikuj albo zgiń, paradoks pogarszających się statystyk zdrowia psychicznego, śmieciowa nauka i moja prowokacja w stylu Sokala.

To tytuł, jaki nadał naszej rozmowie Danny Whittaker, autor bloga My Own Worst  Enemy. Można jej posłuchać w formie podcastu: Lub obejrzeć i posłuchać w Youtube:

O czym rozmawialiśmy

Rozmowa w anglojęzycznym podcaście była kontynuacją wcześniejszych odcinków ze Scottem Lilienfeldem i Williamem Epsteinem, ale tym razem dotyczyła nie tylko nieskuteczności, lecz także jawnych kłamstw i korupcji w psychologii. Badacz musi publikować albo zginie. Łatwiej więc wyizolować dwa–trzy czynniki i opublikować nieistotny wynik, niż mierzyć się ze złożonością ludzkiego umysłu. Narzędzia do badania tej złożoności mamy, tylko wybraliśmy inną drogę.

Prowadzący zwrócił uwagę na paradoks: im więcej badań, psychologów i terapeutów, tym gorsze statystyki zdrowia psychicznego. Odpowiadam, że takich statystyk nie można traktować jak pomiarów temperatury czy masy, bo żadnego zaburzenia psychicznego nie da się dziś stwierdzić za pomocą biologicznego markera. Ich wzrost w dużej mierze odzwierciedla to, jak definiujemy i diagnozujemy problemy. Rozmawiamy też o „śmieciowej nauce”: dziwacznych, bezużytecznych badaniach, które dostają finansowanie, bo czasopisma i grantodawcy chcą oryginalnych wyników.

Opowiadam o mojej prowokacji sprzed lat, zainspirowanej mistyfikacją Alana Sokala. Pod pseudonimem napisałem artykuł o wymyślonej, kompletnie bzdurnej terapii, okraszony fizyką kwantową i „polami morficznymi” Ruperta Sheldrake’a, i wysłałem go do popularnego pisma psychologicznego, które miało radę naukową. Tekst opublikowano. Chciałem sprawdzić, co przechodzi przez sito redakcji pism, które trafiają do umysłów potencjalnych pacjentów. Na koniec zdradzam, jaką książkę zabrałbym na bezludną wyspę: „Starego człowieka i morze” Hemingwaya.

Całą historię tej prowokacji opisałem w „Zakazanej psychologii”; zapis znajdziesz też w zakładce „Historia pewnej prowokacji” w menu.

Zapraszam również do lektury bardzo interesującego bloga Danny’ego: My Own Worst Enemy
Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czemu wszyscy są przekonani, że znają się na psychologii?

Czy wszyscy znają się na psychologii? Czy każdy człowiek jest inny i niepowtarzalny? Czy istnieją uniwersalne przyczyny naszych problemów? Jak rozpoznać fałszywe obietnice uproszczonej psychologii? Co to jest replikacja? Czy połowa wiedzy w psychologii jest fałszywa? Czym jest efekt schyłkowy? Czym jest zasada Goldwatera? Czy powinniśmy publicznie diagnozować polityków? Jak prezydent Trump przyczynił się do zmiany zasad etycznych obowiązujących psychologów? To tylko niektóre z wielu pytań, na które próbowaliśmy odpowiedzieć w trakcie zaledwie dwudziestominutowej rozmowy z redaktor Karoliną Głowacką w „Weekendowym poranku radia TOK FM”. Aby posłuchać podcastu audycji kliknij ikonkę PLAY.   

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy o infantylizacji psychologii w rozmowach prywatnych i publicznych. Mówiłem o fałszywym humanizmie: powtarzamy, że każdy jest inny i niepowtarzalny, a potem wszystkie problemy – w rodzinie, w pracy, a nawet z zębami – tłumaczymy jedną przyczyną, na przykład stresem. Podpowiadałem, co powinno zapalić czerwoną lampkę: jedno wyjaśnienie dla wielu zjawisk i nadmierne obietnice.

Rozmawialiśmy też o kryzysie replikacji, o upraszczaniu wyników badań w mediach („bałaganiarze są inteligentniejsi”) i o zasadzie Goldwatera, która zabrania psychiatrom i psychologom diagnozowania polityków na odległość – oraz o pytaniu, czy kandydat na zwierzchnika sił zbrojnych nie powinien przechodzić badań, jakich wymagamy od właściciela broni.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.