Kłamstwo

To tytuł 55 odcinka programu Sonda 2 poświęcony kłamstwu, w którym miałem przyjemność uczestniczyć na zaproszenie redaktora Tomasza Rożka. W programie próbowaliśmy m. in. odpowiedzieć na pytania: Dlaczego kłamiemy? Czy świat mógłby funkcjonować bez kłamstwa? Jak to jest, że nabieramy się na kłamstwa aktorów w teatrze? Czy zwierzęta także kłamią? I wiele innych. Odcinek jest próbą zrozumienia zjawiska kłamstwa. Aby go obejrzeć, po prostu kliknij w zdjęcie.    
Psychologia kłamstwa – okładka

O motywach, strategiach i narzędziach kłamców piszę w książce „Psychologia kłamstwa”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Wątpię, więc jestem, czyli dlaczego nikomu nie wolno wierzyć na słowo

O nadchodzącym 17 Europejskim Kongresie Sceptyków, który odbędzie się we Wrocławiu rozmawiam z redaktorem Maciejem Sasem dla „Gazety Wrocławskiej” Wersja artykułu w formacie pdf: Wątpię, więc jestem…  
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Słabość i moc. Jakie tajemnice skrywa ludzki mózg?

Tak zatytułowana została audycja wyemitowana 30 maja przez radiową trójkę.
– Długi okres wychowywania i zależności od matki daje nam szansę na przebycie procesu uczenia się różnych umiejętności, w tym społecznych i intelektualnych. Zapewnia to nam dużą przewagę nad innymi gatunkami – mówi psycholog dr Tomasz Witkowski.
Ślady skojarzeń melodii, słów, piosenek mogą pozostać w mózgu, a niekoniecznie w świadomości czy umyśle dziecka
Ślady skojarzeń melodii, słów, piosenek mogą pozostać w mózgu, a niekoniecznie w świadomości czy umyśle dziecka Foto: Kamila Starzycka / Shutterstock
Jak wiemy z badań prenatalnych, dziecko w brzuchu mamy na pewno śni i myśli. Połowę lub nawet więcej energii nowo narodzonego dziecka zużywa ciężko pracujący mózg. – Z powodu naszych dużych głów musimy przyjść na świat zanim w pełni dojrzeją mózgi. Przeskok środowiskowy po porodzie jest ogromny, choć na poziomie rozwojowym kontynuujemy prenatalną dynamikę rozwoju układu nerwowego jeszcze przez kilka lat po urodzeniu – opowiada biolog dr Marek Kaczmarzyk.
Moment porodu, jak dodają goście Tomasza Rożka, jest kompromisem natury pomiędzy wielkością głowy, a bezpieczeństwem matki. Dziecko rodzi się z niedojrzałym mózgiem, który kształtuje się przez kolejne lata życia. – Kora mózgowa dojrzewa u ssaków jako ostatni element ośrodkowego układu nerwowego. Jest to bardzo delikatny i złożony proces i ten właśnie okres przeżywamy już poza ciałem matki – wyjaśnia dr Kaczmarzyk.
Co myśli dziecko w brzuchu mamy? Dlaczego dzieci buntują się przeciwko dorosłym? Jak w czasie dorastania zmienia się mózg? O buncie i mózgu rozmawiamy w nagraniu audycji. Audycja powstała we współpracy z Narodowym Instytutem Audiowizualnym, wydawcą serwisu Ninateka.pl.
Posłuchaj klikając w ikonę:
Tytuł audycji: Klub Trójki
Prowadzi:Tomasz Rożek Goście: dr Marek Kaczmarzyk (biolog, neurodydaktyk, Uniwersytet Śląski), dr Tomasz Witkowski (pisarz, autor książek m.in. „Zakazanej psychologii„) Data emisji: 30.05.2017 Godzina emisji: 21.08
 
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

We wrześniu spotkacie we Wrocławiu najsławniejszych na świecie sceptyków

Na zaproszenie RACJONALISTA.TV  rozmawiam z Jackiem Tabiszem o najsławniejszych sceptykach i racjonalistach, których już we wrześniu 2017 roku każdy chętny będzie mógł spotkać i posłuchać we Wrocławiu na 17 Europejskim Kongresie Sceptyków. Obok najsłynniejszej specjalistki od memów prof. Susan Blackmore, spotkamy legendarnego Jamesa Randiego, który oferował przez lata milion dolarów dla każdego, kto dowiedzie swoich paranormalnych mocy i który przez wiele lat tego miliona nie stracił. Będzie to jego pierwsza wizyta w Polsce i jednocześnie, jak zapowiedział, ostatnia podróż do Europy. Lista sław, które odwiedzą Wrocław jest długa, ale oprócz znakomitych wykładów będą również prowadzone warsztaty krytycznego myślenia dla dzieci i młodzieży i wykłady otwarte w języku polskim. Aby posłuchać rozmowy o tym niecodziennym święcie sceptycyzmu i nauki kliknij w fotografię poniżej.
 
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Ocalić od zapomnienia

To tytuł 46 odcinka programu Sonda 2 poświęcony procesom pamięci, w którym miałem przyjemność uczestniczyć na zaproszenie redaktora Tomasza Rożka. W programie próbowaliśmy m. in. odpowiedzieć na pytania: Dlaczego czasami pamiętamy wydarzenia sprzed wielu lat, a mamy kłopot z przypomnieniem sobie tych z wczoraj? Dlaczego nie pamiętamy porodu i życia przed porodem? Co to jest amnezja wczesnodziecięca? Czym jest pamięć operacyjna? I wiele innych. Odcinek jest próbą zrozumienia fenomenu pamięci. Aby go obejrzeć, po prostu kliknij w zdjęcie.  
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Kolejna metaanaliza demaskująca mit o wpływie emocji na powstawanie raka

Niedawno czwórka koreańskich naukowców opublikowała metaanalizę, której wyniki wskazują na brak związków pomiędzy depresją a rakiem. To kolejna praca podważająca powszechne przekonanie o tym, że nasze emocje mogą powodować raka lub modyfikować przebieg tej choroby. Więcej szczegółów na ten temat w moim artykule napisanym dla Research Digest

New meta-analysis undermines the myth that negative emotions can cause cancer

By guest bloggerTomasz Witkowski At least one in four readers of this post will die of cancer. This is a simple statistic that leads rationally thinking people to treat the possibility as very likely. And this is what many do: they try to adopt a lifestyle that minimises the risk to some degree. But how do we know what minimises and what increases this risk? Of course, by listening to experts, the best of whom are scientists who research these things. However, whenever there is disquiet brought about by uncertainty, self-titled experts come out of the woodwork. Discussion of factors increasing the risk of cancer is today not only the domain of medical doctors and psycho-oncologists, but is also engaged in by some alternative medicine proponents, pseudopsychologists, and fringe psychotherapists, whose opinions are disseminated by journalists, some more thorough than others (see myth #26 in 50 Great Myths of Popular Psychology for more background). Among these opinions is the common claim that negative thinking, pessimism, and stress create the conditions for the cells in our body to run amok, and for cancer to develop. Similar declarations accompany therapeutic propositions for changing our way of thinking into a more positive one that will protect us from cancer, or even cure us of the disease. Should you, therefore, begin to fear the possibility of cancer if you are not prone to optimism, or – even worse – have bouts of depression? Read more…
Czytelnicy zainteresowani tą problematyką mogą również sięgnąć do innych moich publikacji lub programów:

Psychoonkologia O. Carla Simontona

Czy stres istnieje?

Psycholgoy Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy


Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Co wolno psychoterapeucie?

W poniedziałek 29 maja „Gazeta Wyborcza” w dodatku „Magazyn Reporterów – Duży Format” opublikowała obszerny materiał poświęcony nadużyciom w psychoterapii autorstwa Ewy Kalety. W pierwszym, artykule zatytułowanym: Przytulam panią wirtualnie. Co wolno podczas psychoterapii?

W poniedziałek 29 maja „Gazeta Wyborcza” w dodatku „Magazyn Reporterów – Duży Format” opublikowała obszerny materiał poświęcony nadużyciom w psychoterapii autorstwa Ewy Kalety. W pierwszym, artykule zatytułowanym: Przytulam panią wirtualnie. Co wolno podczas psychoterapii? autorka opisuje dwie dość przerażające historie terapeutyczne. Lektura godna polecenia wszystkim tym, którzy mają wyobrażenie psychoterapii stworzone przez przekazy marketingowe okraszone zachwytami zadowolonych pacjentów. Głównemu artykułowi towarzyszą dwa komentarze, które dopełniają obrazu całości. Pierwszy z nich, to moja rozmowa z autorką artykułu zatytułowana: Psycholog Tomasz Witkowski: Jak odróżnić dobrego psychoterapeutę od złego? Drugi komentarz wygłosił psychoterapeuta i psychiatra Prof. Bogdan de Barbaro: W zawodzie psychoterapeuty nie ma kodeksu, nie ma ustawy Kilka lat temu krytykowałem „Gazetę Wyborczą”‚ za bezrefleksyjne propagowanie marketingowej akcji „Mam terapeutę”. Dzisiaj dziękuję redakcji za dostrzeżenie problemów związanych z psychoterapią i opublikowanie materiału, który urealnia jej – często zbyt wyretuszowany – obraz.  


Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czym jest sceptycyzm?

Image result for TOMASZ STAWISZYŃSKITo temat audycji z cyklu Godzina Filozofów prowadzonej w radiu TOK FM przez redaktora Tomasza Stawiszyńskiego. Na co dzień atakują nas informacje prawdziwe i nieprawdziwe. Postawa sceptyczna każe kwestionować doniesienia badań naukowych i powszechnych poglądów. O sceptycyzmie i nadchodzącym 17 Europejskim Kongresie Sceptyków we Wrocławiu opowiada dr Tomasz Witkowski założyciel Klubu Sceptyków Polskich. Posłuchaj audycji klikając na przycisk poniżej: Wszystkich uczestników tego bloga, którzy wspierają nasze działania gorąco zachęcam do wsparcia bezpłatnych programów towarzyszących Kongresowi, a przeznaczonych dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Wielu ludzi zupełnie bezinteresownie zaangażowało się  w to przedsięwzięcie poświęcając mu swój czas i energię. Pomóżmy im zrealizować to co zaplanowali wpłacając dowolną kwotę na ten cel – liczy się każda złotówka! Szeczgóły tutaj: https://pomagam.pl/dajsieporwacnauce W imieniu organizatorów z góry dziękuję za wszelką pomoc.

O czym rozmawialiśmy

W „Godzinie filozofów” rozmawialiśmy o sceptycyzmie jako postawie, która każe sprawdzać zarówno doniesienia naukowe, jak i powszechne przekonania. Sceptycyzm wymaga pracy nad sobą, bo naturalnie szybko dostrzegamy związki i działamy, zamiast sprawdzać. Stąd siła komunikatów działających na emocje – na przykład wobec rodziców przekonywanych, że ich dzieci są w niebezpieczeństwie i trzeba działać natychmiast.

Opowiadałem o 17. Europejskim Kongresie Sceptyków we Wrocławiu: o wykładach zrozumiałych dla każdego, o tematach takich jak nauka i religia, GMO czy zjawiska paranormalne, i o uczciwej postawie sceptycznej na przykładzie dawnego aktywisty ekologicznego, który po przeanalizowaniu dowodów zmienił zdanie w sprawie GMO.


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Tryptyk haniebny – okładka

Szarlatani nie narodzili się w XXI wieku. W powieści „Tryptyk haniebny” cofam się do czternastowiecznej Europy Środkowej, do pracowni alchemika, który obiecuje kamień filozoficzny, i pytam, czy to poszukiwanie doskonałości, czy genialne oszustwo.

Przeczytaj prolog (PDF)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Pamiętaj, kontakt z terapeutą może zostać użyty przeciwko tobie!

Jeśli żyjesz w mieście, jechałeś dzisiaj do pracy tramwajem lub autobusem, robiłeś zakupy w centrum handlowym, szedłeś ulicą mijając obcych ci ludzi, to z pewnością spotkałeś osoby zaburzone lub chore psychicznie, bo jest ich co najmniej kilka, kilkanaście w każdej…

Nie ufaj współczuciu – wybieraj godność, własną i innych.

Chritopher Hitchens

  Jeśli żyjesz w mieście, jechałeś dzisiaj do pracy tramwajem lub autobusem, robiłeś zakupy w centrum handlowym, szedłeś ulicą mijając obcych ci ludzi, to z pewnością spotkałeś osoby zaburzone lub chore psychicznie, bo jest ich co najmniej kilka, kilkanaście w każdej przypadkowej grupie stu osób. Pewnie w ogóle nie zwróciłeś na nie uwagi, bo większość z nich stara się ze wszystkich sił nie wyróżniać – imitują zachowanie ludzi zdrowych. Wiedzą doskonale, że ujawnienie swojej inności spowoduje, że ludzka sfora rozpocznie szykany i prześladowania. Na szczęście wśród członków tej sfory coraz częściej pojawiają się jednostki prawdziwie współczujące, które przeciwstawiają się temu naznaczeniu ludzi innych niż większość. Dołączają do nich wszelkiej maści oportuniści, którzy chcą być spostrzegani jako politycznie poprawni, co w gruncie rzeczy nie jest złe, bo wzmacnia głos tych pierwszych. Dzięki nim los ludzi chorych i zaburzonych jest dużo lepszy niż kiedyś. Ludzie zgłaszający się na psychoterapię rzadziej się tego wstydzą, a niektórzy – małpując celebrytów – nawet się z tym obnoszą. Choć problem stygmatyzacji nadal istnieje, bo jego korzenie tkwią w biologicznej części naszej natury, której imperatywy bezwzględnie nakazują wystrzegać się wszelkiej odmienności, to wygląda na to, że mimo wszystko systematycznie się zmniejsza. Duże zasługi w tym względzie mają psychoterapeuci, psychologowie i psychiatrzy, którzy dzięki swej wiedzy lepiej rozumieją zachowanie takich ludzi, a co za tym idzie, są w stanie owe biologiczne nakazy przekroczyć i przekonać do tego również innych. Ja jednak pozostaję wciąż nieufny w stosunku do pomysłów forsowanych przez współczesne demokratyczne społeczeństwa, które stać choćby na taką obłudę jak to, żeby potępiać większość narkotyków, legalizując jednocześnie i czerpiąc dochody z konsumpcji alkoholu i tytoniu. De omnibus disputandum. Węszę więc obłudę i podstęp również i tam, gdzie inni widzą wyłącznie współczucie i dobrą wolę. Dokąd mnie mój sceptycyzm doprowadził? Przede wszystkim, co pewnie nie jest wielkim odkryciem nawet dla niezgłębiającego tematu myślącego człowieka, do zwrócenia uwagi na to, jakie korzyści i komu przynosi walka ze stygmatyzacją zaburzeń i chorób psychicznych. Na sztandarach mamy cierpienie ludzi, ale drzewce tych sztandarów trzymają ludzie zdrowi. Zmniejszenie lęku przed stygmatyzacją to zwiększenie zapotrzebowania na usługi terapeutyczne, podwyższenie statusu społecznego psychoterapeutów i, nie mniej istotny, wzrost dobrego samopoczucia i samooceny, a nawet pojawienie się przekonania o pełnieniu misji. Nie ma w tym nic złego, dopóki obie strony na tym korzystają, dopóki wielkość cierpienia jest odwrotnie proporcjonalna do dobrostanu tych, którzy owo cierpienie zmniejszają. Wątpliwości pojawiają się wówczas, kiedy uczciwy szklarz w obliczu braku zleceń wchodzi w spółkę z łobuzem dysponującym procą. Pandemia chorób psychicznych, z którą mamy do czynienia ostatnimi czasy, konfrontuje nas z koniecznością sprawdzenia, czy przypadkiem nie mamy tutaj do czynienia z układem szklarz – łobuz. Szczególnie że w obliczu tej pandemii nikt nie bije na alarm, a jej ofiary są sprawnie „zagospodarowywane” przez rynek zwiększający podaż usług terapeutycznych. To są jednak problemy, które już wielokrotnie poruszałem w swoich tekstach[1] i wystąpieniach[2] i nie chciałbym dzisiaj wracać do tego tematu. Jednak społeczne przyzwolenie dla walki ze stygmatyzacją ludzi psychicznie chorych i zaburzonych i powszechna aprobata dla działań realizujących ten cel poza oczywistymi korzyściami, przyczyniły się również do stworzenia pułapki, w którą wpadają tylko niektórzy, a z której nie ma wyjścia. Ba, nie dociera z niej nawet krzyk wołania o pomoc i sprawiedliwość. Kiedy wyciągasz papierosa z paczki, twój wzrok musi napotkać napisy ostrzegawcze. Podobnie jest, gdy kupujesz alkohol albo studiujesz jego etykietę. Kiedy przekraczasz próg gabinetu psychoterapeutycznego nikt nie ostrzeże cię przed konsekwencjami przemieszczenia się w przestrzeni o tych kilka zaledwie metrów. I nie chodzi mi tutaj o wszelkie możliwe negatywne konsekwencje psychoterapii, o których pisałem w czterech swoich książkach. Chodzi mi o to, że ten ruch może zostać wykorzystany przeciwko tobie, tak jak każde słowo oskarżonego o zbrodnię, o czym lojalnie przestrzegają amerykańscy policjanci w momencie aresztowania, przynajmniej w filmach. W jaki sposób? W psychoterapii, podobnie jak w każdej ludzkiej działalności, coś może pójść nie tak. Pacjent, przez przypadek lub z rozmysłem, może zostać skrzywdzony. Jeśli będzie miał dość siły w sobie, by próbować dochodzić swoich praw, niemal zawsze będzie traktowany jako osoba zaburzona. Ci sami obrońcy cierpiących, którzy walczą ze stygmatyzacją chorych i zaburzonych psychicznie, nie zawahają się przed wskazaniem na to zaburzenie lub chorobę, jako argument  świadczący na niekorzyść pacjenta. W najłagodniejszej wersji poddając w wątpliwość jego wiarygodność. W mocniejszej – zaświadczając o ograniczonych możliwościach poznawczych pacjenta w sądzie. Nie wymyśliłem tego siedząc przy biurku. Latem 2014 roku zacząłem systematycznie prowadzić rozmowy z pacjentami, którzy czują się skrzywdzeni przez terapeutów. Setki maili, telefonów, dziesiątki godzin spędzone na rozmowach, drugie tyle przy edycji tekstów zapisanych rozmów. Część moich rozmówców zgłaszała skargi, również do stowarzyszeń terapeutów, ich komisji etycznych, ale także do prokuratury czy do sądu. W każdym ze znanych mi przypadków rozpatrywano relacje tych osób, jako osób zaburzonych, a co za tym idzie mało wiarygodnych. Skąd wiadomo, że są zaburzone? No przecież inaczej nie trafiłyby na terapię! Żadna z tych osób dotychczas nie uzyskała jakiegokolwiek zadośćuczynienia, choć niektóre z nich są wyjątkowo wytrwałe i kilka już lat próbują bezskutecznie coś uzyskać, choćby słowo przepraszam. I choć życzę im jak najlepiej, moje prognozy w tym względzie są bardzo pesymistyczne. Ci, którzy trafiając na terapię są traktowani jako cierpiący ludzie, w momencie, kiedy dochodzi do konfliktu z terapeutami stają się ludźmi zaburzonymi, tylko dlatego, że kiedyś, zachęcani również przez tych walczących ze stygmatyzacją, beztrosko przekroczyli próg gabinetu terapeutycznego. Zaraz, zaraz! Ale może ci ludzie są rzeczywiście zaburzeni, a przez to mało wiarygodni? Skąd taki pomysł przyszedł mi do głowy? Tego też sam nie wymyśliłem. Krótko po tym, jak rozpocząłem swoje przedsięwzięcie, które nie potrafi mi się kojarzyć inaczej niż z podróżą narratora Boskiej komedii Dantego, prowadzonego przez kolejnych przewodników w coraz to głębsze kręgi piekielne, przyszło mi na myśl, aby wydarzenia, które stały się udziałem moich rozmówców, omówić również z psychoterapeutami i innymi specjalistami, którzy mogliby wnieść w te historie nieco więcej światła. W tym celu zaprosiłem do rozmów 39 polskich terapeutów, wśród których znalazło się wiele osób znanych i uznanych jako autorytety, psychologów i psychiatrów. Dodatkowo próbowałem zachęcić do wypowiedzi trójkę prawników, którym te problemy nie są obce i jednego lekarza o specjalności innej niż psychiatria. Mniej niż jedna czwarta zgodziła się na rozmowy, jeszcze mniej dotrwało w tych rozmowach do końca. Powoli powstaje z tego książka. Ci którzy odmawiali niejednokrotnie zwracali mi uwagę na fakt, że relacje, które uzyskałem od pacjentów pochodzą od ludzi zaburzonych, a przez to nie można traktować ich jako wiarygodnego opisu wydarzeń! Nieraz też uświadamiali mi, że jestem dość naiwny traktując opowieści pacjentów jak prawdziwe historie, wszak z założenia w układzie pacjent – terapeuta, ten drugi ma więcej wglądu w to, co dzieje się w tej relacji. Zanim po raz pierwszy usłyszałem taką argumentację, wszystkich swoich rozmówców traktowałem jako jednakowo wiarygodnych. Dlaczego miałbym zakładać, że chcą mnie wprowadzić w błąd lub oszukać? Jeśli coś przeinaczają, to czynią to prawdopodobnie tak samo, jak my wszyscy – bo coś źle zapamiętali, bo pewne wydarzenia zniekształciła niedoskonała pamięć, bo troszkę się wybielają. W tym względzie pacjenci są tak samo ułomni jak ich terapeuci i wszyscy inni ludzie. Dzisiaj, po tych dziesiątkach godzin rozmów jestem dużo mniej skłonny ufać tym, którzy przekonują mnie, że mają monopol na obiektywność, że inni są mniej wiarygodni. Tak, przestałem wierzyć terapeutom przekonującym mnie o braku wiarygodności pacjentów. Bardziej ufam relacjom pacjentów, bo ci nawet w sytuacji niepowodzenia terapii nadal poszukują w sobie jej przyczyn. Mniej polegają na własnej wiedzy, nie wygłaszają swoich wizji rzeczywistości ze zniewalającą pewnością siebie. Nie mają gotowych odpowiedzi tylko ich szukają. Pewnego razu pacjentka, z którą pracowałem nad redakcją jej rozmowy, doświadczając kolejnych sytuacji, w których podważano wiarygodność jej relacji poprosiła mnie, abym zadał pytanie terapeutom, z którymi rozmawiam, czy wiedzą, jak się czuje ktoś, kogo szczerość jest na każdym kroku poddawana w wątpliwość tylko dlatego, że kiedyś zdecydował się na udział w terapii. Kieruję je dzisiaj publicznie do wszystkich terapeutów: Wiecie? Doświadczyliście tego kiedykolwiek? Potraficie sobie wyobrazić jak to jest pozostać ostatecznie naznaczonym jako człowiek zaburzony?   P.S. Jako ciąg dalszy lektury tego tekstu rekomenduję doskonałe w swej formie i zatrważające w wymowie opowiadanie Gabriela Garcii Marqueza Chciałam tylko skorzystać z telefonu opublikowane w tomie Dwanaście opowiadań tułaczych.   [1] Np. tutaj: https://psychologia-ekonomiczna.com.pl/article/view/257; https://tomwitkow.wordpress.com/2015/01/04/jak-reklamuje-sie-psychoterapie/ [2] Np. tutaj: https://tomwitkow.wordpress.com/2016/04/18/psychobiznes-na-zgliszczach-i-traumatyczna-turystyka/; https://tomwitkow.wordpress.com/2015/02/13/zapraszam-na-wyklad-do-warszawy/
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Recenzja mojej książki w „The Skeptical Intelligencer”

Prof. Michael Heap, psycholog kliniczny i sądowy, sceptyk i redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez Association for Skeptical Inquiry – zrecenzował książkę w pierwszym tegorocznym numerze. Zapraszam do lektury!

Psychology Led Astray to dobrze i przystępnie napisana książka oparta na gruntownie przeprowadzonych badaniach. Trudno przecenić znaczenie tematu, który porusza.
Znalezione obrazy dla zapytania michael heapProf. Michael Heap, psycholog kliniczny i sądowy, sceptyk i redaktor naczelny kwartalnika wydawanego przez Association for Skeptical Inquiry – Skeptical Intelligencer zrecenzował książkę w pierwszym tegorocznym numerze. Zapraszam do lektury!  

Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy by Tomasz Witkowski, Boca Raton, FL: BrownWalker Press, 2016, pp 276 + xiii. ISBN-10: 1-62734-609-0; ISBN-13: 978-1-62734-609-2.

What is going wrong with Psychology and why is it so vulnerable to so many unproven, unscientific and all-too-often weird ideas and practices? ______________________________________________________________________________________________________ Reviewed by Michael Heap Speaking as someone who has worked as a psychologist for the last 47 years it may come as no surprise for me to defend psychology as a worthy field of study. Like all disciplines it is vulnerable to quirky ideas, questionable practices, and pseudoscientific claims, but more so than the hard sciences because of the nature of the subject matter, about which everyone can have his or her opinions and theories, some of them strongly held. A Psychology degree, thousands of which are handed out annually by universities, in itself offers no guarantee that the holder is endowed with the discipline required to adhere to a rational understanding of the human mind, its capabilities and its afflictions. Psychological research is particularly vulnerable to a malaise that is now acknowledged to affect many fields of study involving human subjects, namely unreliability; experiments and other forms of investigation are often badly designed and conducted, and the results poorly analysed and improperly interpreted. One force responsible for this lamentable state of affairs is the requirement on most university staff to maintain a decent flow of research publications. Hence convenience will play an important role in choice of research topics and human volunteers to be studied (usually undergraduate students). The inevitable result is that thousands of research papers in hundreds of journals are published annually, most are hardly ever read, and what limited attempts are made to replicate the findings all too often end in failure. Applied psychology (clinical, educational, forensic, occupational, etc.) is no less a dodgy business, more revealingly so in the present climate of accountability to a strong and reliable evidence base. All of this does not discredit Psychology as an academic and applied discipline, vital in the prospectus offered by any university worth its salt, likewise in medical and educational services, civil and criminal justice systems, and many other important spheres of public life. But Psychology is something people do and when it goes seriously wrong it is largely because of the way people are doing it and the political, social and economic contexts in which they operate. The author of Psychology Led Astray would agree, I am sure, with the above sentiments. Tomasz Witkowski is himself a psychologist (and a founding member of the Polish Skeptics Club) who, with his colleague Maciej Zatonoski, has already published a highly critical account of the numerous failings and scandals that have plagued psychology over the years (note 1). In fairness, as is the case with the present book, some of the topics covered could equally well have been included in a book titled ‘Psychiatry Led Astray’. Also some of the dubious and even harmful therapeutic practices that are discussed would receive short shrift from most mainstream psychologists, psychiatrists and medical practitioners in general. But not all of them, it seems, and there are cultural and national variations in the extent to which this is so. The material covered in the book is divided into three parts. Part I asks the question ‘Is Psychology a Cargo Cult Science?’ and is a critique of important ways in which modern psychology has developed. The term ‘cargo cult’ was used in an address by physicist Richard Feynman in 1974 at the California Institute of Technology as a criticism of contemporary social sciences. He compared the ways in which social scientists emulate their colleagues in the physical sciences to the cargo cults that developed amongst people in the South Seas during and after World War II through their contact with the west. For example, having witnessed aeroplanes landing and bringing lots of desirable cargo to their islands, they made their own runways and lit fires along the sides, constructed airports made of wood, radios made of coconuts and straw, and so on. Of course any hoped-for material benefits of doing all this never appeared (note 2). The chapters in Part I largely concern the failings of modern psychological research as I have briefly outlined in the first paragraph of this review. There is also a chapter on research into stress and its supposedly deleterious effect on physical health. The gist is that the most well-constructed research suggests that claims for such a link (which seem to represent current orthodoxy) are at least overblown and may even have been discredited. Informed readers may be divided on this assertion. A particular point that the author makes made me sit up. It is that, at least from the standpoint of research, Psychology has all-but ceased to be the Science of Behaviour. The basis for this claim is the declining number of research papers that involve the direct observation of behaviour. The author quotes social psychologist Roy Baumeister lamenting the decline in research papers in which observable behaviour is the dependent variable in favour of those using introspective measures and scores on questionnaires. Several reasons are cited and Witowski includes convenience and the demands on researchers to be prolific in their publications (see my earlier comments. I was pleased (because I have often pondered on this paradox) to read the author’s remarks about how the growth in the number of professionals and the resources dedicated to the needs of people with mental health problems has been matched by an increase in the number of people diagnosed with these problems. Naively one would predict that the former would lead to a decline in the latter. A range of dubious, unsupported and discredited (though still thriving) treatments and therapeutic practices and diagnostic categories are covered in Parts II and III of the book (Part III being devoted to children’s problems and needs). Throughout these sections the author repeatedly returns to the analogy of cargo cults, which some readers may feel is somewhat overworked at times. The material covered in Part II comprises the following: the syndrome known as ‘adult children of alcoholics’; the Simonton visualisation method for cancer patients; and psychological debriefing following trauma (which research has revealed to be more harmful than beneficial). The section ends with a chapter titled ‘Experimental therapy patient’s handbook’; this provides guidelines for people who are considering undergoing some form of therapy. The chapters in Part III cover the Doman-Delacato for the treatment of neurodevelopmental disorders and other children’s disabilities; the pseudoscience of educational kinesiology (‘Brain Gym®’); certain ‘attachment therapies’, including holding therapy; and dolphin therapy. Psychology Led Astray is a well-written, readable and thoroughly researched book. Two criticisms are that, as with Psychology Gone Wrong, there is no index and the referencing system could be more reader-friendly. Nevertheless, the importance of its subject matter is difficult to overstate. Anyone who is concerned, however remotely, with the study of human psychology and the treatment of psychological difficulties and disorders (and this includes potential patients and their families – i.e. just about anyone) should familiarise themselves with the information in this book. Note
  1. Tomasz Witkowski and Maciej Zatonoski (2015) Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy, Boca Raton FL: BrownWalker Press. (Reviewed in the Skeptical Intelligencer, 19, 2018 (3), 1.
  2. I personally think that the metaphor is very apt when comparing the diagnostic classification systems of psychiatry with those of medicine generally, something covered by the author in his first chapter.

Zakazana psychologia, t. II – okładka

O tym, jak psychologia upodabnia się do nauki kultu cargo, piszę w drugim tomie „Zakazanej psychologii. Nauka kultu cargo i jej owoce”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Jak naukowo zrobić innych w balona?

28 marca 2017 roku w radiu TOK FM w audycji zatytułowanej OFF Czarek rozmawiałem z redaktorem Cezarym Łasiczką między innymi na temat niedawnej prowokacji przeprowadzonej przez polskich naukowców, o problemie dostępu do danych surowych, o fatalnych wynikach badań nad wykrywaniem samobójstwa, o zastosowaniu nowoczesnych technologii w diagnozie i terapii. A oto dokładny link do nagrania: http://audycje.tokfm.pl/podcast/Jak-nukowo-zrobic-innych-w-balona/47858# Zapraszam do wysłuchania!

O czym rozmawialiśmy

Rozmawialiśmy m.in. o prowokacji polskich naukowców, którzy przez dwa lata tworzyli fikcyjną badaczkę i zgłosili ją do czasopism typu open access – wiele z nich zaprosiło ją do redakcji. Mówiłem o rzeczywistych osiągnięciach psychologii, takich jak opracowanie szkoleń dla załóg lotniczych, które przyczyniły się do dużego spadku liczby katastrof.

Rozmawialiśmy też o metaanalizie 50 lat badań nad czynnikami ryzyka samobójstwa (365 badań), z której wynika, że nie przewidujemy samobójstwa lepiej niż rzutem monetą, oraz o przewadze diagnoz statystycznych nad klinicznymi i oporze przed powierzaniem diagnozy maszynom.


Psychomanipulacje – okładka

Jak rozpoznawać manipulację i jak się przed nią bronić, piszę w książce „Psychomanipulacje. Jak je rozpoznawać i jak sobie z nimi radzić”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychology Gone Wrong: The Dark Sides of Science and Therapy


Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Bezpłatne egzemplarze moich książek w iTunes!

Image result for now available on itunes Z radością informuję , że od kilku dni moje książki dostępne są w iTunes. Z tej okazji od wczoraj pierwsze 10 osób, które przeczytały  Psychology Gone Wrong i prześlą na Fan Page na Facebooku krótką, unikalną recenzję książki, otrzymają niepowtarzalny kod przy pomocy którego będą mogły pobrać bezpłatnie z iTunes egzemplarz Psychology Led Astray! Podobnie pierwsze 10 osób, które przeczytały Psychology Led Astray i prześlą na  Fan Page na Facebooku krótką, unikalną recenzję książki, otrzymają niepowtarzalny kod przy pomocy którego będą mogły pobrać bezpłatnie z iTunes egzemplarz Psychology Gone Wrong! Oferta ważna tylko do 6 kwietnia, 2017 r.
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy osoby niebędące biologami powinny znać ewolucję? – debata cz. 2

Dzięki portalowi Racjonalista.tv można obejrzeć drugą część debaty która odbyła się podczas tegorocznych Dni Darwina zorganizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów we współpracy z Uniwersytetem Wrocławskim. Podczas debaty prof. dr hab. Bogusław Pawłowski, dr Bartosz Borczyk, Jacek Tabisz i ja nie mieliśmy wątpliwości co do potrzeby nauczania koncepcji Darwina w szkole. Jednak wiele osób, z przyczyn religijnych i światopoglądowych neguje teorię ewolucji. Czy jednak dorosły człowiek, który nie jest biologiem ani lekarzem powinien ją znać? Zapraszam do obejrzenia i wysłuchania!16402550_774537999370325_1857302162869159142_o    
Inteligencja makiaweliczna – okładka

O ewolucyjnych korzeniach ludzkiej natury piszę w książce „Inteligencja makiaweliczna. Rzecz o pochodzeniu natury ludzkiej”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Nowe wydanie „Psychologii dla trenerów”

Zapraszam do lektury drugiego, poprawionego wydania naszej klasycznej pracy Psychologia dla trenerów. Nowe wydanie książki zebrało entuzjastyczne recenzje najwybitniejszych specjalistów w naszej dziedzinie. Prof. dr hab. Dariusz Doliński Uczenie innych nie jest rzeczą łatwą.

Psychologia dla trenerów – okładkaZapraszam do lektury drugiego, poprawionego wydania naszej klasycznej pracy Psychologia dla trenerów. Nowe wydanie książki zebrało entuzjastyczne recenzje najwybitniejszych specjalistów w naszej dziedzinie.
Einstein mawiał, że wszystko powinno być wyłożone tak prosto, jak to możliwe, ale … nie prościej.
Trójka doskonałych autorów wzięła to sobie do serca! To wspaniała książka dla trenerów  biznesu i dla tych, którzy chcą nimi zostać. Mądra, i wolna od uproszczeń, ale zarazem napisana prostym, wolnym od naukowego żargonu, językiem.
Prof. dr hab. Dariusz Doliński
Uczenie innych nie jest rzeczą łatwą. Uczący się ufają, że trenerzy dysponują solidną wiedzą, której przekazywanie przyczyni się do podniesienia efektywności pracy. Bez wątpienia, „Psychologia dla trenerów” jest książką, która takiej solidnej i potwierdzonej naukowo wiedzy dostarcza. Trenerzy, którzy ją przeczytają, dowiedzą się tego, w jaki sposób proces uczenia się może być stymulowany lub hamowany. Poznają też podstawowe zasady interpretowania wyników badań psychologicznych, które mogą być przydatne w treningu zawodowym. Co ważne, zapoznają się z kodeksem etycznym trenera – zbiorem zasad pogłębiających zaufanie między trenerem i jego słuchaczami.
Prof. dr hab. Tomasz Zaleśkiewicz
Wśród rozlicznych kompetencji ekspert w każdej dziedzinie musi przede wszystkim dysponować rzetelną, ponadprzeciętną wiedzą. Dla trenera jest to nie tylko wiedza merytoryczna, ale również wiedza o tym jak skutecznie uczyć jednostki i grupy. Ta książka uczy jak uczyć. I robi to ponadprzeciętnie dobrze.
Prof. dr hab. Jarosław Orzechowski
 „Psychologia dla trenerów” jest niezbędnikiem dla psychologów praktyków, który przedstawia zwięźle wybrane, naukowe zasoby naszej dyscypliny, cenne jako inspiracja, pomoc i przestroga. Inspiracje do skutecznego i mądrego działania znajdujemy niemal na każdej kartce tego podręcznika. Uzyskanie pomocy zależy od zaangażowania czytelnika, któremu uważna lektura  podsuwa zarówno gotowe, jak i kreatywne rozwiązania praktycznych problemów. Natomiast rozdział pierwszy i ostatnie (w tym „Kodeks Dobrych Praktyk Polskiej Izby Firm Szkoleniowych”) ostrzegają trenerów  przed błędami metodologicznymi i wykroczeniami natury etycznej. Szkolenia są potraktowane jako forma uczenia się, która się dokonuje w procesie komunikacji pomiędzy szkoloną grupą a trenerem i opiera na rozmaitych mechanizmach wpływu społecznego. Klient – uczestnik szkolenia – potraktowany jest jako jednostka i jako członek grupy, jako podmiot operujący wiedzą potoczną i jako obiekt badań psychologicznych, którego właściwości i działanie są opisywane i objaśnione. Profesor  Małgorzata Kossowska ma bardzo bogaty dorobek naukowy i praktyczny, doktor Sławomir Jarmuż i doktor Tomasz Witkowski są doświadczonymi trenerami, wciąż pozostającymi w intensywnych kontaktach ze znakomitymi uczelniami. Wielostronność i bogactwo treści tej książki ma więc w osobach Autorów bardzo solidne podstawy naukowe i praktyczne.
Prof. dr hab. Aleksandra Tokarz
i

Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Czy komputery zastąpią psychologów i psychoterapeutów?

W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego magazynu FOCUS – Jana Stradowskiego.

Tylko maszyna zrozumie człowieka. Naszą przyszłością są sztuczni psycholodzy W cyklu Człowiek 2.0 emitowanym przez radio TOK FM audycja prowadzona przez redaktora naukowego magazynu  FOCUS – Jana Stradowskiego. Oto jak pisze o audycji na swoim blogu:
Przez wiele lat wydawało się, że dziedziny takie jak psychologia czy psychoterapia są tak bardzo „ludzkie”, że trudno sobie wyobrazić, by klinicystę lub terapeutę mogła zastąpić jakaś maszyna. Tymczasem pierwsze dowody na to zaczęły się pojawiać już w połowie XX wieku. Dziś natomiast, jak można było niedawno przeczytać na łamach „Focusa” w artykule „Tylko maszyna zrozumie człowieka„, komputerowe algorytmy potrafią już stawiać trafniejsze diagnozy niż psycholodzy. I nie poprzestają na tym – z powodzeniem zajmują się także terapią. Czy nowe technologie zmienią oblicze psychologii i dlaczego aplikacja mobilna może być dla pacjenta lepsza niż kontakt z człowiekiem? O tym opowie mój gość w studiu TOK FM – dr Tomasz Witkowski, psycholog, pisarz, autor książek z serii „Zakazana psychologia” („Psychology Led Astray”), przedstawiciel Klubu Sceptyków Polskich.
Nagrywając tę audycję, a szczególnie część pierwszą, nie myślałem w ogóle o zdyskredytowanych metodach diagnozy, takich jak testy projekcyjne, przeciwko stosowaniu których Klub Sceptyków Polskich protestuje od lat. Porównania diagnoz „maszynowych” z dokonywanymi przez klinicystów dotyczyły tych opartych na najlepszych stosowanych praktykach. Szkoda, że nie wspomniałem o przepaści jaka dzieli je od wyników badania plamami Rorschacha i rysunkiem drzewa i innymi dziwolągami, które wciąż nie zniknęły z gabinetów psychologicznych. Mimo wszystko, myślę, że audycja wpisuje się w protest „Psychologia to nauka, nie czary”, który przypomniałem w poprzednim poście. Audycji w dwóch częściach można posłuchać klikając na ikony „play poniżej. Część I Dlaczego aplikacja mobilna może być lepsza niż kontakt z psychologiem? Dr Tomasz Witkowski był gościem Jana Stradowskiego
Image result for "play"
Część II 
Czy technologia może zastąpić psychoterapeutę? Odpowiada dr Tomasz Witkowski
Image result for "play"
Audycje dostępne również jako podcasty na stronie archiwum audycji oraz w aplikacji mobilnej TOK FM.
Zapraszam do wysłuchania!
 
Psychoterapia bez makijażu – okładka

Historie pacjentów skrzywdzonych w terapii i rozmowy z terapeutami zebrałem w książce „Psychoterapia bez makijażu. Rozmowy o terapeutycznych niepowodzeniach”. Książka w księgarni Bonito »

Defekt – okładka

O tym, co terapia potrafi zrobić z człowiekiem, opowiadam nie tylko jako psycholog. W powieści „Defekt” śledzę zdolnego młodego człowieka przez jego związki i kolejne terapie i pytam, co się dzieje, gdy za wszelką cenę próbujemy dopasować się do normy.

Przeczytaj fragment (EPUB)  ·  Przeczytaj rozmowę o powieści

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.

Psychologia to nauka, nie czary

Dokładnie pięć lat temu, 27 lutego 2012 r. z inicjatywy Klubu Sceptyków Polskich ponad 140 naukowców, psychologów i studentów założyło rano koszulki z zamieszczoną powyżej grafiką. Przez cztery kolejne dni przychodzili na uczelnie, do pracy z tym właśnie hasłem protestując przeciwko stosowaniu pseudonaukowych metod w diagnozie psychologicznej, a w szczególności tej wykonywanej na potrzeby sądownictwa. Inicjatywę wspierało kilkanaście organizacji pozarządowych. Na kilku uczelniach w całej Polsce odbyły się wykłady poświęcone tej problematyce i towarzyszące im debaty. O kampanii szeroko informowało radio, telewizja i prasa. Uczestnicy kampanii wystosowali list otwarty do Polskiego Towarzystwa Psychologicznego z prośbą o wycofanie ze sprzedaży bezwartościowych metod diagnostycznych. List podpisało 457 osób, w przeważającej większości psychologów. Został on złożony na ręce ówczesnej (i nadal pełniącej tę funkcję) Prezes PTP dr Małgorzaty Toeplitz-Winiewskiej. Do dzisiaj list ten pozostał bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Do dzisiaj również wiele z poruszonych wówczas problemów i postawionych pytań pozostało bez odpowiedzi, natomiast odbyło się wiele warsztatów i szkoleń promujących zdewaluowane techniki projekcyjne. Dzisiaj z przykrością trzeba stwierdzić, że pomimo kampanii przeprowadzono wiele warsztatów i szkoleń promujących zdewaluowane techniki projekcyjne, a biegli sądowi nadal krzywdzą swoimi opiniami kolejne osoby. W piątą rocznicę tej kampanii Klub Sceptyków Polskich stanowczo protestuje przeciwko bierności i cichemu przyzwoleniu na stosowanie i sprzedawanie nierzetelnych psychologicznych metod diagnozy. Zmiana szyldu z Rodzinnych Ośrodków Diagnostyczno Konsultacyjnych (RODK) na Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów (OZSS) nie zmieniła dosłownie nic w nierzetelnych i nietrafnych sposobach przeprowadzania diagnozy. W prawym bocznym Menu na stronach KSP pod tytułem PSYCHOLOGIA TO NAUKA znajdziecie tam Państwo opis kampanii, wypowiedzi autorytetów na temat stosowania testów projekcyjnych, odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, grafiki do pobrania, literaturę i wiele innych materiałów. W sklepie „Małej Psychologii” współpracującej ściśle z KSP, zmożecie Państwo kupić koszulkę z logiem kampanii i założyć ją idąc do pracy lub na uczelnię, aby przypomnieć naszą kampanię. Zapraszamy do ponownego udostępniania, nagłaśniania, edukowania i protestowania! Nie bądźmy bierni i obojętni na krzywdę jaką wyrządzają psycholodzy stosujący techniki projekcyjne  w diagnozie!
Zakazana psychologia, t. I – okładka

O psychoanalizie, pseudoterapiach i szarlatanerii w psychologii piszę w pierwszym tomie „Zakazanej psychologii. Pomiędzy nauką a szarlatanerią”. Książka w księgarni Bonito »

Chcesz dostawać moje nowe teksty e-mailem? Zapisz się poniżej.